Category: SHËNDETËSI

Të paktën 13 lloje vitaminash janë të nevojshme për funksionimin normal të trupit, dhe secila prej tyre ka një rol kyç në forcimin e imunitetit dhe ruajtjen e shëndetit.

Kur trupit i mungon një nga këto vitamina, kjo shpesh reflektohet në ndryshime në lëkurë, flokë, thonj, por edhe në simptoma të tjera që mund t’i anashkalojmë lehtësisht. Njohja e këtyre shenjave mund të ndihmojë në parandalimin e problemeve më serioze shëndetësore.

Skuqje dhe rënie e flokëve

Këto simptoma mund të tregojnë mungesë të biotinës (vitaminës B7). Zgjidhja është të përfshini vezë të ziera, salmon, avokado, kërpudha, arra dhe banane në dietën tuaj.

Ndryshime të lëkurës, të tilla si aknet

Përveç zinkut, aknet mund të shkaktohen nga mungesa e acideve yndyrore esenciale, vitaminave A dhe D. Konsumimi i peshkut si salmoni dhe sardelet, arrave, perimeve si karrotat dhe specat e kuq, si dhe ekspozimi në diell mund të ndihmojnë në rimbushjen e këtyre lëndëve ushqyese.

Ndjesia e shpimit dhe djegies në duar dhe këmbë

Këto simptoma janë shpesh shenjë e mungesës së vitaminave B, veçanërisht B6, B9 dhe B12. Rekomandohet të konsumoni spinaq, shpargull, fasule, vezë dhe mish shpendësh.

Sy të thatë dhe të fryrë

Vitamina A është thelbësore për shëndetin e syve, veçanërisht për ata që kalojnë shumë kohë para ekranit. Kjo vitaminë, si dhe karotenoidet luteina dhe zeaksantina që gjenden në perimet me gjethe jeshile dhe të verdhat e vezëve, mbrojnë sytë nga dëmtimi nga rrezet UV dhe stresi oksidativ.

Çarje e lëkurës në buzë

Nëse vini re buzë të çara ose të thata, mund t’ju mungojnë hekuri, zinku ose vitaminat B (B2, B3, B12). Për të rimbushur këto lëndë ushqyese, rekomandohet të konsumoni palmë zvicerane, kikirikë, bishtajore, shpendë, salmon, ton, vezë dhe perime të tilla si brokoli dhe specat e kuq.

Dhimbje dhe ngërçe muskulore

Nëse përjetoni dhimbje ose ngërçe muskulore, mund t’ju mungojnë minerale të tilla si magnezi, kalciumi dhe kaliumi.

Duke ndjekur sinjalet që na dërgon trupi ynë, ne mund t’i dallojmë mungesat e vitaminave dhe mineraleve në kohë dhe të parandalojmë pasoja më serioze shëndetësore. Zgjedhja e ushqimit të duhur dhe, nëse është e nevojshme, suplementet janë çelësi për ruajtjen e shëndetit dhe vitalitetit.

 

Mjekët thonë se ky detaj vendos nëse rezultati është i saktë apo i gabuar

Mënyra se si e mbani dorën gjatë matjes së tensionit të gjakut është vendimtare për rezultatin përfundimtar, sepse nëse dora ndodhet në një pozicion të gabuar, kjo mund të çojë në vlera jo të sakta dhe të gabuara. Si pasojë, pacienti mund të marrë terapi të panevojshme për hipertension, por gjithashtu mund të ndodhë që tensioni i lartë i gjakut te disa persona të mbetet i paidentifikuar për shkak të matjeve të pasakta dhe monitorimit të dobët të vlerave.

Si duhet ta mbani dorën gjatë matjes së tensionit të gjakut
Pozicionet e pasakta, por shumë të shpeshta të dorës gjatë matjes së tensionit, si mbajtja e dorës në prehër ose e lëshuar përgjatë trupit, çojnë në lexim të dukshëm më të lartë të tensionit të gjakut. Udhëzimet për matjen e tensionit rekomandojnë që dora të mbështetet mbi tavolinë dhe që mesi i krahut të jetë në nivelin e zemrës. Kjo është shumë e rëndësishme, sepse mbivlerësimi i tensionit mund të çojë në ndjekje të panevojshme të pacientit, si edhe në terapi të panevojshme, transmeton Telegrafi.

– Është interesante që tensioni shpesh matet jashtë udhëzimeve edhe në kujdesin shëndetësor parësor, kryesisht për shkak të ngarkesës dhe nxitimit, vëren dr. Donald DiPette, profesor i shkencave mjekësore në University of South Carolina School of Medicine.

Dr. DiPette paralajmëron gjithashtu se pozicione të ndryshme të dorës, të cilat nuk rekomandohen nga udhëzimet, mund të çojnë potencialisht në nënvlerësim të hipertensionit.

– Do të dëshironim që matja e tensionit të gjakut të ketë të njëjtën saktësi si analizat e gjakut apo ekzaminimet imazherike. Për këtë arsye, nevojitet edukim si i punonjësve shëndetësorë, ashtu edhe i pacientëve, pasi shumë prej tyre e matin tensionin në shtëpi. Gjithashtu, është e këshillueshme që matja të përsëritet, sepse leximi i parë zakonisht jep vlera më të larta se matjet pasuese, gjë që është e kuptueshme, pasi personi gradualisht përshtatet me ambientin, thekson dr. DiPette.

Pozicione të ndryshme të dorës, vlera të ndryshme
Një studim i Shkollës së Shëndetit Publik Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health në Baltimor, i publikuar në vitin 2024 në revistën shkencore JAMA Internal Medicine, tregoi se mbajtja e dorës në prehër, krahasuar me dorën e mbështetur mbi tavolinë, e mbivlerëson presionin sistolik (të sipërmin) për 3,9 mmHg dhe atë diastolik (të poshtmin) për 4 mmHg. Në rastet kur dora varej poshtë përgjatë trupit, presioni i sipërm ishte më i lartë për 6,5 mmHg, ndërsa ai i poshtmi për 4,4 mmHg.

Pothuajse 9 në 10 të rritur kanë shenja të një sëmundjeje të re dhe të rrezikshme që po përhapet në heshtje, paralajmërojnë mjekët në SHBA. Bëhet fjalë për sindromën kardiovaskulare-renal-metabolike, e njohur si CKM. Sipas të dhënave, më shumë se 80% e të rinjve dhe të rriturve në moshë të mesme shfaqin shenja të hershme të kësaj sindrome, duke u ekspozuar ndaj rrezikut të infarktit, insultit, dështimit të zemrës dhe vdekjes së parakohshme nëse nuk merren masa në kohë.

Sindroma CKM nuk është një sëmundje e vetme, por një zinxhir problemesh shëndetësore që lidhen mes tyre, përfshirë tensionin e lartë, sheqerin në gjak, kolesterolin e pashëndetshëm, mbipeshën, obezitetin dhe funksionin e dëmtuar të veshkave. Kur një prej këtyre faktorëve përkeqësohet, ai ndikon drejtpërdrejt edhe te të tjerët, duke rritur ndjeshëm rrezikun për pasoja fatale.

Ekspertët theksojnë se trajtimi i këtyre problemeve të ndara nuk mjafton më dhe se qasja e re synon zbulimin e hershëm dhe një kujdes të koordinuar mes mjekëve të familjes, kardiologëve, nefrologëve dhe endokrinologëve.Të dhënat tregojnë se rastet e tensionit të lartë dhe diabetit janë në rritje, ndërsa obeziteti po shtohet veçanërisht tek fëmijët dhe adoleshentët.

Në të njëjtën kohë, rreth gjysma e të rriturve kanë tashmë një formë të sëmundjes kardiovaskulare, e cila mbetet shkaku kryesor i vdekjeve. Megjithatë, mjekët thonë se situata mund të përmbyset. Ndryshimet në stilin e jetesës, ushqyerja e shëndetshme, aktiviteti fizik, gjumi i mjaftueshëm dhe kontrolli i peshës konsiderohen armët kryesore për të frenuar këtë kërcënim të heshtur. Studimet tregojnë se zbatimi i këtyre masave mund të parandalojë deri në 40 për qind të vdekjeve të lidhura me zemrën dhe sëmundjet metabolike.

Mjekët thonë se ky detaj vendos nëse rezultati është i saktë apo i gabuar

Mënyra se si e mbani dorën gjatë matjes së tensionit të gjakut është vendimtare për rezultatin përfundimtar, sepse nëse dora ndodhet në një pozicion të gabuar, kjo mund të çojë në vlera jo të sakta dhe të gabuara. Si pasojë, pacienti mund të marrë terapi të panevojshme për hipertension, por gjithashtu mund të ndodhë që tensioni i lartë i gjakut te disa persona të mbetet i paidentifikuar për shkak të matjeve të pasakta dhe monitorimit të dobët të vlerave.

Si duhet ta mbani dorën gjatë matjes së tensionit të gjakut

Pozicionet e pasakta, por shumë të shpeshta të dorës gjatë matjes së tensionit, si mbajtja e dorës në prehër ose e lëshuar përgjatë trupit, çojnë në lexim të dukshëm më të lartë të tensionit të gjakut. Udhëzimet për matjen e tensionit rekomandojnë që dora të mbështetet mbi tavolinë dhe që mesi i krahut të jetë në nivelin e zemrës. Kjo është shumë e rëndësishme, sepse mbivlerësimi i tensionit mund të çojë në ndjekje të panevojshme të pacientit, si edhe në terapi të panevojshme, transmeton Telegrafi.

– Është interesante që tensioni shpesh matet jashtë udhëzimeve edhe në kujdesin shëndetësor parësor, kryesisht për shkak të ngarkesës dhe nxitimit, vëren dr. Donald DiPette, profesor i shkencave mjekësore në University of South Carolina School of Medicine.

Dr. DiPette paralajmëron gjithashtu se pozicione të ndryshme të dorës, të cilat nuk rekomandohen nga udhëzimet, mund të çojnë potencialisht në nënvlerësim të hipertensionit.

– Do të dëshironim që matja e tensionit të gjakut të ketë të njëjtën saktësi si analizat e gjakut apo ekzaminimet imazherike. Për këtë arsye, nevojitet edukim si i punonjësve shëndetësorë, ashtu edhe i pacientëve, pasi shumë prej tyre e matin tensionin në shtëpi. Gjithashtu, është e këshillueshme që matja të përsëritet, sepse leximi i parë zakonisht jep vlera më të larta se matjet pasuese, gjë që është e kuptueshme, pasi personi gradualisht përshtatet me ambientin, thekson dr. DiPette.

Pozicione të ndryshme të dorës, vlera të ndryshme

Një studim i Shkollës së Shëndetit Publik Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health në Baltimor, i publikuar në vitin 2024 në revistën shkencore JAMA Internal Medicine, tregoi se mbajtja e dorës në prehër, krahasuar me dorën e mbështetur mbi tavolinë, e mbivlerëson presionin sistolik (të sipërmin) për 3,9 mmHg dhe atë diastolik (të poshtmin) për 4 mmHg. Në rastet kur dora varej poshtë përgjatë trupit, presioni i sipërm ishte më i lartë për 6,5 mmHg, ndërsa ai i poshtmi për 4,4 mmHg. /Telegrafi/

Lehtësimi dimëror shpesh i mashtron pacientët që ta shtyjnë trajtimin, ndërsa disa simptoma tregojnë qartë se është koha të reagoni menjëherë

Shumë persona me vena të zgjeruara pikërisht gjatë dimrit ndjejnë lehtësim, sepse këmbët u ënjten më pak, dhimbjet janë më të lehta dhe shqetësimet e përditshme duket sikur tërhiqen. Në këtë periudhë shpesh krijohet përshtypja se problemi nuk është më aq serioz, ndaj vendimi për trajtim shtyhet. Megjithatë, me ardhjen e ditëve më të ngrohta simptomat rikthehen, shpesh edhe më të theksuara se më parë: ënjtjet janë më të mëdha, dhimbjet më intensive dhe komplikimet më të shpeshta. A do të thotë kjo se gjendja përkeqësohet pashmangshëm nga viti në vit? Sa ndikon realisht stina në ecurinë e sëmundjes dhe a paraqet vera pengesë për trajtim?

Simptomat mund të jenë më pak të theksuara dhe pacientët shpesh mendojnë se nuk kanë më problem ose e shtyjnë trajtimin me justifikime të ndryshme. Gjatë verës ndodh zgjerimi i enëve të gjakut dhe atëherë shqetësimet janë më të forta. Në dimër, enët e gjakut tkurren, ndaj enjtjet, dhimbjet dhe shqetësimet janë më të lehta, prandaj krijohet përshtypja se gjendja është përmirësuar. Në verë, enët zgjerohen, ënjtjet rriten dhe komplikimet janë më të shpeshta, prandaj është e pritshme që problemet me venat të dyfishohen gjatë muajve të verës. Ky mekanizëm përputhet edhe me shpjegimet fiziologjike të përshkruara nga American College of Phlebology, sipas të cilave temperatura e lartë ndikon drejtpërdrejt në zgjerimin venoz dhe përkeqësimin e simptomave, transmeton Telegrafi.

Edhe të ftohtit ekstrem mund të shkaktojë probleme te disa pacientë. Është interesante se një pjesë e tyre raportojnë shqetësime më të forta pikërisht gjatë muajve të dimrit.

Për këtë dukuri nuk ekziston një shpjegim i qartë shkencor, por është shumë e rëndësishme të dëgjohet pacienti. Mjekësia është e bazuar në prova, por nuk është një shkencë plotësisht ekzakte. Nuk mund të “ndryshojmë” një pjesë të trupit për ta zgjidhur problemin menjëherë, prandaj duhet t’i kushtojmë vëmendje simptomave që përshkruan pacienti. Edhe World Health Organization thekson se menaxhimi i sëmundjeve kronike kërkon qasje individuale dhe vlerësim të vazhdueshëm të simptomave.

Sezoni ndikon edhe në vendimin e pacientëve për t’u operuar. Më shumë ndërhyrje realizohen gjatë vjeshtës, dimrit dhe pranverës, ndërsa më rrallë gjatë verës. Arsyeja është e thjeshtë: njerëzit planifikojnë pushimet vjetore dhe nuk duan të prishin ritmin e përditshëm.

Qëllimi i operacioneve me laser dhe procedurave minimalisht invazive është që të përshtaten me jetën e përditshme. Operacioni i venave nuk është ndërhyrje urgjente dhe shpesh shtyhet për arsye praktike, jo për shkak të miteve se “nuk duhet bërë gjatë verës”. Nëse dëshironi të shkoni me pushime, por trajtimin duhet ta planifikoni. Nuk duhet t’u nënshtrohemi miteve, por të udhëhiqemi nga nevojat reale shëndetësore.

Simptomat që nuk duhen shtyrë
Edhe pse shumë pacientë jetojnë me vite me simptomat e venave të zgjeruara dhe janë mësuar me shqetësimin e përditshëm, ekzistojnë situata që nuk duhet të injorohen.

Shqetësimet e lehta nuk janë urgjente, por dhimbja e fortë, skuqja, fortësia e venës dhe enjtja kërkojnë reagim të shpejtë. Kur shfaqen ndryshime në lëkurë ose ënjtje të theksuara, bëhet fjalë për një fazë të avancuar të sëmundjes dhe trajtimi nuk duhet të shtyhet. Koha më e mirë për operacion është sa më shpejt që të jetë e mundur. Megjithatë, ndodh që pacientët edhe me plagë venoze të thonë se do të shkojnë në pushime dhe do të paraqiten pas kthimit. Kjo është zgjedhja e tyre, por nga ana mjekësore nuk rekomandohet.

Si duket ndërhyrja?
Nëse ekzistojnë sëmundje shoqëruese të lidhura me venat, kryhen konsultime shtesë dhe përcaktohen masat terapeutike.

Rrallëherë ekzistojnë kundërindikacione për ndërhyrje, pasi ajo kryhet nën anestezi lokale. Numri i pacientëve që nuk e tolerojnë është shumë i vogël. Nëse mund të toleroni trajtimin te dentisti, mundeni edhe këtu. Mosha e pacientëve tanë varion nga 14 deri në 91 vjeç.

Operacioni me laser i venave është një metodë minimalisht invazive që zgjat rreth 40 minuta deri në një orë për të dyja këmbët. Rikuperimi është i shpejtë dhe kthimi në aktivitetet e përditshme po ashtu. Kërkesa e vetme është që pacienti të ecë sa më shumë pas ndërhyrjes.

Këshilla kryesore për pacientët është të mos i zgjidhin problemet vetë, por të kërkojnë ndihmë profesionale. Nëse rekomandohet operacioni me laser, nuk duhet të shtyhet gjatë dhe nuk duhet të ketë frikë. Ky nuk është një operacion që shpëton jetën, por një ndërhyrje që e përmirëson ndjeshëm cilësinë e jetës. Po aq e rëndësishme është edhe ndryshimi i zakoneve të këqija, sepse kjo ndihmon jo vetëm shëndetin e venave, por shëndetin e përgjithshëm.

Edhe pse shumica prej nesh mendojnë se e shmangin sheqerin, e vërteta është se ai është i pranishëm pothuajse kudo në ushqimet që konsumojmë çdo ditë. Jo gjithmonë vjen në formën e ëmbëlsirave apo pijeve të gazuara – shpesh fshihet aty ku nuk e presim fare.

Sipas ekspertëve të ushqyerjes, shumë produkte të përditshme përmbajnë sheqer të shtuar, i cili përdoret për shije, ruajtje apo përmirësim teksture. Produkte si buka e bardhë, jogurtet e aromatizuara, salcat e gatshme, drithërat e mëngjesit dhe madje edhe disa ushqime “light” apo “dietike” përmbajnë sasi të konsiderueshme sheqeri.

Trupi ynë shpesh “mashtrohet” nga këto ushqime, sepse sheqeri aktivizon qendrat e kënaqësisë në tru dhe na bën të dëshirojmë më shumë. Kjo mund të çojë në konsum të tepruar kalorish, rritje të nivelit të sheqerit në gjak dhe, në afatgjatë, në rrezik më të madh për obezitet, diabet të tipit 2 dhe probleme kardiovaskulare.

Një tjetër problem është se sheqeri shpesh fshihet nën emra të ndryshëm në etiketat ushqimore, si shurup glukoze-fruktoze, maltodekstrinë apo dekstrozë, gjë që e bën më të vështirë identifikimin e tij nga konsumatorët.

Ekspertët këshillojnë leximin e kujdesshëm të etiketave dhe zgjedhjen e ushqimeve sa më natyrale dhe të papërpunuara. Reduktimi i sheqerit nuk do të thotë heqje dorë nga shija, por marrje e vendimeve më të vetëdijshme për shëndetin.

Në një botë ku sheqeri është pothuajse gjithkund, informimi mbetet mbrojtja më e mirë për trupin tonë.

Përdorimi i orëve inteligjente që kombinojnë matjen e pulsit (PPG) dhe elektrokardiogramin (ECG) përmirëson ndjeshëm zbulimin e aritmive të zemrës, veçanërisht fibrilacionit atrial, sugjeron një studim i ri nga Qendrat Mjekësore Universitare të Amsterdamit (Amsterdam UMC).

Sipas studimit, të publikuar në Journal of the American College of Cardiology, aritmitë e zemrës u zbuluan katër herë më shpesh te pacientët që përdornin një Apple Watch krahasuar me ata që ndiqnin kujdesin standard mjekësor. Hulumtimi përfshiu gjithsej 437 pacientë, shumica mbi moshën 65 vjeç dhe me rrezik të shtuar për goditje në tru.

Nga pjesëmarrësit, 219 pacientë u pajisën me orë inteligjente dhe u monitoruan për gjashtë muaj, duke e përdorur pajisjen rreth 12 orë në ditë, ndërsa 218 pacientë të tjerë morën kujdesin tradicional.

Gjatë kësaj periudhe, në grupin që përdorte orën inteligjente u diagnostikuan dhe u trajtuan 21 pacientë me fibrilacion atrial, ku mbi gjysma e tyre nuk kishin simptoma.

Në grupin me kujdes standard u identifikuan vetëm pesë raste, të gjitha me simptoma të dukshme.

Fibrilacioni atrial është një nga aritmitë më të shpeshta dhe lidhet drejtpërdrejt me rrezikun për goditje në tru, pasi rrahjet e parregullta të zemrës mund të çojnë në formimin e mpiksjeve të gjakut.

Sipas kardiologut Michiel Winter nga Amsterdam UMC, pajisjet tradicionale për monitorimin e zemrës shpesh janë të pakëndshme për pacientët dhe zakonisht përdoren për periudha të shkurtra. Ndërkaq, orët inteligjente ofrojnë monitorim afatgjatë dhe më të pranueshëm për pacientët.

Studiuesit vlerësojnë se përdorimi i pajisjeve të veshshme mund të përshpejtojë diagnostikimin, të ndihmojë në identifikimin e pacientëve pa simptoma dhe potencialisht të ulë rrezikun e goditjes në tru. Sipas tyre, përfitimet shëndetësore dhe ulja e kostove afatgjata mund ta kompensojnë edhe koston fillestare të këtyre pajisjeve.

Nga 13 vitaminat thelbësore, vitamina D është ndoshta një nga më uniket. Është një nga vitaminat e pakta që trupi juaj mund ta prodhojë pothuajse tërësisht vetë. Ka nevojë për pak ndihmë nga dielli. Megjithatë, mund ta merrni edhe përmes dietës suaj.

Vitamina D luan disa role të rëndësishme në trupin tuaj, duke përfshirë ndihmën për: ruajtjen e kockave dhe dhëmbëve të fortë, funksionimin e muskujve, lehtësimin e komunikimit midis trurit dhe trupit dhe luftimin e infeksioneve.

Pra, kur nuk e arrini dozën e duhur ose nuk e merrni mjaftueshëm, mund të ndjeni efektet e niveleve të ulëta të vitaminës D.

“Mungesa e vitaminës D është bërë gjithnjë e më e zakonshme në dekadën e fundit dhe kjo është shqetësuese sepse mungesa mund të ketë pasoja afatgjata për shëndetin dhe mirëqenien e një personi”, thotë Donald Brown, një mjek i kujdesit parësor në Houston Methodist.

Ndërsa pak diell mund të duket si një përgjigje e thjeshtë për t’u siguruar që të merrni mjaftueshëm nga kjo vitaminë çdo ditë, kini kujdes. Situata është pak më e komplikuar se kaq.

“Duke pasur parasysh përgjegjësitë e rëndësishme të vitaminës D, nuk është për t’u habitur që mungesa e saj mund të çojë në pasoja shëndetësore”, shton Dr. Brown.

Megjithatë, ai thekson gjithashtu se shenjat e menjëhershme nuk janë gjithmonë të dukshme tek të rriturit, derisa mungesa të bëhet e rëndë. Katër simptomat kryesore të mungesës së vitaminës D përfshijnë: lodhjen, dobësinë muskulore, dhimbjen ose ngërçet, dhimbjen e kockave dhe të kyçeve dhe depresionin.

“Nëse vini re këto shenja, flisni me mjekun tuaj. Ai mund të rekomandojë një analizë gjaku për të vlerësuar nivelet e vitaminës D dhe të këshillojë nëse keni mungesë të saj dhe nëse mund të keni nevojë të plotësoni dozën tuaj. Në fakt, pavarësisht nëse i keni këto simptoma apo jo, mjeku juaj duhet të kontrollojë nivelet e vitaminës D në kontrollin tuaj rutinë vjetor”, shpjegoi Brown.

Është një kujtesë pse kontrolli juaj mjekësor vjetor është kaq i rëndësishëm.

Nëse nuk trajtohet, mungesa e vitaminës D mund të çojë në osteoporozë tek të rriturit, rakitizëm tek fëmijët dhe rezultate të pafavorshme tek gratë shtatzëna. Mund të lidhet gjithashtu me sëmundjet e zemrës, diabetin dhe kancerin, megjithëse nevojiten më shumë kërkime mbi këtë temë.

Pse ndodh mungesa e vitaminës D?

Ka disa arsye pse një i rritur mund të ketë nivele të ulëta të vitaminës D.

Plakja – Aftësia e lëkurës për të prodhuar vitaminë D zvogëlohet me kalimin e kohës.

Ekspozim i reduktuar në diell – Trupi juaj prodhon vitaminë D vetëm kur lëkura juaj është e ekspozuar ndaj rrezeve të diellit.

Lëkurë më e errët – Ngjyra e lëkurës ndikon në sasinë e vitaminës D të prodhuar gjatë ekspozimit në diell, me lëkurën e çelët që e prodhon vitaminën D më lehtë sesa lëkurën më të errët.

Mungesa e vitaminës D në dietë – Edhe pse shumë pak ushqime përmbajnë natyrshëm vitaminë D, shumë prej tyre janë të pasuruara me të.

Ekspertët zbulojnë si temperatura e ujit, sapuni dhe mënyra e tharjes ndikojnë drejtpërdrejt në lëkurë

Duart e thata pas larjes shfaqen kryesisht sepse nga lëkura largohen vajrat natyrale që e mbrojnë atë. Përdorimi i ujit të vakët dhe i sapunit hidratues e zvogëlon tharjen e lëkurës, ndërsa edhe mënyra se si thahen duart ndikon ndjeshëm në gjendjen e saj.

Larja e rregullt e duarve është një nga masat më efektive për mbrojtje nga infeksione të ndryshme. Megjithatë, ekspozimi i shpeshtë ndaj ujit dhe sapunëve e dëmton barrierën natyrale mbrojtëse të lëkurës, gjë që çon në tharje, çarje dhe ndjesi parehatie.

Dermatologia dr. Melisa Piliang shpjegon pse lëkura e duarve thahet, çfarë ndryshimesh ndodhin gjatë larjes dhe cilat masa ndihmojnë në ruajtjen e butësisë dhe shëndetit të saj.

Pse thahen duart pas larjes
Irritimi dhe tharja e lëkurës së duarve pas larjes janë problem i shpeshtë. Shkaku më i zakonshëm është largimi i vajrave natyrale dhe lagështisë nga sipërfaqja e lëkurës gjatë procesit të larjes, çka dëmton barrierën e saj mbrojtëse, shkruan Cleveland Clinic, përcjell Telegrafi.

Në tharjen e lëkurës së duarve ndikojnë disa faktorë:

• Sapuni: Shumica e sapunëve për larjen e duarve janë të formuluar për të larguar papastërtitë, bakteret dhe yndyrën. Edhe pse kjo është e domosdoshme për higjienën, njëkohësisht çon në largimin e lipideve natyrale të lëkurës, duke e bërë atë të thatë dhe më pak elastike. Disa produkte përmbajnë përbërës agresivë, si natrium-lauril-sulfati, që e përkeqësojnë më tej tharjen.

• Temperatura e ujit: Larja e duarve me ujë shumë të ngrohtë ose të nxehtë përshpejton humbjen e lagështisë nga lëkura. Temperatura e lartë mund të dëmtojë barrierën lipidike, shtresën mbrojtëse që ndodhet në sipërfaqe të lëkurës dhe ruan lagështinë. Ndryshe nga kjo, uji i vakët ose i ftohtë ka ndikim shumë më të vogël në dëmtimin e saj.

• Larja e shpeshtë e duarve: Larja e shpeshtë, veçanërisht pa hidratim të mëvonshëm, mund të çojë në tharje kronike. Ky problem është veçanërisht i theksuar te punonjësit shëndetësorë dhe te personat që, për shkak të profesionit, duhet të ruajnë vazhdimisht higjienën e duarve.

• Sëmundjet e lëkurës: Personat me sëmundje të lëkurës, si ekzema ose psoriaza, janë më të prirur ndaj tharjes dhe irritimit të lëkurës së duarve. Tek ata, larja e duarve me sapunë të caktuar ose në temperatura më të larta mund të përkeqësojë simptomat, ndaj shpesh rekomandohet përdorimi i mjeteve të buta për larje dhe preparateve hidratuese të formuluara posaçërisht.

A është dezinfektuesi i duarve më pak agresiv për lëkurën?
Shpesh dëgjohet se dezinfektuesit e duarve janë një alternativë më e butë krahasuar me larjen me sapun dhe ujë. Megjithatë, kjo nuk është plotësisht e saktë.

– Edhe pse përdorimi i tyre nuk nënkupton kontakt me ujë të nxehtë ose sapunë, dezinfektuesit e duarve nuk janë zëvendësim i përshtatshëm për larjen klasike. Për më tepër, për shkak të përmbajtjes së lartë të alkoolit, ata mund ta thajnë dhe irritojnë edhe më shumë lëkurën, shpjegon dr. Piliang, shefe e Departamentit të Dermatologjisë në Cleveland Clinic.

Për të zvogëluar efektet negative të dezinfektuesve dhe për të ruajtur funksionin mbrojtës të lëkurës, rekomandohen këto masa:

• Aplikimi i kremit hidratues pasi dezinfektuesi të jetë tharë plotësisht.
• Kufizimi i përdorimit të dezinfektuesve vetëm në situata kur sapuni dhe uji nuk janë të disponueshëm.
• Larja e duarve me sapun dhe ujë kur ato janë dukshëm të ndotura.

Pesë këshilla për parandalimin dhe kujdesin ndaj lëkurës së thatë të duarve për shkak të larjes së shpeshtë
Lëkura e thatë e duarve është një shqetësim i përditshëm, sidomos kur larja e shpeshtë është e domosdoshme. Megjithatë, ekzistojnë mënyra efektive për të zvogëluar irritimin dhe për të lehtësuar tharjen, pa cenuar higjienën.

Pesë rekomandimet e mëposhtme mund të ndihmojnë në minimizimin e efekteve negative mbi lëkurën.

1. Shmangia e ujit të nxehtë

Edhe pse nuk është e nevojshme përdorimi i ujit të ftohtë, larja e duarve me ujë të nxehtë i than dhe i irriton ato edhe më shumë.

– Përpiquni ta ulni temperaturën e ujit gjatë larjes së duarve, madje edhe gjatë dushit, për të shmangur tharjen dhe irritimin. Uji i nxehtë largon vajrat e shëndetshëm nga lëkura, thekson dr. Piliang.

I njëjti parim vlen edhe për aktivitete të tjera higjienike, si larja e enëve. Ndryshe nga uji i nxehtë, uji i vakët mund të jetë pikërisht ajo që i nevojitet lëkurës për të shmangur tharjen.

2. Zgjedhja e sapunit hidratues

Disa sapunë përmbajnë përbërës hidratues që janë më të butë për lëkurën dhe ndihmojnë në parandalimin e tharjes.

– Është më mirë të përdoret sapun hidratues dhe duart të shpëlahen mirë pas larjes – këshillon dr. Piliang, duke rekomanduar që gjatë zgjedhjes së sapunit të butë të kihet parasysh prania e këtyre përbërësve: gjalpa shea, jojoba, ceramidet, acidi hialuronik.

3. Hidratimi i lëkurës pas larjes

Aplikimi i kremit hidratues menjëherë pas larjes është një nga mënyrat më efektive për ruajtjen e butësisë dhe elasticitetit të lëkurës së duarve.

– Pas larjes rekomandohet përdorimi i losioneve ose kremrave që ndihmojnë në mbajtjen e lagështisë në lëkurë. Duhet t’u jepet përparësi preparateve pa aromë, pasi ka më pak gjasa të shkaktojnë irritim shtesë, rekomandon dr. Piliang.

4. Përdorimi i balsameve ose pomadave

Te personat e prirur ndaj lëkurës shumë të thatë, losionet shpesh nuk janë të mjaftueshme. Në këto raste rekomandohet përdorimi i formulimeve më të trasha, si kremra të pasur, balsame ose pomada. Këto preparate kanë fuqi më të madhe okluzive, përthithen më ngadalë dhe e mbajnë lagështinë më gjatë në lëkurë, duke ndihmuar në rigjenerimin dhe mbrojtjen e saj.

5. Dorëza mbrojtëse dhe kujdes shtesë

Për të zvogëluar ekspozimin e panevojshëm të lëkurës së duarve ndaj ujit dhe mjeteve pastruese, rekomandohet përdorimi i dorëzave mbrojtëse gjatë larjes së enëve ose kryerjes së punëve shtëpiake, sidomos te personat me lëkurë shumë të thatë.

– Për më tepër, përdorimi i lagështuesit të ajrit gjatë natës mund të rrisë lagështinë e ambientit, gjë që ndikon pozitivisht në gjendjen e lëkurës. Kjo qasje ndihmon në ruajtjen e shëndetit të lëkurës së duarve gjatë gjithë ditës dhe e zvogëlon ndjeshmërinë e saj ndaj larjes së shpeshtë, këshillon dr. Piliang.

Tharja e butë e duarve – truku që parandalon tharjen e lëkurës
Mënyra e tharjes së duarve pas larjes mund të ndikojë ndjeshëm në gjendjen e lëkurës. Te shumica e njerëzve, impulsi i parë pas larjes është tharja e plotë e duarve, deri në pikën e fundit të ujit. Por, në fakt, është më mirë të lihen duart paksa të lagështa pas larjes, në mënyrë që lagështia të “mbyllet” në lëkurë para aplikimit të kremit.

– Fërkimi i fortë dhe tharja e plotë e lëkurës kontribuojnë në humbjen e lagështisë së mbetur. Në vend të kësaj, rekomandohet tharja e butë me peshqir, duke e lënë lëkurën pak të lagësht. Kurdo që është e mundur, tharja e duarve në ajër është një avantazh shtesë. Kjo qasje e zvogëlon irritimin mekanik dhe ndihmon në ruajtjen e lagështisë natyrale të lëkurës, thotë dr. Piliang.

Balanci mes higjienës dhe kujdesit për lëkurën
Nuk duhet harruar se larja e rregullt dhe e kujdesshme e duarve mbetet një nga masat më të rëndësishme për mbrojtje nga mikrobet dhe bakteret, si dhe për parandalimin e përhapjes së sëmundjeve. Megjithatë, larja e shpeshtë mund të çojë në tharjen e lëkurës.

Për të ruajtur butësinë e duarve, rekomandohet:

• ulja e temperaturës së ujit,
• përdorimi i sapunit të butë ose hidratues,
• aplikimi i rregullt i një kremi hidratues cilësor

Në rast të tharjes së theksuar, çarjeve ose dhimbjes pas larjes, rekomandohet konsultimi me dermatologun ose një profesionist tjetër shëndetësor. /Telegrafi/

Studiuesit zbulojnë rolin kyç të reagimit të hershëm të trupit që mund ta ndalë infeksionin para se të nisë

Dikush teshtin një herë dhe nuk i ndodh asgjë. Dikush tjetër përfundon në shtrat, me hundë të zëna, dhimbje koke dhe ndjesinë se e ka “rrëzuar” po ajo ftohje që të tjerët mezi e kanë vënë re. Dhe atëherë pothuajse gjithmonë shtrojmë të njëjtën pyetje: si është e mundur që i njëjti virus te dikush të shkaktojë simptoma serioze, ndërsa te dikush tjetër pothuajse asgjë?

Një studim i ri shkencor ofron një përgjigje që ndryshon mënyrën se si kemi menduar deri më tani. Rezulton se shpesh rolin vendimtar nuk e luan vetë virusi, por shpejtësia dhe fuqia e reagimit të parë të organizmit tonë, pikërisht në vendin ku virusi ndeshet fillimisht, në hundë.

Në një studim të ri, të publikuar më 19 janar 2026 në revistën prestigjioze Cell Press Blue, shkencëtarët treguan se pikërisht mbrojtja e hershme, e lindur e qelizave të mukozës së hundës, mund të vendosë nëse infeksioni do të ndalet që në fillim apo do të zhvillohet në një ftohje klasike me të gjitha simptomat e njohura, transmeton Telegrafi.

Hunda si linja e parë e mbrojtjes

Kur rinovirusi, shkaktari më i shpeshtë i ftohjes së zakonshme, depërton në mukozën e hundës, qelizat tona nuk qëndrojnë pasive. Ato pothuajse menjëherë fillojnë të komunikojnë dhe të aktivizojnë një sërë mekanizmash mbrojtës, me qëllim kufizimin e përhapjes së virusit.

Studiuesit nga Universiteti Yale treguan se pikërisht ky reagim i koordinuar dhe i shpejtë i qelizave mund të jetë dallimi kryesor mes një personi që nuk sëmuret fare dhe një tjetri te i cili zhvillohen simptoma të theksuara.

Me fjalë të tjera, nuk është vendimtare vetëm se çfarë lloj virusi është, por si reagon trupi ynë ndaj hyrjes së tij.

Si arritën shkencëtarët në këto zbulime

Për të ndjekur fazat më të hershme të infeksionit, studiuesit krijuan në laborator një model të ndërlikuar të mukozës së hundës njerëzore. Nga qelizat burimore të hundës, gjatë disa javëve u zhvillua një ind që imiton me besnikëri të madhe mukozën natyrore të rrugëve të frymëmarrjes.

Në këtë model u formuan qeliza që prodhojnë mukus, si edhe qeliza me qimeza mikroskopike që ndihmojnë në nxjerrjen e mukusit dhe grimcave të dëmshme. Ky qasje u mundësoi shkencëtarëve të vëzhgonin në kohë reale se si mijëra qeliza reagojnë njëkohësisht ndaj infeksionit me rinovirus.

Interferonët – aleatët e heshtur të imunitetit

Rolin kyç në këtë mbrojtje të hershme e luajnë interferonët, proteina që qelizat tona i prodhojnë si përgjigje ndaj infeksionit viral. Detyra e tyre është ta vështirësojnë hyrjen e virusit në qeliza dhe të pengojnë shumimin e tij.

Kur qelizat e hundës e njohin shpejt praninë e rinovirusit, ato çlirojnë interferonë që aktivizojnë mekanizma antiviralë jo vetëm në qelizat e infektuara, por edhe në ato përreth, ende të shëndetshme. Kështu krijohet një “brez” mbrojtës që ia vështirëson ndjeshëm virusit përhapjen.

Nëse ky reagim nis mjaft herët, infeksioni mund të ndalet para se të zhvillohet fare. Kur përgjigjja është e ngadaltë ose e dobësuar, virusi fiton kohë për t’u përhapur, për të dëmtuar qelizat dhe për të nisur procese inflamatore që çojnë në simptomat e ftohjes.

Kur studiuesit bllokuan në mënyrë eksperimentale përgjigjen e interferonëve, rinovirusi u përhap shpejt nëpër ind, me dëmtime të theksuara të qelizave, gjë që e konfirmon edhe më shumë sa vendimtare është kjo mbrojtje e hershme.

Kur mbrojtja kthehet në reagim të tepruar

Studimi tregoi gjithashtu se, kur virusi tashmë është shumuar ndjeshëm, aktivizohen mekanizma shtesë që çojnë në rritjen e sekretimit të mukusit dhe në krijimin e sinjaleve inflamatore.

Ky reagim, ndonëse pjesë e mbrojtjes, mund të kontribuojë në bllokimin e hundës, inflamacionin e rrugëve të frymëmarrjes dhe, te personat me astmë ose sëmundje kronike të mushkërive, në përkeqësimin e frymëmarrjes. Pikërisht këta mekanizma përfaqësojnë objektiva potencialë për terapi të ardhshme, të cilat do të mund të lehtësonin simptomat pa dobësuar mbrojtjen natyrore antivirale.

Çfarë ndryshon kjo në kuptimin e ftohjes

Edhe pse modeli laboratorik nuk përfshin të gjitha qelizat që marrin pjesë në një infeksion real përfshirë qelizat imune që mbërrijnë më vonë në vendin e infeksionit, mesazhi i këtij studimi është i qartë.

Ashpërsia e sëmundjes shpesh nuk varet vetëm nga vetitë e virusit, por nga mënyra se si trupi ynë reagon që në fillim. Kuptimi i këtyre mekanizmave të hershëm, të lindur të mbrojtjes, hap mundësi për zhvillimin e terapive që do ta ndihmonin organizmin të reagojë më shpejt dhe më me efikasitet.

Ndoshta për këtë arsye i njëjti virus te dikush kalon pa u vënë re, ndërsa dikë tjetër e rrëzon nga këmbët, sepse ndonjëherë fiton ai që reagon i pari, e jo ai që sulmon më fort.

Prandaj, nuk bëhet fjalë vetëm për t’i shmangur viruset, gjë që realisht është e pamundur, por për ta forcuar organizmin në mënyrë që të jetë gjithmonë gati për një mbrojtje të shpejtë dhe të mençur. /Telegrafi/