Instituti Hidrometeorologjik i Kosovës ka njoftuar se të enjten do të mbajë mot kryesisht i vranët. Temperaturat minimale sipas IHMK do të lëvizin ndërmjet 2-4gradë Celsius, ndërsa maksimalet e ditës parashihen të lëvizin ndërmjet 17-20 gradë Celsius.
“Në mëngjes në shumë territore parashihet mjegull. Do të fryjë erë kryesisht nga jugperëndimi e lehtë deri mesatare”, thuhet në njoftim.
Sa shumë pyetje dhe skenarë hipotetikë që shqetësojnë një numër të madh njerëzish! Ndër këto pyetje shtohet se çfarë do të ndodhte me planetin tonë nëse do t’i mbaronte oksigjeni për vetëm 5 sekonda.
Platformat online janë plot me përgjigje për disa nga pyetjet më interesante që mund të imagjinoni. Megjithatë, përgjigjet mund të jenë të frikshme.
Duke synuar të imagjinonte “çfarë do të ndodhte nëse oksigjeni i Tokës nuk zhdukej përgjithmonë, por për 5 sekonda”, ekipi What If përshkroi rezultatin e tmerrshëm.
Ndërsa shumë prej nesh mund të qëndrojnë pa marrë frymë për disa sekonda, skenari i Tokës duke i mbaruar oksigjeni nuk është aq i thjeshtë.
Sipas What If, struktura të mëdha si Diga Hoover, në Shtetet e Bashkuara, apo kupola e Panteonit në Romë, dhe çdo gjë tjetër prej betoni do të shemben plotësisht.
Kjo është për shkak se oksigjeni është pjesë e agjentit lidhës që përbën betonin. Pa të, betoni është “vetëm pluhur”.
Metali i papërpunuar gjithashtu do të shkrihej menjëherë në ato 5 sekonda. Zakonisht, ka një shtresë oksidimi në metale, e cila i pengon ata të bashkohen së bashku. Pa oksigjen, kjo shtresë mbrojtëse nuk do të ekzistonte më.
Shtresa e ozonit, një shtresë e gazit natyror që na mbron nga rrezet ultravjollcë të diellit, është gjithashtu e përbërë nga oksigjeni. Pa oksigjen për pesë sekonda, lëkura jonë do të ishte në mëshirën e djegies nga dielli.
Pa oksigjen, ne gjithashtu nuk do të kishim fuqi për automjetet jo-elektrike si makinat dhe aeroplanët, dhe qielli ynë do të mbetej i errët pa oksigjen në atmosferën e tij.
Sigurisht, është mirë të kihet parasysh se gjetjet specifike vijnë nga një kanal në YouTube dhe nuk përbëjnë provë shkencore.
Një zjarrfikës në pension përdori 80,000 kunja shkrepëseje për të krijuar një model të manastirit të York-ut – të cilin ai do ta ndezë nëse nuk mund ta falë. Clive Holmes, 87 vjeç, kaloi dy vjet duke ndërtuar mostrën 1.8 metra të gjatë, e cila vjen e plotë me dritare të harkuara dhe koka ulluku. Prodhuesi i pasionuar i modeleve ka shpenzuar dekada duke krijuar modele kishash dhe katedralesh.
Ai u frymëzua për të bërë manastirin e York-ut pasi mbesa e tij u transferua në qytet për të studiuar në universitet. Clive tha: “Që kur dola në pension, punoj me to gjithë ditën. Më pëlqen të qëndroj i zënë. Unë vendos çdo kunj një nga një dhe e shkurtoj në madhësinë që më nevojitet. Ka shumë gjëra të përfshira para se të fillosh punë me kunjat.”
Familja e tij tani shpreson që dioqeza e York-ut ta marrë modelin që është shumë i madh për t’u lënë në shtëpinë e Clive-it në Durham. Vajza e tij Sue Todner, 56 vjeçe, tha: “Vajza ime u zhvendos në York për universitet, kështu që babai mendoi “pse të mos bëj një model të manastirit”.
“Babai ka ndërtuar modele gjithmonë. Kur ishim fëmijë, unë e motra ime i fitonim paratë e xhepit, duke shkurtuar kunjat e shkrepëseve. Merrnim 10 peni për rreth 200 kunja. Modeli i manastirit të York-ut është shumë mbresëlënës, por është shumë i madh për t’u lënë në shtëpi. Do duhet një dhomë e tërë për të. Por ne do të donim që të shkonte te manastiri i vërtetë i York-ut nëse ata do ta pranonin.”
Sue ka nisur një thirrje në rrjetet sociale për t’i dhënë veprës së artit një shtëpi të re në qytet. Ajo tha se nëse nuk ta merrte askush modelin, babai i saj do t’i vinte flakën me 5 nëntor.
Ajo shtoi: “Arsyeja pse e hodha në internet është sepse babai tha nëse nuk do gjeja një vend për të, ai do ta digjte me 5 nëntor. Ishte shumë e rëndësishme që të kishte një lloj njohjeje.”
Duke shkruar në faqen e manastirit të York-ut në Facebook, ata thanë: “Ka diçka poetike në lidhje me këtë model me shkrepëse që del në dritë gjatë 40 vjetorit të zjarrit tonë të fundit të madh në vitin 1984!”
Clive ka bërë gjithashtu modele të ngjashme me shkrepëse të manastirit të Grimsby-t dhe katedrales së Durhamit./Talker
NGA AKADEMIK, PROF. ANASTAS ANGJELI
Marrëdhënia midis zhvillimeve ekonomike, politike dhe sociale dhe akordimit të çmimit Nobel ka qenë gjithmonë e ndërthurur ngushtë. Konteksti i jep vlerë dhe kuptim gjithçkaje. Kështu ndodh edhe me çmimin Nobel, i cili nuk mund të kuptohet dhe nuk mund të ketë asnjë vlerë në qoftë se nuk konsiderohet si produkt i kohës së tij. Që nga themelimi i tij më 1969, çmimi Nobel në ekonomi ka nxjerrë në pah studiuesit, puna e të cilëve ka riformuar mënyrën se si e kuptojmë ekonominë, tregjet dhe politikëbërjen, duke vlerësuar studiuesit për kontributin e tyre në përgjigje të sfidave të kohës.
Temat dhe fokusi i hulumtimit të vlerësuar shpesh pasqyrojnë realitetet më të gjera ekonomike dhe çështjet emergjente me të cilat përballen shoqëritë. Krizat ekonomike, siç është e kuptueshme, kanë ofruar sfondin për punë novatore në shkencën ekonomike. Krizat financiare globale të shek.. 20 dhe 21 çuan në përparime të rëndësishme në studimin e problematikave dhe sfidave të tregut si dhe të sektorit bankar. Kjo u pasqyrua në çmimin e përbashkët të 2013 për Robert Shiller dhe Eugene Fama, teoritë e kundërta të të cilëve mbi çmimet e aseteve ofruan njohuri të vlefshme në dinamikën e tregut, veçanërisht të rëndësishme pas krizës financiare të vitit 2008. Në të njëjtën mënyrë, intensifikimi i globalizimit çoi në rritjen e rëndësisë së fushës së studimit të ekonomisë së zhvillimit, fushë e cila trajton problemet e varfërisë, pabarazisë dhe rritjes ekonomike në rajonet më të varfra të botës.
Fituesit e çmimit Nobel, Amartya Sen, më 1998 dhe treshja Abhijit Banerjee, Esther Duflo dhe Michael Kremer më 2019 dhanë kontributin në përmirësimin e kushteve të jetesës përmes kërkimeve të tyre shkencore mbi zbutjen e varfërisë dhe efektivitetin e politikave të zhvillimit.
Zhvillimet e paimagjinueshme deri dje të teknologjisë u kanë dhënë formë të re edhe studimeve ekonomike dhe rrjedhimisht, edhe vendimeve të Akademisë në lidhje me çmimin Nobel. Në një epokë të karakterizuar nga inovacioni i shpejtë, studimet e Paul Romer mbi teorinë e rritjes endogjene, studime të cilat theksojnë rolin kritik të ndryshimeve teknologjike dhe njohurive në nxitjen e rritjes ekonomike, u vlerësuan me çmimin Nobel në vitin 2018. Qasja e tij shkencore është bërë veçanërisht e rëndësishme, ndërsa ekonomia globale mbështetet gjithnjë e më shumë në transformimin digjital dhe industritë e drejtuara nga inovacioni.
Rëndësia e politikave është një tjetër aspekt kyç ku është fokusuar Akademia në lidhje me akordimin e çmimit Nobel. Studiuesit, puna kërkimore e të cilëve ofron zgjidhje praktike për problemet bashkëkohore, janë vlerësuar vazhdimisht ndër vite. Kështu, Elinor Ostrom u vlerësua në vitin 2009 në lidhje me kontributin e saj mbi qeverisjen e burimeve të përbashkëta, si peshkimi dhe pyjet – çështje të lidhura me shqetësimet më të gjera mjedisore dhe të qëndrueshmërisë me të cilat përballet komuniteti global. Vitet e fundit, ekonomia e sjelljes dhe ajo eksperimentale kanë fituar rëndësi, duke ofruar metoda dhe koncepte të reja për të kuptuar sjelljen ekonomike duke përfshirë njohuritë psikologjike në modelet tradicionale. Daniel Kahneman më 2002 dhe Richard Thaler më 2017 u vlerësuan për punën e tyre kërkimore në këtë fushë. Ndërkohë një nga karakteristikat më të dallueshme të epokës në të cilën jetojmë është padyshim dhe kriza me të cilat po përballen institucionet demokratike në nivel global dhe rritja e rrezikshme e shkallës së autoritarizmit jo vetëm në pjesë periferike të globit, por fatkeqësisht edhe në Perëndim. Pikërisht ky kontekst i dha shtysë akordimit të sivjetshëm të çmimit Nobel në ekonomi
ÇMIMI NOBEL NË EKONOMI 2024
Siç ndodh rëndom, edhe këtë vit të gjitha revistat e specializuara në ekonomi u përpoqën të parashikojnë se kush do të ishte nobelisti i sivjetshëm. Pretendentët, emrat e të cilëve u përfolën si kandidatët e mundshëm, përfshinë disa ekonomistë me ndikim, të cilët kanë dhënë kontributin e tyre në fusha të ndryshme të studimeve ekonomike. Një nga kandidatët kryesorë u konsiderua se ishte Daron Acemoglu, puna e të cilit mbi institucionet dhe rolin e tyre në zhvillimin ekonomik është e një rëndësie të veçantë. Gjithashtu, David Kreps, i njohur për kërkimet e tij në teorinë e lojës, u konsiderua një tjetër kandidat i mundshëm.
Kërkimet e tij mbi lojërat dinamike dhe të përsëritura kanë pasur aplikime të gjera si në ekonomi, ashtu edhe në biznes, veçanërisht në të kuptuarit sesi reputacioni dhe vendimmarrja afatgjatë ndikojnë në strategjitë e korporatave dhe ato politike. Michael Jensen, i famshëm për kërkimet e tij mbi financat dhe qeverisjen e korporatave, veçanërisht kostot e agjencisë në vendimmarrjen menaxheriale, Michael Woodford për studimet e tij mbi teorinë monetare si dhe Thomas Piketty, Gabriel Zucman apo Emmanuel Saez ishin disa nga emrat, që u përfolën si kandidatë të mundshëm. Kjo herë mund të konsiderohet nga të paktat herë kur parashikimet, deri diku dolën të sakta.
Çmimi i sivjetshëm Nobel në Ekonomi iu akordua studiuesve Daron Acemoglu, Simon Johnson dhe James A. Robinson për punën e tyre mbi mënyrën se si institucionet politike dhe ekonomike ndikojnë në prosperitetin afatgjatë. Daren Acemoglu është profesor i Ekonomisë në Masachussets Institute of Technology. Studimet universitare i ka kryer në Universitety of New York, ndërsa ato doktorale në London School of Economics. Simon Johnson është profesor i sipërmarrjes në Masachussets Institute of Technology. Studimet universitare i ka kryer në Oxford University, kurse ato të doktoraturës në Masachussets Institute of Technology. James A. Robinson është ekonomist dhe politolog, profesor i Studimeve për Konfliktet Globale në University of Chicago. Robinson ka kryer studimet në London School of Economics dhe doktoraturën në Yale University.
Puna e tyre shkencore hedh dritë mbi arsyet se përse disa vende përparojnë, ndërsa disa të tjera mbeten të bllokuara në varfëri, pavarësisht përpjekjeve. Në qendër të kërkimit të tyre është koncepti që institucionet gjithëpërfshirëse – ato që i ofrojnë një popullsie të gjerë të drejta politike, mundësi ekonomike dhe mbrojtje sociale – janë shtytësit kryesorë të rritjes ekonomike afatgjatë, ndërsa institucionet jo përfshirëse – të dizajnuara për të përfituar një elitë e vogël—shpesh shkaktojnë varfëri të vazhdueshme. Puna e tyre kërkimore është bazuar në studimin e proceseve historike, veçanërisht në trashëgimitë e kolonializmit, duke u përpjekur të analizojë se si lloje të ndryshme të institucioneve koloniale të krijuara nga fuqitë evropiane kanë ndikuar në trajektoret e zhvillimit afatgjatë të shteteve.
Gjetjet e tyre zbulojnë se vendet ku kolonizatorët krijuan institucione gjithëpërfshirëse politike dhe ekonomike, të tilla si ato që promovonin të drejtat e pronës dhe pjesëmarrjen politike, tani janë ndër më të pasurat në botë. Në të kundërt, vendet ku kolonizatorët krijuan institucione jo përfshirëse, kryesisht për të shfrytëzuar burimet dhe fuqinë punëtore lokale, nuk ia kanë dalë të sigurojnë një zhvillim të qëndrueshëm ekonomik. Një shembull kryesor i kësaj qasjeje është fenomeni që Acemoglu, Johnson dhe Robinson kanë emërtuar si “përmbysje e fatit”. Ky koncept ilustron sesi rajonet që gjatë periudhës së kolonizimit ishin relativisht të begata – siç ishin një pjesë e Amerikës Latine – sot janë ndër rajonet më të varfra. Ndërkohë, rajonet që ishin relativisht të pazhvilluara – siç ishte rasti i Shteteve të Bashkuara dhe Kanadasë – janë sot ndër rajonet më të pasura.
Sipas studimeve të tyre, ky ndryshim vjen për shkak të llojit të institucioneve të krijuara gjatë periudhës së kolonizimit. Në rajonet ku kolonizatorët ishin më të shumtë në numër, ata ndërtuan institucione që favorizonin rritjen ekonomike afatgjatë, si psh,. e drejta e pronës dhe pjesëmarrja politike. Ndërkohë në rajonet ku kolonizatorët u përballën me shkallë të lartë vdekshmërie dhe krijuan institucione jopërfshirëse me qëllim për të shfrytëzuar burimet dhe fuqinë punëtore, trashëgimitë e këtyre sistemeve vazhdojnë ende sot të pengojnë zhvillimin. Studimet e tyre gjithashtu analizojnë pse këto dallime institucionale kanë vazhduar për shekuj me radhë. Acemoglu, Johnson dhe Robinson ndërtuan një kornizë teorike, e cila shpjegon pse shoqëritë shpesh ngecin në atë që ata e quajnë “kurth” të institucioneve jopërfshirëse. Nga momenti që themelohen, këto institucione priren të funksionojnë në favor të një elitë të vogël, e cila ka pak nxitje për të mbështetur reformat nga të cilat do të përfitonin masat e gjera të popullatës. Kjo krijon një cikël vetëpërforcues, ku elita përdor fuqinë e saj politike për të ruajtur status quo-në, në kurriz të rritjes ekonomike afatgjatë për vendin në tërësi.
Megjithatë, sipas laureatëve të sivjetshëm, ndryshimi është i mundur. Në rrethana të caktuara, vendet mund të çlirohen nga këto kurthe institucionale dhe të krijojnë institucione gjithëpërfshirëse. Një faktor i tillë është kërcënimi i revolucionit. Kur masa mobilizohet dhe kërcënon elitën ekzistuese me revolucion ose trazira sociale në shkallë të gjerë, elita mund të detyrohet të heqë dorë nga pushteti dhe të lejojë reforma institucionale, siç është demokratizimi. Modeli i Acemoglu, Johnson dhe Robinson shpjegon se si ky proces ka funksionuar në kontekste të ndryshme historike, duke përfshirë demokratizimin e Evropës Perëndimore në shekullin e 19-të dhe në fillim të shekullit të 20-të. Studimet e tyre kanë implikime të gjera jo vetëm për të kuptuar historinë ekonomike, por edhe për politikën aktuale të zhvillimit. Gjetjet e tyre sugjerojnë se përpjekjet për të nxitur rritjen ekonomike në vendet në zhvillim duhet të përqendrohen në mbështetjen e krijimit të institucioneve gjithëpërfshirëse – veçanërisht ato që promovojnë sundimin e ligjit, të drejtat e pronës dhe llogaridhënien politike. Pa institucione të tilla, përpjekjet për të nxitur zhvillimin ekonomik ka të ngjarë të minohen nga elitat e rrënjosura dhe sistemet politike të korruptuara.
Një nga ilustrimet më të fuqishme të punës së tyre është rasti i Nogales, një qytet i ndarë nga kufiri SHBA-Meksikë. Në anën veriore të kufirit, në Nogales, Arizona, banorët gëzojnë standarde të larta jetese, të drejta politike dhe mundësi ekonomike. Vetëm pak milje larg Nogales, në Sonora, banorët përballen me standarde shumë më të ulëta jetese, institucione më të dobëta politike dhe më pak siguri ekonomike. Pavarësisht ndarjes së gjeografisë, kulturës dhe historisë së ngjashme, ndryshimet e theksuara në kushtet e jetesës midis këtyre dy qyteteve mund të shpjegohen nga ekzistenca e institucioneve shumë të ndryshme politike dhe ekonomike në ShBA dhe Meksikë.
Nobeli i sivjetshëm duke vlerësuar punën shkencore të profesorëve Acemoglu, Johnson dhe Robinson vlerësoi njëkohësisht rolin e institucioneve demokratike dhe gjithëpërfshirëse në zhvillimin ekonomik të qëndrueshëm, prosperitetin dhe mirëqenien e shoqërisë. Në një epokë të tillë ku autoritarizmi po rritet në mënyrë të rrezikshme, ku duket se kemi një tërheqje të demokracisë në nivel global fokusi te marrëdhënia ndërmjet thellimit të demokracisë dhe rritjes ekonomike duket se ishte kryefjala e akordimit të Nobelit të sivjetshëm nga ana e Akademisë.
Kosova e ka kompletuar këtë tetor me dy fitore nga dy ndeshje, duke mposhtur edhe Qipron me rezultat 3-0, pas fitores ndaj Lituanisë (2-1).
Dardanët e nisën me dominim ndeshjen, ndërsa qipriotët kishin vendosur të luanin ashpër, duke bërë disa ndërhyrje të palejuara.
Por, Amir Rrahmani shënoi në minutën e 30-të, duke thyer mbrojtjen kundërshtare me një super kalim në stilin e sulmuesit.
Pjesa e parë përfundoi me këtë gol, përkundërt se kishim raste të dyfishonin epërsinë.
Mirëpo, këtë gjë e bëri Ermal Krasniqi, kur realizoi një gol të bukur në minutë e 52-të për 2-0.
Dardanët nuk ndaleshin së kërkuari golin e tretë dhe ai erdhi në minutën e 71-të.
Emir Sahiti që ishte inkuadruar vetëm katër minuta më parë, realizoi për 3-0, për ta vulosur fitoren e Kosovës.
Kosova gjendet në vendin e dytë me nëntë pikë, tri më pak se Rumania që na pret në muajin nëntor, ndërsa Qipro ka tri dhe Lituania pa pikë.
Përgatiti: Nora Luta
Nga kjo e martë, kushdo që dëshiron t’i hyjë garës për kryeprokuror të Prokurorisë së Apelit do të ketë kohë 15 ditë për të aplikuar.
Të njëjtën periudhë kohore do ta kenë në dispozicion edhe kandidatët për kryeprokurorë të pesë Prokurorive Themelore, pasi Këshilli Prokurorial në mbledhjen e 15 tetorit, shpalli konkursin për këto pozita.
Këshilli pas shpalljes së konkursit, me short formoi edhe panelet vlerësuese, që do të kryesohen nga kryesuesi i KPK-së.
Gjatë kësaj mbledhjeje, KPK-ja, gjithashtu, miratoi rregulloren për transferimin dhe avancimin e stafit administrativ në sistemin prokurorial.
Ndërkohë, sipas rregullores së re për votim rekomandohen kandidatët nëse kanë së paku 70 nga 100 pikët e mundshme, dhe të mos kenë masë disiplinore në pesë vjetët e fundit, me përjashtim të qortimit apo vërejtjes jopublike në pesë vjet.
Ndërsa, ndryshe nga rregullorja e vjetër paneli vlerësues do të ketë në përbërje një anëtar joprokuror.
Përgatiti: Nora Luta
Saktësisht pas dy ditëve, më 17 tetor do të mbushet një vit prej kur presidentja Vjosa Osmani refuzoi të dekretojë Blerim Isufaj për kryeprokuror të shtetit.
Një vit pas, emri i njëjtë ka mbetur në sirtarët e zyrës së Osmanit për një vendim, duke bërë kështu që Kosova të jetë për më shumë se dy vjet me ushtrues detyre në një nga pozitat më të rëndësishme në sistemin prokurorial.
Zyra e Presidencës as të martën nuk ka kthyer një përgjigje për televizionin rreth kësaj çështjeje, teksa shoqëria civile thekson se do të duhej të kishte një vendim deri tash.
Ndonëse ushtruesi i detyrës ka kompetenca të plota, Bunjaku thekson se në praktikë ka efekt negativ.
Bunjaku dhe anëtarë të tjerë të shoqërisë civile thonë se do të duhej të përcaktohej një afat ligjor për dekretim të kryeprokurorit të shtetit.
Ndërkohë, prokurori Besim Kelmendi është ushtrues detyre i kryeprokurorit të Shtetit.
Presidentja Vjosa Osmani nuk e dekretoi Blerim Isufajn, me arsyetimin se pati shkelje ligjore gjatë përzgjedhjes, gjë që ishte kundërshtuar nga KPK-ja, e cila e kishte dërguar emrin e njëjtë sërish. Kritika kishte pasur edhe nga shoqëria civile.
Isufaj ishte renditur i pari në mesin e pesë kandidatëve për këtë pozitë, e ndryshe nga rastet e tjera, intervistat për kryeprokuror ishin zhvilluar në prani të kamerës dhe ishin transmetuar në televizionin publik.
Përgatiti: Arton Hamiti
Poseduesit e dokumenteve valide të Bosnjë e Hercegovinës, nga 1 janari i vitit të ardhshëm, krahas 125 vendeve, pa viza mund të udhëtojnë edhe në një tjetër.
Kryeministri Albin Kurti, nga Berlini njoftoi se Kosova, njëanshëm, do të lejojë lëvizjen e lirë për të gjithë shtetasit e Bosnjë e Hercegovinës. Në Bosnjë e në Kosovë njoftimi i kryeministrit kosovar u mirëprit.
Pas lëvizjes së njëanshme të Qeverisë kosovare, afaristja Linda Shala beson që Republika Srpska nuk do ta pengojë ratifikimin e marrëveshjes për lëvizje të lirë.
Në këtë kontekst, në një diskutim online me gazetarët, emisari special i Gjermanisë për Ballkanin Perëndimor, Manuel Sarrazin, u shpreh se Gjermania do të angazhohet për këtë çështje dhe e bëri të qartë që heqja e bllokadës nga presidenti i Republikës Srpska, Milorad Dodik, është e rëndësishme.
“Mendoj se çdo qytetar në Kosovë e kupton se nuk do t’i japim karamele Dodikut për ta kryer këtë. Është pozitive dhe lëvizje e mirë nga Qeveria e Kosovës që t’i lejojë qytetarët e Bosnjës të lëvizin lirshëm në Kosovë. Ky është shpirti që promovon Procesi i Berlinit dhe shpresoj që përfaqësuesit e entitetit të Republikës Serbe të pajtohen rreth atyre që promovon Procesi i Berlinit”, tha Sarrazin.
Marrëveshja për lëvizje të lirë vetëm me letërnjoftime mes vendeve të Ballkanit Perëndimor është arritur në 2022-tën.
Derisa qytetarët e Kosovës mund të lëvizin me letërnjoftime në Maqedoni të Veriut, Shqipëri, Serbi dhe Mal të Zi, ata duhet të pajisen me viza për të shkuar në Bosnjë e Hercegovinë.
Ngjashëm, edhe ata të Bosnjës që hyjnë në Kosovë. Kjo, për faktin se Bosnjë e Hercegovina, e cila nuk e njeh shtetin e Kosovës, nuk e ka ratifikuar ende marrëveshjen për lëvizje të lirë.
Përgatiti: Kastriot Tahiri
Kur rastet morën dheun e kaluan pesë ditë prej raportimeve se më shumë se 20 nxënës të shkollave fillore në komuna të ndryshme, u vetëlënduan si pasojë e disa sfidave virale në “Tiktok”, reagoi Ministria e Arsimit.
Nëpërmjet një komunikate, MASHT-i kërkoi që DKA-të ta zbatojnë dokumentin e hartuar, në janar të këtij viti për “Politika për Mbrojtjen e Fëmijës në Arsimin Parauniversitar”.
Mirëpo, në dokumentin prej 18 faqesh, veç përkufizimeve të përgjithshme nuk përmendet siguria e as edukimi medial.
Për këtë shkak, njohësi i arsimit, Rinor Qehaja, thotë se zbatimi i tij nuk mjafton, ndërkaq thekson se shkollat duhet të instalojnë mekanizma të qëndrueshëm.
“Parandalimi i të rinjve kërkon vëmendje më të fuqishme institucionale. Reagim të qëndrueshëm me mekanizma të instaluar në shkolla. Është i pamjaftueshëm një dokument strategjik që nuk shkon në shkolla”, tha Qehaja.
Kufizimi i qasjes në rrjetet sociale nga nxënësit nuk parashihet në Strategjinë Shtetërore për arsim, por as në Ligjin për Mbrojtjen e Fëmijëve.
Kjo vlerësohet shqetësuese nga Qendra për Studime të Avancuara.
“Interneti ka deport kudo, kjo mungesë e mekanizmave e përkushtimit të shtetit, për ta rregullu këtë çështje përbën shqetësim shtetëror. Duhet bërë një organizim më i mirë. Kërkohet strategji më të detajshme në artikulimin e këtyre çështjeve”, tha Shkodran Ramadani nga FIT.
Javën e kaluar, nxënës të shkollave fillore në Gjakovë, Fushë-Kosovë e Kamenicë u bënë pjesë e sfidave të ndryshme që janë virale në rrjetin social “TikTok”, duke u vetëlënduar. Për rastet u njoftua policia, derisa drejtoritë e Arsimit kanë nisur t’i marrin edhe hapat e parë – t’i ndalojnë telefonat në shkolla.
Përgatiti: Fatlum Jashari
Dinamikë të re për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, nëpërmjet zbatimit të marrëveshjeve ekzistuese dhe shfrytëzimit të mundësive, kërkoi kancelari i Gjermanisë, Olaf Scholz, të hënën.
Si hap drejt normalizimit, ai, por edhe presidentja e Komisionit Evropian Ursula Von der Leyen, përmendën zhbllokimin e CEFTA-s, që nuk lidhet direkt me procesin e dialogut.
Teksa vlerësoi se normalizimi nuk është më i lidhur me diskutime, por me veprime konkrete, profesori Dritëro Arifi theksoi se BE-ja tani kërkon që Ballkani të lëvizë drejt integrimit.
“Normalizimi tash fillon me zbatimin e marrëveshjeve të arritura në Bruksel, Ohër, dhe të gjithave të nënshkruara më herët. Pra, i gjithë Ballkani Perëndimor nëse dëshiron të lëvizë drejt BE-së, e ka të pamundur nëse nuk bashkëpunon, pra nëse nuk integrohet njëherë brenda Tregut Rajonal, pastaj të jemi garues me tregun evropian”, tha Arifi.
Në këtë kontekst, ai vlerësoi se Kosova nuk duhet të bjerë në, siç u shpreh, “gracën serbe, që ka për qëllim të mos lejojë integrimin e rajonit”.
“Kosova do të duhej të lëvizte shumë më shpejt, të dritës po them kushtimisht, që t’i ikë kësaj politike primitive, këtij kurthi, që të paktën ne të avancojmë dhe ta ngremë standardin. Sepse kur mbetet vetëm një problem, atëherë është lehtë të atakohet ai problem”, tha Arifi.
Pasi përmendi se rruga e Kosovës dhe e Serbisë për anëtarësim në BE, por edhe përfitimi nga fondet e saj, është e kushtëzuar me normalizimin, politologu Fidan Ukaj theksoi se presioni do të rritet.
“Mendoj se viti 2025 do të sjellë një dinamikë të re në procesin dialogues e po ashtu do të ketë një presion më të madh nga ana e faktorit ndërkombëtar ndaj palëve, qoftë në implementimin e akordimeve, e po ashtu edhe në ndarjen e fondeve për vendet e Ballkanit Perëndimor, qoftë përmes lehtësimit në tregti përmes CEFTA-s”, tha Ukaj.
Duke folur për kërkesën për dinamikë të re, kryeministri Albin Kurti, të hënën, tha se pret lëvizje pasi të kompletohet ndryshimet pas-zgjedhore në institucionet e Bashkimit Evropian.