Category: SHËNDETËSI

Edhe pse shumë njerëz i përmbahen një orari të rregullt gjumi dhe bëjnë gjithçka që munden për të përmirësuar cilësinë e gjumit të tyre, lodhja në mëngjes është ende shumë e zakonshme.

Ekspertët paralajmërojnë se në situata të tilla, është e nevojshme të merret në konsideratë mundësia e mungesës së vitaminave thelbësore, të cilat lejojnë funksionimin e duhur të qelizave, trurit dhe formimin e qelizave të kuqe të gjakut.

“Vitaminat thelbësore janë ato që trupi ka nevojë për të funksionuar normalisht, por ne duhet t’i marrim ato përmes ushqimit – që është opsioni më i mirë – ose përmes suplementeve”, thotë mjekja Dr. Marie Ramas për Parade. Nëse nuk ka mjaftueshëm prej tyre, trupi mund të fillojë të “mbetet prapa”.

Një vitaminë specifike shpesh lidhet me lodhjen e vazhdueshme – vitamina B12. Dr. Ramas thotë, “Niveli i ulët i vitaminës B12 mund të kontribuojë në problemet e kujtesës, luhatjet e humorit dhe lodhjen mendore.” Dr. Tatiana Echeverry, një mjeke, shton, “Mungesa e vitaminës B12 mund të shkaktojë lodhje sepse kjo vitaminë luan një rol në krijimin e energjisë qelizore. Pa mjaftueshëm vitaminë B12, trupi nuk mund t’i zbërthejë yndyrnat, proteinat ose karbohidratet në energji.”

“Është e rëndësishme të identifikohet dhe trajtohet shkaku specifik”

Mjeku Dr. Raj Dasgupta thekson gjithashtu rolin e saj në gjak. “Vitamina B12 ndihmon trupin të krijojë qeliza të reja të kuqe të gjakut”, shpjegon ai, duke paralajmëruar se mungesa e saj mund të çojë në anemi dhe transport të dobët të oksigjenit në inde.

Simptomat e mungesës së vitaminës B12 mund të ndryshojnë, varësisht nga ashpërsia, vëren Dr. Dasgupta. Sipas tij, “Shumica e njerëzve e përshkruajnë atë si lodhje të rëndë dhe të vazhdueshme që nuk është në përputhje me nivelin e aktivitetit të tyre”. Në raste më të rënda, mund të shfaqen çrregullime neurologjike dhe psikologjike.

Dr. Dasgupta paralajmëron: “Këto simptoma shpesh shkaktohen nga dëmtimi i sistemit nervor, i cili mund të bëhet i përhershëm nëse nuk trajtohet.” Një test i thjeshtë laboratorik mund të konfirmojë nivelet e vitaminës B12, si dhe çdo anomali në numërimin e qelizave të gjakut.

Megjithatë, shkaku i lodhjes nuk lidhet gjithmonë me vitaminën B12. Psikiatri Dr. Alex Dimitriu thekson: “Është e rëndësishme të kuptohet se shumica e njerëzve në botën moderne nuk kanë mungesë të vitaminës, përveç grupeve të caktuara.” Në praktikën klinike, stresi dhe mungesa e gjumit tregohen më shpesh si shkaqet kryesore të lodhjes.

Rekomandohet një qasje “ushqimi i pari”, ndërsa suplementet duhet të vendosen nga një mjek. “Është e rëndësishme të identifikohet dhe trajtohet shkaku specifik, në vend që të mbështetemi vetëm te suplementet”, përfundoi Dr. Dasgupta.

Studimi i ri tregon se një pije e thjeshtë ul në mënyrë dramatike pasojat që stresi dhe ushqimet e yndyrshme i shkaktojnë zemrës dhe trurit

Nëse konsumoni ushqime të yndyrshme gjatë periudhave stresuese, pirja e kakaos mund t’ju ndihmojë të rikuperoheni më shpejt nga stresi, sugjeron një studim i ri.

Studiuesit nga Universiteti i Birminghamit në Mbretërinë e Bashkuar gjetën se edhe pse njerëzit shpesh zgjedhin ushqime me shumë yndyrë gjatë stresit, pirja e një pijeje me kakao mund të përmirësojë rikuperimin nga efektet fiziologjike të stresit.

Studimi, i publikuar në revistën Food & Function, tregon se konsumi i ushqimeve të yndyrshme dëmton funksionin vaskular dhe ul oksigjenimin kortikal gjatë stresit duke penguar më pas rikuperimin. Flavanoli epikatehin në kakao relakson qelizat endoteliale të enëve të gjakut, përmirëson funksionimin e tyre dhe ul presionin e lartë të gjakut, një reagim i zakonshëm ndaj stresit, shkruan Medical News Today, përcjell Telegrafi.

Konsumi i kakaos lidhet me një përgjigje më të mirë ndaj stresit

Në studim morën pjesë 23 të rritur të rinj, të shëndetshëm. Secili prej tyre konsumoi një vakt me shumë yndyrë dhe më pas një pije kakao me përmbajtje të lartë ose të ulët epikatehini, një orë e gjysmë para një testi stresi që zgjati tetë minuta. Funksioni i tyre vaskular u mat duke analizuar zgjerimin e arterieve të krahut si përgjigje ndaj rritjes së qarkullimit të gjakut – në fillim të studimit, pastaj pas 30 dhe 90 minutash nga testi i stresit.

Tek grupi që mori kakao me shumë epikatehin, aftësia e enëve për t’u zgjeruar ishte më e ulët pas 30 minutash, por u përmirësua ndjeshëm pas 90 minutash duke treguar rikuperim më të shpejtë nga efektet e stresit. U matën edhe faktorë të tjerë, si oksigjenimi kortikal, qarkullimi i gjakut në parakrah, presioni i gjakut, aktiviteti kardiovaskular dhe gjendja emocionale, por nuk u gjetën ndryshime mes të dy grupeve.

Pse ushqimi i yndyrshëm e përkeqëson stresin?

Megjithëse ushqimet e yndyrshme mund të duken ngushëlluese, studimet tregojnë qartë se ato ngadalësojnë rikuperimin nga stresi, sidomos te personat me punë shumë stresuese. “Puna shumë stresuese rrit rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare deri në 40% krahasuar me ata që nuk kanë këta stresorë”, shpjegon autorja e studimit, dr. Katarina Rendeiro. Arsyeja kryesore lidhet me dëmtimin e vazhdueshëm të funksionit vaskular.

Dr. Cheng-Han Chen, kardiolog ndërhyrës në Kaliforni, thekson se stresi kronik shkakton rritje të vazhdueshme të hormoneve të stresit, inflamacionit dhe presionit të gjakut duke rritur rrezikun për hipertension, infarkt apo goditje cerebrale. Mbështetësit e studimit vërejnë se edhe një ulje e vogël e funksionit vaskular mund të rrisë ndjeshëm rrezikun për sëmundje të zemrës.

Si e neutralizon kakaoja efektin e ushqimit të yndyrshëm?

Dr. Rendeiro shpjegon se ende nuk dihet saktësisht pse yndyra vonon rikuperimin vaskular pas stresit, por dihet se ngritja e triglicerideve dhe proteinës C-reaktive ul prodhimin e oksidit nitrik, një molekulë thelbësore për zgjerimin e enëve të gjakut. Epikatehini në kakao rrit pikërisht këtë molekulë, duke përmirësuar funksionin vaskular.

Flavanolët e kakos janë antioksidantë dhe anti-inflamatorë të fuqishëm. Të njëjtin efekt e kanë edhe çaji jeshil, korja e mollës, manaferrat, rrushi. Këto ushqime ndihmojnë në rritjen e oksidit nitrik dhe zvogëlojnë stresin oksidativ.

Kakao, çaji jeshil dhe frutat e pyllit – aleatë kundër stresit

Edhe pse kakaoja nuk përmirësoi oksigjenimin cerebral gjatë stresit, ajo mbetet e dobishme për rikuperim vaskular. Dr. Chen vëren se ndryshimet në qarkullimin cerebral gjatë stresit mund të ndikojnë në përqendrim, kujtesë dhe disponim.

Këshilla finale e studiuesve: Nëse nuk arrini t’i shmangni ushqimet e yndyrshme gjatë stresit, shtoni një burim të pasur me flavanola për të minimizuar dëmet.

Studimi rekomandon:

5.5 lugë kakao të papërpunuar
ose 2 filxhanë çaj jeshil
ose 300 g manaferra
…për të arritur sasinë e flavanoleve që solli efektet pozitive. /Telegrafi/

Gjumi është thelbësor për të gjithë ne, por për fat të keq gjithnjë e më shumë njerëz nuk po marrin mjaftueshëm. Por, për të filluar të kompensoni ato orë të humbura të dimrit, provoni të rregulloni dietën tuaj.

Sipas GoodHouseKeeping, konsumimi i më shumë mineraleve si kaliumi, magnezi, kalciumi dhe hekuri mund të ndihmojë në nxitjen e prodhimit të melatoninës, një hormon përgjegjës për rregullimin e gjumit.

Hulumtimet tregojnë se disa ushqime specifike si qershitë, arrat dhe bollguri përmbajnë veti që nxisin gjumin dhe ju ndihmojnë të flini më shpejt.

Kur afrohet ora e gjumit, shmangni ushqimet e skuqura të rënda, alkoolin, kafeinën (si kafeja, çaji dhe pijet energjike) dhe ushqimet që shkaktojnë urth si salca e domates ose lëngu i portokallit.

Ato mund të kenë efektin krejt të kundërt dhe t’ju mbajnë zgjuar më gjatë. Konsumoni ushqimet e lehta të natës të listuara më poshtë dhe një gjumë i qetë do të jetë i juaji.

Fëstëkë

Fistikët janë një ndihmës i vërtetë për gjumin, pasi përmbajnë proteina, vitaminë B6 dhe magnez, të cilat kontribuojnë në një gjumë më të mirë. Megjithatë, përmbahuni nga ngrënia e një sasie tepër të madhe.

Mos e tejkaloni një porcion prej 30 gramësh me arra. Çdo gjë që ka shumë kalori mund të ketë efektin e kundërt, duke ju mbajtur zgjuar.

Banane

Magnezi dhe kaliumi në banane shërbejnë si relaksues të muskujve dhe nervave. Vitamina B6 që gjendet në frut gjithashtu shndërron triptofanin në serotoninë, gjë që rrit më tej relaksimin.

Bajame

Bajamet përmbajnë triptofan dhe magnez, të cilat ndihmojnë në uljen natyrale të funksionit të muskujve dhe nervave, duke stabilizuar ritmin e zemrës.

Gjalpi i bajameve ose i kikirikut do të funksionojë gjithashtu. Lyejeni atë mbi biskota, një banane ose bukë të thekur. Përsëri, sasia duhet të jetë më pak se një lugë gjelle në mënyrë që të mos ndiheni shumë të ngopur para gjumit.

Çokollatë e zezë

Mos u shqetëso, mund të hash çokollatë ditë e natë. Çokollata e zezë përmban serotoninë, e cila relakson trupin dhe mendjen, dhe ka edhe përfitime të tjera shëndetësore që ka çokollata e zezë.

Fiq

Fiqtë përmbajnë kalium, magnez, kalcium dhe hekur. Këto minerale ndihmojnë në qarkullimin e gjakut dhe tkurrjen e muskujve, gjë që është thelbësore për të rënë në gjumë. Përveç se shuan dëshirën për ëmbëlsirë, çdo fik përmban edhe fibra shtesë për t’ju mbajtur të ngopur.

Humus

Kjo krem me qiqra është një tjetër burim i shkëlqyer i triptofanit. Nëse e gjeni veten të zgjoheni të uritur në mes të natës, zakonisht kjo do të thotë që nuk po hani mjaftueshëm kalori gjatë ditës.

Kumbulla të thata

Lëndët ushqyese në kumbulla të thata, të tilla si vitamina B6, kalciumi dhe magnezi, ndihmojnë në prodhimin e melatoninës, një hormon që rregullon gjumin. Përdorni kumbullat e thata si shtesë në vakte ose hajini ato veçmas rreth 30 minuta para se të flini.

Çajra bimorë

Nuk është çudi, por çaji bimor ka një mori vetish që nxitin gjumin. Kamomili është i shkëlqyer për qetësimin e nervave para gjumit. Është gjithashtu hidratues dhe qetësues për stomakun, ashtu si edhe çaji i xhenxhefilit.

Një 17-vjeçar nga Zelanda e Re ka kaluar disa muaj të vështirë pas dëmtimeve serioze në mushkëri, të cilat familja i lidh me përdorimin e vazhdueshëm të cigareve elektronike – vape. LeeRay King, që nisi të tymoste vape në moshën 14-vjeçare, u shtrua në spital pasi ndjeu dhimbje të forta në anën e majtë të kraharorit dhe vështirësi në frymëmarrje.

Sipas nënës së tij, Kylee Jope, mjekët zbuluan se mushkëria e majtë e LeeRay-t kishte kolapsuar. Gjatë katër muajve në vijim, gjendja u përsërit edhe katër herë të tjera, duke detyruar mjekët të kryenin tre ndërhyrje kirurgjikale për të parandaluar kolapsime të tjera.

Gjatë operacionit të tretë, mjekët identifikuan inde të dëmtuara në mushkëri, të cilat u hoqën dhe u analizuan. Sipas familjes, dëmtimet lidhen me përdorimin e vape-it për disa vite rresht. Ata tani synojnë ta përdorin përvojën e tyre për të ndërgjegjësuar të rinjtë për rreziqet që sjell ky zakon.

LeeRay thotë se fillimisht e nisi vaping-un nën presionin e bashkëmoshatarëve dhe brenda pak ditësh u bë i varur. “S’e kuptoja sa e dëmshme ishte. Tymosja vape çdo ditë dhe konsumoja disa pajisje në javë”, u shpreh ai.

Pas përkeqësimit të gjendjes, ai u diagnostikua me pneumotoraks, një gjendje kur ajri futet midis mushkërisë dhe murit të kraharorit, duke shkaktuar kopsimin e mushkërisë. Nëna e tij tregon se momenti kur mësoi diagnozën ishte tronditës dhe se djalin e ka parë të vuajë dhimbje të forta për muaj me radhë.

Pas rikuperimit, LeeRay ka vendosur të flasë hapur për përvojën e tij dhe së fundmi ka mbajtur një ligjëratë sensibilizuese në një shkollë fillore. Ai u bëri thirrje të rinjve të mos e nisin këtë zakon, duke shtuar se nuk do ta prekë më kurrë një vape.

Familja King tashmë synon të rrisë ndërgjegjësimin publik për ndikimin e mundshëm shëndetësor të cigareve elektronike, ndërsa mjekët po bëjnë thirrje për kujdes dhe informim të saktë mbi rreziqet që mbart përdorimi i tyre.

Me rënien e temperaturave, shumë njerëz po kërkojnë mënyra natyrale për t’u mbrojtur nga i ftohti – nga veshjet me shtresa e deri te pijet e ngrohta. Por ekspertët tregojnë se një pjesë e zgjidhjes mund të gjendet fare lehtë në ushqimin tonë të përditshëm.

Një përbërës i thjeshtë mund të ndikojë në përmirësimin e qarkullimit të gjakut, të ndihmojë në rregullimin e presionit të gjakut dhe kështu t’i japë trupit ndjesi natyrale ngrohtësie. Ndjenja e të ftohtit në duar dhe këmbë lidhet shpesh me qarkullimin e dobët të gjakut, ndërsa sipas Fondacionit Britanik të Zemrës, indet e trupit kanë nevojë për furnizim të vazhdueshëm me oksigjen dhe lëndë ushqyese. Kur rrjedha e gjakut kufizohet, gjymtyrët janë të parat që ndjejnë pasojat.

Trupi funksionon përmes një mekanizmi inteligjent të rregullimit të temperaturës: kur ka nxehtësi të tepërt, enët e gjakut pranë lëkurës zgjerohen për të lëshuar nxehtësinë, ndërsa në kushte të ftohta ato ngushtohen për të ruajtur energjinë dhe për të mos humbur nxehtësinë e brendshme.

Zgjidhja natyrale për qarkullim më të mirë

Për të mbajtur gjymtyrët ngrohtë, përmirësimi i funksionit të enëve të gjakut është kyç. Një nga mënyrat më efektive është konsumimi i ushqimeve të pasura me nitrate. Këto nitrate shndërrohen në oksid nitrik – një përbërës që relakson dhe zgjeron enët e gjakut, duke rritur qarkullimin dhe furnizimin me oksigjen të indeve. Ky proces është jashtëzakonisht i dobishëm për shëndetin kardiovaskular.

Panxhari – aleati i dimrit

Panxhari është një nga burimet më të njohura natyrore të nitrateve. Ai përmban gjithashtu kalium dhe hekur, minerale esenciale që ndihmojnë në mbajtjen e qarkullimit të shëndetshëm të gjakut dhe rregullimin e presionit të gjakut. Kjo perime rrënjore është në sezon gjatë muajve të dimrit, ndërsa përfitimet e saj shëndetësore mund të shfrytëzohen gjatë gjithë vitit.

Shoqata Amerikane e Zemrës thekson se panxhari është i pasur me antioksidantë që kontribuojnë në riparimin e ADN-së dhe ruajtjen e shëndetit të qelizave – një arsye më shumë pse ky ushqim duhet të jetë pjesë e dietës dimërore.

Në një seri artikujsh të botuar të mërkurën, më 19 nëntor, në revistën shkencore The Lancet, disa grupe kërkimore kanë shqyrtuar plotësisht efektet shëndetësore të ushqimeve ultra të përpunuara (UPF). Le Monde, e cila paraqet gjetjet, përmbledh një përfundim të padiskutueshëm: sa më shumë UPF të ketë në pjatën tonë, aq më të mëdha janë rreziqet shëndetësore.

Këto ushqime, drithërat e mëngjesit, ëmbëlsirat me qumësht, salcat industriale, biskotat, pijet freskuese etj., prodhohen nëpërmjet proceseve fiziko-kimike që e ndryshojnë thellësisht ushqimin origjinal. Ato shpesh përmbajnë aditivë që mungojnë në gatimin shtëpiak, siç janë emulsifikuesit, ëmbëlsuesit, përmirësuesit e shijes, konservuesit, nitritet, sheqeri invert etj. Edhe dy produkte të ngjashme mund të klasifikohen ndryshe në varësi të procesit të tyre të prodhimit.

Rreziku i sëmundjes së Crohn u rrit me rreth 90%

Studiuesit vunë re se njerëzit me ekspozimin më të lartë ndaj ushqimeve ultra të përpunuara kishin një rrezik afërsisht 90% më të lartë për të zhvilluar sëmundjen e Crohn-it , si dhe një rrezik në rritje të obezitetit abdominal (33%), dislipidemisë (26%), depresionit (23%), sëmundjes kronike të veshkave (22%) dhe obezitetit (21%). Vdekshmëria e përgjithshme u rrit gjithashtu me afërsisht 18%, sipas njëzet studimeve të njëpasnjëshme.

I njëjti trend është regjistruar për sëmundjet kardiovaskulare, hipertensionin dhe diabetin e tipit 2. “Disa kancere, siç është kanceri i zorrës së trashë, duket se favorizohen gjithashtu nga ushqimet ultra të përpunuara, por lidhja nuk është vërtetuar ende me të njëjtat nivele provash”, shpjegon Mathilde Touvier, drejtoreshë e grupit të kërkimit të epidemiologjisë ushqyese në Inserm, sipas Le Monde .

Përtej kalorive: UPF-të prishin metabolizmin

Studiuesit shqyrtuan gjithashtu edhe pak prova klinike të disponueshme: edhe me një konsum të barabartë kalorish , ushqimet ultra të përpunuara prishin metabolizmin, shtimin në peshë, pjellorinë mashkullore dhe mekanizmat e ngopjes. Me fjalë të tjera, natyra e tyre e dëmshme nuk kufizohet vetëm te yndyrnat ose sheqeri: ato janë problematike në vetvete.

Një kërkim i publikuar së fundi në Sleep Advances tregon se një orar i rregullt fjetjeje mund të ndikojë pozitivisht te personat me hipertension. Studiuesit analizuan 11 persona të moshës 45–62 vjeç, të gjithë me obezitet por pa sëmundje të tjera kronike. Para studimit, ora e tyre e gjumit ndryshonte me rreth 30 minuta çdo natë, ndërsa gjatë dy javëve të studimit u kërkua të flinin në të njëjtën kohë, duke e ulur ndryshueshmërinë në vetëm 7 minuta.

Gjatë eksperimentit, pjesëmarrësve iu mat presioni i gjakut për 48 orë me monitorim ambulator. Rezultatet treguan se një orar i qëndrueshëm gjumi uli tensionin sistolik me rreth 4 njësi dhe atë diastolik me rreth 3 njësi. Ulja ishte kryesisht e lidhur me presionin e natës, i cili lidhet ngushtë me rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare. Më shumë se gjysma e pjesëmarrësve patën përmirësim të ndjeshëm. Sipas studiuesve, edhe një ulje prej 5 pikësh gjatë natës mund të reduktojë rrezikun e ngjarjeve kardiake me mbi 10%.

Ekspertët thonë se, ndonëse studimi është i vogël dhe jo i kontrolluar, gjetjet janë mjaft premtuese. Ata theksojnë se një ndërhyrje e thjeshtë dhe pa kosto, si stabilizimi i orarit të gjumit, mund të ndihmojë shumë njerëz me hipertension. Megjithatë, kërkohen studime më të mëdha për të vërtetuar përfundimisht efektin.

Hipertensioni prek rreth 48% të të rriturve në SHBA dhe është faktor kryesor rreziku për goditje në tru, dështim të zemrës, sëmundje të veshkave dhe probleme njohëse. Përveç gjumit cilësor, specialistët rekomandojnë dietë të shëndetshme, aktivitet fizik, ulje të kripës dhe peshës trupore për të mbajtur tensionin nën kontroll.

Nëse keni vënë re se gjyshërit tuaj zgjohen para agimit, ndërsa adoleshentët e kanë të vështirë të zgjohen, nuk gaboheni. Këto ndryshime nuk janë vetëm çështje “zakonesh” apo karakteri. Ato janë të rrënjosura thellë në orën tonë biologjike.

Ndërsa trupat tanë piqen dhe kalojnë nëpër faza të ndryshme të jetës, ndryshon edhe mënyra se si pushojmë.

Çfarë i ndodh një truri që plaket?

Ashtu si elementë të tjerë të shëndetit tonë, truri bëhet më pak i ndjeshëm ndaj stimujve me kalimin e viteve. Tek të rinjtë, për shembull, ora e darkës shërben si një kujtesë se po afron ora e gjumit. Tek të moshuarit, kjo lidhje shpesh dobësohet. Kjo është arsyeja pse të moshuarit lodhen më herët – dhe, si rrjedhojë, shpesh zgjohen herët.

Roli i dritës dhe cilësia e shikimit

“Ndryshimet në shikim me moshën zvogëlojnë intensitetin e dritës së marrë nga truri, gjë që është thelbësore për rregullimin e orës sonë cirkadiane”, thekson Lustig.

Më pak dritë do të thotë që melatonina fillon të sekretohet më herët, duke bërë që të rriturit e moshuar të ndihen të përgjumur dhe të bien në gjumë më herët dhe për këtë arsye të zgjohen më herët.

Çfarë mund të bëni për të fjetur më mirë

Merrni pak dritë në pasdite. Dr. Parthasarathy shpjegon se ata që kanë vështirësi të zgjohen herët në mëngjes përfitojnë nga mjediset e ndritshme në fund të pasdites, në vend që të shmangin ekranet. Mundësi për më shumë ekspozim ndaj dritës, ecja para perëndimit të diellit, leximi në një ekran të ndritshëm, ndriçimi artificial i fortë në shtëpi dhe shikimi i televizorit në një pajisje të ndritshme.

Shmangni alkoolin para gjumit.

“Mund t’ju bëjë të flini, por prish cilësinë e gjumit tuaj”, thotë Lustig. Përforconi zakonet e mira, të tilla si ushtrimet për cilësi më të mirë gjumi dhe ekspozimi ndaj dritës natyrale në mëngjes për të rregulluar orën cirkadiane.

Shenjat e hershme që prindërit shpesh i neglizhojnë, por që mund të tregojnë autizëm

Autizmi është një diagnozë që po prek gjithnjë e më shumë fëmijë, pra rreth një në 100 në mbarë botën. Disa shenja mund të shfaqen që shumë herët dhe lidhen me sjelljen e fëmijës dhe mënyrën e lojës

Të dhënat e publikuara në vitin 2023 nga Organizata Botërore e Shëndetësisë tregojnë se një në njëqind fëmijë në botë lind me autizëm. Meqenëse kjo diagnozë po bëhet gjithnjë e më e shpeshtë, është e rëndësishme që prindërit të dinë cilat simptoma mund të jenë treguese të autizmit, në mënyrë që t’i vërejnë sa më herët.

Cilat sjellje dhe shenja mund të jenë “sinjal alarmi” dhe të tregojnë për mundësinë e autizmit tek fëmijët?

1.Fëmija nuk reagon në thirrjen e emrit ose e bën këtë rrallë, edhe pse dëgjimi i tij është normal.
Kjo ndodh për shkak se fëmija nuk e lidh thirrjen me komunikimin social. Ky është një nga treguesit më të hershëm të mundshëm.

2.Nuk i përdor gjestet e tregimit në komunikim, pra nuk tregon me gisht drejt objekteve që dëshiron ose gjërave që do t’ua tregojë prindërve.
Mungesa e gjesteve është një nga kriteret e rëndësishme në vlerësimin e zhvillimit social.

3.Nuk e shikon të rriturin në sy kur i drejtohet, sikur të mos i flitet fare.
Vështirësia në kontaktin me sy lidhet me përpunimin social të informacionit.

4.Nuk kërkon prindin nëse ai del papritur nga fusha e shikimit.
Shpesh fëmija me autizëm nuk e kërkon sigurinë emocionale përmes vështrimit apo ndjekjes vizuale të prindit.

5.Luajnë me lodra në mënyra “të pazakonta”: i afrojnë shumë afër syve, rrotullojnë rrotat e makinave për një kohë të gjatë, i rreshtojnë lodrat sipas një rendi të caktuar dhe nuk lejojnë që dikush të ndërhyjë në lojën e tyre.
Këto janë forma të lojës stereotipe ose rituale që mund të tregojnë vështirësi në lojën funksionale dhe imagjinare.

6.Fëmija nuk flet dhe e ka të vështirë të kuptojë të folurin.
Këtë mund ta testoni duke i kërkuar një detyrë të thjeshtë, si të sjellë një libër apo të tregojë një lodër. Vështirësia në të kuptuarit mund të jetë më e hershme sesa vështirësia në të folur.

7.Fillon të shqiptojë disa fjalë, por me kohën sikur i “humb” ose pushon së përdoruri.
Humbja e aftësive të fituara më herët është gjithmonë një shenjë që kërkon vlerësim profesional të menjëhershëm.

8.Këmbëngul që gjithçka të jetë e parashikueshme dhe e pandryshuar: ecën në të njëjtat rrugë, ha vetëm ushqime të caktuara, vesh të njëjtat rroba. Nëse diçka ndryshon, shqetësohet shumë.
Dëshira për rutina të rrepta është pjesë e sjelljeve stereotipe dhe e nevojës për rend dhe parashikueshmëri.

Fëmijët në një moshë të caktuar mund të kalojnë faza kur u pëlqen përsëritja, por në disa raste kjo mund të jetë shenjë e autizmit. Në çdo rast, nëse vëreni cilindo nga këta simptoma, dijeni se kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se fëmija ka autizëm, por është më mirë të konsultoheni me specialistë për një vlerësim të plotë, transmeton Telegrafi.

Këshilla të dobishme shtesë për prindërit

Diagnoza e hershme ndihmon shumë.Terapitë e zhvillimit, ndërhyrjet logopedike dhe terapia e sjelljes janë shumë më efektive kur fillojnë para moshës 3 vjeç.

• Mos prisni që “të flasë vetë” ose “të rritet e t’i kalojë vetë”. Humbja e kohës është pengesa më e madhe për progresin e fëmijës.
• Vëzhgoni, shënoni dhe filmoni sjelljet e dyshimta. Kjo u ndihmon shumë profesionistëve gjatë vlerësimit.
• Kërkoni mendimin e dy profesionistëve, nëse është e nevojshme. Autizmi është spektral dhe vlerësimi kërkon ekspertizë.
• Kujdesi, qetësia dhe përkrahja emocionale janë po aq të rëndësishme sa terapitë.

/Telegrafi/

Ekspertët paralajmërojnë se duhet t’i kushtoni vëmendje rrahjeve të zemrës, sidomos nëse para gjumit dëgjoni një tingull të pazakontë. Një zë i tillë mund të sinjalizojë probleme të ndryshme kardiake, nga valvulat e dëmtuara e deri te sëmundja koronare e zemrës, që shpesh lidhet me arterosklerozën, një “sëmundje e heshtur” me rrezik të lartë në popullatë.

Kur valvulat e zemrës nuk funksionojnë si duhet

Valvulat e zemrës kontrollojnë drejtimin e rrjedhës së gjakut. Kur ato janë të dëmtuara, qarkullimi pengohet dhe zemra punon më fort se zakonisht. Llojet më të shpeshta të dëmtimit janë prolapsi, stenoza, regurgitimi dhe atrezia. Ato mund të jenë të lindura ose të shkaktuara më vonë nga infeksione, dëmtime, kardiomiopati, reumatizëm i zemrës, endokardit infektiv ose sëmundja koronare.

Arteroskleroza – armiku i heshtur i arterieve

Arteroskleroza ndodh kur arteriet mbulohen me depozita yndyrore të quajtura pllaka arterosklerotike. Me kalimin e viteve, këto pllaka ngushtojnë arteriet, ulin qarkullimin e gjakut dhe rrisin rrezikun e mpiksjes. Kur një pllakë çahet dhe krijon bllokim të menjëhershëm, pasojat mund të jenë infarkt apo goditje në tru. Kur preken arteriet koronare, zhvillohet sëmundja koronare e zemrës, transmeton Telegrafi.

Pse tingulli dëgjohet para gjumit

Simptomat klasike të sëmundjes së zemrës janë dhimbja e gjoksit, lodhja, vështirësia në frymëmarrje dhe marramendja. Por ndonjëherë trupi dërgon sinjale shumë më delikate. Një prej tyre është një tingull i çuditshëm i rrahjeve të zemrës që dëgjohet në qetësinë e mbrëmjes, kur shtrihemi për të fjetur.Sipas Dr. Michael Miller, profesor i mjekësisë kardiovaskulare në Universitetin e Maryland-it, disa persona me dëmtim valvular mund të dëgjojnë natën “zërin” e valvulës së tyre, sidomos kur ndryshojnë pozicion gjatë gjumit. Edhe pse disa njerëz mësohen me këtë fenomen, mjeku thekson se është thelbësore të konsultohet menjëherë mjeku, pasi kjo mund të jetë shenjë e hershme e një problemi kardiak.

Kur tingulli nuk vjen nga zemra

Jo çdo rrahje e çuditshme është alarm për sëmundje serioze. Ekzistojnë edhe arsye të tjera që mund të krijojnë tinguj të pazakontë të rrahjeve të zemrës, përfshirë:

tension të ulët të gjakut
anemi
nivel të ulët të sheqerit
dehidratim
barna që ndikojnë ritmin kardiak
Megjithatë, identifikimi i shkakut është shumë i rëndësishëm për të përjashtuar sëmundjet e zemrës dhe për të marrë trajtimin e duhur në kohë.