Category: SHËNDETËSI

Mpiksja e gjakut mund të jetë e heshtur, por simptomat e saj nuk duhen nënvlerësuar në disa raste, reagimi i shpejtë shpëton jetën.

Mpiksja e gjakut, ose trombi, krijohet si një reagim natyror i organizmit ndaj një dëmtimi. Ajo shërben për të ndalur gjakderdhjen dhe për të mbrojtur trupin. Problemi lind kur trombi formohet pa një arsye të qartë, jashtë mekanizmave normalë mbrojtës të organizmit. Në këto raste, ai mund të shndërrohet në një rrezik serioz për shëndetin, madje edhe për jetën.

Kur është trombi i rrezikshëm?

Në thelb, trombet janë masa të grumbulluara qelizash dhe proteinash në gjak. Ndërsa roli i tyre normal është mbrojtës, te disa sëmundje ose çrregullime ndodh që ato të mos shpërbëhen siç duhet. Atëherë mund të bllokojnë enët e gjakut dhe të shkaktojnë komplikime të rënda. Nëse trombi formohet në një arterie, ai mund të çojë në infarkt të zemrës ose goditje në tru. Kur shfaqet në vena, zakonisht shkakton dhimbje të forta dhe ënjtje. Veçanërisht e rrezikshme është tromboza e thellë venoze, ndërsa trombi që arrin në mushkëri quhet emboli pulmonare. Të dyja këto gjendje janë urgjente dhe kërkojnë ndërhyrje të menjëhershme mjekësore.

Kush është më i rrezikuar të zhvillojë tromb?

Rreziku për formimin e trombit rritet nga disa faktorë, përfshirë:

• periudhën e rikuperimit pas operacionit
• qëndrimin e gjatë ulur ose shtrirë
• mbipeshën dhe obezitetin
• diabetin dhe kolesterolin e lartë

Personat mbi moshën 60 vjeç janë veçanërisht më të rrezikuar. Mpiksjet mund të shfaqen edhe pas lëndimeve, si fraktura ose tendosje muskujsh, por ndonjëherë formohen edhe pa një shkak të dukshëm.

Simptoma që nuk duhen injoruar

Kur trombi ngadalëson ose ndalon rrjedhjen e gjakut, ena e gjakut mund të enjtet dhe të bëhet e dhimbshme. Ënjtja dhe dhimbja në pjesën e poshtme të këmbës janë shpesh shenja tipike të trombozës së thellë venoze. Trombi mund të shfaqet edhe në krahë ose në bark, dhe te rreth një e treta e njerëzve, ënjtja mund të mbetet edhe pasi mpiksja është zhdukur. Ndryshimi i ngjyrës së lëkurës është një tjetër shenjë paralajmëruese: gjymtyrët mund të bëhen të kuqërremta ose kaltërosh.

Në rast të embolisë pulmonare, lëkura mund të jetë e zbehtë, kaltërosh ose e ftohtë dhe e djersitur. Dhimbja e papritur dhe e fortë në kraharor mund të sinjalizojë emboli pulmonare ose infarkt, veçanërisht nëse përhapet drejt krahut të majtë. Trombi shpesh dhemb pikërisht aty ku ndodhet në këmbë, bark ose qafë. Vështirësitë në frymëmarrje, rrahjet e shpejta të zemrës, djersitja e tepruar ose humbja e vetëdijes janë simptoma alarmante që kërkojnë reagim të menjëhershëm.

Kur preken mushkëritë, zemra ose truri?

Embolia pulmonare shfaqet me puls të shpejtë, dhimbje në gjoks, frymëmarrje të shkurtër dhe kollë, ndonjëherë me gjak. Infarkti i zemrës, përveç dhimbjes në gjoks, shoqërohet shpesh me të përziera dhe marramendje. Goditja në tru ndodh kur ndërpritet furnizimi me oksigjen i trurit, duke shkaktuar konfuzion, dhimbje të fortë koke, vështirësi në të folur dhe dobësi të njërës anë të trupit.

Si ta ulim rrezikun?

Parandalimi ka rol kyç. Mbajtja e një peshe normale trupore, aktiviteti i rregullt fizik dhe shmangia e qëndrimit të gjatë ulur ose shtrirë e ulin ndjeshëm rrezikun e trombozës. Pas udhëtimeve të gjata ose operacioneve, është e rëndësishme të ngriheni dhe të lëvizni herë pas here. Për personat që punojnë ulur, rekomandohet një pauzë dhe ecje e shkurtër çdo dy orë. Në disa raste ndihmojnë edhe çorapet speciale për venat. Barnat antikoagulante nuk duhet të merren kurrë pa këshillën e mjekut, sepse hollimi i tepruar i gjakut mund të jetë po aq i rrezikshëm. Nëse vini re simptoma që mund të tregojnë për mpiksje gjaku, mos prisni drejtohuni menjëherë te mjeku. Reagimi në kohë mund t’ju shpëtojë jetën.

Kjo metodë natyrale e rinovimit shtrëngon lëkurën, zvogëlon rrudhat dhe përmirëson tonusin e fytyrës, pa injeksione dhe pa trajtime të shtrenjta

Në një botë ku pamja rinore shpesh lidhet me trajtime të kushtueshme dhe ndërhyrje estetike, gjithnjë e më shumë njerëz po i drejtohen një zgjidhjeje më të thjeshtë dhe më natyrale – Joga e fytyrës.

Kjo teknikë për kujdesin e fytyrës, e cila kombinon ushtrime për muskujt e fytyrës dhe elemente masazhi, po bëhet gjithnjë e më popullore sepse premton lëkurë më të shtrënguar dhe pamje më të freskët, pa asnjë injeksion.

Thelbi është i thjeshtë: ashtu siç stërvitim trupin, mund të stërvitim edhe muskujt e fytyrës. Joga e fytyrës përfshin lëvizje të synuara për fytyrën, qafën dhe dekoltenë, të cilat stimulojnë tonusin muskulor, përmirësojnë qarkullimin dhe ndihmojnë në shtrëngimin natyral të lëkurës.

Me praktikë të rregullt, fytyra mund të duket më e çlodhur, më e fortë dhe më e definuar, ndërsa rrudhat dhe vijat e imta bëhen më pak të dukshme.

Një përparësi e veçantë e kësaj metode është efekti i saj holistik. Përveç ndryshimeve estetike, Joga e fytyrës relakson muskujt e tendosur të fytyrës, përmirëson furnizimin e lëkurës me oksigjen dhe nxit drenazhin limfatik, gjë që kontribuon në një ten më të shëndetshëm dhe më të freskët. Për më tepër, është plotësisht falas dhe mund të praktikohet në shtëpi, transmeton Telegrafi.

Joga e fytyrës: ushtrime për fillestarë

Kundër rrudhave në ballë: Vendosni shuplakat në ballë dhe tërhiqni lehtë lëkurën nga jashtë për 10 sekonda, ndërkohë që përpiqeni të mblidhni vetullat. Duart krijojnë rezistencë ndaj lëvizjes.

Për ngritjen e faqeve: Buzëqeshni me gojë të mbyllur, vendosni gishtat në majat e faqeve, ngritini lehtë dhe mbajeni buzëqeshjen.

Për sytë dhe kapakët: Hapni sytë sa më shumë, sikur të jeni të befasuar. Shikoni drejt për 5 sekonda pa ngritur vetullat.

Për buzët dhe rrudhat nazolabiale: Fryni faqet dhe për 30 sekonda lëvizni ajrin nga njëra anë në tjetrën.

Për mjekrën e dyfishtë: Anoni lehtë kokën pas dhe bëni lëvizjen sikur po puthni tavanin.

Kur shihen rezultatet?

Për efekte të dukshme rekomandohet ushtrim prej 20–30 minutash në ditë, tre deri në katër herë në javë. Këshillohet përdorimi i kremit ose vajit për t’i bërë lëvizjet më të lehta, ndërsa fillestarëve u rekomandohet të ushtrojnë para pasqyrës.

Ndryshimet e para mund të vërehen pas 6 deri në 8 javë, ndërsa për rezultate më të theksuara nevojiten tre deri në katër muaj praktikë të rregullt. Ashtu si në çdo stërvitje, vazhdimësia është çelësi.

Joga e fytyrës nuk jep efekt të menjëhershëm si botoksi, por në plan afatgjatë mund të kontribuojë në lëkurë më të fortë, tonus më të mirë të fytyrës dhe pamje më të freskët – në një mënyrë plotësisht natyrale. /Telegrafi/

Në zorrë, çdo ditë zhvillohet një proces kompleks – nuk shihet, nuk dëgjohet gjithmonë, por ndonjëherë pa dyshim ndihet. Gazrat, që janë nënprodukte të tretjes, në fakt janë lajmëtarë të rëndësishëm të sistemit tretës

Në një moment të rritjes, gazrat ndahen në dy kategori: ose bëhen temë e sikletshme për të cilën heshtet, ose burim i pashtershëm shakash. Në moshën e rritur, humori shpesh zbehet, por ndjenja e parehatshme mbetet, veçanërisht kur gazrat janë të shpeshtë, të zhurmshëm ose me erë të pakëndshme.

Megjithatë, realiteti është i thjeshtë: lirimi i gazrave është një dukuri fiziologjike universale. Pothuajse çdo njeri e përjeton çdo ditë. Për më tepër, gazrat nuk janë vetëm një nënprodukt i padëmshëm i tretjes, por edhe tregues potencial i shëndetit të sistemit tretës.

Çfarë tregon aroma e gazrave për shëndetin e zorrëve

Arsyeja pse disa gazra kalojnë pa u vënë re, ndërsa të tjerë ndihen shumë pakëndshëm, qëndron në përbërjen e tyre kimike.

– Shumica e gazrave janë në fakt pa erë, ndërsa aromat e pakëndshme vijnë nga sasi të vogla përbërësish që përmbajnë squfur dhe që krijohen gjatë procesit të tretjes. Gjatë shpërbërjes së ushqimit, bakteret e zorrëve fermentojnë përbërësit e patretur dhe, si nënprodukt, lirojnë gazra, shpjegon dr. Shaj Vishnumohan, doktor i shkencave të ushqyerjes dhe nutricionist në Perth, Australi.

Aroma e gazrave mund të ndryshojë në varësi të ushqimit, por shumica e gazrave, si azoti, janë pa erë. Ushqimet e pasura me squfur (mishi i kuq, peshku, vezët, lakra, brokoli, lakra e Brukselit dhe lulelakra) mund të shkaktojnë aroma që disa i përshkruajnë si “vezë të prishura”, për shkak të lirimit të hidrogjen-sulfidit.

– Ndryshimet e herëpashershme të erës konsiderohen normale. Por aromat e forta dhe të pazakonshme, veçanërisht kur shoqërohen me fryrje, kapsllëk ose diarre, mund të tregojnë çrregullime të tretjes ose çekuilibër të mikrobiomës, thotë Ava Safir, magjistre e shkencave dhe dietologe e licencuar në Nju Jork, SHBA, transmeton Telegrafi.

 

Sipas saj, aromat e forta dhe afatgjata të gazrave mund të jenë shenjë e:

keqthithjes së karbohidrateve,
rritjes së tepërt të baktereve në zorrën e hollë (SIBO),
ose çrregullimeve të tjera të tretjes që kërkojnë vlerësim mjekësor.
Çfarë tregon zëri i gazrave për shëndetin e zorrëve

Fatkeqësisht, nuk është e mundur të parashikohet nëse gazrat do të kalojnë në heshtje apo do ta “shënojnë” praninë e tyre në ambient. Pavarësisht nëse zëri është i fortë apo i lehtë, ai nuk lidhet drejtpërdrejt me shëndetin e zorrëve.

– Zëri që prodhojnë gazrat është kryesisht mekanik dhe varet nga disa faktorë: sasia e gazit, shpejtësia e lëvizjes nëpër zorrë dhe tonusi i muskujve përmes të cilëve kalon, shpjegon Ava Safir.

Zëri i gazrave është më shumë efekt skenik. Gazrat e zhurmshëm nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht problem, ata janë rezultat i kalimit të shpejtë dhe presionit, më shumë fizikë sesa biologji. Gazrat e qetë, por të vazhdueshëm, tregojnë fermentim më të ngadaltë. Vetëm kur zëri shoqërohet me dhimbje ose ngërçe, mund të “tingëllojë nota të gabuara”.

Edhe pse zëri i gazrave nuk mund të kontrollohet me vetëdije, disa faktorë anatomikë mund ta bëjnë atë më të theksuar: kapsllëku, tensioni i muskujve të dyshemesë pelvike dhe hemorroidet mund të ndryshojnë tonusin e muskujve rektalë dhe mënyrën se si lirohen gazrat.

Çfarë tregon shpeshtësia e gazrave për shëndetin e zorrëve

Mesatarisht, një i rritur prodhon rreth dy litra gazra në ditë, dhe është normale të lirohen gazra 15–25 herë në ditë. Megjithatë, lirimi shumë i shpeshtë i gazrave mund të jetë arsye për vëmendje.

Nga ana tjetër, frenimi i lirimit të gazrave çon në grumbullim më të madh në zorrë, gjë që mund të shtrijë indin delikat të rektumit dhe të shkaktojë probleme serioze të tretjes.

– Lirimi i gazrave nga disa herë në ditë deri rreth 20 herë konsiderohet plotësisht normal. Por nëse disa ditë mezi i vëreni, ndërsa ditë të tjera nuk mund t’i kontrolloni, kjo ka shumë gjasa të lidhet me atë që keni ngrënë, thekson Ava Safir, duke iu referuar Everyday Health.

Gazrat e shpeshtë zakonisht shoqërojnë ushqimet e pasura me karbohidrate fermentuese, si fasulet, bishtajoret, alkoolët e sheqerit, ushqimet me përmbajtje të lartë FODMAP, apo intoleranca ndaj laktozës ose fruktozës.

– Nëse rritni marrjen e fibrave, mos u shqetësoni, gazrat shtesë zakonisht janë të përkohshëm. Shumica e studimeve tregojnë se fryrja kthehet në normale brenda dy deri në gjashtë javësh pas rritjes së fibrave, shpjegon dr. Vishnumohan, duke shtuar se, fryrja e rastësishme pas ushqimeve me shumë fibra nuk është shqetësuese, gazrat e vazhdueshëm, veçanërisht kur shoqërohen me diarre dhe humbje të pavullnetshme peshe, janë sinjal për konsultë mjekësore.

Si ndihen gazrat në bark

Simptomat që lidhen me gazrat ndryshojnë ndjeshëm, në varësi të dietës dhe gjendjes së përgjithshme shëndetësore. Më të shpeshtat janë:

Gromësitja: lirimi i gazrave nga stomaku përmes gojës
Fryrja: ndjesi mbushjeje ose tensioni në bark
Flatulenca: lirimi i gazrave përmes anusit
Dhimbja: gazi i grumbulluar ose “i bllokuar” mund të shkaktojë dhimbje
Ndjesia në bark para dhe pas lirimit të gazrave mund të tregojë shumë për shëndetin e sistemit tretës. Pak parehati është zakonisht normale, por dhimbja e fortë ose e zgjatur nuk duhet injoruar.

Ngërçet, dhimbja e fortë ose ndjesia e “bllokimit” të gazrave mund të tregojnë:

tretje të ngadaltë,
kapsllëk,
ndjeshmëri të shtuar të zorrëve (hipersensitivitet visceral),
ose probleme me tretjen e disa karbohidrateve.
Kur gazrat janë arsye për shqetësim

Edhe pse ndryshimet e rastësishme janë të zakonshme, ekspertët paralajmërojnë për disa shenja që kërkojnë vlerësim mjekësor:

Gjak në jashtëqitje: qoftë i kuq i ndezur apo i errët, mund të tregojë probleme serioze – çdo rast kërkon kontroll urgjent.
Simptoma që përkeqësohen vazhdimisht: nëse fryrja, ngërçet ose gazrat nuk zhduken, mund të tregojnë çrregullime të rënda të tretjes.
Dhimbje barku: gazrat nuk duhet të shkaktojnë dhimbje të forta; nëse ndodh, mund të jetë shenjë e SIBO-s ose intolerancave ushqimore.
Humbje peshe pa arsye ose mungesë oreksi: mund të tregojë thithje të pamjaftueshme të lëndëve ushqyese.
Ndryshime të pashpjeguara dhe të qëndrueshme: nëse nuk normalizohen pavarësisht rutinave të qëndrueshme, kërkojnë vlerësim mjekësor.
/Telegrafi/

Edhe pa qenë dëshmitarë të drejtpërdrejtë, njerëzit mund të përjetojnë reagime të forta stresi dhe traume përmes pamjeve që qarkullojnë në rrjetet sociale

Shëndeti mendor ndikon në mënyrën se si mendojmë, si ndihemi dhe si funksionojmë në jetën e përditshme. Ai nuk është i ndarë nga jeta reale, por përbën themelin e saj; nuk është luks, por parakusht për një jetë cilësore, theksojnë psikologët. Megjithatë, rrjetet sociale na kanë mundësuar që, në mënyrë të tërthortë, të jemi dëshmitarë të shumë skenave tronditëse dhe të dhunshme që ndodhin në shoqërinë tonë.

Ndikimi psikologjik i videove të dhunshme – ekspozimi dytësor ndaj dhunës
Ky ekspozim dytësor ndaj dhunës nuk mbetet pa pasoja. Studime kërkimore të realizuara pas sulmeve të mëdha apo fatkeqësive natyrore kanë treguar se personat që i kanë parë vazhdimisht pamjet e këtyre ngjarjeve kanë përjetuar nivele të rritura të stresit post-traumatik, thotë James Densley, profesor dhe kryetar i Shkollës për Kriminologji dhe të Drejtë Penale në Metro State University në Mineapolis.

– Në disa raste, ndikimi në shëndetin mendor pothuajse barazohet me ndikimin te personat që kanë pasur lidhje të drejtpërdrejtë me ngjarjen, vlerëson profesori Densley, duke shpjeguar se shikimi i videove të dhunshme mund të çojë në traumë dytësore ose indirekte, veçanërisht sepse rrjetet sociale e përforcojnë ndikimin e tyre.

– Mund të shfaqen ankth, mendime ndërhyrëse dhe çrregullime të gjumit. Kjo ndodh kur një person “thith” peshën emocionale dhe psikologjike të vuajtjes së dikujt tjetër përmes ekspozimit të përsëritur. Bëhet fjalë për një reagim stresi që, praktikisht, nuk dallon nga ekspozimi i drejtpërdrejtë, thekson ai, transmeton Telegrafi.

 

Sistemi nervor aktivizohet nga skenat e dhunës
Empatia është aftësia për të ndjerë dhe kuptuar vuajtjen e të tjerëve, ndërsa reagimi ndaj traumës është një përgjigje biologjike ndaj stresit. Empatia është një vlerë pozitive dhe mund të nxisë angazhim konstruktiv. Por, kur sistemi ynë nervor aktivizohet vazhdimisht nga skenat e dhunës, njerëzit mund të zhvillojnë hipervigjilencë, mpirje emocionale ose sjellje shmangëse, shpjegojnë psikologët.

Sot, rrjetet sociale transmetojnë pamje dhune në mënyrë të vazhdueshme, të paparashikueshme dhe shpesh pa asnjë paralajmërim. Nga këndvështrimi i reagimit ndaj stresit, kjo do të thotë se truri nuk ka kurrë mundësi të tërhiqet plotësisht dhe të qetësohet. Për më tepër, pamjet e sotme janë shumë më intensive dhe realiste sesa, për shembull, pamjet e atentatit ndaj presidentit John F. Kennedy apo të Luftës së Vietnamit.

Në të kaluarën, pamjet dukeshin më të filtruara dhe më të distancuara, jo vetëm për shkak të montazhit redaksional, por edhe për shkak të cilësisë së ulët teknike. Sot, gjithçka transmetohet në definicion të lartë, me zë rrethues, duke e bërë përvojën shumë më reale dhe më tronditëse.

Si reagon truri ndaj skenave të dhunës nga ambienti i afërt?
– Truri i njeriut nuk është krijuar për të shikuar pasivisht skena reale dhune pa pasoja. Sa herë që shikoni një video të tillë, sistemi nervor reagon sikur ngjarja po ju ndodh juve personalisht, e jo dikujt të largët. Çdo shikim shtesë e përforcon stresin. Prandaj, ndryshe nga ideja se njerëzit “mësohen” me dhunën, ekspozimi i përsëritur e thellon lodhjen emocionale dhe vuajtjen, shpjegon profesori Densley.

I pyetur nëse disa njerëz janë më të ndjeshëm ndaj pasojave psikologjike, ai shton:

– Disa individë janë më të prirur ndaj reagimeve traumatike për shkak të përvojave të tyre të mëparshme me traumën. Për shembull, nëse jeni pjesë e një grupi pakicë që ka përjetuar dhunë nga policia, pamje të tilla mund të veprojnë si nxitës të fortë emocionalë. Po ashtu, kur ngjarjet e dhunshme ndodhin në vende që njerëzit i njohin, në qytetin apo lagjen e tyre, rreziku për reagime të forta stresi rritet ndjeshëm. /Telegrafi/

 

Ushqimet shumë të përpunuara duhet të trajtohen më shumë si duhan sesa si ushqim, thotë një studim i ri.

Sipas një raporti të publikuar në revistën shkencore “Milbank Quarterly”, ushqimet ultra të përpunuara (UPF) kanë më shumë ngjashmëri me cigaret sesa me frutat apo perimet dhe kërkojnë rregullim shumë më të rreptë, ka raportuar “The Guardian”.

Studiues nga Harvard, Universiteti i Michiganit dhe Duke kanë theksuar se këto produkte janë krijuar qëllimisht për të nxitur varësi dhe konsum të tepruar, ashtu si duhani.

Në këtë kategori përfshihen pijet e gazuara, patatinat, biskotat dhe ushqimet e paketuara industrialisht, shpesh me ngjyrues dhe aromë artificiale.

Sipas studimit, si cigaret ashtu edhe ushqimet ultra të përpunuara janë dizajnuar për të vepruar shpejt në mekanizmat në tru dhe për ta rritur dëshirën për konsum të vazhdueshëm.

“Shumë ushqime ultra të përpunuara kanë më shumë karakteristika të përbashkëta me cigaret sesa me ushqimet minimale të përpunuara dhe për këtë arsye duhet të rregullohen në përputhje me rreziqet serioze që paraqesin për shëndetin publik”, thuhet në raport.

Profesoresha, Ashley Gearhardt, psikologe klinike dhe një nga autoret e studimit, ka thënë se pacientët e saj shpesh i krahasojnë këto ushqime me varësinë nga duhani.

“Ata më thonë: ‘Ndihem i varur nga këto ushqime. Dikur pija cigare, tani e kam të njëjtin zakon me pijet e gazuara dhe ëmbëlsirat. E di që po më dëmtojnë, dua të ndalem, por nuk mundem’”, ka shpjeguar ajo.

Autorët kritikojnë edhe mënyrën e marketingut të këtyre produkteve, duke thënë se etiketime si “pa sheqer” apo “me pak yndyrë” janë forma të marketingut, të ngjashme me filtrat e cigareve në vitet ‘50, që reklamohej se mbronin shëndetin, por në praktikë nuk kishin përfitime reale.

Studiuesit theksojnë se ndryshe nga duhani, ushqimi është i domosdoshëm për jetesë, gjë që e bën edhe më të vështirë shmangien e këtyre produkteve në mjedisin modern ushqimor.

Ata sugjerojnë që masat kundër ushqimeve shumë të përpunuara të ndjekin shembullin e rregullimit të duhanit, përfshirë kufizimin e marketingut, ndërhyrjet ligjore dhe rritjen e përgjegjësisë së industrisë ushqimore.

“Duhet të kalojmë nga fajësimi i individit, duhet ta mbajmë përgjegjëse industrinë”, thuhet në studim.

Megjithatë, disa ekspertë paralajmërojnë për krahasime të tepruara.

Profesori Martin Warren nga Quadram Institute ka thënë se mbetet e paqartë nëse ushqimet ultra të përpunuara krijojnë vërtetë varësi në mënyrë biologjike si nikotina, apo nëse ato thjesht shfrytëzojnë zakonet, shijet dhe komoditetin.

Ndërkohë, doktori Githinji Gitahi nga Amref Health Africa paralajmëron se mungesa e rregullimit shtetëror, sidomos në vendet në zhvillim, po ushtron presion të madh mbi sistemet shëndetësore.

“Pa ndërhyrje publike kundër sëmundjeve kronike, rrezikojmë kolapsin e sistemeve shëndetësore”, ka thënë ai.

Dhimbjet e shpinës shpesh janë shenja e parë e problemeve serioze të kolonës vertebrale. Një nga shkaktarët më të zakonshëm është artroza, një sëmundje degjenerative e artikulacioneve që shkatërron kërcet e nyjeve dhe shkakton proliferime dhe trashje kockore, si dhe ngurtësim të ligamenteve dhe kapsulave që lidhin elementët e nyjeve.

Artroza prek shpesh artikulacionet mbajtëse, si shpatullat, bërrylat, gjunjët dhe këmbët, dhe sidomos kolona vertebrale, duke shpjeguar pse dhimbjet e shpinës janë ndër simptomat e para që shfaqen.

Kur artroza prek kolonën, ajo quhet spondilartrozë dhe zakonisht prek traktin cervical dhe lumbar. Sëmundja shpesh shoqërohet me simptoma neurologjike, si radikuliti dhe neuriti, të shkaktuara nga shtypja ose irritimi i trungjeve nervore që dalin nga palca shpinore. Dhimbja mund të jetë e fuqishme dhe të kufizojë funksionin e përditshëm.

Një tjetër faktor shqetësues është se artroza mund të komplikohet me osteoporozën, një gjendje që shkakton dekalcifikim dhe dobësim të kockave, duke rritur rrezikun e frakturave. Edhe pse infarktet dhe tumorët janë sëmundjet kryesore që prekin njerëzit në moshë të mesme dhe të tretë, osteoporoza dhe spondilartroza janë gjithashtu shkak i rëndësishëm i sëmundshmërisë kronike.

Parandalimi mund të arrihet përmes ushqyerjes së shëndetshme, aktivitetit fizik të rregullt, respektimit të ekuilibrave të ngarkesës gjatë ngritjes së peshave apo aktiviteteve sportive, përdorimit të shtratit të përshtatshëm dhe kontrolleve periodike të gjendjes së kolonës vertebrale. Kujdesi i hershëm mund të reduktojë ndjeshëm pasojat e dhimbjeve kronike të shpinës dhe të përmirësojë cilësinë e jetës.

Ushqimet kalorike, stresi, mungesa e gjumit dhe faktorë të tjerë të stilit modern të jetesës shpesh e vështirësojnë ruajtjen e peshës ideale. Megjithatë, sipas nutricistëve, humbja në peshë mund të arrihet edhe përmes zgjedhjes së ushqimeve të duhura që ndikojnë pozitivisht në metabolizëm dhe ndjenjën e ngopjes.

Disa nga ushqimet që ndihmojnë në humbjen e peshës përfshijnë mollët, shpargun, fasulet, boronicat dhe frutet citrike, të cilat janë të pasura me fibra dhe antioksidantë. Po ashtu, gjiza, vezët dhe jogurti janë burime të mira proteinash që ndihmojnë në mbajtjen e ngopjes për një kohë më të gjatë.

Lakra jeshile dhe patatet, veçanërisht kur konsumohen të ziera, konsiderohen ushqime të shëndetshme dhe të ngopshme, të cilat mund të jenë pjesë e një diete të balancuar për humbje në peshë.

Ekspertët e ushqyerjes rekomandojnë që këto ushqime të kombinohen me aktivitet fizik të rregullt dhe gjumë të mjaftueshëm, për të arritur rezultate të qëndrueshme dhe të shëndetshme.

Një studim australian ka dhënë prova të reja mbi arsyen pse njerëzit me skizofreni përjetojnë halucinacione dëgjimore (dëgjim zërash)

Hulumtimi i ri, i udhëhequr nga psikologët e Universitetit të Uellsit të Ri Jugor (UNSW) në Sidnei, ofron deri tani provat më të qarta se “zërat” te skizofrenia mund të lindin nga një çrregullim në mënyrën se si truri e njeh zërin e vet të brendshëm. Studimi sugjeron se truri mund të keqidentifikojë mendimet e brendshme si tinguj që vijnë nga bota e jashtme.

Punimi u botua në revistën shkencore “Schizophrenia Bulletin” dhe thekson gjithashtu një rrugë të mundshme drejt identifikimit të shënuesve biologjikë (biomarkerëve) të skizofrenisë, një hap shumë i rëndësishëm, pasi aktualisht nuk ekzistojnë analiza gjaku, skanime të trurit apo teste laboratorike që mund ta konfirmojnë pa dyshim këtë diagnozë.

Profesori Thomas Whitford nga Shkolla e Psikologjisë në UNSW ka studiuar prej vitesh mënyrën se si funksionon “të folurit e brendshëm” te njerëzit e shëndetshëm dhe te ata që jetojnë me çrregullime të spektrit të skizofrenisë.

“Të folurit e brendshëm është zëri në kokën tuaj që rrëfen në heshtje mendimet, planet apo veprimet tuaja. Shumica e njerëzve e përjetojnë rregullisht këtë, shpesh pa e vënë re, edhe pse ka individë që raportojnë se nuk e kanë fare këtë përvojë”, shpjegon Whitford.

Ai shton: “Hulumtimi ynë tregon se, kur ne flasim, qoftë edhe vetëm në mendje, një pjesë e trurit që përpunon tingujt e jashtëm bëhet më pak aktive. Kjo ndodh sepse truri parashikon tingullin e zërit tonë. Por te njerëzit që dëgjojnë zëra, ky mekanizëm parashikimi duket se nuk funksionon siç duhet, ndaj truri reagon sikur zëri po vjen nga dikush tjetër”, transmeton Telegrafi.

Valët e trurit konfirmojnë një teori 50-vjeçare
Sipas profesorit Whitford, këto gjetje mbështesin fuqishëm një teori që ka ekzistuar prej dekadash në fushën e shëndetit mendor: se halucinacionet dëgjimore në skizofreni mund të vijnë nga keqinterpretimi i të folurit të brendshëm si të folur të jashtëm.

“Kjo ide ka ekzistuar prej 50 vjetësh, por ka qenë shumë e vështirë për t’u testuar, sepse të folurit e brendshëm është, nga natyra, një proces privat”, thekson ai.

Për ta matur këtë, studiuesit përdorën EEG (elektroencefalogram), një metodë që regjistron aktivitetin elektrik të trurit. Edhe pse nuk mund ta “dëgjojmë” të folurin e brendshëm, truri gjithsesi reagon ndaj tij.

Te njerëzit e shëndetshëm, përdorimi i të folurit të brendshëm shkakton të njëjtën ulje të aktivitetit të trurit si kur ata flasin me zë të lartë, një shenjë se truri e njeh tingullin si të vetin.

“Por te njerëzit që dëgjojnë zëra, kjo ulje e aktivitetit nuk ndodh. Përkundrazi, truri i tyre reagon edhe më fort ndaj të folurit të brendshëm, sikur ai të vinte nga dikush tjetër. Kjo mund të shpjegojë pse këta zëra duken kaq realë”, thotë Whitford.

Si u testua mekanizmi i parashikimit të trurit

Studiuesit ndanë pjesëmarrësit në tre grupe:

• 55 persona me skizofreni që kishin përjetuar halucinacione dëgjimore në javën e fundit.
• 44 persona me skizofreni që ose nuk kishin pasur kurrë halucinacione dëgjimore, ose nuk i kishin përjetuar kohët e fundit.
• 43 persona të shëndetshëm pa histori skizofrenie.

Të gjithë pjesëmarrësit mbanin një kapë EEG ndërsa dëgjonin tinguj përmes kufjeve. Në momente të caktuara, atyre u kërkohej që në heshtje të imagjinonin se po shqiptonin rrokjet “bah” ose “bih”, ndërkohë që dëgjonin njërën prej tyre në kufje, pa e ditur paraprakisht nëse tingulli i dëgjuar do të përputhej me atë të imagjinuar.

Çfarë ndodhi?
Te njerëzit e shëndetshëm, aktiviteti i trurit u ul kur rrokja e imagjinuar përputhej me atë që dëgjonin. Kjo ndodhi në korteksin dëgjimor, pjesën e trurit përgjegjëse për përpunimin e tingujve dhe të folurit. Ky është një tregues se truri e parashikoi saktë tingullin.

Te njerëzit me halucinacione të fundit, ndodhi e kundërta: aktiviteti i trurit u rrit kur tingulli i imagjinuar përputhej me atë të dëgjuar. Kjo sugjeron se mekanizmi i parashikimit të trurit është i dëmtuar.

“Ky efekt i kundërt tregon se truri i tyre mund të mos e njohë më zërin e brendshëm si të vetin, duke e interpretuar gabimisht si zë të jashtëm”, shpjegon Whitford.

Grupi i dytë (njerëzit me skizofreni pa halucinacione të fundit) tregoi një reagim të ndërmjetëm mes grupit të shëndetshëm dhe atij me halucinacione.

Çfarë do të thotë kjo për studimin e skizofrenisë?
Studiuesit theksojnë se këto rezultate ofrojnë provën më të fortë deri më tani se njerëzit me skizofreni mund të përjetojnë mendimet e tyre sikur të ishin zëra të jashtëm.

“Gjithmonë ka qenë një teori bindëse se njerëzit në fakt po dëgjojnë mendimet e tyre të folura me zë, por ky studim ofron testin më të drejtpërdrejtë dhe më të fortë deri tani”, thotë Whitford.

Në të ardhmen, ekipi kërkimor synon të testojë nëse ky model i reagimit të trurit mund të përdoret për të parashikuar se kush mund të zhvillojë psikozë.

Nëse kjo rezulton e suksesshme, mund të mundësojë:

• identifikimin më të hershëm të personave me rrezik të lartë,
• fillimin më të shpejtë të trajtimit,
• dhe potencialisht parandalimin e përkeqësimit të simptomave.

“Kjo masë ka potencial të madh për t’u bërë një biomarker i zhvillimit të psikozës. Në fund, besoj se kuptimi i shkaqeve biologjike të simptomave të skizofrenisë është hapi i parë i domosdoshëm për zhvillimin e terapive të reja dhe më efektive,” përfundon profesori. /Telegrafi/

Para shumë shekujsh, njerëzit flinin në dy periudha të ndara gjatë natës, dhe sipas studiuesve, trupi ynë ende e kujton këtë ritëm të lashtë.

Njerëzit shkonin në shtrat menjëherë pas perëndimit të diellit, zgjoheshin rreth mesnatës dhe më pas flinin sërish deri në agim, sipas burimeve historike nga Evropa, Azia dhe Afrika.

Kjo ndërprerje e natës nuk shihej si pengesë, por përfaqësonte një pushim natyror që ndryshonte perceptimin e kohës. Edhe netët dimërore ishin “të ndara”, gjë që i bënte më të përballueshme.

Gjatë atij intervali “të qetë”, shumë njerëz kryenin punë të thjeshta, si ndezja e zjarrit apo kontrollimi i bagëtive.

Disa e shfrytëzonin kohën për lutje, reflektim ose shoqërim me familjen, ndërsa në shumë shkrime përmendet se atëherë njerëzit lexonin, shkruanin ose kalonin kohë me partnerin.

Ky model i gjumit ishte i zakonshëm për shekuj me radhë, derisa ndryshimet e sjella nga revolucioni industrial e zëvendësuan.

Shfaqja e ndriçimit artificial ndryshoi marrëdhënien e njeriut me natën.

Fillimisht me llambat me vaj, më pas me ato me gaz e më vonë me dritat elektrike, koha e zgjimit u zgjat, ndërsa drita e fortë në mbrëmje ndikoi në ritmin biologjik.

Kjo dritë pengonte sekretimin e melatoninës dhe e shtynte fillimin e gjumit më vonë.

Deri në fillim të shekullit XX, ritmi i ri i jetës – i përshtatur me turnet e fabrikave dhe zakonet shoqërore – e imponoi gjumin e gjatë, të pandërprerë.

Megjithatë, shkencëtarët kanë vënë re se kur njerëzit, në eksperimente moderne, kthehen në kushte pa dritë artificiale dhe pa orë, ata shpesh rikthehen spontanisht në gjumin me dy faza.

E njëjta gjë vërehet edhe në komunitete që ende jetojnë pa energji elektrike, si popullatat bujqësore në Madagaskar, ku shumë njerëz zgjohen natyrshëm rreth mesnatës.

Studimet tregojnë gjithashtu se drita ndikon në perceptimin e kohës: në dhoma më të errëta, njerëzit shpesh mendojnë se ka kaluar më shumë kohë sesa në ato të ndriçuara, dhe kur janë në humor të keq, ky efekt bëhet edhe më i theksuar, shkruan Science Alert.

Kalimi në fazën e dytë

Zgjimet gjatë natës, pra, nuk janë shenjë se diçka nuk është në rregull.

Ndërprerjet e shkurtra të gjumit janë të zakonshme dhe ndodhin gjatë kalimit nga një fazë gjumi në tjetrën – por problemi shpesh qëndron në mënyrën se si reagojmë.

Kur zgjohemi në orën tre të mëngjesit dhe shohim orën, duket sikur koha qëndron në vend.

Ankthi dhe qetësia e thellë e natës e shtojnë ndjesinë se koha s’po kalon, ndaj disa minuta mund të duken si përjetësi.

Pikërisht për këtë arsye, ekspertët këshillojnë që, nëse nuk mund të flini më shumë se njëzet minuta, të ngriheni, të ulni ndriçimin, të lexoni diçka qetësuese dhe të ktheheni në shtrat sapo të ndjeni përgjumje.

Po ashtu, sugjerohet ta mbuloni orën, pasi vështrimi i saj i vazhdueshëm vetëm sa e shton ankthin.

Pranimi i faktit që zgjimet e shkurtra janë pjesë e ritmit natyror mund të zvogëlojë stresin dhe t’ju ndihmojë të riflini më lehtë.

Reduktimi (ose eliminimi total) i marrjes së përditshme të kafeinës mund të shkaktojë efekte anësore që nuk janë gjithmonë pozitive. Ata përmirësojnë gjumin dhe buzëqeshjen, por mund të zvogëlojnë përqendrimin.

HUMBNI PESHË

Hulumtimi nga Universiteti Duke ka treguar se konsumi ditor i kafesë, çajit ose pijeve të gazuara rrit sasinë e sheqerit pothuajse 10%, duke rritur kështu rrezikun e çrregullimeve kardiovaskulare dhe obezitetit.

Dhe referimi nuk është vetëm për beveroni, tradicionalisht i pasur me yndyrna të të gjitha llojeve, por edhe për filxhanin e thjeshtë të ekspres, veçanërisht aty ku është i bollshëm me sheqer: kjo është arsyeja pse eliminimi i kafesë nga menyja mund të nënkuptojë kursim të qindra kalorive, në avantazh të plotë të belit (dhe gjithashtu të portofolit).

MARRJA E YNDYRËS

Por, kafja gjithashtu vepron si një shtypës momental i oreksit, kështu që trupi tenton të kompensojë mungesën e kafeinës, duke shkaktuar dëshira të papritura ushqimore, gjë që bëhet gjithnjë e më e vështirë për t’i rezistuar. Dhe kështu në fund të ditës numërimi i kalorive ka të ngjarë të kalojë me bollëk.

FLINI MË MIRË

Edhe pse në fillim ju ndiheni më të lodhur se zakonisht, sepse trupi duhet të mësohet me mungesën e stimuluesve, në afat të gjatë, abstinenca e kafeinës nuk mund të mos sjellë përfitime për pushimin e natës, edhe më shumë nëse keni pirë kafe në pasdite ose mbrëmje. Jo çuditërisht, një studim i botuar në Journal of Clinical Sleep Medicine ka theksuar se është e mjaftueshme për të marrë kafeinën brenda gjashtë orësh para se të flini për të kompromentuar cilësinë e gjumit.

VUANI NGA DHIMBJE KOKE TË SHPESHTA

T’i thuash mirupafshim kafesë do të thotë t’i privosh trupit adrenalinës dhe dopaminës, hormonet që veprojnë si stimulantë natyrorë dhe ndihmojnë mendjen të qëndrojë zgjuar dhe aktive. Nga ana tjetër, sasi të mëdha të adenosinës, e cila është hormoni i lodhjes, lirohen, dhe ky ndryshim në kiminë e trurit shkakton dhimbje koke gjithnjë e më të shpeshta. “Për të mbajtur nën kontroll dhimbjen, një reduktim gradual në marrjen e kafeinës mund të ndihmojë, ndoshta duke zëvendësuar kafen me çaj ose duke përzier kafe të rregullt me kafe të dekafeinuar”, këshillon Wesley Delbridge, zëdhënës i Akademisë së Ushqimit dhe Dietetikës, në faqen e Digestit të Reader’s.

NUK NDIHENI NË FORMË (POR PËR NJË KOHË TË SHKURTËR)

Mungesa e kafeinës jo vetëm që shkakton dhimbje koke, por gjithashtu mund të shkaktojë një sërë efektesh anësore, si fizike dhe psikologjike, duke filluar nga ankthi te marramendja, nga nervozizmi te humori i keq dhe deri në depresion. Por, lajmi i mirë është se kjo situatë është e përkohshme: sëmundjet fizike kalojnë pas dy ditësh, ndërsa ato emocionale zgjidhen brenda një ose dy javësh.

BUZËQESHJA ËSHTË MË E BUKUR

Duke qenë shumë acide, kafeja ndikon në smaltin e dhëmbëve dhe i njollos ato. Prandaj, duke eliminuar këtë pije nga konsumimi i përditshëm, buzëqeshja mund të përfitojë prej saj, sepse do t’i kthehet një jete të re (dhe të bardhë).

TRUPI PRIVOHET NGA ANTIOKSIDANTËT

Sipas një studimi nga Universiteti i Scranton, për amerikanin mesatar, kafja është burimi i preferuar i antioksidantëve, të cilat janë substanca që mund të neutralizojnë radikalet e lira dhe të mbrojnë trupin nga veprimet e tyre negative. Është e qartë se duke eliminuar kafe, eliminohen gjithashtu përfitimet e saj shëndetësore. Për fat të mirë, megjithatë, është e mundur të rivendoset ekuilibri i duhur duke zëvendësuar filxhanin tradicional me çaj, fruta dhe perime, të gjitha ushqimet që janë aq të pasura me antioksidantë.

ËSHTË E VËSHTIRË TË PËRQENDROHESH

Lodhja dhe nervoziteti janë dy nga efektet anësore të një diete pa kafe që mund të ndërhyjë negativisht me përqendrimin. Për të luftuar këtë fenomen, dhe për të ndihmuar trurin të qëndrojë aktiv dhe i përqendruar në atë që duhet bërë, mund të përpiqemi të përtypim një çamçakëz amerikan me shije menteje: kur në të vërtetë pjesëmarrësit në një studim të botuar në Revistën Britanike të Psikologjisë kanë përdorur këtë mjet të volitshëm jo vetëm kohët e tyre të reagimit janë zvogëluar, por gjithashtu kanë bërë një punë më të saktë. Dhe sikur të mos mjaftonte, vetëm një javë pa kafeinë dhe mund të shihni një përmirësim të përgjithshëm në kapacitetin prodhues, sepse eliminohet “abbiocco” klasike.

MUND TË VUANI NGA KAPSLLËKU

Kafeina ndihmon lëvizjen e zorrëve, gjë që shpjegon pse mund të rrezikoni vuajtje nga kapsllëku kur lini kafenë. Por mos u shqetësoni: nëse vendosni të hiqni dorë nga kafeja, ka shumë alternativa për rregullimin e zorrëve (nga fibra e plotë në atë të ujit për aktivitetin fizik), në mënyrë të plotë të përfitimit të sistemit të tretjes.

JENI MË TË QETË

Duke qenë një nxitës i natyrshëm, kafeina rrit nivelin e adrenalinës, duke rritur kështu stresin: nëse ndjeheni të shqetësuar apo të paaftë për të mbajtur këmbët tuaja, është një shenjë se ka ardhur momenti për t’i thënë lamtumirë ekspresit të dyfishtë ditor, për të përqafuar një mënyrë jetese më të qetë dhe më paqësore.