Category: SHKENCË

Shkencëtari nga Deçani Naim Krasniqi ka sjell librin e dytë “Fusha antimagnetike në makrobotë”, i cili tashme ka dalë nga shtypi prej shtëpisë botuese “Lena Graphic Design”, Prishtinë.

Gjashtë muaj më parë ai botoi librin “Mikrobota, më ndryshe”, ku parashtron një strukturë të re të atomit shumë më të përbërë se sa besohej e që e ndryshon njohjen e mikrobotës.

Në këtë libër autori paraqet zbulimin e tij madhor të fushës së re – fushës antimagnetike, duke e shpjeguar se si formohet dhe ç’rol luan ajo.

Fusha antimagnetike si e vetmja forcë shtytëse në makrobotë është ajo që e bën universin të jetë kështu sikurse është, e pa këtë forcë shtytëse – forcat tërheqëse do ta mbanin universin të tkurrur si një top i vetëm kaotik.

Në këto dy vepra autori i saj ka parashtruar disa nga arritjet e tij në punën mëse tri dekadëshe, me theks të posaçëm punën e dekadës së fundit kur në vitin 2013 ka zbuluar fushën antimagnetike.

Naim Krasniqi është eksperimentues dhe teoricien i fizikës. Ka të patentuar projekte të veta novatore. Jeton në Francë. Krasniqi ka vite që parashtron një teori ndryshe për fizikën, për universin.

Ndërsa Hemisfera Veriore zhytet nën një valë të nxehti rekord të verës, shumë më në jug, një tjetër rekord i tmerrshëm klimatik po thyhet. Akulli në Antarktik ka rënë në nivele të ulëta të paprecedentë për këtë periudhë të vitit.

Çdo vit, akulli në Antarktik tkurret në nivelet më të ulëta në fund të shkurtit, gjatë verës së kontinentit. Më pas, akulli ngrihet përsëri gjatë dimrit. Mirëpo, këtë vit shkencëtarët kanë vërejtur diçka ndryshe.

Akulli nuk është kthyer në nivelet e pritura, madje është në nivelin më të ulët të regjistruar prej 45 vitesh. Kjo sasi akulli e humbur është e barabartë me përmasat e Argjentinës.

Fenomeni është përshkruar nga disa shkencëtarë si i jashtëzakonshëm – diçka që është kaq e rrallë, sa gjasat janë që të ndodhë vetëm një herë në miliona vjet.

Ted Scambos, një akullnajalog në Universitetin e Kolorados Boulder, tha se nuk duhet krahasuar më me epokën e mëparshme.

“Loja ka ndryshuar”, tha ai për CNN. “Nuk ka kuptim të flasim për gjasat që të ndodhë siç ishte sistemi dikur, po na tregon qartë se sistemi ka ndryshuar.”

Shkencëtarët tani po përpiqen të kuptojnë pse.

Është gjallesa e vetme në botë që ka këtë aftësi të jashtëzakonshme: një specie kandili deti, Turritopsis dohrnii, e zbuluar për herë të parë në vitet 1880 në Detin Mesdhe dhe e nxjerrë në pah si një organizëm unik të qëndrueshme në ekspozitën Life at the Limits: Stories of Amazing Species.

I ashtuquajturi “kandil deti i pavdekshëm”, mund të dhe të kthehet në një fazë të hershme zhvillimi nëse lëndohet ose kërcënohet.

Si të gjithë kandilat e detit, ai e fillon jetën si një larvë, e quajtur planula, e cila zhvillohet nga një vezë e fekonduar. Një planula noton në fillim, më pas vendoset në dyshemenë e detit dhe rritet në një koloni cilindrike të polipeve. Këto në fund pjellin meduza, gjenetikisht identike – gjallesat që ne i njohim si kandil deti – të cilat rriten në moshë madhore brenda disa javësh.

I rritur plotësisht, Kandili i pavdekshëm është vetëm rreth 4,5 mm (0,18 inç) i gjerë. Një stomak me ngjyrë të kuqe të ndezur është i dukshëm në mes të ziles së tij transparente dhe skajet janë të veshura me deri në 90 tentakula të bardha. Megjithatë, këto krijesa të vogla transparente kanë një aftësi të jashtëzakonshme mbijetese. Në përgjigje të dëmtimit fizik apo edhe urisë, ata bëjnë një hap prapa në procesin e zhvillimit të tyre, duke u shndërruar përsëri në një polip.

Në një proces që duket jashtëzakonisht si pavdekësia, kolonia e polipeve të rilindura përfundimisht lëshon meduza që janë gjenetikisht identike me të rriturin e dëmtuar. Në fakt, që kur ky fenomen u vëzhgua për herë të parë në vitet 1990, speciet u quajtën “kandil deti i pavdekshëm”.

Mekanizmi qelizor pas tij – një proces i rrallë i njohur si transdiferencim – është me interes të veçantë për shkencëtarët për aplikimet e tij të mundshme në mjekësi. Duke iu nënshtruar transdiferencimit, një qelizë e rritur, ajo që është e specializuar për një ind të caktuar, mund të bëhet një lloj krejtësisht i ndryshëm qelize të specializuar. Është një mënyrë efikase e riciklimit të qelizave dhe një fushë e rëndësishme studimi në kërkimin e qelizave staminale që mund t’i ndihmojë shkencëtarët të zëvendësojnë qelizat që janë dëmtuar nga sëmundjet.

Turritopsis dohrnii është gjithashtu një pushtues gjithnjë e më agresiv. Llojet detare kanë qenë prej kohësh të njohura për udhëtimet nëpër botë. Studiuesit kanë identifikuar kohët e fundit kandil deti i pavdekshëm si një “austopist i shkëlqyer”, veçanërisht i përshtatshëm për të mbijetuar udhëtimet e gjata në anije mallrash.

Në të njëjtin studim, studiuesit dokumentuan gjithashtu individë në thelb gjenetikisht identikë ‘Turritopsis dohrnii’ të shpërndarë nëpër oqeanet e botës, duke ngritur një pyetje intriguese për natyrën e vdekshmërisë – nëse të gjitha qelizat e një organizmi zëvendësohen, a është ende i njëjti individ? /atvlive.tv

Pas një qershori të nxehtë rekord, zona të mëdha të SHBA-së dhe Meksikës, Evropës Jugore dhe Kinës përjetuan nxehtësi ekstreme në korrik 2023, duke thyer shumë rekorde lokale të temperaturave të larta.

Temperaturat tejkaluan 50C më 16 korrik në Death Valley në SHBA si dhe në Kinën Veriperëndimore (CNN). Rekorde u arritën gjithashtu në shumë stacione të tjera meteorologjike në Kinë dhe rekordi i nxehtësisë kineze u thye në Sanbao më 16 korrik. Në Evropë, dita më e nxehtë ndonjëherë u regjistrua në Katalunja dhe rekordet më të larta të temperaturës minimale ditore u thyen në pjesë të tjera të Spanjës .

“Disa vdekje nga nxehtësia janë konfirmuar në SHBA, duke përfshirë emigrantë në kufirin me Meksikën. Vetëm në Meksikë mbi 200 njerëz vdiqën për shkak të të nxehtit. Spanja, Italia, Greqia, Qiproja, Algjeria dhe Kina gjithashtu raportuan vdekje nga nxehtësia, si dhe një rritje të madhe të shtrimeve në spital për shkak të sëmundjeve të lidhura me nxehtësinë. Një pjesë e madhe e popullsisë në Itali dhe Spanjë dhe mbi 100 milionë njerëz në jug të SHBA-së janë nën alarmin e të nxehtit. Në të tre rajonet, kërkesa për energji u rrit dhe ndikoi negativisht një numër kulturash të rëndësishme, duke përfshirë vajin e ullirit në Spanjë dhe prodhimin e pambukut në Kinë” , thuhet në deklaratën e shkencëtarëve të World Weather Attribution.

Valët e të nxehtit janë ndër rreziqet natyrore më vdekjeprurëse me mijëra njerëz që vdesin nga shkaqe të lidhura me nxehtësinë çdo vit. Megjithatë, ndikimi i plotë i një valë të nxehti rrallë dihet saktësisht sepse shumë vende nuk kanë një regjistrim të saktë të vdekjeve të lidhura me nxehtësinë, prandaj shifrat e vdekshmërisë globale të disponueshme aktualisht janë të nënvlerësuara.

“Ky ndryshim i klimës ka një shkaktar kryesor. Ai është njeriu, “dora” e të cilit ka luajtur një rol “absolutisht shkatërrues” në valët ekstreme të të nxehtit që kanë përfshirë Amerikën e Veriut, Evropën dhe Kinën”, ky është dhe vlerësimi më i rëndësishëm i shkencëtarëve të World Weather Attribution i publikuar sot.

Në përputhje me atë që pritej nga parashikimet e kaluara të klimës dhe raportet e IPCC, Amerika e Veriut, Evropa dhe Kina kanë përjetuar gjithnjë e më shpesh valë të nxehti gjatë viteve të fundit si rezultat i ngrohjes së shkaktuar nga aktivitetet njerëzore, prandaj valët aktuale të nxehtit nuk janë të rralla. Tashmë këto temperatura të larta do t’i përjetojnë afërsisht 1 herë në 15 vjet në rajonin SHBA/Meksikë, 1 herë në 10 vjet në Evropën Jugore dhe 1 herë në 5 vjet në Kinë.

Nëse njerizimi nuk do të kishte qenë kaq vetë shkatërrues duke ngrohur planetin, ngjarje të tilla klimatike do të ishin jashtëzakonisht të rralla.

P.sh. Kina do të kishte përjetuar valë të tilla të nxehti 1 herë në 250 vjet, ndërsa nxehtësi maksimale si në korrik 2023 do të kishin qenë praktikisht të pamundura të ndodhnin në rajonin SHBA/Meksikë apo në Evropën Jugore.

Shkencëtarët amerikanë kanë zbuluar se peshkaqenët me shumë gjasa konsumojnë kokainë të hedhur në ujërat e Floridës dhe kjo mund t’i bëjë ata të sillen në mënyra të çmendura.

Kjo dyshohet se ka ndodhur pasi kontrabandistët e drogës lënë tonelata kokainë në ujërat përreth Floridës, të transportuara nga Amerika e Jugut dhe Qendrore, ose për t’u larguar me bashkëpunëtorët ose për të shmangur arrestimin.

Vetëm muajin e kaluar, u raportua se roja bregdetare amerikane sekuestroi më shumë se 6400 kg kokainë në Detin e Karaibeve dhe Oqeanin Atlantik, me vlerë 186 milionë dollarë.

Siç raporton “The Guardian”, studiuesit filmuan një peshkaqen që dukej se ishte nën ndikimin e disa opiateve dhe po notonte në rrathë të ngushtë, pavarësisht se nuk kishte asgjë aty pranë.

Përveç gjurmimit të peshkaqenëve, shkencëtarët vendosën gjithashtu pako të ngjashme me kokainë në ujë si pjesë e studimit të tyre, si dhe mjellma të reja për të parë se cilat do t’i kafshonin më parë.

Astronomët kanë zbuluar një yll me dy ‘fytyra’ ku njëra përbëhet nga hidrogjeni dhe tjetra nga heliumi. Ylli i bardhë xhuxh është quajtur Janus, në nder të perëndisë romake të ndryshimit.

“Sipërfaqja e yllit të bardhë xhuxh ndryshon nga njëra anë te tjetra. Kur ia tregoj vëzhgimet të tjerëve, ata shastisen”, shprehet Ilaria Caiazzo, udhëheqësja e studimit në Institutin e Teknologjisë në Kaliforni.

Fenomeni i çuditshëm mund të jetë pasojë e një faze të rrallë evolucioni që po kalon ylli i shuar. “Jo të gjithë, por disa yje xhuxhë ndryshojnë duke u mbizotëruar nga heliumi në vend të hidrogjenit”, shpjegon Caiazzo.

Ana nga e cila ndodhet hidrogjeni është më e ndritshme. Në pjesën ku ndodhet heliumi, duken flluska dhe shtresa e hollë e hidrogjenit në sipërfaqe është shkatërruar duke e zhvendosur heliumin poshtë.

Janus u pikas nga ZTF, një skaner në Observatorin Palomar pranë San Diegos. Ylli xhuxh rrotullohet çdo 15 minuta në aksin e tij, një fenomen që iu zbuloi astronomëve dy ‘fytyrat’ e tij.

Ishte një kohë kur ende kishte ëndrra ku (pothuajse) çdo gjë dukej e mundur, shkruan gazeta gjermane ”Rheinpfalz” në një artikull kushtuar zbritjes së parë të njeriut në Hënë.

“Besimi në përparimin teknologjik ishte pothuajse i patundur në vitet ‘60 të shekullit të kaluar. Por, një ëndërr u bë e vërtetë kur Neil Armstrong vendosi këmbë në sipërfaqen e Hënës më 20 korrik 1969”, shton ajo.

“Ky ishte më shumë se kulmi i përpjekjeve të pabesueshme të inxhinierëve dhe shkencëtarëve, që u arrit me një teknologji që sot duket e vjetërsuar”, thekson ajo.

Njerëzimi në fakt dukej i aftë për të kapërcyer barrierat e hapësirës dhe kohës, shkruan KosovaPress.

Misioni “Apollo 11” është shndërruar sot në simbolin e një epoke të re drejt hapësirës, ku protagonistë të rinj po sfidojnë njëri-tjetrin në një garë që synon kthimin në Hënë në një rutinë duke e shndërruar këtë satelit të vogël në një bazë kërkimore dhe në një plasdarm për eksplorimin e sistemit diellor duke filluar nga planeti Mars.

Toka do të kthehet në një “ferr” të vërtetë nëse valët e të nxehtit nuk i nxitin qeveritë e vendeve që të marrin masa për ndryshimet klimaterike. Ky është paralajmërimi që vjen nga një shkencëtare e klimës në një kohë kur Toka po përballet me fenomene ekstreme të motit.

“Njerëzimi duhet të presë gjithnjë e më shpesh fenomene ektreme të motit, nëse temperaturat globale vijojnë të rriten me ritmet aktuale,” deklaroi Dr. Akshay Deoras, nga departamenti i meteorologjisë në Universitetin Reading.

Temperaturat globale pritet që të rriten më më shumë se 1.5C përpara vitit 2027, duke shkelur kështu normën që ishte paracaktuar në Marrëveshjen e Parisit të vitit 2015 dhe duke shkaktuar pasoja katastrofike.

“Temperaturat të rritje, të nxitura nga emetimet e gazeve serrë po nxehin Europën dhe pjesën tjetër të planetit tonë,” tha Dr Deoras.

“Ne e kemi ditur edhe më herët se rritja e temperaturave me 1.5°C mund të kishte pasoja katastrofike duke sjellë fenomene të motit ekstrem, duke përfshirë këtu valën përvëluese të të nxehtit që po shohim në Spanjë dhe në Itali.”

Marrëveshja e Parisit, e firmosur nga 175 vende, kishte si objektiv kryesor ndalimin e rritjes së temperaturave me 1.5C mbi vlerat e regjistruara në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të, përpara se të merrnin hov industrializimi dhe lëndët djegëse fosile.

Gjeologët kryesorë kanë propozuar vitin 1950 si fillimin zyrtar të të ashtuquajturës “Epoka e Njeriut” ose Antropocene.

Gjeologët e ndajnë historinë e Tokës në epoka të ndryshme.

Aktualisht jetojmë në Holocen, që filloi më pak se 12.000 vjet më parë, pas epokës së fundit të madhe të akullit.

Megjithatë, meqenëse kohët e fundit njerëzimi ka ndryshuar masivisht Tokën, përmes emetimeve të gazeve serrë, shkatërrimit të ekosistemeve dhe mjeteve të tjera, ekspertët besojnë se nevojitet një epokë e re.

“Një sekuencë sedimentare shkëmbi nga një liqen i vogël në Kanada duhet të shërbejë si referencë për fillimin e epokës”, njoftoi sot Grupi i Punës Antropocene AWG.

Konkretisht, studiuesit favorizojnë një shtresë sedimentare nga viti 1950.

Ekspertët vunë në dukje fillimin e epokës njerëzore duke dalluar gjeomarkera në mostrën e shkëmbinjve kanadezë, veçanërisht pasojat radioaktive nga testet e armëve bërthamore pas Luftës së Dytë Botërore.

Këto izotope të plutoniumit janë të zbulueshëm në mbarë botën.

Në mënyrë që të konsiderohet një standard gjeologjik universal, 3 organe të nivelit më të lartë duhet ende të votojnë për propozimin e AWG-së, shkruan ATSH.

Një vendim pritet deri në gusht të vitit të ardhshëm.