Category: SHËNDETËSI

Sipas ekspertëve më shumë se 30 gjendje shëndetësore shfaqin simptoma në sy.

Prandaj doktorët e syve janë zakonisht të parët që pikasin probleme të caktuara në trup.

Ja cilat janë ato:

Njollat e kuqe

Të shkaktuara nga pikat e gjakut në sy, mund të jenë shenjë e diabetit, një sëmundje që po përhapet gjithmonë e më shumë tek njerëzit. Kur rriten nivelet e sheqerit në gjak, enët e gjakut fillojnë të bllokohen dhe të ënjten. Kështu mund të plasin enët e vogla të gjakut në retinë, duke shkaktuar gjakderdhje. Nëse nuk trajtohet, ajo mund të shkaktojë probleme me shikimin, madje dhe verbim.

Sytë e përgjakur

Mund të shkaktohen edhe nga shumë gjendje të tjera shëndetësore, duke filluar nga një kollë intensive deri tek infeksioni fungal.

Sytë e skuqur, të acaruar apo të ënjtur

Janë shpesh simptoma të alergjive, të shkaktuara nga ajrit i ndotur, pluhuri ose grimcat e ngurta.

Sytë e tharë 

Janë efekt anësor si të përdorimit të kompjuterit ashtu edhe të disa ilaçeve, si pilulat e gjumit, ato për lehtësimin e dhimbjeve, depresionit etj. Sëmundjet autoimune mund të shkaktojnë gjithashtu tharje të syve, sidomos sindroma Sjogren, që dëmton gjëndrat zbutëse dhe prekin më shumë të moshuarat.

Të shohësh vetëm larg

Shumë njerëz me kalimin e moshës e humbasin aftësinë për t’u fokusuar në gjërat që i kanë afër, si tek menytë në restorant, megjithatë, edhe disa ilaçe të caktuara, si antidepresantët, mund ta shkaktojnë këtë gjendje, të quajtur largpamësi, në moshë më të hershme.

Vizioni i turbullt

Mund të shkaktohet nga një listë e gjatë problemesh shëndetësore, megjithatë, për ata që janë të rrezikuar nga tensioni i lartë i gjakut, mund të jetë një shenjë që duhet të kontrollohen menjëherë tek mjeku. Në rastet kur shikimi fillon të errësohet nga efektet anësore të hipertensionit, duhet të merret menjëherë një trajtim mjekësor, pasi rrezikohet shikimi.

Melanoma

Okulistët mund të jenë të parët që mund të zbulojnë disa lloje kanceri. Një okulist mund të kontrollojë për melanomën okulare, një formë e rrallë e melanomës që zakonisht nuk mund të zbulohet duke u parë në pasqyrë. Nëse përjashtohen shkaktarët e tjerë të presionit ose dhimbjeve në sy, ekspertët thonë se okulistët mund të vërejnë për një tumor të mundshëm në tru.

Kolesteroli i lartë

Mund të shkaktojnë shpesh unaza të bardha përreth syve, si dhe njolla të verdha tek qepallat. Këto shenja shfaqen më shumë tek të moshuarit, megjithatë, në çdo rast, ata mund të paralajmërojnë se duhet të bëhet një kontroll i niveleve të kolesterolit. Mjeku endokrinolog pediatër, shpjegon dëmet që mund të shkaktojë mungesa e kësaj vitamine në organizëm. Një rëndësi të veçantë është ushqyerja e fëmijëve me gji dhe ekspozimi i gjatë në diell.

Hormonet, gjenetika dhe ndjeshmëria e veçantë e skalpit ballor luajnë rol kyç në këtë proces

Rënia e flokëve është një shqetësim i shpeshtë si te meshkujt ashtu edhe te gratë, por ajo që bie më shumë në sy është fakti se te shumë persona flokët fillojnë të rrallohen pikërisht në pjesën e përparme të kokës, përgjatë vijës së ballit. Studimet shkencore tregojnë se kjo nuk ndodh rastësisht, por si rezultat i një kombinimi faktorësh biologjikë dhe hormonalë.

Hormonet dhe roli i DHT-së

Sipas American Academy of Dermatology, shkaku kryesor i rënies së flokëve në pjesën e përparme është ndjeshmëria e folikulave ndaj dihidrotestosteronit (DHT), një derivat i testosteronit. Ky hormon shkurton ciklin e rritjes së flokut, zvogëlon gradualisht folikulën dhe çon në prodhimin e flokëve gjithnjë e më të hollë, derisa rritja ndalon plotësisht. Ky proces njihet si alopecia androgjenetike, forma më e zakonshme e rënies së flokëve.

Pse preket më shumë zona ballore?

Studime të publikuara në Journal of Investigative Dermatology tregojnë se zona e përparme dhe ajo e sipërme e kokës kanë densitet më të lartë receptorësh për androgjenë dhe ndjeshmëri gjenetike më të madhe ndaj DHT-së. Në të kundërt, pjesa e pasme e kokës zakonisht ruan flokët, sepse folikulat aty janë më rezistente, fakt që shfrytëzohet edhe në transplantet e flokëve, transmeton Telegrafi.

Qarkullimi i gjakut dhe inflamacioni i heshtur

Sipas British Journal of Dermatology, në zonën ballore shpesh vërehet qarkullim më i dobët mikrovaskular dhe prani e inflamacionit kronik të lehtë. Këta faktorë përkeqësojnë furnizimin e folikulës me oksigjen dhe lëndë ushqyese, duke e përshpejtuar rënien e flokëve.

Stresi – një përshpejtues i nënvlerësuar

Hulumtimet tregojnë se kortizoli, hormoni i stresit, ndikon drejtpërdrejt në ciklin e rritjes së flokëve. Zona ballore, për shkak të ndjeshmërisë së saj hormonale, reagon më shpejt ndaj stresit kronik, duke e bërë rënien e flokëve më të dukshme pikërisht aty.

Faktorë shtesë, veçanërisht te gratë

Sipas Endocrine Reviews, te gratë rënia e flokëve në pjesën e përparme shpesh lidhet edhe me çrregullime të tiroides, sindromën e vezoreve policistike (PCOS), mungesë hekuri dhe ferritine, mungesë të vitaminës D, si dhe ndryshime hormonale pas lindjes ose gjatë menopauzës. Në këto raste, rënia mund të jetë më difuze, por zakonisht fillon nga vija e ballit.

Çfarë ndihmon vërtet dhe çfarë është mit?

Ekspertët theksojnë se rënia e flokëve në pjesën e përparme nuk është vetëm çështje estetike, por një proces biologjik që kërkon qasje të bazuar në prova shkencore.

Çfarë funksionon realisht

Diagnostikimi i hershëm dermatologjik
Trajtimet e provuara klinikisht, si minoksidili topikal, sipas rekomandimit mjekësor
Balancimi hormonal në rastet me çrregullime të dokumentuara
Korrigjimi i mungesave ushqyese (hekuri, ferritina, vitamina D)
Menaxhimi i stresit kronik dhe përmirësimi i stilit të jetesës
Çfarë nuk ka bazë shkencore

Vajrat apo preparatet “mrekulli” që premtojnë ndalje të plotë të rënies hormonale
Shampot që pretendojnë rigjenerim të folikulave të vdekura
Masazhet që supozohet se neutralizojnë efektin e DHT-së
Suplementet e përdorura pa analiza paraprake dhe pa indikacion mjekësor
Ekspertët sqarojnë se asnjë trajtim kozmetik nuk mund ta ndalë plotësisht rënien hormonale të flokëve, por ndërhyrja e hershme dhe e saktë mund ta ngadalësojë ndjeshëm procesin dhe të ruajë flokët ekzistues.

Shënim editorial

Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson këshillën mjekësore. Për vlerësim dhe trajtim të personalizuar, rekomandohet konsultë me dermatolog ose mjek specialist.

Disa foshnja hasin probleme për t’u përshtatur me botën e re. Fatmirësisht, pjesa më e madhe e problemeve me të cilat përballen, janë të vogla dhe zgjidhen shpejt, shkruan libri libri “Udhërrëfyes për një shtatzëni të shëndetshme”.

Këtë sëmundje që shfaqet me një nuancë të verdhë në lëkurë dhe sy, e kalojnë më tepër se gjysma e foshnjave të porsalindura, transmeton lajmi.net.

Në përgjithësi, shenjat shfaqen disa ditë pas lindjes dhe kjo mund të zgjasë disa javë. Verdhëza shfaqet kur bilirubina, e cila prodhohet nga ulja e numrit të rruazave të kuqe të gjakut, grumbullohet më shpejt sesa mëlçia arrin ta nxjerrë nga trupi.

Zakonisht verdhëza ikën vetë dhe nuk shkakton asnjë problem te fëmija. Ajo mund ta zërë atë për disa arsye: – bilirubina prodhohet më shpejt nga sa mund të reagojë mëlçia;

– mëlçia e fëmijës, që është ende në zhvillim e sipër, nuk është në gjendje ta largojë bilirubinën nga gjaku;

– pjesa më e madhe e bilirubinës thithet nga zorrët, para se trupi i fëmijës ta nxjerrë jashtë me jashtëqitje.

Verdhëza që është në nivele mesatare, nuk kërkon asnjë lloj mjekimi, ndërsa në rastet më të rënda, foshnja duhet të qëndrojë më gjatë në maternitet. Verdhëza mund të largohet në një sërë mënyrash.

Këshillohet që ta ushqeni foshnjën më shpesh, gjë që nxit bilirubinën të largohet me jashtëqitjen.

Dushi është një zakon i përditshëm, por pyetja mbetet: a është më mirë ta fillosh ditën me një dush në mëngjes apo ta mbyllësh me një dush në mbrëmje?

Siç pohon Health, përgjigjja nuk është aq e thjeshtë dhe do të varet nga preferencat dhe stili juaj i jetesës, pasi të dyja kanë avantazhet e tyre.

“Nuk ka një zgjidhje të vetme për të gjithë. Një dush në mëngjes mund të jetë një mënyrë e shkëlqyer për t’u zgjuar, për të përmirësuar qarkullimin e gjakut dhe për të filluar një jetë të re, veçanërisht nëse jeni më të prirur ndaj djersitjes gjatë natës. Ndërkohë, një dush natën ndihmon në largimin e djersës, ndotjes, kremit mbrojtës nga dielli dhe mbeturinave mjedisore”, thotë dermatologia Hannah Kopelman.

Dush në mëngjes

Dermatologia Anne Andrienko thotë se një dush në mëngjes mund të përmirësojë qarkullimin e gjakut, t’ju zgjojë dhe të largojë djersën pas gjumit.

Një dush në mëngjes mund t’ju ndihmojë të filloni ditën duke u ndjerë të fuqizuar dhe të rifreskuar. Sipas një studimi nga Fondacioni i Gjumit, 73.3 përqind e njerëzve thonë se ndihen të rifreskuar ose plot energji pasi bëjnë dush në mëngjes.

Gjithashtu, dushi në mëngjes përmirëson qarkullimin e gjakut, zvogëlon inflamacionin dhe lehtëson dhimbjen, veçanërisht nëse kaloni në ujë më të freskët para se të dilni jashtë.

Të përdredhurit dhe të rrotulluarit gjatë natës mund t’i lërë flokët të ngatërruar në mëngjes, por dushi në mëngjes mund t’ju ndihmojë të mbani flokët në vendin e duhur. Nëse keni tendencë të djersitni ndërsa flini, një dush në mëngjes mund të zvogëlojë erën e trupit dhe t’ju ndihmojë të ndiheni të freskët dhe të pastër.

Dushi në mëngjes ndihmon gjithashtu në largimin e ënjtjes nga lëkura, si dhe e përgatit atë për rruajtje ose aplikimin e grimit.

Disavantazhet e një dushi në mëngjes

Edhe pse një dush në mëngjes mund të jetë një mënyrë e shkëlqyer për të filluar ditën, ka disa disavantazhe.

Të japësh përparësi dushit të mëngjesit do të thotë që akumulimi i papastërtisë, djersës, polenit, kremit kundër diellit dhe ndotjes nga dita mbetet në lëkurën tënde dhe në shtrat ndërsa fli.

Nga perspektiva e shëndetit të lëkurës, dermatologia Kopelman thotë se preferon dushin çdo natë për të parandaluar grumbullimin e njollave që mund të bllokojnë poret ose të çojnë në acarim.

Nëse dushi juaj i mëngjesit përfshin larje të përditshme me shampo të ndjekur nga stilimi me nxehtësi, mund të jeni duke i stresuar flokët, veçanërisht nëse flokët tuaj janë tashmë të prirur ndaj këputjes. Në fakt, dermatologët thonë se flokët e thatë ose me teksturë mund të mos kenë nevojë për larje të përditshme.

Dush mbrëmjeje

Një dush i ngrohtë në mbrëmje mund t’ju ndihmojë të relaksoheni dhe të qetësoheni, duke i sinjalizuar trurit tuaj se është koha për t’u çlodhur. Mund të lani papastërtitë dhe mbeturinat e ditës dhe të flini duke u ndjerë të pastër. Edhe nëse zgjidhni të bëni dush në mëngjes, është ende e rëndësishme të keni një rutinë të kujdesit të fytyrës në mbrëmje.

Një dush në mbrëmje njihet për ndihmën që ju jep për t’u çlodhur dhe për të përmirësuar gjumin tuaj. Një dush natën ju ndihmon të relaksoheni. Gjithashtu nxit temperaturën e trupit tuaj të bjerë më shpejt dhe i sinjalizon trurit tuaj të flejë.

Dushi natën nxit higjienën e lëkurës duke larguar gjithçka, nga kremi mbrojtës nga dielli dhe grimi, deri te ndotja dhe poleni. Gjithashtu zvogëlon irritimet dhe shpërthimet e akneve.

Lëkura juaj ripërtërihet brenda natës, kështu që aplikimi i kremit hidratues pas dushit mund të mbështesë shëndetin e lëkurës suaj, të ndihmojë në ruajtjen e lagështisë dhe ta hidratojë atë.

Disavantazhet e dusheve në mbrëmje

Edhe pse një dush në mbrëmje mund të jetë i shkëlqyer për t’u çlodhur, ka disa disavantazhe.

Nëse i lani edhe flokët, të shkoni në shtrat me flokë të lagur mund të shkaktojë fërkime ose edhe probleme me kërpudhat në skalpin e kokës nëse nuk thahen siç duhet. Gjithashtu mund të kërkojë më shumë kohë, veçanërisht nëse duhet t’i thani flokët me tharëse flokësh.

Nëse përdorni ujë të nxehtë, ai mund të pakësojë yndyrnat e lëkurës suaj dhe ta lërë atë të thatë dhe të kruar.

Tiroidja është një gjëndër në formë fluture, e vendosur në qendër të pjesës së përparme të qafës, afërsisht në mes, midis pjesës së poshtme të mjekrës dhe pjesës së përparme të qafës. Kjo gjëndër prodhon kryesisht hormonet e tiroides, përkatësisht tiroksinën (T4) dhe triiodothyronine (T3), të cilat rregullojnë metabolizmin e organeve të ndryshme të trupit.

Nëse keni një problem me tiroiden, atëherë ai mund të jetë tepër aktiv (hipertiroidizëm) ose i papunë (hipotiroidizëm). Simptomat e hipotiroidizmit janë lëkura e zbehtë, shtimi në peshë, kapsllëku, depresioni, përgjumja etj. Simptomat e hipertiroidizmit janë nervozizmi, ankthi, djersitja, rritja e oreksit, poliuria, humbja e peshës etj. Për shkak se gjëndra tiroide është një nga gjëndrat më të rëndësishme në sistemin tonë endokrin,

Por nëse doni të dini nëse tiroidja funksionon siç duhet dhe konkretisht nëse keni hipotiroidizëm, shumë herë mjafton të vëzhgoni duart tuaja. Si mund të tregojnë duart gjendjen e hipotiroidizmit?

Duart e ftohta – Kur duart tuaja janë vazhdimisht të ftohta, kjo mund të nënkuptojë mungesë të rrjedhjes së gjakut. Gjatë hipotiroidizmit, aktiviteti i gjëndrës tiroide është i ulët. Kjo shoqërohet me homocisteinë të tepërt. Homocisteina është një aminoacid që është lidhur me rrjedhjen e dobët të gjakut dhe sëmundjet kardiovaskulare.

Rrudha në duar – Njerëzit me hipotiroidizëm zakonisht kanë vija të holla dhe rrudha në lëkurë dhe ndoshta janë të dukshme edhe në duar. Lëkura e thatë është gjithashtu një nga arsyet pse rrudhat priren të bëhen shumë të dukshme kur gjëndra tiroide nuk funksionon.

Lëkura e verdhë – Hipotiroidizmi i jep lëkurës një ngjyrë të verdhë. Ndryshimi i ngjyrës është për shkak të reduktimit të hormoneve tiroide dhe zakonisht shihet në pëllëmbët e dorës.

Thonjtë fleksibël – Thonjtë e brishtë thyhen lehtësisht dhe kur një person ka hipotiroidizëm, thonjtë jo vetëm që humbasin ngjyrën, por edhe bëhen shumë të brishtë. Mungesa e rrjedhjes së gjakut në gjymtyrë është kryesisht përgjegjëse për këtë gjendje.

Onikomikoza – Mungesa e rrjedhjes së gjakut në duar dhe këmbë çon në përkeqësimin e mykut të thonjve. Ky çrregullim quhet onikomikozë dhe karakterizohet nga hiperkeratoza e thonjve.

Gjurmët e theksuara nga çorapet mund të jenë më shumë sesa problem estetik – në disa raste, ato tregojnë gjendje shëndetësore që kërkojnë vëmendje

Në fund të ditës, kur ndërroni rrobat e përditshme me pizhame, ndoshta vini re se çorapet ju kanë lënë shenja të thella në pulpë ose rreth kyçeve. Vijat duken të “gdhendura” në lëkurë dhe zhduken ngadalë. Shpesh mendohet se shkaku është thjesht masa e gabuar e çorapeve, por në disa raste, trupi po dërgon një sinjal të rëndësishëm shëndetësor.

Çorapet nuk janë vetëm aksesor praktik apo estetik. Ato mbrojnë këmbët, parandalojnë flluskat, ndihmojnë ecjen dhe ngrohin trupin. Megjithatë, momenti i heqjes së tyre shpesh shoqërohet me ndjeshmëri të lëkurës dhe shenja të dukshme shtrëngimi.

Në shumicën e rasteve, këto gjurmë janë të padëmshme dhe kalimtare. Por kur shfaqen shpesh, janë të theksuara ose zgjasin për orë të tëra, nuk duhet të injorohen.

Edema periferike – shkaku më i shpeshtë

Një nga arsyet më të zakonshme është edema periferike, gjendje në të cilën ndodh mbajtje e lëngjeve në pjesët e poshtme të trupit. Përveç shenjave nga çorapet, mund të vëreni: ënjtje të këmbëve dhe kyçeve, lëkurë të shtrënguar dhe me shkëlqim, ndjesi rëndese ose dhimbje, lëvizshmëri të kufizuar.

Kjo gjendje shpesh lidhet me qëndrimin e gjatë në këmbë, uljen e zgjatur, shtatzëninë ose ndryshimet hormonale, por mund të ketë edhe shkaqe më serioze.

Problemet me venat

Nëse shenjat zgjasin më shumë dhe shoqërohen me vena të zgjeruara, ngërçe të shpeshta, kruarje ose ndryshim të ngjyrës së lëkurës, mund të bëhet fjalë për insuficiencë venoze. Ky problem është mjaft i përhapur dhe kërkon vlerësim mjekësor, sidomos nëse simptomat përkeqësohen me kalimin e kohës.

Çrregullime të sistemit limfatik

Sistemi limfatik luan rol kyç në imunitet dhe largimin e toksinave. Kur funksionimi i tij dëmtohet, lëngjet grumbullohen në inde. Nëse ënjtja dhe shenjat nga çorapet shfaqen çdo ditë, shoqërohen me ndjesi të vazhdueshme rëndese dhe nuk tërhiqen as pas pushimit, mund të bëhet fjalë për limfedemë, një gjendje që kërkon vlerësim dhe trajtim profesional.

Ndikimi i medikamenteve

Disa barna, veçanërisht ato për rregullimin e tensionit të gjakut, mund të shkaktojnë ënjtje të këmbëve. Si pasojë, çorapet lënë shenja më të thella edhe nëse përdorni të njëjtin model si më parë.

Kur duhet treguar kujdes i veçantë

Këshillohet konsultë mjekësore nëse:

shenjat nuk zhduken as pas një ore
lëkura bëhet e ngrohtë, e dhimbshme ose ndryshon ngjyrë
ënjtja është më e theksuar vetëm në njërën këmbë
shfaqen vështirësi në frymëmarrje ose dhimbje gjoksi
keni histori sëmundjesh të zemrës, veshkave ose mëlçisë
keni pasur së fundmi udhëtime të gjata ose fluturime
Në këto raste, kontrolli mjekësor është i domosdoshëm.

Si të shmangni shenjat e pakëndshme nga çorapet

Nëse çorapet ju lënë shpesh gjurmë të thella:

shmangni modelet me llastik të fortë
zgjidhni çorape pa qepje, prej materialesh të buta dhe ajrosëse (si pambuku)
merrni një numër më të madh, sidomos nëse jeni mes dy masave
lëvizni rregullisht dhe ngrini këmbët gjatë pushimit
Mbani mend: Shenjat nga çorapet shpesh janë të padëmshme, por kur trupi i përsërit ato çdo ditë, ia vlen të dëgjohet. Lëkura është një nga pasqyrat më të sinqerta të shëndetit.

Nëse e vëreni qe keni shtuar pak në peshë në dy javët e fundit, atëherë duhet të kontrolloni zakonet tuaja të të fjeturit.

Gjumi i keq gjatë natës mund të ndikojë në ditën tuaj në shumë mënyra, ndërsa në bazë të një studimi të bërë në vitin 2016, mungesa e gjumit mund të lidhet edhe me shtimin në peshë.

Nëse flini më pak se orët të cilët ju rekomandohet sipas moshës, atëherë kjo gjë mund të ndikojë negativisht në shumë mënyra si: ulja e energjisë, bëheni më shpejt nervozë dhe jeni më të predispozuar që të debatoni me të tjerët dhe sidomos me partnerin tuaj.

Kardiologët shpjegojnë çfarë ndodh në minutat e para, pse aritmitë janë vdekjeprurëse dhe pse “ora e artë” është vendimtare për mbijetesën

Edhe pse infarkti i miokardit shpesh perceptohet si një gjendje ku “ka kohë” për të reaguar, realiteti është shumë më i rrezikshëm. Statistikat tregojnë se rreth 70 për qind e njerëzve e mbijetojnë sulmin në zemër, por një e treta e pacientëve humbin jetën, ndërsa më shumë se gjysma nuk arrijnë as deri në spital, të dhëna që përputhen edhe me raportet e American Heart Association, sipas të cilave rreziku më i madh i vdekjes ndodh pikërisht në minutat e para pas bllokimit të enëve koronare. Këto shifra tregojnë qartë se çdo minutë është jetike dhe pse simptomat e infarktit nuk guxojnë të injorohen, sepse pikërisht në ato çaste të hershme vendoset fati i muskulit të zemrës.

Aritmitë malinje që shfaqen si pasojë e dëmtimit akut të muskulit të zemrës janë shkaku kryesor i vdekjes që ndodh para se pacientët me infarkt miokardi të arrijnë në spital. Sipas udhëzimeve klinike të European Society of Cardiology, fibrilacioni ventrikular dhe takikarditë kërcënuese për jetën janë komplikimet më të shpeshta dhe më fatale në fazën e hershme të infarktit.

Për këtë arsye, te disa njerëz infarkti nuk lë kohë të mjaftueshme për zhvillimin e simptomave tipike dhe kërkimin e ndihmës, ndërsa te të tjerë organizmi arrin ta përballojë goditjen fillestare, duke mundësuar mbërritjen në spital dhe nisjen e trajtimit. Shkalla e dëmtimit të muskulit të zemrës varet para së gjithash nga ajo se cila enë gjaku është prekur dhe nëse ajo është e bllokuar plotësisht apo pjesërisht, transmeton Telegrafi.

“Fuqia” e infarktit, pra madhësia e mbresës që formohet, varet nga madhësia e enës së gjakut që është bllokuar, si dhe nga fakti nëse ajo është mbyllur plotësisht apo jo, dhe këta janë faktorët më të rëndësishëm në prognozën e ecurisë së sëmundjes. Megjithatë, në përfundim ndikojnë edhe rrethana të tjera, si mosha, sëmundjet shoqëruese, ekzistenca e mëparshme e sëmundjes koronare, gjendja e veshkave, çrregullimet e elektroliteve, por edhe terapia që personi ka përdorur para infarktit, si dhe zakone të dëmshme si pirja e duhanit.

Është interesante se njerëzit që më parë nuk kanë pasur të diagnostikuar sëmundje të zemrës nuk kanë domosdoshmërisht një prognozë më të favorshme.

Dihet se te njerëzit më të rinj shpesh ndodh formimi i papritur i mpiksjeve të gjakut, zakonisht në enë më të mëdha të zemrës, gjë që çon në dëmtime më të mëdha të muskulit të zemrës. Në anën tjetër, te personat me sëmundje koronare të mëparshme, muskuli i zemrës është pjesërisht i përshtatur me furnizimin e reduktuar me oksigjen dhe mund të tolerojë për një periudhë pak më të gjatë ndryshimet që ndodhin gjatë infarktit.

Ora e artë dhe shqetësimet atipike
Në të gjithë këtë proces, koha mbetet një nga faktorët kyç. Sa më shumë të pritet, aq më i madh është dëmtimi i muskulit të zemrës dhe rreziku i komplikimeve.

Çdo minutë gjatë së cilës një pacient me infarkt miokardi nuk merr ndihmë çon drejt një dëmtimi gjithnjë e më të rëndë të muskulit të zemrës, duke rritur rrezikun e komplikimeve dhe të vdekjes së papritur kardiake. Për infarktin vlen rregulli i njohur i “orës së artë”: rezultatet më të mira arrihen nëse qarkullimi i gjakut në enën e prekur rivendoset brenda 60 minutave, qoftë me barna apo gjatë koronarografisë, fakt i theksuar edhe në rekomandimet zyrtare të kardiologëve evropianë.

Skenari më i rëndë
Edhe kur mjekët arrijnë të ndërhyjnë në kohë, në raste të rralla infarkti mund të jetë aq i rëndë sa zemra nuk arrin më të pompojë mjaftueshëm gjak ose zhvillohen komplikime të tjera serioze. Në këto situata mund të shfaqet një gjendje e ngjashme me shokun, ku organizmi reagon në mënyrë të paparashikueshme dhe trajtimi bëhet shumë më i vështirë.

Simptomat më të rëndësishme që nuk guxojnë të nënvlerësohen janë dhimbja shtrënguese në gjoks ose ndjenja e presionit pas kockës së kraharorit, e cila mund të përhapet në krahun e majtë, shpatull, qafë ose nofull. Ndonjëherë infarkti shoqërohet edhe me shqetësime atipike, si dhimbje në pjesën e sipërme të barkut, të përziera, të vjella, dobësi e papritur, djersitje e tepruar ose mungesë ajri.

Shans më i madh për mbijetesë
Në pyetjen se çfarë duhet të dijë dhe të bëjë secili prej nesh për të rritur shanset për të mbijetuar infarktin, qoftë te vetja apo te një person pranë nesh, mjekët theksojnë se para së gjithash duhet të reduktohen faktorët e rrezikut dhe të mbahen nën kontroll sëmundjet kronike.

Pirja e duhanit, ushqyerja jo e shëndetshme, mungesa e aktivitetit fizik, si dhe kontrolli i dobët i tensionit të gjakut, diabetit dhe yndyrave në gjak, rrisin ndjeshëm rrezikun për infarkt miokardi. Po aq e rëndësishme është edhe njohja e ndihmës së parë: masazhi i jashtëm i zemrës (pa frymëmarrje artificiale), deri në mbërritjen e Ndihmës së Shpejtë, te një person që ka humbur vetëdijen dhe nuk merr frymë, mund t’i shpëtojë jetën dikujt edhe në rastet e aritmive malinje që shfaqen gjatë infarktit të miokardit.

Merren shpesh, por pak kush e di këtë rrezik

Zhurma në veshë (tinitusi), marramendja ose dëgjimi i zbehur mund të jenë efekte anësore të padëshiruara të disa barnave. Një spektër i gjerë medikamentesh – disa prej të cilave merren edhe pa recetë, mund të jenë ototoksike, pra të dëmtojnë veshin e brendshëm dhe të ndikojnë në dëgjim ose ekuilibër. Ototoksiciteti është një term që vjen nga fjalët “oto” (vesh) dhe “toksik” (helmues). Ai mund të jetë pasojë e faktorëve të ndryshëm, përfshirë infeksionet, predispozitën gjenetike dhe përdorimin e barnave.

Rreth 200 barna kanë veti ototoksike

Ototoksiciteti përkufizohet si toksicitet ndaj veshit, veçanërisht ndaj kokleas (kërmillit) ose nervit të dëgjimit. Ai mund të çojë në humbje të dëgjimit, tinitus dhe çrregullime të ekuilibrit. Reagimet e padëshiruara ndonjëherë janë të përkohshme, ndërsa në raste të tjera mund të jenë të përhershme dhe varen nga lloji i barit, doza, kohëzgjatja e përdorimit dhe ndjeshmëria individuale.

Veshi i brendshëm është jashtëzakonisht delikat. Shumica e specialistëve konsiderojnë se barnat ototoksike shkaktojnë dëmtime duke shkatërruar qelizat e imta me qime në koklea – pjesë kyçe e veshit të brendshëm. Kur këto qeliza dëmtohen, ato nuk rigjenerohen, prandaj humbja e dëgjimit në shumë raste është e pakthyeshme. Vlerësohet se rreth 200 barna kanë potencial ototoksik, veçanërisht këto pesë grupe, transmeton Telegrafi.

Antibiotikët

Antibiotikët aminoglikozidë, si gentamicina, tobramicina dhe streptomicina, zakonisht përshkruhen në infeksione të rënda si sepsa, meningjiti apo tuberkulozi – gjendje ku nevojitet trajtim i shpejtë dhe agresiv për të shmangur pasoja fatale. Në këto raste, përfitimi i terapisë shpesh e tejkalon rrezikun e dëmtimit të dëgjimit. Këta antibiotikë zakonisht jepen intravenoz dhe janë ndër substancat ototoksike më të dokumentuara. Ato mund të shkaktojnë humbje të përhershme të dëgjimit, sidomos kur përdoren në doza të larta ose për periudha të gjata. Disa pacientë janë gjenetikisht më të ndjeshëm ndaj këtyre efekteve.

Rreziku rritet edhe nga fakti se këto barna mund të qëndrojnë në veshin e brendshëm për javë apo edhe muaj, çka do të thotë se dëmtimi mund të vazhdojë edhe pas përfundimit të terapisë. Kujdes rekomandohet edhe me antibiotikë të tjerë, si makrolidët (eritromicina, azitromicina) dhe vankomicina, të cilët janë lidhur me probleme të dëgjimit, veçanërisht te të moshuarit dhe te personat me sëmundje të veshkave.

Barnat për zemrën

Diuretikët e ansës së Henles, si furosemidi dhe bumetanidi, përdoren shpesh në trajtimin e insuficiencës kardiake dhe tensionit të lartë. Kur aplikohen në doza të larta ose intravenoz, mund të shkaktojnë humbje të përkohshme të dëgjimit për shkak të çrregullimit të ekuilibrit të lëngjeve dhe elektroliteve në veshin e brendshëm. Vlerësohet se rreth 3% e pacientëve mund të zhvillojnë reagime ototoksike.

Disa barna për uljen e tensionit janë lidhur gjithashtu me shfaqjen e tinitusit. Këtu përfshihen ACE–inhibitorët, si ramiprili, si dhe bllokuesit e kanaleve të kalciumit, si amlodipina. Edhe pse këto lidhje janë vërejtur, nevojiten studime shtesë për të sqaruar plotësisht ndikimin e tyre në dëgjim.

Kimioterapia

Disa barna të kimioterapisë, veçanërisht ato që përmbajnë platin, si cisplatina dhe karboplatina, njihen për efekt të fortë ototoksik. Cisplatina, e përdorur në trajtimin e kancerit të testikujve, vezoreve, gjirit dhe tumoreve të kokës e qafës, mund të çojë në humbje të përhershme të dëgjimit. Rreziku rritet nëse terapia me rrezatim aplikohet në zonën e kokës ose qafës.

Deri në 60% e pacientëve të trajtuar me cisplatinë zhvillojnë një shkallë të caktuar dëmtimi të dëgjimit. Studiuesit po eksplorojnë mënyra për të ulur këtë rrezik përmes përshtatjes së dozës ose frekuencës së administrimit, pa komprometuar efikasitetin e trajtimit.

Barnat kundër dhimbjes

Doza të larta të analgjezikëve të zakonshëm, si aspirina dhe NSAID-ët (ibuprofeni, naprokseni), të përdorur kundër dhimbjes, inflamacionit dhe temperaturës, janë lidhur me tinitus dhe humbje të dëgjimit.

Një studim i madh tregoi se gratë nën 60 vjeç që merrnin rregullisht doza të moderuara aspirine (325 mg ose më shumë, 6–7 herë në javë) kishin 16% rrezik më të lartë për zhvillimin e tinitusit. Kjo lidhje nuk u vu re me doza të ulëta (100 mg ose më pak). Përdorimi i shpeshtë i NSAID-ëve dhe paracetamolit u shoqërua gjithashtu me rreth 20% rritje të rrezikut për tinitus.

Studime të tjera e kanë lidhur përdorimin afatgjatë të këtyre barnave me humbje të dëgjimit, veçanërisht te meshkujt nën 60 vjeç. Në shumicën e rasteve, simptomat tërhiqen pas ndërprerjes së barit, por zakonisht shfaqen pas përdorimit të zgjatur dhe në doza të larta.

Barnat antimalarike

Barnat si klorokina dhe kinina, të përdorura për trajtimin e malaries dhe ngërçeve muskulore, mund të shkaktojnë humbje të kthyeshme të dëgjimit dhe tinitus. Një studim tregoi se 25–33% e personave me humbje dëgjimi kishin përdorur më parë këto barna.

Hidroksiklorokina, e përdorur në trajtimin e lupusit dhe artritit reumatoid, ka strukturë kimike të ngjashme dhe rrezik të ngjashëm. Te disa persona dëgjimi përmirësohet pas ndërprerjes së terapisë, por te të tjerë mund të mbetet dëmtim i përhershëm, veçanërisht pas përdorimit afatgjatë ose në doza të larta.

Personat që tashmë kanë dëmtim të dëgjimit, vuajnë nga sëmundje të veshkave ose kanë predispozitë gjenetike janë në rrezik më të lartë, po ashtu edhe pacientët që marrin njëkohësisht disa barna ototoksike. Fëmijët dhe të moshuarit përbëjnë grupe veçanërisht të ndjeshme.

Mjekët theksojnë se në situata të caktuara – si trajtimi i kancerit, sepsës apo tuberkulozit – përfitimet e këtyre barnave e tejkalojnë rrezikun. Megjithatë, informimi i pacientit është thelbësor. Këshillohet që pacientët të pyesin profesionistët shëndetësorë nëse barnat që përdorin mund të ndikojnë në dëgjim ose ekuilibër dhe që çdo simptomë si zhurma në veshë, marramendja apo dëgjimi i dobësuar të raportohet menjëherë. Këto rekomandime përputhen edhe me udhëzimet e World Health Organization dhe National Institutes of Health mbi sigurinë e përdorimit të barnave.