Category: KURIOZITETE

Sipas Psychology Today, efektet e traumës së fëmijërisë shpesh janë afatgjata dhe kronike. Të rriturit që kanë përjetuar trauma të komplikuara gjatë fëmijërisë, mund të kenë vështirësi në procesimin e asaj që kanë përjetuar si fëmijë, gjë që më pas mund të çojë në një sërë simptomash emocionale, psikologjike dhe fizike.

Kjo temë u trajtua në emisionin “Libero” në ATV, ku të ftuarit ndanë mendimet dhe përvojat e tyre lidhur me traumat e fëmijërisë, si të tejkalohen ato dhe çfarë ndikimi kanë në jetën e të rriturve.

Psikologia Blerta Ferizi Kastrati foli për ndikimin e neglizhencës ndaj fëmijëve dhe pasojat që sjell më vonë tek ata.

“Është ajo pjesa kur kërkojnë vëmendje, kur kërkojnë gjithmonë aprovim. Janë fëmijë të cilët gjatë gjithë kohës së procesit të rritjes janë fëmijë të neglizhuar. Janë fëmijë që kanë pasur, për shembull, mungesën e një prindi gjatë procesit të rritjes.” tha Blerta

Ndërkaq, Nora Malaj theksoi se një nga gabimet më të mëdha që bëjnë prindërit është krahasimi mes fëmijëve.

“Problemi i parë i traumës njerëzore sociale fillon atëherë kur ne i krahasojmë fëmijët dhe i vëmë krahasimisht ose me njëri-tjetrin, ose me moshatarët e tyre, ose me të afërmit, dhe u themi: ‘Ti nuk je aq i zoti sa është ai’,” tha Malaj.

Pedagogia Edlira Jajaga Kqiku dha shembuj konkretë për mënyrën se si duhet të jetë edukimi i hershëm i fëmijëve, duke theksuar se as plotësimi i çdo dëshire nuk është i shëndetshëm.

“Ne ose kemi fëmijë mbretër që u japim gjithçka, ose kemi ata që nuk ju japim mjaftueshëm dashuri… Nëse ne i lëmë që të shprehin emocionet në fëmijërinë e hershme, do të kemi edhe një adoleshencë më të qetë… Nëse në fëmijërinë e hershme na janë plotësuar të gjitha dëshirat, kërkojmë të na plotësohen edhe në adoleshencë dhe kur nuk arrijmë pastaj bëhemi agresivë,” tha Edlira.

Ndërsa sociologia Flaka Ymeri theksoi rëndësinë e mbajtjes së kufijve të shëndetshëm në marrëdhënien prind-fëmijë.

“Të jesh i mirëqenë, të jesh i hapur në diskutim për të gjitha temat në gjithë vazhdimësinë e jetës është shumë e rëndësishme, mirëpo jo të kalojë raporti prindëror në atë shoqëror, sepse dëmet janë shumë të mëdha,” tha Flaka.

Në fund, psikoterapistja Besarta Fazliu Shatri solli një reflektim të thellë mbi mënyrën se si modelet familjare ndikojnë në formimin e personalitetit tonë, edhe atëherë kur përpiqemi t’i shmangim ato.

“Ato modelet e brendshme që ne veçse i kemi pa, ato figura, ato skema, figura dhe koncepte që i kemi ndërtu qysh në fëmijërinë tone pa marrë parasysh se na shpesh herë si të rinj kemi thënë ‘kurrë s’kom me u bë si nana edhe baba’, kuptojmë që pas një kohe pa vetëdije ato tipare na dalin në pah. Ndoshta nuk janë të vullnetshme, mirëpo është diçka që ne nuk mundemi me i ik.” tha ajo

Vlen të theksohet se hapi i parë drejt ndryshimit është vetëdijesimi të kuptojmë që reagimet tona aktuale mund të mos jenë thjesht për atë që po ndodh sot, por jehonë e asaj që ka ndodhur dje. Terapia, mbështetja emocionale dhe puna me “fëmijën e brendshëm” janë mjete të fuqishme që ndihmojnë për të thyer ciklin e traumës dhe për të ndërtuar një jetë më të shëndetshme.

Për të ndjekur emisionin e plotë klikoni në linkun e mëposhtëm:

Një anije e mbytur një shekullore është rishfaqur pranë brigjeve të Manitowoc, Wisconsin, falë zbulimit aksidental nga një peshkatar vendas. Rimorkiatori prej druri, JC Ames , i cili u fundos qëllimisht në vitin 1923, u gjet më pak se dhjetë metra nën sipërfaqen e niqenit Michigan . Zbulimi u konfirmua më vonë nga Shoqëria Historike e Wisconsin , e cila detajoi historinë dhe rëndësinë e anijes në një raport të dedikuar.

Anija e mbytur u gjet nga Christopher Thuss, një peshkatar me një lidhje unike personale me botën e gjuetisë së anijeve të mbytura — ai është nipi i të ndjerës Suzze Johnson, e njohur në rajon si “Suzze e Anijes së Mbytur”. Johnson kaloi vite duke eksploruar Liqenin Michigan nga avionë të lehtë dhe madje edhe me parashutë të motorizuar, duke fituar reputacionin për zbulimin e anijeve të harruara. Vetëm në vitin 2015, ajo gjeti tre anije të mbytura në vetëm tre ditë. Trashëgimia e saj vazhdon përmes Thuss, zbulimi i të cilit sjell një kapitull të ri në historinë detare të Wisconsin.

“Këto lloj zbulimesh janë gjithmonë kaq emocionuese sepse lejojnë që një pjesë e historisë së humbur të rishfaqet”, tha Tamara Thomsen , arkeologe detare në Shoqërinë Historike të Wisconsin. “Ajo qëndroi aty për më shumë se njëqind vjet dhe më pas u rikthye në radarin tonë krejt rastësisht.” Rimorkiatori ndodhej pak në veri të dallgëthyesit në Manitowoc, në ujëra çuditërisht të cekëta, duke e bërë zbulimin të arritshëm dhe shumë të dukshëm.

Hetuesit u habitën nga gjendja jashtëzakonisht e pastër e rrënojave. Kishte shumë pak midhje quagga, një specie pushtuese e zakonshme në Liqenet e Mëdha, të ngjitura në trupin prej druri. Ky detaj i bëri ekspertët të besonin se anija ishte varrosur nën rërë për pjesën më të madhe të shekullit të kaluar. Vetëm ndryshimet e fundit në terrenin nënujor – ndoshta për shkak të rrymave ose stuhive – mund ta kenë zhvendosur rërën dhe ta kenë zbuluar rimorkiatorin edhe një herë.

Ky lloj ruajtjeje natyrore ofron një mundësi të rrallë. Ndryshe nga rrënojat e anijeve që janë ekspozuar për dekada të tëra, JC Ames tregon ndotje biologjike ose prishje të kufizuar, duke u dhënë historianëve një pamje më autentike të ndërtimit të anijeve nga fundi i shekullit të 19-të. Gjendja e saj e bën atë gjithashtu një vend tërheqës për kajakistët dhe ata që bëjnë snorkeling, pasi rimorkiatori qëndron në ujëra të qeta dhe të cekëta brenda kufijve të Rezervatit Kombëtar Detar të Bregut të Anijeve të Mbytura të Wisconsin-it, i mbrojtur nga qeveria federale.

E ndërtuar në vitin 1881, JC Ames fillimisht ishte projektuar për të transportuar lëndë druri, një mall i rëndësishëm në rajon gjatë zgjerimit industrial të fundit të shekullit të 19-të. Me kalimin e kohës, përdorimi i saj u zhvendos në transportimin e llojeve të ndryshme të ngarkesave, duke përfshirë vagonët e trenit – një simbol i përshtatshmërisë së rimorkiatorit dhe ndërlidhjes në rritje të transportit tokësor dhe liqenor në atë epokë.

Deri në vitin 1923, rimorkiatori kishte arritur fundin e jetës së tij operative dhe u çmontua dhe u fundos qëllimisht, një praktikë rutinë në atë kohë për anijet e nxjerra nga përdorimi. Sot, ky akt asgjësimi është bërë një dhuratë e papritur për arkeologët detarë, duke ofruar një artefakt të ruajtur mirë nga një periudhë transformuese në tregtinë dhe transportin e Midwest-it.

Prej dekadash, mushkonjat kanë qenë në qendër të përpjekjeve globale për kontrollin e sëmundjeve infektive. Por ndërsa përfitimet shëndetësore nga zhdukja e një pjese të tyre janë të qarta, pasojat për ekosistemin mbeten një pikë debati mes shkencëtarëve.

Në vitin 1958, një lajm shpresëdhënës doli nga Brazili: Organizata Pan-Amerikane e Shëndetësisë (PAHO) shpalli zhdukjen e mushkonjës ‘Aedes aegypti’, vektorit të etheve të dengut dhe etheve të verdha, pas një fushate intensive që përfshinte heqjen e ujërave të ndenjura dhe përdorimin e insekticidit DDT.

Suksesi i fushatës shtrihej përtej kufijve të Brazilit, edhe vende si Argjentina, Paraguai dhe Bolivia e zhdukën përkohësisht këtë specie.

Megjithatë, fitorja rezultoi jetëshkurtër ‘aegypti’ nuk u zhduk kurrë plotësisht nga vende si Kolumbia dhe Gujana, dhe shpejt u rikthye, duke sjellë me vete një valë të re të sëmundjeve tropikale, përfshirë dengun dhe virusin Zika.

Për më tepër, përdorimi masiv i DDT pati pasoja të rënda mjedisore, duke dëmtuar biodiversitetin dhe ekosistemet ku ai u spërkat.

Në vend që të synojë eliminimin e mushkonjave, Programi Botëror i Mushkonjave (WMP), nën drejtimin e Scott O’Neill, po përdor një qasje inovative: infektimin e mushkonjave me bakterin simbiotik Wolbachia. Ky bakter pengon përhapjen e viruseve brenda trupit të mushkonjës, duke ulur aftësinë e saj për të transmetuar sëmundje.

“Pasi mushkonjat me Wolbachia lirohen në mjedis, ato e përhapin bakterin natyrshëm dhe nuk kërkohet më ndërhyrje njerëzore,” shpjegon O’Neill. Rezultatet janë premtuese: në Indonezi, kjo teknikë uli rastet e etheve të dengut me 77%, ndërsa në Australi dhe Kolumbi, përhapja e sëmundjes ra ndjeshëm.

Edhe pse zhdukja e A. aegypti mund të mos trondiste ekosistemet, pasi jeton në qytete dhe ka pak lidhje me zinxhirin ushqimor, zhdukja totale e të gjitha specieve të mushkonjave do të kishte ndikim, sidomos në ushqimin e shpendëve, bretkosave dhe peshqve.

Disa lloje mushkonjash madje ndihmojnë në pjalmimin e bimëve, edhe pse pak specie varen vetëm nga to. Megjithatë, shkencëtarët bien dakord se ndikimi nuk do të ishte aq i madh sa humbja e bletëve, të cilat janë pjalmues jetësorë.

“A. aegypti është buburreci i botës së mushkonjave”, thotë O’Neill, duke nënvizuar qëndrueshmërinë dhe aftësinë e jashtëzakonshme të përshtatjes së këtij insekti, i cili e ka bërë të pamundur eliminimin e tij.

Ndërsa shkenca përparon me qasje të reja biologjike si Wolbachia, lufta kundër mushkonjave si A. aegypti mbetet një sfidë afatgjatë. Qëllimi nuk është më zhdukja totale, por kontrolli inteligjent, që respekton balancat natyrore pa sakrifikuar shëndetin publik. Në këtë betejë delikate, inovacioni, bashkëpunimi ndërkombëtar dhe respekti për natyrën janë armët më të forta që kemi.

Kur bota përreth jush është e mbushur me “çmenduri”, dhe nuk mund të duket sikur do të gjesh një çast paqeje në stuhinë e ditës, është koha për t’u kthyer prapa dhe për të kujtuar ato momente të lumtura si fëmijë.

Ky është meditimi dhe sot shënohet Dita Botërore e Meditimit e cila shërben si një thirrje për njerëzit që të gjejnë kohë për këtë praktikë të vjetër mijëvjeçare.

Meditimi shërben si një mënyrë për lehtësimin e stresit dhe pastrimin e mendjes.

Dinamika e jetës së sotme e ka bërë meditimin një gjë shumë të nevojshme.

Hulumtimet kanë treguar se meditimi ka efekte pozitive mendore dhe fizike kur praktikohet.

Më njëzet maj të vitit 1506 në Spanjë vdiq në moshën 55 vjeçare, detari italian Kristofor Kolombi, nismëtari i kolonizimit të Hemisferës Perëndimore, pa e ditur se kishte zbuluar një botë të re.

Ai ishte hulumtues dhe tregtar i cili kaloi i pari Oqeanin Atlantik dhe zbuloi Amerikën në vitin 1492 nën flamurin e Kastilës, Spanjë. Ai mendonte se Toka është relativisht e vogël dhe se mundet me anije të arrihet deri në Lindje të Largët duke lundruar në drejtim të perëndimit.

Vlerësimi i tij i gabuar rreth madhësisë së Tokës, shkaktoi edhe në llogaritjen e rezervave ushqimore dhe të pijeve për një rrugë kaq të gjatë, vlerësim i cili ka mundur të shkaktojë edhe dështimin e ekspeditës së tij, por për fat të mirë, në rrugë e “pengoi” e papritura për atë kohë, kontinenti i panjohur, Amerika.

Por, Kolombi vdiq duke menduar se ka zbuluar rrugën për në Indi dhe jo kontinentin e ri, Amerikën, kur më vonë e vërtetoi Ameriko Vespuçi, sipas të cilit edhe e mori emrin ky kontinent.

Më 20 maj të vitit 1310 prodhohen këpucët e para për të dy këmbët – të djathtë dhe të majtë.

Deri atëherë, këpucët ishin njësoj dhe njerëzit i vishnin ato një ditë në këmbën e majtë e ditën tjetër në këmbën e djathtë, që të konsumoheshin të dyja njëherësh.

Mendohet se këpucët e para janë ato me lëkurë kafshe, që nga koha e akullnajave kur njerëzit thjesht mbështillnin këmbët për t’i mbrojtur nga të ftohtit.

Sandalet e para mendohet të jenë përdorur në Lindjen e Mesme për mbrojtjen e tabanit të këmbëve nga rëra e nxehtë. Arkeologët kanë zbuluar këpucë që datojnë nga vitet 8000 në atë që tani quhet shteti Mizuri në Shtetet e Bashkuara. Në Evropë, këpucë të ngjashme me këpucët e sotme ishin në modë nga shekulli njëmbëdhjetë deri në pesëmbëdhjetë.

Në shekullin e shtatëmbëdhjetë këpucët prodhoheshin vetëm me ngjyrë të kuqe dhe lartësia e takave ishte e ndryshme, shpesh në varësi të shkallës shoqërore. Atletet e para janë prodhuar për herë të parë në Amerikë në vitin 1916. Ndërsa çizmet e para për femra ishin ato të projektuara për mbretëreshën britanike, Viktoria, në vitin 1840.

Sot në SHBA këpucë miniature ose reale lidhen në parakolpin e makinës së çiftit të sapomartuar.

Në Kinë, një nga këpucë e nuses hidhet mbi çati për të siguruar lumturi për çiftin e sapomartuar.

Në Hungari dhëndëri ngre një dolli për nusen e tij duke përdorur këpucën e saj në vend të gotës.

Një muze këpucësh ekziston në Toronto, Kanada, i vetmi muze i këpucëve në Amerikën e Veriut, ndoshta edhe në botë.

Muzeu përmban këpucë dhe sandale që përshkojnë një periudhë prej 4.500 vjetësh.

Viti 2025 shënon 80-vjetorin e Ditës së Fitores në Evropë dhe Ditës së Fitores mbi Japoninë, ngjarje të cilat në vitin 1945 i dhanë fund Luftës së Dytë Botërore.

Teksa Evropa shënon këtë moment historik, ajo e bën këtë nën hijen e konfliktit më të gjerë të armatosur në kontinent që nga viti 1945— luftën e Rusisë kundër Ukrainës.

Lufta e Dytë Botërore megjithatë përfundoi zyrtarisht më 2 shtator, kur japonezët nënshkruan një instrument dorëzimi, megjithëse Japonia valëviti një flamur të bardhë më 14 gusht – rreth një javë pasi SHBA hodhi bomba atomike mbi Hiroshimën dhe Nagasakin.

Veprimet luftarake përgjatë Luftës së Dytë Botërore u kryen në territoret e 40 shteteve në Evropë, Azi dhe Afrikë, ku u vranë ndërmjet 40 deri 60 milionë njerëz.

Disa nga shkaqet e luftës mund të jenë: padrejtësitë e traktateve të nënshkruara pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore; paaftësia e Lidhjes së Kombeve të Bashkuara për të menaxhuar shtetet; kontradiktat midis shteteve të ndryshme; luftërat me karakter çlirimtar; kriza e thellë e përgjithshme ekonomike, e sidomos papunësia e madhe në vitet 1931-1935, etj.

Historiografia botërore ka fiksuar si datë fillimi 1 shtatorin 1939, kur Gjermania nën thirrjen histerike “Të jemi të pamëshirshëm nëse duam të ardhmen”, sulmoi Poloninë.

Por lufta kishte filluar më 1931, kur Japonia pushtoi Mançurinë. Mandej, më 1939: u pushtua fillimisht Etiopia më 1935, Spanja më 1936, Austria e Çekosllovakia më 1938, dhe Shqipëria më 1939.

Viti 1940 vendosi në teatrin e luftimeve disa shtete të Azisë Juglindore, Greqinë, Francën, Holandën dhe Belgjikën.

Vendet Skandinave e Danimarka u pushtuan në vitet 1940-41. Duke u gdhirë 22 qershori 1941, edhe pse ekzistonte një pakt sovjetik-nazist për mossulmim, u sulmua edhe ish-Bashkimi Sovjetik, çka do të thotë se bota hyri në një katastrofë globale.

Më 8 maj 1945, njerëzit në mbarë botën festuan ditën e fitores, pas dorëzimit pa kushte të Gjermanisë naziste.

Bletët mund të largohen nga kosheret e tyre në këtë periudhë (pranverë) për disa arsye natyrore dhe biologjike.

Disa nga shkaqet kryesore janë, roja (rojimi) ose ndarja e familjes (rojëzimi).

Në pranverë dhe fillim vere, bletët janë në kulmin e zhvillimit të tyre. Kosheret mbushen me shumë bletë dhe ato mund të vendosin të ndajnë koloninë për të krijuar një koloni të re.

Mbretëresha e vjetër largohet nga kosherja me një pjesë të bletëve për të formuar një rojë (rojëzim). Kjo është një sjellje natyrore riprodhuese.

Mbipopullimi i kosheres

Nëse kosherja është shumë e mbushur dhe nuk ka mjaftueshëm hapësirë për vezë, mjaltë ose polen, bletët ndihen të ngjeshura dhe një pjesë e tyre largohet për të gjetur vend të ri.

Temperatura dhe ventilimi

Nëse temperatura brenda kosheres është shumë e lartë dhe nuk ka ventilim të mirë, bletët mund të dalin jashtë për të freskuar koloninë, ose si reagim ndaj stresit.

Sëmundje ose prani parazitësh

Nëse koloninë e kanë prekur sëmundje si varroa, nosema ose ndonjë parazit tjetër, bletët mund të largohen nga kosherja si një mënyrë për t’iu shmangur mjedisit të sëmurë.

Mungesa e ushqimit

Nëse nuk ka mjaftueshëm burime ushqimore (polen ose nektar), sidomos në periudha të thata ose kur lulet janë të pakta, bletët mund të kërkojnë kushte më të mira gjetkë.

Gjatë muajve të pranverës, nga prilli në qershor, është e zakonshme të shihen tufa bletësh të ulura në degë pemësh apo nën çati.

Ky fenomen i njohur si grumbullim në tufë është një pjesë thelbësore e ciklit natyror të riprodhimit të kolonive të bletëve.

Ky proces ndodh kur mbretëresha e vjetër largohet nga kosherja, e ndjekur nga rreth 40% ekolonisë, për t’i lënë vend një mbretëreshe të re.

Bletët e reja kërkojnë një vend të sigurt për të ngritur një koshere të re dhe gjatë kësaj kohe qëndrojnë të bashkuara në tufë, shpesh për disa ditë.

Skautët eksplorues udhëtojnë në zonë dhe kthehen për të diskutuar me ‘tufën’ mbi vendin më të përshtatshëm për folenë e re. Pasi të arrihet një konsensus, bletët fluturojnë drejt shtëpisë së re, duke ndjekur mbretëreshën e tyre.

Edhe pse kjo dukuri mund të duket e frikshme, bletët në tufë nuk janë zakonisht agresive.

Megjithatë, për të kapur ose zhvendosur një tufë, është thelbësore ndërhyrja e një bletari me përvojë, për të shmangur rrezikun si për njerëzit, ashtu edhe për bletët.

Kjo praktikë i ndihmon bletarët të ruajnë ose zgjerojnë kosheret dhe njëkohësisht ndihmon në mbrojtjen e një specie që po përballet me kërcënime serioze, si pesticidet, humbja e habitatit dhe grabitqarë si marimangat Varroa apo grerëzat aziatike.

Për këtë arsye, nëse shihni një tufë bletësh, mos u alarmoni, thjesht njoftoni një bletar lokal. Në këtë mënyrë, kontribuoni në ruajtjen e biodiversitetit dhe në mbrojtjen e një pjese të pazëvendësueshme të ekosistemit tonë.

Alan Shepard më 5 maj 1961 bëhet astronauti i parë amerikan që udhëtoi në hapësirë.

Ai kreu një fluturim 15 minutash, duke përshkuar një rrotullim jo të plotë përreth Tokës me anijen kozmike Freedom 7, e cila arriti në lartësi prej 185 km.

Misioni ishte pjesë e programit amerikan të hapësirës Mercury, raporton KosovaPress.

Shepard u bë pjesë e këtij misioni në vitin 1959, dy vjet pasi u diplomua në Kolegjin e Luftës Detare, Newport, Rhode Island.

Ai ishte një nga shtatë astronautët origjinalë të zgjedhur për programin Mercury nga NASA.

Shepard më vonë u zgjodh pilot komandues për misionin e parë me njerëz, por ai u ndalua në vitin 1964 për shkak të sëmundjes Ménière, një sëmundje që prek veshin e brendshëm. Në vitin 1969 ai iu nënshtrua një operacioni korrigjues që e lejoi atë të kthehej në statusin e plotë të fluturimit.

Shepard komandoi fluturimin Apollo 14 nga data 31 janar deri më 9 shkurt 1971, me Stuart A. Roosa dhe Edgar D. Mitchell, i cili përfshiu uljen në pjesën hënore Fra Mauro.

Afër fundit të ecjes së tij në Hënë, Shepard lëvizi drejt dy topa golfi me një shkop të improvizuar si një demonstrim për gravitetin e dobët hënor.

Midis 1968-1972, 24 astronautë të Apollo vizituan Hënën dhe 12 prej tyre ecën në sipërfaqen e saj.