Shefja e zgjerimit të BE-së përcakton katër fusha për diskutim: reformat e brendshme pa ndryshime në traktate, mbrojtje më të forta demokratike, një metodologji integrimi gradual dhe masa gjithëpërfshirëse kalimtare.
Shefja e zgjerimit të BE-së, Marta Kos, të martën paraqiti propozimin e Komisionit Evropian për të rishikuar procesin e zgjerimit të bllokut, duke përshkruar planet për integrimin gradual, verifikimin më të rreptë të kandidatëve dhe një metodologji të re, ndërsa procesi hyn në atë që ajo e quajti një “Moment i ri i Helsinkit”.
“Bota ka ndryshuar. Dhe zgjerimi duhet të ndryshojë bashkë me të”, tha Komisionerja Europiane për Zgjerimin, Marta Kos, në Konferencën e Ambasadorëve Kroatë në Zagreb të martën.
Në fjalimin e saj, Kos përshkroi elementët kryesorë të rishikimit të ardhshëm të politikave para zgjerimit një iniciativë e lënë pas dore që shqyrton se si mund të duket një Bashkim Evropian me më shumë se 30 shtete anëtare. Komisioni e ka ringjallur çështjen për të rimarrë iniciativën përpara një diskutimi kritik midis udhëheqësve të BE-së në tetor.
Për Komisioneren sllovene, BE-ja po përballet me një “Moment të ri të Helsinkit”, duke iu referuar mbledhjes së liderëve evropianë në kryeqytetin finlandez që hapi rrugën për zgjerimin e “Big Bang” pas Luftës së Ftohtë, kur 10 vende të reja iu bashkuan bllokut.
Ajo vuri në dukje në veçanti përparimin e shpejtë të Malit të Zi si favorit për t’u anëtarësuar në Bashkim, përparimin e Shqipërisë në përmbushjen e standardeve kryesore të sundimit të ligjit, përparimet e rëndësishme teknike nga Ukraina dhe Moldavia, si dhe votën e Islandës për të rifilluar procesin e pranimit.
“Komisioni do të paraqesë idetë e tij se si duhet të përgatitet Bashkimi Evropian ndërsa vendet kandidate i afrohen vijës së finishit të negociatave të pranimit”, tha Kos. “Sipas mendimit tim, ne duhet të adresojmë katër çështje për të ndërtuar konsensus në nivelin më të lartë për të mirëpritur shtetet e reja anëtare.”
Reformat e brendshme
Për shefen e zgjerimit të BE-së, një Bashkim më i madh do të ketë nevojë për reforma të rëndësishme për të mbetur i aftë të veprojë dhe të përshtatet shpejt në kohë krize.
Është e rëndësishme të theksohet se ajo argumenton se ndryshimet në proceset e vendimmarrjes dhe rregullimet institucionale mund të futen pa ndryshuar traktatet, gjë që do të kërkonte negociata të gjata dhe një proces të paparashikueshëm ratifikimi midis shteteve anëtare.
“Ne duhet ta përdorim këtë për ta bërë vendimmarrjen më të lehtë dhe më fleksibile. Kjo mund të nënkuptojë gjithashtu zvogëlimin e numrit të fushave ku një shtet anëtar i vetëm mund të bllokojë të gjithë të tjerët. Kjo mund të nënkuptojë gjithashtu zvogëlimin e institucioneve tona”, tha Kos.
Ajo gjithashtu vuri në dukje bashkëpunimin e zgjeruar, një mekanizëm ligjor që i lejon një grupi më të vogël vendesh të BE-së të ecin përpara me një iniciativë kur shtetet e tjera anëtare nuk janë gati ta bëjnë këtë. Mekanizmi është përdorur në fusha që përfshijnë marrëveshjen e Shengenit dhe euron.
Mbrojtjet demokratike
Një element tjetër i theksuar nga Komisionerja është forcimi i masave mbrojtëse ekzistuese për të parandaluar që anëtarët e rinj të mos shkelin standardet demokratike dhe sundimin e ligjit – një ide e hedhur nga pesë anëtarë themelues të BE-së si mësim nga Hungaria nën Viktor Orbán.
“Duhet të bëjmë një hap më tej. Duhet të sigurohemi që të mos lejojmë që të hyjnë “Kuajt e Trojës”. As sot, as pas 10 apo 20 vitesh. Përvoja e fundit ka treguar se mund të kërkohen masa mbrojtëse më të forta për të parandaluar – dhe, nëse është e nevojshme, për të korrigjuar – shkeljet e parimeve dhe vlerave themelore të Unionit tonë”, tha Kos.
Megjithatë, propozimi ka rezultuar i diskutueshëm, pasi rrezikon të bjerë ndesh me parimin thelbësor të BE-së që shtetet anëtare duhet të trajtohen në mënyrë të barabartë, duke krijuar potencialisht anëtarë të nivelit të dytë.
Ambasadori i Malit të Zi në BE, Petar Markoviç, i tha Euronews se Podgorica do të ishte në favor të masave të tilla mbrojtëse, me kusht që ato të bazoheshin në kritere objektive të vlerësuara rast pas rasti.
“Masa të tilla janë të domosdoshme, jo të këndshme. Kjo është thelbësore për të ndërtuar besim dhe unitet brenda Unionit tonë për të pranuar anëtarë të rinj”, shtoi Kos, duke sugjeruar se masa mbrojtëse më të forta mund të lehtësojnë gjithashtu procesin e ratifikimit.
Metodologjia e zgjerimit
Disa vende të BE-së, veçanërisht Franca dhe Gjermania, kanë sugjeruar gjithashtu që blloku duhet të rishikojë metodologjinë e tij të zgjerimit, veçanërisht përmes “integrimit gradual” që do t’u ofronte vendeve kandidate përfitime të prekshme në një fazë më të hershme.
“Zgjerimi i BE-së duhet të evoluojë për t’iu përgjigjur realiteteve të sotme”, tha Kos, duke theksuar se ndërsa procesi i pranimit mund të zgjasë me dekada, kundërshtarët e BE-së mund të shfrytëzojnë pasigurinë dhe të ushtrojnë presion politik për të penguar procesin.
“Prandaj, duhet të largohemi nga një logjikë ‘gjithçka ose asgjë’ në zgjerim. Na duhet një qasje më e strukturuar për të kapërcyer kohën që nuk kemi më. Duhet të kërkojmë mënyra më ambicioze për integrim gradual”, tha ajo.
Urgjenca për të ripërcaktuar metodologjinë e zgjerimit të bllokut buron kryesisht nga fillimi i procesit të pranimit të Ukrainës, pasi kryeqytetet e BE-së janë të kujdesshme se një formë e garancive të anëtarësimit dhe sigurisë mund të duhet të jetë pjesë e një marrëveshjeje përfundimtare paqeje me Rusinë për ta ankoruar fort Kievin në Evropë.
Kos vuri në dukje se tashmë ka disa përfitime të hershme që aspirantët e BE-së mund të korrin, të tilla si bashkimi me Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA) dhe lidhja me rrjetin energjetik të bllokut. “Këto janë hapa pozitivë. Por nuk mjaftojnë”, vazhdoi ajo.
Masat kalimtare
Së fundmi, shefja e zgjerimit të BE-së vuri në dukje se Brukseli duhet të kuptojë ndikimin që anëtarët e rinj do të kenë në shtetet anëtare ekzistuese dhe të mbrojë interesat e bllokut nga rreziqet e mundshme.
“Ne kemi përvojë me masa të gjera kalimtare për t’u siguruar që integrimi i të sapoardhurve të shkojë pa probleme. Dhe duhet të sigurohemi që buxheti i BE-së të mund të vazhdojë të financojë prioritetet tona”, shtoi ajo.
Mënyra se si shtetet e reja anëtare duhet të përfshihen në buxhetin e BE-së është një pikë mosmarrëveshjeje midis qeverive evropiane, duke i komplikuar më tej negociatat tashmë të tensionuara mbi Kornizën e ardhshme Financiare Shumëvjeçare./Euronews
