Category: SHËNDETËSI

Farat e kungullit janë shumë ushqyese dhe mund të sjellin një sërë përfitimesh për shëndetin — përfshirë përmirësimin e pjellorisë, shëndetit të zemrës dhe kontrollit të nivelit të sheqerit në gjak.

Edhe një sasi e vogël e këtyre farave siguron yndyra të shëndetshme, magnez dhe zink në nivele të larta.

Falë këtyre vlerave, farat e kungullit lidhen me shumë përfitime, si shëndeti i mirë i zemrës dhe prostatës, si edhe mbrojtja ndaj disa llojeve të kancerit.

Më poshtë janë disa prej përfitimeve më të rëndësishme të farave të kungullit, të mbështetura nga studime shkencore.

Të pasura me antioksidantë

Farat e kungullit përmbajnë shumë antioksidantë si flavonoide dhe acide fenolike, si edhe sasi të vogla të vitaminës E dhe karotenoideve.

Antioksidantët ndihmojnë në uljen e inflamacionit dhe mbrojnë qelizat nga dëmtimet që shkaktojnë radikalet e lira.

Falë përmbajtjes së tyre të lartë në antioksidantë, farat e kungullit mendohet se ndihmojnë në ruajtjen e shëndetit të përgjithshëm dhe në parandalimin e shumë sëmundjeve.

Mund të ulin rrezikun e disa llojeve të kancerit

Disa kërkime tregojnë se përbërjet bimore në farat e kungullit mund të ndihmojnë në mbrojtjen kundër zhvillimit të qelizave kancerogjene.

Një studim i vitit 2012 zbuloi se konsumimi i farave të kungullit lidhej me një rrezik më të ulët të kancerit të gjirit tek gratë pas menopauzës.

Studime të tjera sugjerojnë se lignanet (përbërje natyrale që gjenden në këto fara) mund të ndihmojnë në parandalimin dhe trajtimin e kancerit të gjirit.

Gjithashtu, një studim laboratorik tregoi se ekstrakti i farave të kungullit mund të ngadalësojë rritjen dhe përhapjen e qelizave të kancerit të prostatës.

Përmirësojnë shëndetin e prostatës dhe fshikëzës

Farat e kungullit mund të ndihmojnë në lehtësimin e simptomave të zmadhimit të prostatës (BPH) – një gjendje që shkakton vështirësi në urinim.

Disa studime te njerëzit kanë treguar se konsumimi i këtyre farave zvogëlon simptomat e BPH-së.

Në një studim të vitit 2021, përdorimi i vajit të farës së kungullit uli simptomat dhe përmirësoi cilësinë e jetës tek personat me këtë problem. Edhe pse nuk ishte aq efektiv sa ilaçet, kishte më pak efekte anësore.

Studime të tjera sugjerojnë se farat e kungullit mund të ndihmojnë edhe në rastet e fshikëzës hiperaktive. Një studim i mëparshëm tregoi se marrja e 10 g ekstrakt vaji farash kungulli në ditë përmirësoi funksionin urinar.

Burim shumë i mirë magnezi

Farat e kungullit janë ndër burimet më të mira natyrale të magnezit, një mineral që shpesh mungon në dietat moderne.

Magnezi është i nevojshëm për më shumë se 600 procese kimike në trup, përfshirë:

Kontrollin e tensionit të gjakut;

Uljen e rrezikut të sëmundjeve të zemrës;

Ndërtimin e kockave të forta;

Dhe rregullimin e nivelit të sheqerit në gjak.

Mund të ndihmojnë zemrën

Falë përmbajtjes së lartë të antioksidantëve, magnezit, zinkut dhe yndyrnave të pangopura, farat e kungullit ndihmojnë në ruajtjen e shëndetit të zemrës.

Studimet kanë treguar se vaji i farës së kungullit mund të ulë tensionin dhe kolesterolin e keq, ndërsa rrit kolesterolin “e mirë” (HDL).

Një studim 12-javor me gra pas menopauzës tregoi se suplementet me vaj farash kungulli ulën tensionin diastolik me 7% dhe rritën HDL-në me 16%.

Kjo lidhet edhe me aftësinë e trupit për të prodhuar më shumë oksid nitrik, një substancë që zgjeron enët e gjakut dhe përmirëson qarkullimin.

Mund të ndihmojnë në uljen e nivelit të sheqerit në gjak

Një studim tregoi se njerëzit që konsumuan vakte me rreth 65 gram fara kungulli kishin nivele më të ulëta sheqeri pas një vakti të pasur me karbohidrate.

Kjo lidhet me përmbajtjen e lartë të magnezit, që ndihmon në kontrollin e sheqerit në gjak.

Një studim i madh afatgjatë zbuloi se personat që konsumonin më shumë magnez kishin 15% më pak gjasa të zhvillonin diabet të tipit 2.

Megjithatë, nevojiten më shumë kërkime për ta konfirmuar këtë efekt.

Të pasura me fibra

Farat e kungullit janë një burim shumë i mirë i fibrave ushqimore, të cilat ndihmojnë në tretje dhe parandalojnë kapsllëkun.

Një dietë e pasur me fibra është gjithashtu e lidhur me një rrezik më të ulët për sëmundjet e zemrës, diabetin e tipit 2 dhe obezitetin.

Mund të ndihmojnë në gjumë më të mirë

Nëse keni probleme me gjumin, provoni të hani disa fara kungulli para se të flini.

Ato përmbajnë triptophan, një aminoacid që ndihmon në prodhimin e serotoninës dhe melatoninës – hormone që rregullojnë gjumin.

Një studim i vitit 2014 sugjeron se konsumimi i të paktën 1 gram triptophan në ditë mund të përmirësojë cilësinë e gjumit.

Farat e kungullit janë gjithashtu të pasura me magnez, që lidhet me gjumë më të mirë dhe më të qetë, sidomos tek të moshuarit.

Të lehta për t’u përfshirë në dietë

Farat e kungullit janë shumë të lehta për t’u shtuar në ushqimin e përditshëm.

Mund t’i konsumoni të papërpunuara ose të pjekura, me kripë ose pa kripë.

Ato mund të shtohen në smoothie, kos, sallata, supa, drithëra apo madje edhe në bukë dhe ëmbëlsira.

Megjithatë, si shumica e farave dhe arrave, ato përmbajnë acid fitik, i cili mund të ulë përthithjen e disa lëndëve ushqyese.

Nëse i konsumoni shpesh, mund t’i lini në ujë ose t’i mbini për të ulur përmbajtjen e acidit fitik dhe për t’i bërë më të lehta për t’u tretur.

Gluteni është një proteinë që gjendet në drithëra si gruri, elbi dhe thekra. Megjithëse shumica e njerëzve e konsumojnë pa probleme, për disa të tjerë ai mund të shkaktojë shqetësime të fshehta shëndetësore, të cilat shpesh ngatërrohen me lodhje, stres apo probleme të zakonshme me tretjen.

Më poshtë janë pesë sinjale paralajmëruese që mund të tregojnë se organizmi juaj nuk e përballon mirë glutenin.

Nëse pas vakteve ndjeni fryrje të barkut, gazra, dhimbje abdominale apo përjetoni episode të shpeshta të diarresë dhe kapsllëkut, këto mund të jenë tregues të intolerancës ndaj glutenit. Kur zorrët irritohen nga gluteni, ato e humbasin aftësinë për të përthithur siç duhet lëndët ushqyese, duke shkaktuar parehati të vazhdueshme.

Njerëzit që kanë ndjeshmëri ndaj glutenit shpesh ndihen të rraskapitur edhe pas një gjumi të mirë. Arsyeja qëndron te mungesa e përthithjes së hekurit dhe lëndëve të tjera ushqyese, për shkak të dëmtimeve që gluteni mund të shkaktojë në zorrë. Kjo shpesh çon në anemi dhe ndjesi të vazhdueshme lodhjeje gjatë ditës.

Disa persona përjetojnë dhimbje koke, vështirësi në përqendrim ose ndjesinë e një “mjegulle mendore” pas konsumimit të ushqimeve që përmbajnë gluten. Ky reagim mendohet të lidhet me proceset inflamatore që gluteni nxit në trup.

Lëkura shpesh reflekton shëndetin e brendshëm. Nëse vini re skuqje, akne të papritura ose dermatit herpetiformis, mund të jetë një sinjal që trupi juaj nuk e toleron glutenin. Në shumë raste, këto shqetësime përmirësohen dukshëm pasi gluteni hiqet nga dieta.

Humbja e peshës pa arsye të qartë ose, në disa raste, shtimi i papritur në peshë mund të lidhet me mosfunksionimin e zorrëve dhe mungesën e përthithjes së lëndëve ushqyese. Kjo është një tjetër shenjë që tregon se gluteni mund të jetë problem për organizmin tuaj.

Shumë njerëz nuk i kushtojnë rëndësi pozicionit të trupit gjatë gjumit, por mjekët po paralajmërojnë se një mënyrë e gabuar e të fjeturit mund të ketë pasoja serioze për shëndetin.

Sipas një studimi të Benden Health, shumica e njerëzve flenë në anën e djathtë, por ekspertët këshillojnë që pozicioni më i mirë është të flesh në anën e majtë, pasi ndihmon në qarkullimin e gjakut, tretje më të mirë dhe lehtësim të presionit mbi organet e brendshme.

Ndërkohë, doktoresha Cheryl Lythgoe paralajmëron se të fjeturit përmbys është ndër pozicionet më të dëmshme për trupin. Sipas saj, ky pozicion mund të shkaktojë dëmtime të shtyllës kurrizore, nyjeve dhe nervave, duke çuar në dhimbje kronike të qafës dhe shpinës.

Ajo shton se gjumi përmbys gjithashtu vështirëson frymëmarrjen, pasi pesha e trupit ushtron presion mbi mushkëritë dhe organet e tjera.

“Pozicionet e gjumit që ushtrojnë presion të tepërt mbi shpinën, si për shembull shtrirja përmbys ose përkulja në formë të fetusit, mund të shkaktojnë dhimbje kronike dhe çrregullime të gjumit”, ka deklaruar Lythgoe.

Ekspertët rekomandojnë që personat që vuajnë nga dhimbjet e shpinës të flenë në shpinë ose në anën e majtë, duke vendosur një jastëk nën gjunjë, për të ruajtur pozicionin natyral të shtyllës kurrizore dhe për të parandaluar tensionin e tepërt në trup.

Kur këta persona krahasohen me personat me peshë normale, rreziku për vdekje të hershme është 50 për qind më shumë.

Obeziteti i tepërt rrit rrezikun e vdekjes së hershme për 50 për qind, thonë shkencëtarët.

Sipas lajmit të SkyNews, ekspertët të cilët kanë hulumtuar gjendjet shëndetësore dhe shkaqet e vdekjeve të 2.8 milionë të rriturve në Britaninë e Madhe, zbuluan se personat me indeksin e masës trupore 40 deri në 45 kanë rrezik të vdekjes së hershme për 50 për qind më shumë.

Te personat me obezitet të tepërt, rreziku i diabetit Tip 2 është rritur në 12 herë më shumë, apnea e gjumit 22, sëmundje të zemrës, shtypje të lartë dhe vajosje e tepruar në gjak 3 herë më shumë.

Kur këta persona krahasohen me personat me peshë normale, rreziku për vdekje të hershme është 50 për qind më shumë.

Gjetjet e hulumtimit janë shpërndarë në Glasgow në Kongresin e Obezitetit të Evropës.

Indeksi i masës trupore mes 18.5 dhe 24.9 për të rriturit pranohet si indeks ideal.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, që nga viti 1975 numri i obezëve në mbarë botën është rritur për 3 herë më shumë.

Shumë njerëz vizitojnë mjekun vetëm kur ndihen keq, por ekspertët theksojnë se edhe personat e shëndetshëm duhet të bëjnë kontrolle periodike.

Një vizitë në vit është e domosdoshme për çdo të rritur, ndërsa ata me sëmundje të trashëguara këshillohet të kontrollohen dy herë në vit. Vizitat e rregullta mund të ndihmojnë në zbulimin e hershëm të sëmundjeve, si tensioni i lartë apo problemet kardiovaskulare, që shpesh kalojnë pa simptoma.

Studimet tregojnë se një e treta e personave që kanë pësuar atak kardiak nuk kanë pasur shenja paralajmëruese.

Gjithashtu, rreth 46% e sëmundjeve janë të trashëgueshme, ndaj zbulimi i tyre në fazat e para mund të bëjë diferencën në trajtim.

Për t’u përgatitur për një vizitë mjekësore, ekspertët sugjerojnë që pacientët të përgatisin një listë me pyetjet dhe shqetësimet e tyre, të mos ngurrojnë të pyesin mjekun për çdo gjë që nuk kuptojnë, të diskutojnë rezultatet e analizave dhe të mbajnë një ditar shëndeti ku shënojnë rezultatet e analizave, konsultat dhe alergjitë. Një rutinë e tillë ndihmon jo vetëm mjekun për të pasur informacion të plotë, por edhe pacientin të jetë më i vetëdijshëm për shëndetin e tij.

Kontrolli i rregullt nuk është luks, por mënyra më e mirë për të ruajtur shëndetin dhe për të parandaluar komplikimet serioze në të ardhmen.

Pas një konference për shtyp që krijoi konfuzion, Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave (FDA) publikoi një deklaratë zyrtare për përdorimin e acetaminofenit (Tylenol) gjatë shtatzënisë dhe lidhjen e mundshme me autizmin.

Dr. Martin Makary, komisioneri i FDA-së, theksoi se acetaminofeni mbetet një nga opsionet më të sigurta për lehtësimin e dhimbjeve në këtë periudhë.

Deklaratat e presidentit Donald Trump për vaksinimet dhe Tylenolin nuk janë mbështetur nga konsensusi mjekësor dhe nuk përputhen me udhëzimet zyrtare.

Ekspertët theksojnë se përdorimi i acetaminofenit sipas nevojës mbetet i sigurt dhe përfitimet e tij tejkalojnë rreziqet e mundshme. Nga pikëpamja klinike dhe e provave të shumta, nuk ka shqetësime të bazuara për një lidhje mes Tylenolit dhe autizmit.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Dr. Mona | Pediatrician | Child Development✨Health✨Parenting (@pedsdoctalk)

Dieta gjermane dyjavore është një nga regjimet më të përfolura për humbje peshe, e përgatitur nga Instituti Gjerman i Ushqimit. Ajo premton humbjen e deri në 8–9 kilogramë në vetëm dy javë, duke funksionuar mbi parimin e marrjes së pak kalorive (1.000–1.200 në ditë) dhe përmirësimit të metabolizmit.

Si funksionon dieta gjermane?

• Tri ditët e para janë më të rreptat dhe sjellin humbjen më të madhe në peshë.
• Kaloritë ditore: 1.000–1.200, duke siguruar deficit të dukshëm kalorik.
• Kujdesi kryesor: ndjekja rigoroze e menusë pa shtuar apo hequr ushqime.
• Rekomandohet për persona me obezitet të mesëm ose të lartë.
• Efekti afatgjatë: përmirëson metabolizmin dhe ndihmon që pesha e humbur të mos rikthehet lehtësisht.

Shembull i menusë javore

• Dita 1: mëngjes kafe pa sheqer, drekë dy vezë + spinaq, darkë biftek + sallatë + fruta.
• Dita 2: mëngjes kafe + bukë e thekur, drekë biftek + sallatë, darkë fileto pule.
• Dita 3: mëngjes kafe + bukë e thekur, drekë vezë + domate, darkë fileto pule + sallatë.
• Dita 4: mëngjes kafe + bukë e thekur, drekë vezë + djathë + karota, darkë kos + fruta.
• Dita 5: mëngjes sallatë karrota + limon, drekë peshk + domate, darkë biftek + sallatë.
• Dita 6: mëngjes kafe + bukë e thekur, drekë gjysmë pule, darkë vezë + karota.
• Dita 7: mëngjes çaj me limon, drekë biftek + sallatë, darkë sipas zgjedhjes nga ditët e tjera.

Ky cikël përsëritet edhe për javën e dytë. Pas përfundimit, rekomandohet rikthimi gradual në ushqime të larmishme, por të pasura me fruta dhe perime.

Kujdes

• Dieta është shumë e kufizuar në kalori, ndaj nuk rekomandohet për periudha të gjata.
• Duhet ndjekur vetëm pas konsultimit me një mjek ose dietolog, sidomos për persona me probleme shëndetësore.
• Nuk është e përshtatshme për fëmijë, adoleshentë ose gra shtatzëna.

Në një kohë kur gjithnjë e më shumë njerëz vuajnë nga pagjumësia, magnezi është bërë një nga suplementet më të kërkuara në farmaci.

Shumë e pinë para gjumit, me shpresën se do t’i ndihmojë të flenë më shpejt dhe më thellë. Por, a ka vërtet efekt ky mineral në gjumë apo është thjesht një “trend” që po përhapet në rrjete sociale?

Pse magnezi është i rëndësishëm për trupin?

Magnezi është një mineral thelbësor për më shumë se 300 procese në trupin tonë nga prodhimi i energjisë deri te funksionimi i muskujve, nervave dhe trurit. Ai ndihmon gjithashtu në rregullimin e hormoneve të stresit dhe në prodhimin e melatoninës, hormonit që kontrollon ciklin tonë të gjumit. Kur nivelet e magnezit bien, ndonjëherë ndjejmë lodhje, tension nervor dhe vështirësi për t’u çlodhur. Kjo është arsyeja pse shumë ekspertë besojnë se një sasi e mjaftueshme e këtij minerali mund të ndihmojë trupin të qetësohet përpara gjumit.

Çfarë thonë studimet?

Disa kërkime shkencore kanë treguar se magnezi mund të përmirësojë cilësinë e gjumit, sidomos te personat që kanë mungesë të këtij minerali. Një studim i botuar në Journal of Research in Medical Sciences zbuloi se njerëzit që morën magnez për tetë javë patën gjumë më të thellë dhe më pak zgjime gjatë natës. Megjithatë, mjekët theksojnë se efektet nuk janë të njëjta për të gjithë. Te njerëzit që kanë nivele normale të magnezit, shtesat mund të mos sjellin ndonjë ndryshim të madh. Prandaj, nëse nuk keni mungesë të dokumentuar, mbase nuk do të ndieni ndonjë përmirësim të menjëhershëm.

Forma më të mira të magnezit për gjumë

Jo të gjitha suplementet janë të barabarta. Ekspertët sugjerojnë se magnezi glicinat dhe magnezi citrat përthithen më mirë dhe janë më të buta për stomakun. Ndërsa format më të lira, si oksidi i magnezit, mund të kenë efekt më të fortë laksativ dhe të mos ndihmojnë aq shumë për gjumë.

Si ta marrim natyrshëm nga ushqimi?

Në vend që të vrapojmë menjëherë pas suplementëve, është mirë të fillojmë nga dieta. Ushqime të pasura me magnez janë arrat, farat, bananet, drithërat integrale, spinaqi dhe çokollata e zezë. Një darkë e lehtë me këto ushqime mund të ndihmojë trupin të qetësohet në mënyrë natyrale.

Është rritur dukshëm numri i të prekurve nga kanceri në Kosovë.

Në nëntëmujorin e këtij viti janë regjistruar mbi 1 mijë raste të reja të kancerit, kryesisht kancer i gjirit dhe mushkërive.

Kështu ka bërë të ditur për Front Online, drejtori i Klinikës së Onkologjisë në QKUK, Ilir Kurtishi.

“Gjatë nëntë mujorit të këtij viti, në regjistrin klinik të Klinikes së Onkologjisë janë regjistruar rreth 1.640 raste të reja me kancer, numër pothuajse i njëjtë me vitin 2024. Dominimi vërehet te kanceri i gjirit tek femrat dhe ai i mushkërive dhe kolorektali tek meshkujt”, u shpreh Kurtishi.

Ai tregon se mosha më e prekur është ajo ndërmjet 50-60 vjeç.

“Grupmoshat më të prekura janë ato 50–60 vjeç, edhe pse ka tendencë të rritjes së rasteve të reja të grupmoshat nga 40-50 vjeç si të femrat edhe tek meshkujt”, potencoi Kurtishi.

“Për nëntëmujorin e këtij viti një referim ka qenë për trajtim jashtë vendit”, ka thënë drejtori i Klinikës së Onkologjisë.

Ai gjithashtu ka thënë se klinika që ai udhëheqë ka furnizim të barnave me kapacitet prej 80%.

“Klinika e Onkologjisë ka një furnizim prej gati 83%, përjashtuar barnat pa autorizim marketingu dhe disa produkte që janë në procedurë prokurimi, si dhe disa të tjera për të cilat nuk ka pasur ofertues, sipas njoftimit nga SHSKUK”, ka thënë Kurtishi.

Tutje, ai ka bërë të ditur se lajm pozitiv është përfshirja e disa barnave te reja për trajtimin e disa sëmundjeve.

“Risi është muaj është furnizimi i Klinikës me barnat për trajtimin e melanomës malinje të avancuar, konkretisht me barnat BRAF-inhibitorë, si pjesë e listës esenciale të barnave (LBE). Klinika është fornizuar edhe barnat CD4-inhibitorë, për trajtimin e formave të avancuara dhe metastatike të kancerit të gjirit ER+, PGR+, HER2neu-negativ”, njoftoi Kurtishi.