Category: KURIOZITETE

Një moment që mund të kishte përfunduar në tragjedi u kthye në një akt heroik në Puebla të Meksikës, kur menaxheri i një supermarketi vrapoi drejt trafikut dhe arriti të shpëtonte një vajzë 3-vjeçare vetëm pak çaste para se të përplasej nga një automjet.

Ngjarja ndodhi të dielën, më 6 shtator, jashtë supermarketit El Rey del Ahorro, në një prej rrugëve të ngarkuara të Pueblas. Kamerat e sigurisë kanë regjistruar të gjithë skenën, e cila më pas u publikua dhe u përhap me shpejtësi në rrjetet sociale.

Pamjet tregojnë vajzën duke dalë papritur nga zona e supermarketit dhe duke vrapuar drejt rrugës, ndërsa automjetet lëviznin në atë moment.

Një grua tenton ta ndjekë, por rrëzohet gjatë përpjekjes për ta kapur. Fëmija vazhdon të largohet dhe futet gjithnjë e më thellë në rrugë, ndërsa një automjet afrohet me shpejtësi.

Në atë çast ndërhyn Luis Cruz, menaxher i supermarketit. Cruz ndërpret menjëherë punën që po bënte dhe vrapon drejt rrugës.

Në momentin kur makina po afrohet, ai arrin ta kapë vajzën dhe tërhiqet bashkë me të drejt anës së rrugës. Të dy përfundojnë në asfalt, ndërsa automjeti frenon fort vetëm pak çaste më vonë.

Pamjet tregojnë se pas shpëtimit, Cruz ngrihet, merr vajzën dhe ia dorëzon familjes së saj. Më pas ai kthehet në vendin e punës, ndërsa trafiku vazhdon.

Sipas raportimeve lokale, Cruz pësoi vetëm disa gërvishtje në bërryla dhe gjunjë, ndërsa vajza nuk pësoi lëndime.

Reagimi i supermarketit ishte i menjëhershëm. Luis Cruz u shpall “Menaxheri i Vitit” dhe u shpërblye me 20 mijë pesos meksikane, rreth 1,200 dollarë, për veprimin e tij.

Kompania e vlerësoi vendimin e tij të menjëhershëm për të ndërhyrë, pavarësisht se nuk kishte asnjë lidhje me vajzën.

Vetë Cruz ka thënë se nuk pati kohë të mendohej gjatë dhe se reagoi instinktivisht për ta mbrojtur fëmijën. Si baba, ai tha se në atë moment mendoi edhe për fëmijën e tij dhe u bëri thirrje prindërve që të jenë veçanërisht të kujdesshëm pranë rrugëve dhe zonave me trafik të dendur.

Një sekondë vendimtare, një vendim instinktiv dhe një vrapim drejt rrezikut – mjaftuan për të ndryshuar përfundimin e një historie që mund të kishte përfunduar në tragjedi.

Një komentator politik kinezo-kanadez, i cili nga mbështetësit e tij është pagëzuar si “Nostradamusi i Kinës”, ka bërë një seri parashikimesh të zymta për vitin 2027, duke përfshirë përshkallëzimin e luftës në Iran, rikthimin e rekrutimit të detyrueshëm ushtarak në SHBA, krizë ekonomike dhe trazira të mëdha të brendshme.

Jiang Xueqin, pedagog dhe komentator politik, ka fituar vëmendje pasi disa prej parashikimeve të tij të mëparshme janë interpretuar nga ndjekësit si të sakta, përfshirë fitoren e Donald Trumpit në zgjedhjet presidenciale të vitit 2024 dhe përfshirjen më të madhe të SHBA-së dhe Izraelit në konfliktin me Iranin gjatë mandatit të tij të dytë.

Tani ai pretendon se zhvillimet e ardhshme mund të çojnë në një krizë shumë më të thellë në Shtetet e Bashkuara.

Parashikimi i parë: përshkallëzim i luftës në Iran

Në një podcast me Jack Neel, Jiang tha se beson se konflikti mes SHBA-së dhe Iranit nuk do të qetësohet, por do të përshkallëzohet.

Sipas tij, një skenar i mundshëm është një ndërhyrje tokësore amerikane në Iran, e cila mund ta lidhë SHBA-në me një konflikt shumëvjeçar në Lindjen e Mesme.

“Mendoj se kjo luftë mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit vetëm do të përshkallëzohet. Nuk shoh një rrugëdalje të lehtë”, tha ai.

Jiang spekuloi se një angazhim i tillë ushtarak mund të zgjasë shumë më tepër sesa pritet.

Megjithatë, këto janë parashikime të tij personale dhe jo vlerësime zyrtare nga institucionet amerikane apo nga ekspertë të sigurisë.

Parashikimi i dytë: rikthimi i rekrutimit të detyrueshëm

Nëse SHBA do të përfshihej në një luftë të madhe tokësore, Jiang pretendon se qeveria amerikane mund të vendoste rikthimin e rekrutimit të detyrueshëm.

Ai parashikon se deri në vitin 2027 mund të ekzistojë tashmë një kornizë ligjore dhe institucionale për një draft kombëtar.

Kjo, sipas tij, do të nënkuptonte që të rinjtë amerikanë, përfshirë meshkujt nga mosha 18-vjeçare, mund të thirreshin për shërbim ushtarak.

Edhe ky pretendim mbetet spekulativ dhe aktualisht nuk përbën një politikë të konfirmuar.

Parashikimi i tretë: forcim i ICE dhe Gardës Kombëtare

Jiang parashikon gjithashtu një forcim të madh të agjencisë amerikane të emigracionit, ICE, si dhe një prani më të madhe të Gardës Kombëtare në qytetet kryesore.

Sipas tij, këto struktura mund të përdoren për të menaxhuar trazira të mundshme sociale dhe ekonomike.

“ICE do të bëhet shumë më i fuqishëm nga sa mendojnë njerëzit”, pretendoi ai.

Ai shtoi se një prani e shtuar e Gardës Kombëtare në qytete të mëdha mund të lidhet, sipas skenarit të tij, me përgatitje për një krizë të gjerë ekonomike dhe sociale.

Parashikimi i katërt: krizë ekonomike globale

Një tjetër skenar i Jiang lidhet me Ngushticën e Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme detare për transportin e naftës dhe gazit.

Sipas tij, mbyllje të përsëritura ose ndërprerje serioze të transportit në këtë zonë mund të shkaktojnë rritje të mëdha të çmimeve të energjisë dhe të destabilizojnë ekonominë botërore.

Ai argumenton se ekonomia globale mbështetet shumë te energjia relativisht e lirë dhe transporti i shpejtë përmes kësaj rruge strategjike.

Jiang paralajmëron se çmimet e naftës, gazit dhe plehrave kimike mund të rriten ndjeshëm në rast të një konflikti të zgjatur, me pasoja zinxhir edhe për çmimet e ushqimeve.

“Nëse Amerika e humb këtë luftë, kjo mund të nënkuptojë kolaps të ekonomisë amerikane”, pretendoi ai.

Ky është një skenar ekstrem dhe jo një parashikim ekonomik i pranuar gjerësisht.

Parashikimi i pestë: trazira që mund të ngjajnë me “luftë civile”

Parashikimi më dramatik i Jiang lidhet me mundësinë e një konflikti të brendshëm në SHBA.

Ai nuk pretendon se dy ushtri të organizuara do të luftojnë njëra-tjetrën në territorin amerikan.

Në vend të kësaj, ai parashikon protesta masive, trazira, përleshje të nivelit të ulët dhe kryengritje lokale në qytete të ndryshme.

Sipas tij, këto zhvillime mund të nxiten nga një kombinim i krizës ekonomike, polarizimit politik dhe rritjes së pranisë së ICE dhe Gardës Kombëtare.

“Allë përbërësit për një konflikt civil mund të jenë tashmë duke u formuar: pakënaqësi kombëtare, protesta, trazira dhe kryengritje”, tha ai.

Megjithatë, përdorimi i termit “luftë civile” është interpretimi i vetë Jiang dhe nuk mbështetet në prova se një konflikt i tillë është i pashmangshëm.

Si i ndërton Jiang parashikimet?

Jiang thotë se nuk mbështetet te astrologjia apo te aftësi mbinatyrore.

Në vend të kësaj, ai përdor tri metoda kryesore.

Së pari, i trajton shtetet dhe liderët si lojtarë pokeri dhe përpiqet të kuptojë se çfarë konsiderojnë ata si “fitore”.

Më pas përpiqet të parashikojë lëvizjen e radhës duke u nisur nga ky objektiv.

Së dyti, ai krahason situatat aktuale me kriza historike, duke kërkuar modele të ngjashme, si perandori që janë futur në luftëra të gjata dhe të kushtueshme.

Së treti, vëzhgon bindjet ideologjike dhe fetare të grupeve me ndikim dhe supozon se këto bindje mund të ndikojnë në vendimmarrjen politike.

Këto metoda janë forma interpretimi dhe analize politike, jo mjete që mund ta parashikojnë të ardhmen me siguri.

Pretendime edhe për Trumpin

Jiang pretendon se Donald Trump e sheh veten si një figurë me mision për të “shpëtuar Amerikën”.

Sipas tij, objektivi kryesor i Trumpit nuk do të ishte domosdoshmërisht fitorja ushtarake në Iran, por ruajtja e pushtetit politik.

Ai madje spekulon se Trump mund të synojë një mandat të tretë presidencial në vitin 2028.

Ky është interpretim i Jiang dhe jo një fakt i konfirmuar mbi qëllimet e presidentit.

Nga “globalistët” te “nacionalistët”

Duke parë edhe më tej, Jiang pretendon se deri në vitin 2030 përplasjet politike mund të intensifikohen jo vetëm në SHBA, por edhe në Evropë.

Ai e përshkruan këtë si një konflikt më të gjerë mes forcave që i quan “globaliste” dhe “nacionaliste”.

Edhe këtu bëhet fjalë për një skenar politik të tij dhe jo për një zhvillim të paracaktuar.

Parashikime, jo profeci

Pavarësisht nofkës “Nostradamusi i Kinës”, Jiang nuk pretendon se posedon aftësi profetike.

Analizat e tij bazohen në interpretime të ngjarjeve aktuale, analogji historike dhe supozime mbi mënyrën se si mund të veprojnë liderët dhe shtetet.

Për këtë arsye, parashikimet për luftë civile, rekrutim të detyrueshëm apo kolaps ekonomik duhet të trajtohen si skenarë spekulativë dhe jo si ngjarje që pritet domosdoshmërisht të ndodhin.

Historia politike dhe ushtarake është e mbushur me parashikime dramatike që nuk janë realizuar, ndërsa zhvillimet reale varen nga një numër i madh faktorësh që mund të ndryshojnë brenda një kohe shumë të shkurtër.

Singapori ka nisur një lëvizje të re kombëtare që synon të forcojë kulturën e leximit, duke i nxitur qytetarët të lexojnë të paktën 15 minuta çdo ditë. Nisma pesëvjeçare, e quajtur “ReadSG”, u lansua më 6 shtator nga National Library Board (NLB).

Një nga programet kryesore është “ReadSG Challenge”, përmes së cilës pjesëmarrësit mund të regjistrojnë kohën e përditshme të leximit, të vendosin objektiva personale dhe të fitojnë shpërblime virtuale. Platforma përfshin edhe seri ditore leximi, pikë eksperience dhe monedha virtuale që mund të përdoren për shpërblime.

Sfida do të pilotohet nga 6 shtatori deri më 31 dhjetor, ndërsa veçori të reja pritet të shtohen në bazë të reagimeve të përdoruesve. NLB synon që deri në shtator 2027, në këtë sfidë të marrin pjesë rreth 150 mijë persona.

Presidenti i Singaporit, Tharman Shanmugaratnam, i cili është patron i “ReadSG”, mori pjesë në ceremoninë e lançimit në National Library Building në Bugis. Duke shpjeguar vendimin për ta mbështetur lëvizjen për pesë vjet, ai theksoi se krijimi i zakoneve kërkon kohë.

“Pesë vjet në fakt nuk janë shumë gjatë, por shpresojmë që pas pesë vitesh të shohim diçka ndryshe në zakonet tona”, tha ai.

Sipas NLB-së, qëllimi i “ReadSG” është të ndihmojë qytetarët të ndërtojnë zakone të qëndrueshme leximi përmes hapave të vegjël dhe të arritshëm. Drejtoresha ekzekutive e institucionit, Melissa Tam, tha se nisma vjen në një kohë kur njerëzit kanë qasje në një sasi të jashtëzakonshme informacioni dhe përmbajtjeje, por mund të kenë më pak kohë për t’u përqendruar thellësisht në atë që lexojnë.

Ajo vuri në dukje se leximi i rregullt i teksteve të gjata ndihmon në zhvillimin e mendimit kritik, imagjinatës, empatisë dhe përqendrimit.

“Zakonet ndërtohen përmes veprimeve të vogla dhe të qëndrueshme. Prandaj, po fillojmë me një objektiv të thjeshtë – vetëm 15 minuta lexim në ditë. Në autobus, para gjumit ose gjatë drekës”, tha Tam.

Një tjetër nismë e “ReadSG”, “Get It Now”, do t’u mundësojë përdoruesve të Libby-t të lexojnë një titull të përzgjedhur pa radhë pritjeje, të premten e parë të çdo muaji deri në mars 2027.

Lëvizja përkon edhe me fillimin e “National Reading Month”, që do të zhvillohet çdo shtator dhe do të sjellë aktivitete të ndryshme të lidhura me librin në bibliotekat e Singaporit.

Leximi i regjistruar gjatë muajit shtator do të kontribuojë gjithashtu në fushatën bamirëse “Read for Good”. Nisma synon që gjatë vitit 2026 të arrijë 7.5 milionë minuta leximi dhe të mbledhë deri në 150 mijë dollarë për komunitetet në nevojë.

Nga 6 shtatori deri më 7 tetor, çdo 15 minuta lexim i regjistruar në ditë do të kontribuojë në këtë përpjekje. NLB synon që fondet të ndihmojnë rreth 10 mijë persona përmes mbështetjes për fëmijët dhe komunitetet më pak të privilegjuara, duke siguruar materiale leximi dhe mësimi, si dhe libra të dhuruar nga sponsorët.

“ReadSG” mbështetet nga më shumë se 40 partnerë dhe përfaqësues të institucioneve, përfshirë agjenci shtetërore, Ministrinë e Arsimit, Këshillin Kombëtar të Arteve, Shoqatën e Botuesve të Librit të Singaporit, SPH Media dhe Mediacorp.

Lëvizja synon të përfshijë të gjitha grupmoshat. Për fëmijët, institucionet theksojnë rëndësinë e leximit të hershëm për zhvillimin e vëmendjes, kureshtjes dhe imagjinatës, ndërsa për të moshuarit parashikohet përfshirje përmes qendrave të ndryshme të aktivitetit dhe plakjes aktive.

Mes aktiviteteve të tjera të “ReadSG” janë “Readers Assemble: A Marvel Festival”, “Time of Your Life Celebration” dhe “A Book A Day”.

“Kjo është një lëvizje kombëtare shumëvjeçare për leximin dhe ne po mendojmë afatgjatë. Jo vetëm për librin e parë që dikush zgjedh, por për atë se si do të duket jeta pesë vjet më vonë, kur leximi të jetë bërë një pjesë e natyrshme dhe domethënëse e përditshmërisë”, tha Tam.

Prokuroria Themelore në Prishtinë ka njoftuar se, në bashkëpunim me Policinë e Kosovës dhe Agjencinë e Kosovës për Inteligjencë (AKI), ka ndaluar për 48 orë tre persona të dyshuar për veprat penale “Keqpërdorim i detyrës apo autoritetit zyrtar” dhe “Falsifikim i dokumentit”.

Sipas Sistemit Prokurorial, dy nga të ndaluarit janë zyrtarë të Ministrisë së Punëve të Brendshme, njëri në Divizionin për të Huaj dhe tjetri në Agjencinë e Regjistrimit Civil (ARC).

Ata dyshohen se kanë lëshuar leje qëndrimi për shtetas të huaj në mënyrë të kundërligjshme, ndërsa personi i tretë dyshohet për falsifikim të dokumenteve për t’ua mundësuar të tjerëve pajisjen me leje qëndrimi.

Prokuroria ka bërë të ditur se do të shqyrtojë mundësinë e kërkimit të masave të sigurisë ndaj të dyshuarve.

Komunikata e plotë:

Prokuroria Themelore në Prishtinë ndalon tre persona për veprat penale ‘’Keqpërdorim i detyrës apo autoritetit zyrtar’’ dhe ‘’Falsifikimi i dokumentit’’

Prishtinë, 22 Korrik 2026- Prokuroria Themelore në Prishtinë, Departamenti për Krime të Rënda, përkatësisht Njësiti për Krime Ekonomike dhe Korrupsion, njofton opinionin publik se, në bashkëpunim me Policinë e Kosovës dhe Agjencinë e Kosovës për Inteligjencë (AKI), pas zhvillimit të hetimeve disa mujore dhe zbatimit të masave të veçanta hetimore, me urdhër të Prokurorit të Shtetit janë ndaluar tre (3) persona për 48 orë.

Nga personat e ndaluar, dy (2) janë në cilësinë e personave zyrtarë në Ministrinë e Punëve të Brendshme. Njëri prej tyre zyrtar në Divizionin për të Huaj, ndërsa tjetri është zyrtar në Agjencinë e Regjistrimit Civil (ARC).

Sipas dyshimeve të bazuara në fazën fillestare, të dyshuarit me inicialet F.Sh., dhe G.J., në cilësinë e personave zyrtarë, dyshohen se kanë kryer veprën penale ‘’Keqpërdorimi i detyrës apo autoritetit zyrtar’’ nga neni 414 të Kodit Penal të Republikës së Kosovës, si dhe i dyshuari me inicialet D.K., dyshohet për kryerjen e veprës penale ‘’Falsfikimi i dokumentit’’, nga neni 390 i Kodit Penal të Republikës së Kosovës.

Po ashtu, nga hetimet e deritanishme rezulton se të dyshuarit F. Sh., dhe G.J., në cilësinë e personave zyrtarë dyshohen, se në bashkëkryerje kanë lëshuar leje qëndrimi për shtetas të huaj, duke u mundësuar atyre pajisjen me dokumentacionin përkatës, përmes të cilit dyshohet se kanë përfituar dobi pasurore në mënyrë të kundërligjshme.

Ndërkaq, i dyshuari me inicialet D.K., dyshohet se ka falsifikuar dokumente të ndryshme me qëllim që t’iu mundësojë personave të tjerë të aplikojnë dhe të pajisen në mënyrë të kundërligjshme me leje qendrimi në Republikën e Kosovës.

Prokurori i Shtetit, brenda afatit ligjor, do të shqyrtojë mundësinë për paraqitjen e kërkesës për caktimin e ndonjerën prej masave të sigurisë ndaj të dyshuarve, në përputhje me dispozitat e Kodit të Procedurës Penale.

Prokuroria Themelore në Prishtinë në bashkëpunim të ngushtë me Policinë e Kosovës dhe institucionet e tjera kompetente, mbetet e përkushtuar në luftimin e korrupsionit dhe krimit ekonomik, garantimin e sundimit të ligjit dhe mbrotjen e interesit publik.

Në Mbretërinë e Danimarkës, rekrutimi për shërbimin ushtarak kryhet përmes një sistemi lotarie. Pasi mbushin moshën 18-vjeçare, burrat dhe gratë ftohen për kontroll mjekësor dhe vlerësim të aftësive fizike e psikologjike.

Çdo kandidat që i plotëson kushtet tërheq një numër në mënyrë të rastësishme. Ata që marrin numrat më të ulët mund të thirren për shërbim ushtarak, nëse numri i nevojshëm i ushtarëve nuk plotësohet nga vullnetarët.

Pas kontrolleve, rekrutët marrin numrat që do të hyjnë në short. Sistemi funksionon si një lotari matematikore, ku numrat e ulët nënkuptojnë gjasa më të mëdha për t’u thirrur, ndërsa numrat e lartë zakonisht përjashtojnë kandidatin nga shërbimi ushtarak.

Në ditën e vlerësimit, të njohur si “Dita e Mbrojtjes” (Forsvarets Dag), kandidatët që kalojnë testet shëndetësore dhe psikologjike tërheqin një numër nga një tambur i posaçëm. Numrat zakonisht variojnë nga 1 deri në disa dhjetëra mijëra.

Numrat nga 1 deri afërsisht në 8000 konsiderohen si “zona e rrezikut”, pasi Forcat e Armatosura daneze i dërgojnë fillimisht thirrjet për shërbim personave me numrat më të ulët. Megjithatë, nëse ka mjaftueshëm vullnetarë, thirren vetëm aq rekrutë sa nevojiten për të plotësuar kuotën vjetore.

Personat që tërheqin numra të lartë marrin statusin “frinummer” (“numër i lirë”). Nëse numri i tyre është shumë mbi kufirin e nevojave të ushtrisë, gjasat për t’u thirrur në kohë paqeje janë praktikisht zero, pasi kuota plotësohet shumë më herët.

Ky sistem synon ta bëjë procesin e rekrutimit sa më objektiv dhe të drejtë, pasi vendimi nuk varet nga vlerësime subjektive, por vetëm nga rezultati i shortit.

Sipas planit të Ministrisë së Mbrojtjes së Danimarkës, nga viti 2033 do të trajnohen çdo vit 6.500 rekrutë, rreth 40 për qind më shumë se aktualisht. Danimarka, me rreth gjashtë milionë banorë, ka afërsisht 9000 ushtarë profesionistë. Rregullat e reja lehtësojnë gjithashtu pranimin e personave me diabet dhe ADHD, ndërsa ministri i Mbrojtjes ka kompetencë t’i dërgojë rekrutët edhe në misione jashtë vendit, nëse është e nevojshme.

Ndër vendet skandinave, Danimarka ishte e fundit që përfshiu gratë në sistemin e detyrueshëm të rekrutimit. Norvegjia e bëri këtë në vitin 2013, ndërsa Suedia në vitin 2017.

Një grua australiane ka sjellë në jetë katër vajza identike, të konceptuara në mënyrë natyrale, në një shtatzëni që mjekët e kanë cilësuar si ndër më të rrallat dhe më të rrezikshmet e regjistruara ndonjëherë.

Katër foshnjat lindën me operacion cezarian më 14 korrik, në javën e 28-të e katër ditë të shtatzënisë, në Royal Brisbane and Women’s Hospital.

Sipas ekipit mjekësor, bëhet fjalë për katërnjakë monozigotikë, një fenomen tepër i rrallë ku një vezë e vetme e fekonduar ndahet në katër embrione identike, shkruan BBC.

Nëna, 34-vjeçarja Jenitar Na’amoana, dhe bashkëshorti i saj Jortham, të cilët janë prindër edhe të katër fëmijëve të tjerë, thanë se lajmi se prisnin katërnjakë ishte një surprizë e madhe.

Mjekja obstetre dhe specialiste e mjekësisë feto-maternale, Alexa Bendall, e cila ndoqi shtatzëninë që nga fillimi, vlerësoi se lindjet natyrale të katërnjakëve identikë ndodhin vetëm një herë në rreth 15 milionë shtatzëni.

Ajo theksoi se rasti ishte edhe më i pazakontë, pasi të katër foshnjat ndanin të njëjtën placentë.

U ngritën pranë ujit, u pasuruan nga tregtia dhe u rindërtuan pas luftërave – sekreti i mbijetesës së tyre vazhdon të mahnitë historianët

Është e vështirë të përcaktohet me siguri se cili është qyteti më i vjetër në botë ku vazhdon të jetohet edhe sot. Përgjigjja varet nga mënyra se si e përkufizojmë një qytet dhe nga dëshmitë që kemi për vazhdimësinë e banimit.

Disa vendbanime kanë gjurmë të jetës njerëzore më shumë se 10 mijë vjet të vjetra, por në fazat e tyre të hershme nuk kishin domosdoshmërisht tiparet që sot lidhen me një qytet: popullsi të përhershme, organizim shoqëror, institucione fetare ose politike, fortifikime dhe infrastrukturë.

Jerikoja, Biblosi dhe Damasku përmenden rregullisht ndër qytetet më të vjetra të banuara në botë. Në lista të ngjashme përfshihen edhe Alepo, Athina, Plovdivi dhe qytete të tjera të lashta, por renditja ndryshon sipas kritereve të përdorura.

Këto qytete janë një lloj muzeu i hapur i njerëzimit. Në shtresat e tyre arkeologjike mund të ndiqet zhvillimi i banimit të përhershëm, bujqësisë, tregtisë, arkitekturës dhe besimeve fetare gjatë mijëra vjetëve.

Pse qytetet e para u krijuan pranë ujit?

Uji ishte kushti kryesor për formimin dhe mbijetesën e vendbanimeve të hershme. Burimet, lumenjtë dhe luginat pjellore u siguronin banorëve ujë të pijshëm dhe mundësi për kultivimin e tokës.

Me kalimin e kohës u ndërtuan puse, kanale ujitëse dhe cisterna për grumbullimin e ujit të shiut. Prodhimi i qëndrueshëm i ushqimit bëri të mundur rritjen e popullsisë dhe krijimin e bashkësive gjithnjë e më të organizuara.

Rëndësi të madhe kishin edhe feja dhe tregtia. Në qendrat e qyteteve zakonisht ndërtoheshin tempuj, faltore ose pallate, ndërsa pozita pranë rrugëve tregtare nxiste shkëmbimin e ushqimeve, drurit, tekstileve, veglave dhe metaleve.

Tregtia ndihmoi në zhvillimin e zejeve, administratës, sistemeve tatimore dhe shkrimit, transmeton Telegrafi.

Jerikoja – vendbanimi që ndryshoi historinë e qytetërimit

Jerikoja ndodhet në Bregun Perëndimor, pranë lumit Jordan, në një oazë shumë më poshtë se niveli i detit. Zona arkeologjike Tell es-Sultan, në afërsi të qytetit të sotëm, përmban gjurmë të veprimtarisë njerëzore që shkojnë deri në mijëvjeçarin e nëntë para erës sonë.

Që në atë periudhë aty ekzistonte një vendbanim i madh dhe i përhershëm, me ndërtime monumentale, mur rrethues dhe një kullë prej guri. Këto struktura dëshmojnë se banorët kishin arritur një nivel të lartë organizimi shoqëror shumë herët në historinë njerëzore.

Shtëpitë e fazave të hershme ishin të rrumbullakëta dhe ndërtoheshin me tulla balte. Në periudhat e mëvonshme u shfaqën ndërtesat drejtkëndore, dyshemetë e suvatuara, hapësirat publike dhe dëshmitë për bujqësi, endje e tregti.

Jerikoja është e njohur edhe për të ashtuquajturat “kafka të suvatuara”. Të vdekurit varroseshin shpesh nën dyshemetë e shtëpive, ndërsa kafkat ndaheshin nga trupi dhe modeloheshin me suva. Arkeologët e lidhin këtë praktikë me nderimin e paraardhësve dhe me besimet e komuniteteve neolitike.

Historia e qytetit përmban periudha zhvillimi, shkatërrimi, braktisjeje dhe rindërtimi. Për këtë arsye, shprehja “qyteti më i vjetër i banuar pa ndërprerje” duhet përdorur me kujdes. Jerikoja është pa dyshim një nga vendbanimet më të hershme urbane, por dëshmitë arkeologjike tregojnë se në historinë e saj ka pasur edhe ndërprerje.

Rrëfimi biblik për izraelitët që rrëzuan muret e Jerikosë duke marshuar rreth qytetit dhe duke u rënë borive është pjesë e traditës fetare. Arkeologjia nuk e ka vërtetuar përfundimisht këtë ngjarje në formën dhe kohën e përshkruar në Bibël.

Jerikoja përmendet edhe në Dhiatën e Re, në tregimet për shërimin e të verbrit Bartime dhe takimin e Jezusit me Zakeun.

Në vitin 2023, Jerikoja e lashtë – Tell es-Sultan u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Sipas UNESCO-s, vendbanimi dëshmon kalimin drejt jetës së përhershme dhe të organizuar në bashkësi.

Biblosi – qyteti që lidhi tregtinë me shkrimin

Biblosi ndodhet në bregdetin e Libanit, rreth 40 kilometra në veri të Bejrutit. Dëshmitë arkeologjike tregojnë se zona ishte banuar nga një komunitet peshkatarësh rreth tetë mijë vjet më parë.

Me kalimin e shekujve, vendbanimi u shndërrua në një nga qytetet më të rëndësishme fenikase. Pozita në bregdet dhe afërsia me rrugët detare e bënë qendër të fuqishme tregtare.

Biblosi krijoi lidhje të ngushta me Egjiptin e lashtë, të cilit i eksportonte dru cedri dhe produkte të tjera. Nga Egjipti importohej papirus, materiali mbi të cilin shkruheshin dokumentet dhe tekstet.

Emri grek i qytetit, Byblos, u lidh me fjalën greke për papirusin dhe librin. Nga forma shumës biblia, me kuptimin “libra” ose “libërza”, rrjedh edhe emri “Bibël”.

Qyteti lidhet gjithashtu me historinë dhe përhapjen e alfabetit fenikas, një nga sistemet e shkrimit që ndikoi fuqishëm në alfabetet e mëvonshme të Mesdheut.

Në Biblos ruhen mbetje tempujsh të lashtë, rrugë romake, ndërtesa bizantine, kështjella e kryqtarëve dhe lagje nga periudhat mesjetare e osmane. UNESCO e përshkruan qytetin si dëshmi të një historie të gjatë ndërtimi dhe zhvillimi, nga vendbanimi i hershëm deri te qyteti modern.

Damasku – kryeqyteti i perandorive dhe kulturave

Damasku, kryeqyteti i sotëm i Sirisë, ndodhet pranë lumit Barada, në rrëzë të vargmalit Antiliban. Qyteti u zhvillua falë ujit, tokës pjellore dhe pozitës së tij në rrugët që lidhnin Mesopotaminë, Mesdheun, Anadollin dhe Gadishullin Arabik.

Gjurmë vendbanimesh shumë të hershme janë gjetur në rajonin e Damaskut, por UNESCO e daton themelimin e qytetit si qendër urbane në mijëvjeçarin e tretë para erës sonë. Prandaj, pretendimi se Damasku ishte qytet që në vitin 10.000 para erës sonë nuk konsiderohet i vërtetuar.

Gjatë historisë, Damasku u sundua nga aramejtë, asirianët, babilonasit, persët, maqedonasit, romakët, bizantinët dhe dinastitë islame.

Qyteti lidhet ngushtë me historinë e krishterimit. Sipas Dhiatës së Re, Sauli i Tarsit përjetoi kthesën e tij shpirtërore gjatë rrugës për në Damask dhe më pas u bë i njohur si apostulli Pal.

Pas përhapjes së islamit, Damasku u bë kryeqytet i Kalifatit Umajad nga viti 661 deri më 750. Nga kjo periudhë vjen edhe Xhamia e Madhe Umajade, një nga monumentet më të rëndësishme të arkitekturës islame.

Brenda saj ndodhet një faltore që, sipas traditës, ruan reliket e Shën Gjon Pagëzorit. Ndërtesa u ngrit në një vend që gjatë historisë kishte shërbyer si hapësirë fetare për kultura dhe besime të ndryshme.

Qyteti i vjetër i Damaskut u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në vitin 1979. Në të ruhen rreth 125 monumente nga periudha të ndryshme historike.

Si arritën të mbijetonin për mijëra vjet?

Nuk ekziston një përgjigje e vetme. Pozita pranë ujit, toka pjellore dhe rrugët tregtare ua siguruan rëndësinë ekonomike. Roli fetar dhe politik i bëri të vlefshme për sundimtarët e njëpasnjëshëm, ndërsa banorët u përshtatën vazhdimisht me pushtete, kultura dhe rrethana të reja.

Jerikoja, Biblosi dhe Damasku nuk janë vetëm mbetje të së kaluarës. Ato janë qytete ku shtresat e historisë vazhdojnë të jetojnë pranë njerëzve të sotëm.

Ndoshta pikërisht këtu qëndron sekreti i jetëgjatësisë së tyre: ishin mjaft të rëndësishme për t’u rindërtuar sa herë që luftërat, pushtimet ose fatkeqësitë përpiqeshin t’i zhduknin. /Telegrafi/

Parlamenti i Japonisë miratoi një projektligj për të rishikuar Ligjin e Shtëpisë Perandorake të vendit, i cili përcakton linjën e trashëgimisë së fronit perandorak japonez.

Ndryshimet do t’i lejojnë familjes perandorake të adoptojë të afërm të largët meshkuj mbi moshën 15 vjeç dhe që bijtë e tyre të ardhshëm të bëhen të kualifikuar për të marrë fronin.

Gjithashtu, u mundëson princeshave të ruajnë statusin e tyre mbretëror pasi të martohen jashtë familjes.

Megjithatë, ndalimi i perandoreshave femra mbetet në fuqi, pavarësisht popullaritetit të vajzës 24-vjeçare të Perandorit Naruhito, Princeshës Aiko, dhe shqetësimeve për tkurrjen e linjës perandorake.

Rregullat nënkuptojnë se linja perandorake do të kalojë te vëllai më i vogël i Naruhito-s, Princi i Kurorës 60-vjeçar Fumihito, dhe më pas te nipi i tij, Princi Hisahito, 19 vjeç.

Pa ndryshime të mëtejshme në ligj, linja aktuale e gjakut do të merrte fund nëse Hisahito nuk do të kishte djalë.

Ligji i trashëgimisë vetëm për meshkuj daton që nga Ligji i Shtëpisë Perandorake i vitit 1889, i cili përcaktoi se vetëm burrat që vinin nga linja atërore mund të bëheshin perandor.

Kjo u mbart në ligjin e përditësuar të vitit 1947. Amendamenti i ri është i pari në tekstin kryesor që nga viti 1949.

Një sondazh mbarëkombëtar i kryer nga gazeta japoneze Mainichi Shimbun në fund të marsit zbuloi se 61% e njerëzve të anketuar mbështetën idenë e një perandoreshe femër, me 9% që thanë se ishin kundër kësaj ideje.

Një sondazh i mëtejshëm me më shumë se 2,000 njerëz i kryer nga 20 deri më 21 qershor tregoi se 73% votuan në favor të një perandoreshe femër.

Disa figura politike konservatore në Japoni, përfshirë Sanae Takaichi, kryeministrja e parë grua e vendit, mbeten kundër trashëgimisë femërore.

Një fanellë e veshur nga legjenda braziliane, Pele, gjatë finales së Kupës së Botës 1958 është shitur për 4.9 milionë dollarë (4.28 milionë euro) në një ankand të Sotheby’s në Nju Jork.

Është fanella e dytë më e vlefshme e futbollit e shitur, pas fanellës së Argjentinës që Diego Maradona veshi kur shënoi golin e njohur si “Dora e Zotit” kundër Anglisë në Kupën e Botës 1986 – e cila u shit për 7.1 milionë funte (8.36 milionë euro) në vitin 2022.

Duke marrë gjithsej 10 oferta nga më shumë se pesë ofertues, fanella e Peles nga finalja e vitit 1958 është sendi i tij më i vlefshëm i relikteve i shitur ndonjëherë në ankand.

Pikërisht kjo fanellë u shit në vitin 2004 për vetëm 105,600 dollarë (92, 308 euro).

The shirt worn by Pele in Brazil's 1958 World Cup final victory has sold for $4.9m (£3.6m), becoming the second most valuable football jersey ever sold at auction 💰

Only Diego Maradona's 'Hand of God' shirt has sold for more, fetching £7.1m in 2022. pic.twitter.com/dXY53SJZpP

— BBC Sport (@BBCSport) July 16, 2026

Pele shënoi dy herë kundër Suedisë si 17-vjeçar në finalen e Kupës së Botës 1958, duke fituar trofeun e parë nga tre Kupat e Botës së tij.

Ai ende mban rekordin për lojtarin më të ri që shënon në një finale të Kupës së Botës.

“Rezultati i sotëm është një dëshmi e fuqishme e trashëgimisë së qëndrueshme të njërit prej futbollistëve më të mëdhenj të të gjitha kohërave”, tha Brendan Haëkes, kreu i strategjisë dhe zhvillimit sportiv në Sotheby’s.

“Kjo fanellë nuk është vetëm një kujtesë e përhershme e njërit prej momenteve më të rëndësishme në historinë e futbollit, por është kryesisht e lidhur me momentin që e katapultoi Pelen në një ikonë globale të sportit”, shtoi ai.

Artikuj të tjerë të shitur në ankandin ‘The Beautiful Game’ të enjten përfshinin shiritin e kapitenit që mbante Maradona gjatë Kupës së Botës 1986 – përfshirë edhe kur shënoi golin ‘Dora e Zotit’ kundër Anglisë – i cili u shit për 512,000 dollarë (447,554 euro).

Një fanellë e veshur nga Lionel Messi gjatë fitores dramatike 6–1 të Barcelonës kundër Paris St-Germain në 1/8-tën e finales së Ligës së Kampionëve në vitin 2017 u shit për 217,600 dollarë (190,210 euro), ndërsa fanella e David Beckham nga paraqitja e tij e 50-të me Anglinë në Kupën e Botës 2002 u shit për 51,200 dollarë (44,755 euro).