Category: SHËNDETËSI

Kripa e pasuruar me kalium rekomandohet për kontrollin e tensionit të gjakut, njoftoi National Hypertension Taskforce Australia, trupi udhëheqës australian për menaxhimin e hipertensionit

Kripa e pasuruar me kalium është mënyra më efikase për uljen e tensionit të gjakut dhe parandalimin e infarktit dhe goditjes në tru.

“Ky është një rekomandim i fuqishëm i bazuar në prova, i cili e përafron Australinë me udhëzimet më të fundit ndërkombëtare. Kalimi në përdorimin e kripës së pasuruar me kalium është një nga mënyrat më të zbatueshme dhe më efikase për uljen e tensionit të gjakut dhe parandalimin e infarkteve dhe goditjeve në tru”, thekson profesori Bruce Neal nga George Institute for Global Health.

Rekomandimet janë publikuar në revistën Journal of Hypertension.

George Institute for Global Health mirëpret apelin që kripa e pasuruar me kalium të përfshihet në udhëzimet kombëtare për kontrollin e hipertensionit, duke e përshkruar këtë hap si të rëndësishëm dhe praktik për përmirësimin e kontrollit të tensionit të gjakut dhe uljen e vdekjeve nga sëmundjet kardiovaskulare.

Grupi Kombëtar i Punës për Hipertensionin, i krijuar në vitin 2022 si përgjigje ndaj shkallës së ulët dhe stagnimit të kontrollit të presionit të lartë të gjakut në Australi, ka një objektiv ambicioz: dyfishimin e normave të kontrollit nga 32% në 70% deri në vitin 2030. Hipertensioni aktualisht prek një në tre të rritur australianë dhe është shkaku kryesor i vdekjeve dhe paaftësisë që mund të parandalohen në vend.

Për çfarë shërben kripa e pasuruar me kalium?

Kripa e pasuruar me kalium (zakonisht përzierje e natrium-klorurit dhe kalium-klorurit) përdoret si alternativë më e shëndetshme ndaj kripës së zakonshme të kuzhinës, veçanërisht për njerëzit që duhet të ulin marrjen e natriumit. Ajo sjell përfitimet e mëposhtme:

1. Ul tensionin e gjakut

Më pak natrium ndihmon në zvogëlimin e mbajtjes së lëngjeve dhe lehtësimin e enëve të gjakut.
Kaliumi ndihmon trupin të balancojë natriumin dhe relakson enët e gjakut.

2. Përmirëson balancën e elektroliteve
Kaliumi është i rëndësishëm për funksionimin e muskujve, sistemit nervor dhe zemrës.
3. Mund të ulë rrezikun e goditjes në tru dhe sëmundjeve kardiovaskulare

Shkak: më pak natrium dhe më shumë kalium.

Nivele të larta të natriumit dhe të ulëta të kaliumit lidhen me tension të lartë

Marrja e tepërt e natriumit dhe mungesa e kaliumit lidhen me hipertensionin. Vetëm konsumimi i lartë i natriumit vlerësohet të jetë përgjegjës për 1.9 milionë vdekje në vit në mbarë botën. Megjithatë, pavarësisht fushatave të shumta të shëndetit publik, marrja e kripës mbetet pothuajse dyfish më e lartë se niveli i rekomanduar, ndërsa marrja e kaliumit vazhdon të ulet.

Në kripën e pasuruar me kalium, një pjesë e natrium-klorurit të kripës së zakonshme zëvendësohet me kalium-klorid, zakonisht në raportin 75:25. Provat klinike në shkallë të gjerë tregojnë se kjo zëvendësim mund të ulë tensionin e gjakut, të zvogëlojë rrezikun e ngjarjeve të mëdha kardiovaskulare dhe të reduktojë vdekshmërinë nga sëmundjet kardiovaskulare.

Një rishikim i fundit i 32 udhëzimeve për hipertensionin në mbarë botën tregoi se të gjitha rekomandojnë reduktimin e natriumit si strategji për kontrollin e hipertensionit. Shumë prej tyre rekomanduan rritjen e marrjes së kaliumit, por vetëm katër përmendën kripën e pasuruar me kalium, dhe vetëm dy rekomanduan përdorimin e saj rutinë në trajtimin e hipertensionit.

Megjithatë, udhëzimet më të fundit ndërkombëtare të European Society of Hypertension, European Society of Cardiology dhe American College of Cardiology (American Heart Association) tani rekomandojnë përdorimin e kripës së pasuruar me kalium.

Një studim i kryer në Shtetet e Bashkuara ka gjetur se personat me orar të rregullt të gjumit janë më pak të rrezikuar nga sëmundjet kardiovaskulare.

Kjo për shkak se hormoni hipokretinë që ka të bëjë me gjumin, gjithashtu kontrollon sistemin e prodhimit të qelizave inflamatore, shkruan Sciencedaily.

Edhe më parë është besuar se gjumi i mjaftueshëm është çelësi i shëndetit të mirë.

Mirëpo tani është vërtetuar se mungesa e gjumit apo gjumi i çrregullt mund të rezultojë në probleme serioze shëndetësore, duke përfshirë edhe sëmundjet kardiovaskulare.

Dëgjimi i muzikës në baza të rregullta mund të ulë ndjeshëm rrezikun e zhvillimit të demencës tek të moshuarit, sugjeron një studim i ri australian. Studiuesit analizuan të dhënat e mbi 10,800 personave të moshës 70 vjeç e lart dhe zbuluan se ata që dëgjonin shpesh muzikë kishin 39% më pak gjasa të diagnostikoheshin me demencë krahasuar me ata që dëgjonin rrallë ose aspak.

Pjesëmarrësit që dëgjonin rregullisht muzikë shfaqën jo vetëm rrezik më të ulët të demencës, por edhe 17% reduktim të dëmtimit kognitiv, rezultate më të mira në testet e funksioneve mendore dhe kujtesë episodike më të fortë aftësia për të kujtuar ngjarjet e përditshme.

Edhe luajtja e një instrumenti muzikor u shoqërua me përfitime të rëndësishme për shëndetin e trurit, me studiuesit që treguan një 35% ulje të rrezikut për zhvillimin e demencës tek personat që angazhoheshin në këtë aktivitet.

“Këto rezultate sugjerojnë se aktivitetet muzikore mund të jenë një mënyrë e thjeshtë dhe e arritshme për të ruajtur shëndetin kognitiv tek të moshuarit,” tha Emma Jaffa nga Monash University, një nga autoret e studimit.

Megjithatë, studiuesit theksuan se rezultatet janë vëzhguese dhe nuk provojnë se muzika është shkaku direkte i uljes së rrezikut të demencës. Ata paralajmëruan për kufizime si raportimi vetjak i zakoneve muzikore dhe mundësinë e ndikimit të faktorëve të tjerë, duke kërkuar studime të mëtejshme.

Ndërkohë, demenca vazhdon të rritet në nivel global. Mbi 57 milionë njerëz jetojnë aktualisht me këtë gjendje, dhe çdo vit regjistrohen mbi 10 milionë raste të reja — një çdo 3.2 sekonda.

“ Rutinë miliarderësh”, “çelësi i produktivitetit”, “mënyra më e mirë për të marrë kontrollin e jetës”. Këto janë etiketat e famshme që rrjetet sociale i vendosin zgjimit të hershëm në 05:00 të mëngjesit. Por sa e vërtetë është kjo? Për ta testuar, një autore vendosi ta praktikojë për 30 ditë rresht.

Dita 1 – 7: Zgjimi ishte i vështirë. Trupi ndihej i lodhur nga ndryshimi i menjëhershëm i ritmit. Megjithatë, orët e hershme ishin të qeta, perfekte për një fillim të ngadaltë, reflektim dhe pak aktivitet fizik.

Dita 8 – 14: Filluan përmirësimet e para. Produktiviteti gjatë paradites u rrit, ndërsa dita dukej më e organizuar. Autores iu shtua koha e lirë që më parë mungonte.

Dita 15 – 25: Sfidat nisën të shfaqeshin. Rreth orës 15:00 lodhja ishte e pashmangshme. Për të kompensuar, u desh një gjumë i rregullt në orën 22:00, gjë që kufizonte jetën sociale dhe kohën në darkë me familjen.

Dita 26 – 30: Rutina u stabilizua. Tani zgjimi nuk ishte më i vështirë dhe efektet pozitive filluan të mbizotëronin: përqendrim më i fortë, humor më i qëndrueshëm, dhe ndjesia e kontrollit mbi ditën.

Zgjimi herët funksionon, por vetëm nëse përshtatet me ritmin biologjik. Nuk është recetë universale. Është thjesht një mjet që disa e duan, të tjerë jo. Magjia nuk është tek ora 05:00, por tek disiplinimi i rutinës personale.

Të dhënat e reja tregojnë se shumica e pacienteve me rrezik të ulët dhe të mesëm mund të shmangin radioterapinë.

Rrezatimi ka pasur për vite me radhë një rol të rëndësishëm në trajtimin e kancerit të gjirit, por vitet e fundit mjekët po e përdorin më rrallë në fazat e hershme të sëmundjes, pasi përparimet në diagnostikim dhe në trajtimet sistemike kanë përmirësuar ndjeshëm shkallën e mbijetesës.

Një studim i ri, i publikuar në revistën The New England Journal of Medicine, ka treguar se pas dhjetë viteve ndjekje, rrezatimi i murit të kraharorit nuk ka sjellë asnjë ndryshim në mbijetesën e grave me kancer të gjirit në fazë të hershme, të trajtuara me mastektomi dhe me terapi moderne të synuara.

Në studimin dhjetëvjeçar morën pjesë 1.600 gra.

“Studimi ynë ka treguar se me trajtimet bashkëkohore, rreziku i rikthimit të sëmundjes është mjaft i ulët, saqë për shumicën e pacienteve radioterapia mund të shmanget,” thekson dr. Ian Kunkler nga Clinical Oncology, Edinburgh Cancer Centre dhe profesor në University of Edinburgh.

Në këtë studim u përfshinë 1.600 gra me kancer të gjirit në fazë të hershme; gjysma prej tyre mori radioterapi, ndërsa gjysma tjetër jo. Shkalla e mbijetesës ishte pothuajse identike midis dy grupeve: 81,4 për qind tek pacientet e trajtuara me rrezatim dhe 81,9 për qind tek ato që nuk u rrezatuan. Rrezatimi nuk ndikoi as në kohëzgjatjen e mbijetesës pa rikthim të sëmundjes, as në përhapjen e kancerit në organe të tjera të trupit.

Dhimbjet e kokës janë një nga sëmundjet më të zakonshme dhe më të bezdisshme me të cilat njerëzit përballen çdo ditë. Dieta, për fat të mirë, mund të luajë një rol vendimtar në parandalimin ose reduktimin e intensitetit të dhimbjeve të kokës.

Ka disa ushqime që ndihmojnë në lehtësimin e dhimbjeve të kokës, falë vetive të tyre ushqyese dhe përbërësve që përmbajnë.

Dehidrimi është një nga shkaqet më të zakonshme të dhimbjes së kokës. Prandaj, pirja e shumë ujit mund të ndihmojë në lehtësimin dhe parandalimin e dhimbjeve të kokës. Hidratimi adekuat siguron që trupi të funksionojë pa probleme dhe redukton intensitetin e dhimbjeve të kokës.

Frutat me përmbajtje të lartë uji (si p.sh. shalqiri dhe kastravecat)

Frutat dhe perimet që përmbajnë shumë ujë ndihmojnë në mbajtjen e trupit të hidratuar, duke reduktuar gjasat për dhimbje koke. Shalqiri, kastraveci dhe luleshtrydhet janë zgjedhje të shkëlqyera për të rritur hidratimin tuaj.

Salmoni dhe peshku i yndyrshëm

Salmoni, sardelet dhe peshq të tjerë yndyrorë janë të pasur me acide yndyrore omega-3, të cilat kanë efekte anti-inflamatore dhe ndihmojnë në uljen e intensitetit të dhimbjeve të kokës. Këto acide yndyrore përmirësojnë qarkullimin e gjakut dhe reduktojnë inflamacionin në tru.

Spinaqi dhe perimet me gjethe jeshile

Spinaqi dhe perimet e tjera me gjethe jeshile përmbajnë magnez, një mineral që është treguar se zvogëlon shpeshtësinë dhe intensitetin e dhimbjeve të kokës. Magnezi ndihmon në relaksimin e muskujve dhe përmirëson qarkullimin e gjakut.

Bajame dhe arra

Bajamet dhe arrat janë të pasura me magnez, si dhe me vitaminë E, e cila ka veti antioksiduese dhe mund të ulë intensitetin e dhimbjeve të kokës. Konsumimi i tyre mund të ndihmojë në parandalimin e dhimbjeve të kokës dhe zvogëlimin e kohëzgjatjes së tyre.

Çaji me xhenxhefil ose kamomil

Xhenxhefili ka efekte anti-inflamatore dhe analgjezike, të cilat mund të zvogëlojnë intensitetin e dhimbjeve të kokës, ndërsa kamomili ka një efekt qetësues që mund të lehtësojë dhimbjen.

Përfshirja e këtyre ushqimeve në dietën tuaj mund të kontribuojë ndjeshëm në uljen e shpeshtësisë dhe intensitetit të dhimbjeve të kokës. Megjithatë, ju lutemi vini re se në rast dhimbje koke kronike ose shumë të rënda, është gjithmonë një ide e mirë që të konsultoheni me një mjek për diagnozë dhe trajtim të mëtejshëm.

Në konferencën globale të ardhshme mbi kontrollin e duhanit, që mbahet javën e ardhshme, do të diskutohet edhe për ndotjen masive që shkaktojnë filtërat e cigareve, me disa ekspertë që rekomandojnë ndalimin total të tyre.

“Zgjidhja më e mirë për mjedisin do të ishte heqja e filtrave plotësisht,” tha Andrew Black, kreu i përkohshëm i sekretariatit të Konventës së Kornizës për Kontrollin e Duhanit (FCTC) të OBSH-së, të enjten.

Sipas sekretariatit, filtërat plastik të cigareve janë artikulli më i hedhur në botë. Ata lirojnë kimikate toksike në mjedis dhe shkatërrohen në mikroplastikë — ndërkohë që nuk ofrojnë asnjë përfitim të madh për duhanpirësit.

Konferenca e 11-të e FCTC do të mbahet në Gjenevë nga 17 deri më 22 nëntor, dhe OBSH ka paralajmëruar se industria e duhanit po përpiqet të ndikojë dhe të pengojë ngjarjen.

Si ndotin ambientin filtërat e cigareve?

Rreth 4.5 trilion filtër cigare hidhen çdo vit në botë, duke i bërë artikullin më të zakonshëm të hedhur.

Këto filtër janë toksikë dhe burim kryesor i ndotjes plastike, pasi nuk dekompozohen.

Filtrat plastik nuk rrisin sigurinë e cigareve, shton Black.

Rudiger Krech, shefi për mjedisin dhe ndryshimet klimatike në OBSH, theksoi se është koha për të ndaluar plastikën në filtrat e cigareve, pasi ato janë “ndotësit kryesorë të ujërave” dhe “mbajnë kimikate toksike”.

Masa konkrete do të varet nga vendet pjesëmarrëse. Aktualisht, rreth 180 shtete kanë ratifikuar FCTC-në, që ka hyrë në fuqi më 2005 dhe përfshin masa si:

Paralajmërime grafike në paketat e cigareve

Ligje për zona pa tym
Rritje taksash mbi duhanin
Konferenca do të vendosë për masat që do të ndikojnë në trajektoren e epidemisë globale të duhanit për brezat e ardhshëm. Aktualisht, mbi 7 milionë vdekje çdo vit shkaktohen nga duhani — një numër që mund të parandalohet.

Rreziqet e produkteve të reja të duhanit

Agjenda e konferencës përfshin edhe marketingun agresiv të produkteve të duhanit dhe shqetësimet për fëmijët që tërhiqen drejt adiktimit nga produktet e reja.

Sipas OBSH-së, më shumë se 100 milionë njerëz përdorin cigare elektronike, përfshirë të paktën 15 milionë adoleshentë 13-15 vjeç. Drejtori i OBSH-së, Tedros Adhanom Ghebreyesus, tha se pavarësisht promovimit si alternativa më e sigurt, nuk ka prova që cigaret elektronike kanë përfitime reale për shëndetin publik, ndërsa dëmi po rritet.

Industria e duhanit, sipas tij, ka vetëm një motiv: fitim financiar, dhe po përpiqet të ndikojë në konferencë përmes lobimit dhe ndarjes së opinionit publik.

Produkte të reja të marketinguara si “reduktim i dëmshmërisë” janë në fakt tërheqëse për fëmijët, me ngjyra të ndezura dhe shije të ëmbla. Industria po përdor gjithashtu rrjetet sociale për të promovuar produktet midis të rinjve, duke i ekspozuar ata ndaj adiktimit.

Çfarë synon OBSH-ja?

OBSH kërkon ndalim të plotë të reklamave, promovimit dhe sponsorimeve të produkteve të duhanit, përfshirë cigaret elektronike dhe produktet me nikotinë.

Konsumimi i kërpudhave më shumë se dy herë në javë mund të parandalojë problemet me kujtesën dhe të folurit që shfaqen pas moshës 60-vjeçare, ka treguar një hulumtim nga Singapori.

Një antioksidant unik i pranishëm në kërpudha mund të ketë një efekt mbrojtës në tru, zbuloi studimi.

Në hulumtim sa më shumë njerëzit hanin kërpudha, aq më mirë kryenin testet e të menduarit dhe përpunimit.

Por, studiuesit thanë se nuk ishte e mundur të provohet një lidhje e drejtpërdrejtë midis kërpudhave dhe funksionit të trurit.

Gjetjet e studimit të Universitetit Kombëtar të Singaporit u bazuan në 663 të rritur kinezë, të moshës mbi 60 vjeç, dieta dhe mënyra e jetesës e së të cilëve u monitorua nga viti 2011 deri në vitin 2017.

Pamundësia për të njohur të dashurit, tipike për sëmundjen e Alzheimerit, mund të jetë rezultat i përkeqësimit të rrjeteve mbrojtëse që rrethojnë neuronet në tru, megjithatë, ekzistojnë ilaçe, të cilat tashmë po studiohen në trajtimin e tumoreve dhe artritit, që mund të rivendosin këto struktura dhe të ruajnë kujtimet, sipas një eksperimenti mbi minj të kryer nga Universiteti i Virxhinias dhe Virxhinia Tech, botuar në revistën “Alzheimer and Dementia”.

“Zbulimi i një ndryshimi strukturor që shpjegon humbjen specifike të kujtesës në sëmundjen e Alzheimerit është jashtëzakonisht emocionues”, tha koordinatori i studimit Harald Sontheimer.

Sipas tij, është një objektiv krejtësisht i ri, dhe ne tashmë kemi ilaçe të mundshme në dispozicion.

Ekipi i tij kërkimor ka treguar më parë se në rajone të caktuara të trurit ekzistojnë struktura (të quajtura rrjeta perineurale) që formojnë një matricë rrjetë rreth neuroneve, duke shërbyer si një pengesë kyçe që u lejon neuroneve të komunikojnë siç duhet dhe të formojnë kujtime të reja.

Bazuar në këtë, studiuesit hipotezuan se ndryshimet në këto rrjete mund të jenë një pikë kthese kritike në zhvillimin e sëmundjes së Alzheimerit.

Eksperimentet e reja mbi minjtë e konfirmojnë këtë: individët me rrjete perineuronale të dëmtuara në zonën CA2 të hipokampusit humbasin aftësinë për të kujtuar minjtë e tjerë (të ashtuquajturën kujtesë sociale), megjithëse ata ende mund të krijojnë kujtime të reja rreth objekteve në mjedisin e tyre.

Kjo pasqyron atë që shihet te njerëzit me Alzheimer, tek të cilët kujtesa sociale shpesh zhduket përpara kujtesës së objekteve.

Studiuesit më pas provuan të përdorin ilaçe – frenues të metaloproteinazës së matricës (MMP), të cilët bllokojnë enzimat e afta për të zbërthyer proteinat e matricës jashtëqelizore, duke përfshirë ato në rrjetet perineuronale.

Rezultatet tregojnë se minjtë që morën frenues të MMP-së kanë më pak degradim të këtyre rrjeteve dhe ruajnë kujtesë më të mirë sociale pavarësisht sëmundjes së Alzheimerit.

Përpara se kjo qasje të testohet te njerëzit, paralajmëron Sontheimer, do të duhen kryer kërkime shtesë mbi sigurinë dhe efikasitetin.