Category: SHËNDETËSI

Një në katër persona pëson një goditje cerebrale gjatë jetës, sipas Organizatës Botërore të Goditjeve Cerebrale. Për mbijetuesit e goditjeve me paralizë të pjesshme të krahut, opsionet kanë qenë të kufizuara.

Në vitin 2017, studentja norvegjeze Johanne Marie Hemnes papritmas u shemb në dhomën e saj të ndenjes. Ajo u paralizua në anën e majtë, dhe mjekët gjetën një hemorragji cerebrale, gjakderdhje brenda trurit.

Tetë vite më vonë, 26-vjeçarja ka mësuar të ecë përsëri pas muajsh rehabilitimi që u fokusua kryesisht tek këmbët. Krahun e saj, megjithatë, e mori shumë pak vëmendje dhe nuk rimori lëvizjen e plotë.

Njerëzit me paresis – paralizë të pjesshme ose të paplotë kanë anët e trupit të ruajtura, por sinjalet nervore nuk funksionojnë si duhet.

Themeluesit e start-up-it norvegjez për krahë bionik, Vilje Bionics, thonë se mbijetuesit e goditjeve kanë pak opsione për pajisje ndihmëse, në krahasim me krahët bionikë për amputuesit.

“Këta njerëz kanë nevojë për ndihmë për të qenë të pavarur, për të jetuar në shtëpi, për të rikthyer punën dhe për të pasur më shumë mundësi në jetën e tyre, ashtu si të tjerët”, tha Saeid Hosseini, CEO dhe bashkëthemelues i Vilje Bionics.

Vilje Bionics po zhvillon një krah robotik për njerëzit me lëvizshmëri të kufizuar për shkak të dëmtimit të palcës kurrizore, dëmtimeve traumatike të trurit ose sëmundjeve neuromuskulare.

Paracetamoli është një nga medikamentet më të përdorura në botë për lehtësimin e dhimbjeve dhe uljen e temperaturës, madje shpesh konsiderohet si ilaçi “më i sigurt” edhe gjatë shtatzënisë. Megjithatë, studime të fundit po ngrenë pikëpyetje mbi përdorimin e tij të shpeshtë apo afatgjatë nga nënat shtatzëna dhe rrezikun e mundshëm për zhvillimin e çrregullimeve neurozhvillimore, përfshirë autizmin dhe çrregullimet e vëmendjes (ADHD) tek fëmijët.

Sipas disa kërkimeve të publikuara në Journal of the American Medical Association (JAMA), nivelet më të larta të metabolitëve të paracetamolit të gjetura në kordonin e kërthizës pas lindjes janë shoqëruar me rritje të lehtë të probabilitetit që fëmijët të shfaqin shenja të autizmit ose vështirësi në përqendrim.

Megjithatë, ekspertët theksojnë se nuk ka prova përfundimtare që paracetamoli shkakton autizëm. Lidhja e vërejtur është statistikore, jo domosdoshmërisht shkak-pasojë. Studimet vazhdojnë për të kuptuar më mirë mekanizmin biologjik dhe faktorët e tjerë që mund të ndikojnë – si predispozita gjenetike, ndotja, apo shëndeti i përgjithshëm i nënës gjatë shtatzënisë.

Mjekët rekomandojnë që gratë shtatzëna të mos e përdorin paracetamolin pa nevojë të domosdoshme, por as të mos e shmangin kur është vërtet e nevojshme, pasi temperaturat e larta apo dhimbjet e patrajtuara mund të jenë po aq të rrezikshme për zhvillimin e fetusit.

Ekspertët theksojnë rëndësinë e këshillimit me mjekun për çdo ilaç të përdorur gjatë shtatzënisë, edhe për ata që duken “të sigurt”. Deri më tani, rekomandimi mbetet i njëjtë: përdorimi i paracetamolit duhet të jetë i kufizuar, në dozat më të ulëta efektive dhe vetëm për periudha të shkurtra.

Shënim nga të gjithë mjekët është se kurrë nuk duhet ta ndryshojmë apo ta ndërpresim vetë terapinë

Antidepresivët janë ilaçe që mund të jenë jetikë, por edhe të çojnë në reagime të padëshiruara. Është e mundur që pas përdorimit të tyre të ndihemi më mirë, të jemi më të gatshëm për t’u përballur me të gjitha sfidat e jetës, por edhe të kemi disa kilogramë më shumë.

Psikiatrja dr. Divya Singh thotë se shtimi në peshë ndodh tek 25 deri 30 pacientë, megjithëse disa të dhëna tregojnë se kjo reagim i padëshiruar ndaj përdorimit të antidepresivëve vërehet tek pothuajse 55 deri 65 persona.

Nuk varet gjithçka nga ilaçi

Shtimi në peshë, megjithatë, nuk është shoqërues i pashmangshëm i antidepresivëve. Ekziston mundësia e madhe që të gjendet ilaçi i përshtatshëm dhe që ai të ndikojë minimalisht në peshën trupore.

– Shtimi në peshë nuk varet vetëm nga ilaçi; tek personat me simptoma depresioni apo ankthi shpesh ndodhin ndryshime të oreksit dhe të nivelit të aktivitetit fizik, shpjegon dr. Singh.

Vaktet e bollshme si ngushëllim

Në gjendje depresioni, trupi dhe truri tashmë kalojnë nëpër ndryshime që mund të ndikojnë në peshën trupore. Ndodh që dikush të hajë më shumë ose më pak se zakonisht, të lëvizë më pak, dhe në të njëjtën kohë të ketë nevojë të fortë për ushqime kalorike me shumë kripë, yndyra dhe sheqer. Disa persona zhvillojnë modele të teprimit me ushqim si mënyrë për t’u përballur me dhimbjen emocionale, shton dr. Singh.

Antidepresivët janë vetëm një shtresë shtesë që i shtohet ndryshimeve ekzistuese. Këto ilaçe ndikojnë në sekretimin e neurotransmetuesve serotonin dhe dopamin, të cilët kanë rol kyç në rregullimin e humorit dhe oreksit. Me kalimin e kohës, këto ndryshime mund të çojnë në rritje të ndjenjës së urisë ose ngadalësim të metabolizmit.

Nuk ndikojnë të gjithë antidepresivët njësoj në peshë

Nëse keni dëgjuar se të gjithë antidepresivët shkaktojnë shtim në peshë, kjo nuk është plotësisht e vërtetë. Gjithçka varet nga lloji i ilaçit dhe kohëzgjatja e përdorimit, thekson dr. Singh. Ilaçet që më shpesh lidhen me shtimin në peshë janë antidepresivët triciklikë, inhibitorët e monoaminooksidazës, inhibitorët selektivë të rimarrjes së serotoninës (SSRI) dhe antidepresivi tetraciklik mirtazapin.

– Një analizë e madhe e 27 studimeve, në të cilën morën pjesë më shumë se 450.000 persona, tregoi se këta ilaçe, bashkë me disa SSRI të tjerë, ndikuan më shumë në rritjen e peshës trupore deri në 5 për qind, thotë dr. Singh.

Nga ana tjetër, disa antidepresivë mund të çojnë edhe në humbje të peshës trupore. Për shembull, bupropioni mund të ndikojë në përmirësimin e humorit dhe të çojë në humbje kilogramësh, transmeton Telegrafi.

Llojet e antidepresivëve dhe rreziku nga shtimi në peshë

Antidepresivët triciklikë
Janë ndër llojet më të vjetra të antidepresivëve; sot përshkruhen më rrallë, sepse mund të shkaktojnë më shumë reagime të padëshiruara, përfshirë shtimin në peshë.

Inhibitorët e monoaminooksidazës
Janë gjithashtu lloj më i vjetër i antidepresivëve, zakonisht përdoren nëse terapitë e tjera nuk japin rezultat. Shpesh shkaktojnë shtim në peshë.

Inhibitorët selektivë të rimarrjes së serotoninës (SSRI)
Mund të shkaktojnë rritje të lehtë të peshës pas disa muajsh ose vitesh përdorimi.

Inhibitorët e rimarrjes së serotoninës dhe noradrenalinës (SNRI)
Mund të rrisin rrezikun nga shtimi në peshë.

Antidepresivi tetraciklik (mirtazapin)
Njihet për faktin se rrit oreksin dhe çon në shtim në peshë.

Bupropioni
Është zgjedhja më e përshtatshme në aspektin e peshës trupore; madje mund të çojë në humbje të lehtë të peshës.

Vilazodoni
Një antidepresiv më i ri që ka rrezik më të vogël për rritje në peshë.

Cilat pacientë janë në rrezik më të lartë për shtim në peshë?

Shtimi në peshë nuk varet vetëm nga ilaçi, por nga e gjithë mënyra e jetesës. E rëndësishme është gjenetika dhe indeksi fillestar i masës trupore, personat që kanë pasur tepricë kilogramësh para terapisë, më lehtë shtojnë në peshë. Stili i jetesës ulur, me aktivitet fizik minimal dhe ushqime me shumë kalori, mund të forcojë efektet e ilaçit.

– Pacientët me diabet ose funksion të ulët të tiroides, që marrin terapi me antidepresivë, kanë rrezik më të lartë nga shtimi në peshë, thotë dr. Singh.

Zakone që mund të ndihmojnë

Edhe pse ndonjëherë nuk është e mundur të kontrollohen të gjithë shkaqet e shtimit në peshë që lidhen me antidepresivët, zakonet e përditshme mund të ndihmojnë shumë.

Rekomandohet që ushqimi të bazohet në fruta, perime, proteina të dobëta dhe drithëra integrale. Kufizoni sheqernat dhe ushqimet e përpunuara. Jini aktivë, të paktën 30 minuta aktivitet fizik në shumicën e ditëve të javës, ecje, vallëzim apo çdo lëvizje që ju pëlqen.

Ekspertët këshillojnë të flini 7 deri në 9 orë në natë, sepse mungesa e gjumit rrit dëshirën për ushqim. Kontrolloni peshën trupore, por pa u fiksuar pas shifrave. Kontrolloni stresin, meditimi, joga ose psikoterapia mund të ndihmojnë.

Kurrë mos e ndërprisni terapinë vetë

Shënim nga të gjithë mjekët është se kurrë nuk duhet ta ndryshojmë apo ta ndërpresim vetë terapinë. Në marrëveshje me mjekun, është e mundur të zëvendësohet ilaçi ose të përshtatet doza e ilaçit ekzistues, si dhe të kontrollohet funksioni i tiroides.

Kombinimi i terapisë së mirë dhe zakoneve të përditshme të shëndetshme sjell rezultatin më të mirë. Trajtimi i simptomave të depresionit, ankthit dhe çrregullimeve të tjera mendore mund të përmirësojë ndjeshëm çdo aspekt të jetës.

Dr. Singh thekson se antidepresivët mund të çojnë në shtim në peshë tek disa persona, por shton se arsyet janë të ndërlikuara dhe mund të kontrollohen me sukses. /Telegrafi/

Finlanda ka përjetuar rritje të rasteve të Covidit-19 kohët e fundit, me 200 raste të konfirmuara në javë, raportoi sot transmetuesi “Yle”.

Një specialist për Institutin për Shëndet dhe Mirëqenie THL tha se numri i rasteve është rritur në vjeshtë, me rreth 200 raste të konfirmuara në laborator të regjistruara në javë në javët e fundit.

“Këto janë raste të konfirmuara në laborator dhe vetëm maja e ajsbergut (për sa i përket infeksioneve aktuale). Shumica e njerëzve (me Covid) janë në shtëpi. Mund të thuhet se infeksionet me koronavirusin po përhapen në të gjithë vendin”, tha Niina Ikonen.

Megjithatë, kjo vjeshtë ka parë më pak raste krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, kur afërsisht 1.000 raste të konfirmuara në laborator u raportuan çdo javë.

“Ka një numër të madh virusesh të ndryshme të frymëmarrjes që qarkullojnë aktualisht”, shtoi Ikonen.

Një studim i ri përdor teknologjinë CRISPR për të ndryshuar gjenin që kontrollon kolesterolin

Një prerje e vogël në ADN mund të bëhet çelësi për të ulur kolesterolin e rrezikshëm, duke shmangur nevojën për ilaçe të përditshme. Një studim pilot i publikuar në New England Journal of Medicine ka dhënë shpresë për një trajtim të ri gjenetik që mund të ndryshojë mënyrën se si trajtohet kolesteroli i lartë.

Ky studim i vogël — me vetëm 15 pacientë që vuajnë nga forma të rënda të sëmundjes testoi sigurinë e një ilaçi të ri që përdor teknologjinë CRISPR-Cas9, një mjet biologjik që funksionon si “gërshërë” për të prerë dhe ndryshuar gjene specifike.

Rezultatet e para janë inkurajuese: pacientët përjetuan një ulje mesatare prej gati 50% të kolesterolit LDL, i njohur si “kolesteroli i keq”, i cili lidhet ngushtë me sëmundjet e zemrës — shkaktari kryesor i vdekjeve në SHBA dhe në mbarë botën. Po ashtu, u vu re një ulje prej 55% e triglicerideve, një tjetër lloj yndyre në gjak që ndikon në rrezikun kardiovaskular, raportoi CNN.

“Shpresojmë që kjo të jetë një zgjidhje e përhershme — një terapi ‘njëherë e përgjithmonë’, ku njerëzit e rinj me sëmundje të rënda mund të kenë nivele të ulëta të kolesterolit dhe triglicerideve gjatë gjithë jetës”, tha Steven Nissen, drejtues akademik në Institutin e Zemrës, Enëve të Gjakut në Cleveland Clinic, Ohio.

Sipas Pradeep Natarajan, drejtor i Kardiologjisë Parandaluese në Massachusetts General Hospital, sot mjekët synojnë që pacientët me sëmundje të zemrës të kenë nivele të LDL-së nën 100 mg/dL, por idealja do të ishte midis 40 dhe 50 mg/dL, një objektiv që është shumë i vështirë të arrihet vetëm me dietë dhe aktivitet fizik.

Megjithatë, ai shton se ilaçet ekzistuese mund të arrijnë nivele të ngjashme të uljes së kolesterolit, prandaj nevojiten prova më të gjera për të parë nëse ky trajtim është po aq efektiv dhe i sigurt.

Ideja për këtë trajtim me gjenetikë vjen nga një mutacion i rrallë natyror. Disa njerëz kanë një gjen të quajtur ANGPTL3 që nuk funksionon. Ky gjen ndihmon në rregullimin e niveleve të LDL-së dhe triglicerideve. Kur ky gjen është “i fikur”, njerëzit kanë kolesterol shumë të ulët gjatë gjithë jetës dhe një rrezik jashtëzakonisht të vogël për sëmundje të zemrës — pa efekte anësore të njohura.

Në studim, pacientët morën doza të ndryshme të ilaçit përmes infuzionit. Rezultatet më të forta u panë në dozën më të lartë — 0.8 mg për kilogram, e cila uli si LDL-në, ashtu edhe trigliceridet ndjeshëm.

Një aspekt i rëndësishëm është se ky ilaç vepron vetëm në mëlçi, organi përgjegjës për prodhimin dhe përpunimin e kolesterolit. Kjo e bën trajtimin potencialisht më të sigurt, pasi redukton rrezikun që gjenet në pjesë të tjera të trupit të preken.

Efektet anësore të raportuara ishin të lehta, kryesisht irritim në vendin e infuzionit. Një pacient pësoi një hernie diskale dhe një tjetër kishte rritje të përkohshme të enzimave të mëlçisë, por të dy rastet u stabilizuan brenda dy javësh. Një pacient tjetër vdiq gjashtë muaj pas infuzionit, por sipas studiuesve, vdekja nuk kishte lidhje me trajtimin.

Autoritetet amerikane (FDA) kërkojnë që të gjithë pjesëmarrësit të monitorohen për 15 vjet, për të vlerësuar çdo efekt të mundshëm afatgjatë.

Studiuesit planifikojnë të nisin fazën e dytë të testimeve klinike së shpejti dhe të kalojnë në fazën e tretë deri në fund të vitit të ardhshëm, për të provuar efektin te një numër shumë më i madh pacientësh.

Megjithatë, mjekët paralajmërojnë se është ende herët për entuziazëm të tepruar.

Simptoma e depresionit që shpesh neglizhohet është mërzitja kronike. Është e natyrshme të mërzitesh herë pas here. Në fakt, ky lloj emocioni mund të jetë i dobishëm pasi ju nxit të ndryshoni. Për fëmijët, është me të vërtetë e nevojshme. Kjo për shkak se fëmija që ndihet i mërzitur përfundon duke promovuar të menduarit e tij kritik dhe aftësitë e vetë-mjaftueshmërisë.

Megjithatë, kjo gjendje ka një anë të kundërt shumë problematike dhe patologjike. Ky është fakti që njerëzit që vuajnë nga mërzia kronike kanë një rrezik më të lartë për të vuajtur nga depresioni. Ata gjithashtu rrezikojnë të vuajnë nga ankthi dhe një rrezik më i lartë për të zhvilluar varësi ndaj substancave (alkool, drogë) ose varësi të sjelljes, si bixhozi etj.

Në fakt, individi i mërzitur nuk ka më asnjë nxitje në rutinën e tij të përditshme dhe fillon të ndihet i shkëputur nga realiteti. Kjo mund të jetë problematike.

Si të përballeni me simptomat e depresionit për të cilat askush nuk flet?

Strategji të dobishme

Kërkoni mbështetje. Tregojuni miqve, partnerit ose familjes tuaj se si ndiheni . Shpjegoni ndjenjat tuaja të zbrazëtisë dhe mërzisë. Shpjegoni se nuk është diçka e rastësishme, por një ndjenjë e vazhdueshme dhe po ndiheni gjithnjë e më keq.

Kërkoni mbështetje psikologjike

Mërzia kronike kombinohet me më shumë variabla që mund të sugjerojnë depresion. Prandaj, marrja e një diagnoze dhe mjeteve për të menaxhuar atë që po ju ndodh është jashtëzakonisht e rëndësishme.

Filloni aktivitete të reja dhe riformuloni qëllimet tuaja

Ju duhet të kërkoni stimuj të rinj. Kjo mund të jetë vërtet e vështirë ,megjithatë, asgjë nuk është më e rëndësishme se sa të aktivizoheni dhe të filloni detyra të reja. Kështu ndryshoni edhe fokusin tuaj emocional.

Tre lloje të njohura të çokollatave Milka janë tërhequr urgjentisht nga raftet e dyqaneve Home Bargains pas dyshimeve se mund të shkaktojnë reaksione fatale alergjike, për shkak të etiketimit të gabuar.

Dyqani britanik, i zotëruar nga TJ Morris, ka konfirmuar rikthimin e menjëhershëm të produkteve:

Milka Hazelnut (90g)

Milka Whole Nut (95g)

Milka Oreo Brownie (100g)

Sipas Agjencisë së Standardeve Ushqimore (FSA), këto çokollata paraqesin “rrezik të mundshëm shëndetësor” për këdo që vuan nga alergjitë ose intoleranca ndaj:

qumështit

lajthive

sojës

grurit / glutenit

Në njoftimin zyrtar thuhet:

“TJ Morris Ltd po tërheq Milka Hazelnut 90g, Milka Whole Nut 95g dhe Milka Oreo Brownie 100g të shitur nëpër dyqanet Home Bargains, pasi alergjenët nuk janë të deklaruar në gjuhën angleze. Kjo përbën një rrezik të mundshëm për këdo që ka alergji ose intolerancë ndaj arrave të pemëve (përfshirë lajthitë), qumështit, sojës ose grurit.”

Rikthimi përfshin të gjitha datat e skadimit të këtyre produkteve.

Ekspertët paralajmërojnë se alergjitë ndaj arrave mund të jenë vdekjeprurëse, duke shkaktuar anafilaksi – një reagim i rëndë ku sistemi imunitar çliron kimikate që mund të shkaktojnë shok, ndalim frymëmarrjeje dhe dëmtime të organeve vitale.

Konsumatorët që kanë blerë këto çokollata dhe kanë ndonjë alergji ose intolerancë ndaj përbërësve të përmendur, këshillohen të mos i konsumojnë.
Dyqani ka vendosur njoftime në të gjitha pikat e shitjes për të sqaruar arsyen e rikthimit dhe ka kërkuar falje publike për shqetësimin.

Simptomat e mundshme përfshijnë:

skuqje, kruarje dhe ënjtje të lëkurës

të vjella, dhimbje barku dhe diarre

në raste të rënda, anafilaksi (reagim i rrezikshëm për jetën)

Për herë të parë në kuadër të Shërbimit Spitalor dhe Klinik Universitar të Kosovës (ShSKUK), ka filluar shërbimin Laboratori i Toksikologjisë, i cili është funksionalizuar më datë 20 tetor 2025 në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës (QKUK).

Siç njofton ShSKUK në Facebook, ky shërbim paraqet një arritje të rëndësishme në zhvillimin e kapaciteteve diagnostike dhe laboratorike të QKUK-së, duke shënuar fillimin e fazës operative të analizave toksikologjike në vend.

“Që nga funksionalizimi, Laboratori i Toksikologjisë ka zhvilluar me sukses aktivitetet e para diagnostike dhe monitoruese, duke validuar 9 parametra analitikë dhe duke përcaktuar 86 parametra në total, që mbulojnë fushat e monitorimit terapeutik të barnave (TDM) dhe detektimit të substancave abuzive (DOA)”, shkruan ShSKUK-ja.

Pacientët për analiza toksikologjike siç thuhet, janë referuar nga disa klinika të QKUK-së, përfshirë Klinikën e Psikiatrisë, Klinikën e Emergjencës, Klinikën e Neurologjisë, si dhe Klinikën e Anesteziologjisë dhe Mjekimit Intensiv.

“Në kuadër të planifikimeve për vitin 2026, Shërbimi i Toksikologjisë synon të zgjerojgamën e parametrave analitikë dhe testimeve toksikologjike, duke përfshirë përmirësimin e kapaciteteve laboratorike dhe trajnimin e stafit, si dhe avancimin e infrastrukturës laboratorike dhe kapaciteteve analitike”.

Një në katër fëmijë të vegjël në Evropë është mbipeshë, ndërsa një në dhjetë është obez, sipas raportit më të ri të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (WHO). Situata është më shqetësuese në Evropën jugore, ku afërsisht një në pesë fëmijë jeton me obezitet.

Raporti i OBSH-së, që përfshiu të dhëna për rreth 470,000 fëmijë nga 37 vende, tregon se obeziteti tek fëmijët rrit rrezikun për diabet, sëmundje të zemrës, goditje në tru, kancer dhe sëmundje të tjera kronike në moshë të rritur.

Sipas studimit, djemtë janë më të rrezikuar se vajzat, me 13% të djemve të prekur nga obeziteti, krahasuar me 9% te vajzat. Raporti gjithashtu zbuloi se shumica e prindërve nënvlerësojnë peshën e fëmijëve të tyre: 66% e fëmijëve mbipeshë konsideroheshin nga prindërit si normalë ose nën peshë.

Studimi tregon gjithashtu se dieta e fëmijëve është e dobët: vetëm 32% e tyre konsumojnë perime çdo ditë, ndërsa 41% hanë ëmbëlsira, 29% pinë pije me sheqer dhe 16% konsumojnë ushqime të kripura më shumë se tre herë në javë. Fëmijët me prindër me arsim më të lartë kanë dieta më të shëndetshme.

Megjithatë, raporti tregon se shumica e fëmijëve janë aktivë të paktën një orë në ditë dhe 89% flenë të paktën nëntë orë, që janë faktorë të rëndësishëm për shëndetin. Problemi kryesor mbetet koha e madhe që kalojnë përpara ekranit: 42% e fëmijëve shpenzojnë të paktën dy orë në ditë gjatë javës dhe 78% gjatë fundjavës.

OBSH-ja rekomandon që vendet të ndërmarrin masa për të krijuar mjedise më të shëndetshme për fëmijët, duke përfshirë taksa mbi pijet me sheqer dhe ushqimet jo të shëndetshme, standarde më të larta ushqimore për ushqimin në shkolla dhe politika që promovojnë aktivitetin fizik.

“Mbipesha dhe obeziteti tek fëmijët mbeten shqetësuese dhe vazhdojnë të kërcënojnë shëndetin e gjeneratave të ardhshme,” tha Kremlin Wickramasinghe nga OBSH-ja.