Category: SHKENCË

Tashmë po afrohemi edhe më afër jetësës në Hënë, krejt kjo pasi shkencëtarët kanë arritur të zbulojnë një burim energjie e cila lejon astronautët të qëndrojnë në satelitin natyal të tokës për një periudhë më të gjatë.

Program Artemis ka lejuar që të krijojë një bazë në hënë rreth viteve 2030, andaj Nasa shpreson se kjo do të jetë një tjetër mundësi e cila do të funskionalizojë jetesën atje.

Universiteti Bangor ka krijuar një karburant me qeliza nukleare, në madhësinë e farave të lulëkuqes, për të prodhuar energjinë e nevojshme për të mbështetur jetën atje.

Hëna, që shihet si porta hyrëse për në Mars, aty ku ka përmbajtje të shumë resurseve të vlefshme për teknologjinë modern.

Shkencëtarët nga Universiteti Bangor në Britani po ashtu besojnë se do të testohet plotësisht karburanti bërthamor gjatë muajve të ardhshëm. Në disa pjesë të hënës, ku temperature shkon deri në minus 248 gradë celsius pasi nuk ka atmosferë për ta ngrohur atë sipërfaqe.

Megjithatë këtë muaj, India hyri në librat e historisë duke shënuar suksesin e uljes se një anije kozmike në polin jugor të Hënës.

Qëllim ky i cili ishte cilësohej si një arritje e misionit të testeve nëse në sipërfaqen e satelitit natyror të Tokës ka gjurmë akulli me bazë uji.

Sipas shkencëtarëve të cilët thonë se nëse diçka e tillë konfirmohet, kjo do të ishte një mbështetje e madhe për zhvillimin e jetesës njerëzore në Hënë. /Përgatiti: Sofia Avdyli

Për më shumë, shikoni emisionin e sotëm të mëngjesit ALARM në ATV, të cilin e gjeni në videon më poshtë:

Një studim i botuar së fundmi pretendon se “paraardhësit njerëzorë” ishin në prag të zhdukjes mbi 900,000 vjet më parë.

Bazuar në një metodë të re analize, shkencëtarët zbuluan se paraardhësit tanë mbijetuan në një grup prej më pak se 1300 individësh, shkruan France24.

Siç thuhet më tej, ndërsa shumica e njerëzve në ditët e sotme shqetësohen për mbipopullimin e planetit Tokë, i cili aktualisht ka më shumë se 8 miliardë individë, paraardhësit tanë po përballeshin me një problem shumë të ndryshëm.

Duke përdorur një teknikë të re për të analizuar të dhënat gjenetike, një grup ndërkombëtar shkencëtarësh sugjeruan se paraardhësit njerëzorë pësuan një “pengesë të rëndë të rritjes së popullsisë” duke filluar rreth 930,000 vjet më parë, në një studim të botuar të enjten.

Dhe duke zgjatur për gati 120,000 vjet, kjo pengesë rezultoi në një rënie të numrit të individëve që lindnin fëmijë nga rreth 100,000 në pak më pak se 1,300.

Kjo rënie drastike e popullsisë mund të ketë shënuar fundin për njerëzimin, duke parandaluar që speciet tona të ecin ndonjëherë në Tokë, tha studimi.

“Metoda… e quajtur FitCoal, është tërësisht inovative dhe ka një saktësi të vlerësuar prej 95 për qind”, thanë dy nga bashkautorët e studimit, antropologu i Universitetit të Firences, Fabio Di Vincenzo dhe paleontologu i Universitetit Sapienza të Romës, Giorgio Manzi.

Duke përzgjedhur mostrat e gjenomit nga 3,154 njerëz në rreth 50 grupe të popullsisë në mbarë botën, shkencëtarët përdorën FitCoal për të gjurmuar bagazhin gjenetik në kohë për të vlerësuar madhësinë e popullatave të mëparshme që zotëronin të njëjtën përbërje gjenetike.

Kështu, shkencëtarët arritën në përfundimin më të mundshëm të studimit: ky grup i vogël individësh i shpëtoi paraardhësit tanë nga fshirja nga faqja e Tokës rreth 900,000 vjet më parë.

Shkencëtarët e NASA-s shprehen se besojnë se ka jetë përtej Tokës dhe mund të jetë shumë më afër sesa mendojmë.

Duke folur në një ekspozitë në hapësirën e thellë në Nju Jork, Dr Michelle Thaller reflektoi mbi shanset e ekzistencës së jetës jashtëtokësore dhe tha: Unë patjetër mendoj se do të gjejmë jetë në një planet tjetër.

Sipas saj format e jetës së huaj mund të gjenden edhe në një planet fqinj, Venusi. I mbështjellë në një atmosferë intensive që ka shtypur të gjithë zbarkuesit e dërguar për të eksploruar planetin përvëlues dhe toksik, asnjë jetë nuk mund të mbijetojë në sipërfaqen e tij.

“Nuk e prisja kurrë Venusin,” tha Dr Thaller, një shkencëtare në Qendrën e Fluturimeve Hapësinore Goddard të NASA-s. “Por, Venusi tani është një nga ato ku ne shohim diçka në atmosferë që duket sikur mund të prodhohet nga bakteret”, u shpreh ajo për US Sun.

Dr Thaller nuk është e vetmja në këtë mendimi, një numër studimesh shkencore propozojnë të njëjtën teori.

Në drejtim të kundërt, larg Diellit, dy misione janë vendosur për të eksploruar hënat e akullta të Jupiterit për shenja jete nga viti 2030, Lëngu i Agjencisë Hapësinore Evropiane dhe Clipper i NASA-s.

“Ne shohim shenja të mundshme të jetës në atmosferën e Venusit, dhe ndoshta nën akull në hënat e akullta të Jupiterit dhe Saturnit”, tha Dr Thaller.

“Sistemi diellor mund të jetë i mbushur me jetë të thjeshtë, jetë mikrobike. Thjesht duhet të jemi 100% të sigurt, për të thënë se kemi gjetur diçka”, u shpreh ajo.

Në fillim të këtij viti, hëna e akullt e Saturnit Enceladus u zbulua se përmban të gjashtë elementët thelbësorë të nevojshëm për jetën pasi u zbulua fosfori. Megjithatë, nuk janë zbuluar ende shenja përfundimtare të jetës.

“Nuk kemi ende prova absolute. A mendoj se ka jetë atje? Absolutisht që po”, tha dr Thaller.

Helikopteri Ingenuity kreu një fluturim provë në Mars dhe gjithçka u filmua nga roveri Perseverance.

Dendësia e atmosferës në Mars është vetëm 1 për qind e asaj të Tokës, duke e bërë shumë më të vështirë për anijen kozmike gjenerimin e ngritjes së nevojshme për fluturim.

Megjithatë, helikopteri eksperimental Ingenuity i agjencisë amerikane të hapësirës NASA është projektuar për të prodhuar ngritje duke përdorur rotorët në kushte kaq unike dhe deri më tani ka përfunduar më shumë se 50 fluturime.

Roveri Perseverance i NASA-s së fundmi regjistroi fluturimin e 54-të të helikopterit në Mars, i cili u zhvillua në fillim të gushtit. Pasi Ingenuity përjetoi një anomali që shkaktoi uljen e shpejtë të tij, NASA kreu këtë test për të siguruar që sistemi i navigimit ishte ende duke punuar pa probleme dhe rezultati i testit ishte pozitiv, transmeton Telegrafi.

Fly into #NationalAviationDay with Ingenuity!@NASAPersevere captured this video during the #MarsHelicopter’s 54th flight as the rotorcraft hovered 16 feet (5 m) above the surface and rotated to the left before landing again. pic.twitter.com/y2ay2dKZa7

— NASA JPL (@NASAJPL) August 19, 2023

Videoja tregon Ingenuity duke nisur rrotulluesit e saj dhe duke qëndruar pezull rreth pesë metra mbi sipërfaqe dhe më pas duke u ulur.

Perseverance e filmoi këtë test nga një distancë prej 55 metrash.

Përndryshe, roveri, së bashku me partnerin e tij, eksploron shkëmbinjtë dhe dheun duke kërkuar “objekte, substanca dhe/ose mostra origjina e të cilave kërkon një agjent biologjik”.

“Një qëllim kryesor i misionit të roverit në Mars është astrobiologjia, duke përfshirë kërkimin e shenjave të jetës mikrobiale të kaluar”, njoftoi NASA.

Anija kozmike e Rusisë, Luna-25, është rrëzuar në sipërfaqen e Hënës më 20 gusht, pasi e kishte humbur kontrollin, tha Agjencia ruse e Hapësirës, Roskosmos.

Ajo pritej të zbarkonte në polin jugor të Hënës, por dështoi pasi hasi në telashe derisa po lëvizte në orbitën e parazarkimit.

Ky ishte misioni i parë i Rusisë në Hënë në 47 vjetët e fundit.

Anija kozmike ishte paraparë të zbarkonte të hënën për ta eksploruar një pjesë të Hënës, për të cilën shkencëtarët mendojnë se mund të përmbajë uji të ngrirë dhe elemente të çmuara.

Roskosmos theksoi të dielën se i kishte humbur të gjitha kontaktet me anijen kozmike të shtunën pasdite.

“Mjeti lëvizi në një orbitë të paparashikuar dhe u shua si pasojë e përplasjes në sipërfaqen e Hënës”, tha Roskosmos në një komunikatë për media më 20 gusht.

Të shtunën, anija kozmike e përjetoi një “situatë të pazakontë” derisa po përgatitej për t’u futur në orbitën e parazbarkimit, para uljes së paraparë në sipërfaqen hënore më 21 gusht.

Sipas mediave ruse, zyrtarët e Hapësirës mbajtën një takim emergjent gjatë natës së 19-20 gushtit, në përpjekje për ta shpëtuar misionin.

Luna-25 u fut në orbitën hënorë më 16 gusht, duke u bërë anija e parë kozmike ruse që e bën këtë që nga Luna-24 e liderit sovjetik Leonid Brezhnev në vitin 1976.

Rusia synon ta ndërtojë një bazë në Hënë deri në vitin 2040.

Luna-25 u nis nga kozmodromi i Rusisë, Vostochy, më 11 gusht, ndërsa në orbitë u fut pesë ditë më vonë, më 16 gusht.

Ajo ishte paraparë të vepronte për një vit përreth polit jugor të Hënës.

Misioni i saj kishte për qëllim të eksploronte pjesë të Hënës, për të cilat shkencëtarët besojnë se mund të përmbajnë ujë të ngrirë dhe resurse të tjerë, të cilat mund të përdorën gjatë qëndrimeve më të gjata të njerëzve në sipërfaqen e Hënës.

Rusia është duke garuar kundër Indisë, e cila synon ta zbarkojë anijen e vet kozmike, Chandrayaan-3 në polin jugor të Hënës më 23 gusht.

Shtetet e Bashkuara dhe Kina kanë shënuar përparim, po ashtu, në programet e tyre për eksplorimet hënore, si dhe planet për të ndërtuar baza hënore.

Vetëm tri shtete ia kanë dalë të zbarkojnë në Hënë suksesshëm: Bashkimi Sovjetik, Shtetet e Bashkuara dhe Kina, por jo në polin jugor të saj. Prandaj, India dhe Rusia po garojnë për t’u bërë vendi i parë që e arrin këtë.

Një përpjekje e mëparshme e Indisë për të zbarkuar në polin jugor të Hënës më 2019 dështoi, pasi anija e saj kozmike u rrëzua në sipërfaqen e Hënës.

Roscosmos tha se donte të tregonte se Rusia “është një shtet në gjendje ta dërgojë një ngarkesë në Hënë dhe ta sigurojë qasjen e garantuar të Rusisë në sipërfaqen e Hënës”.

Rusia e ka tani shumë të vështirë të ketë qasje në teknologjinë perëndimore, të cilat po ndikojnë në programin e saj hapësinor, që prej së po përballet me sanksione për shkak të pushtimit të Ukrainës. /REL

Eksperimenti zbulon se gjenet njerëzore mund të kontrollohen me energji elektrike
Sipas hulumtimit të ri të kryer nga shkencëtarët nga ETH Zurich në Zvicër, e ardhmja mund të presë një pajisje portative që mund të ndikojë drejtpërdrejt në përmirësimin e shëndetit tonë. Gjatë eksperimentit, shkencëtarët përdorën impulse të vogla të energjisë elektrike për të nxitur prodhimin e insulinës në minjtë laboratorikë me ind pankreatik njerëzor të projektuar posaçërisht.

Kjo “ndërfaqe elektrogjenetike”, sipas shkencëtarëve, mund të përdoret në të ardhmen për të shkaktuar gjenet e synuara.

“Pajisjet elektronike të veshura po luajnë një rol në rritje në mbledhjen e të dhënave shëndetësore të individëve për ndërhyrje mjekësore të personalizuara. Megjithatë, ato ende nuk mund të programojnë terapi direkte sepse nuk ka një ndërfaqe të drejtpërdrejtë elektrogjenetike. Ne ofrojmë hallkën që mungon”, thanë ata.

Stimulimi i drejtpërdrejtë i prodhimit të insulinës mund, për shembull, të ndihmojë dikë me diabet. Konkretisht, gjatë studimit, ekspertët implantuan qelizat e pankreasit njerëzor te minjtë me diabet të tipit 1 dhe më pas i stimuluan me rrymë direkte nga gjilpërat e akupunkturës.

Eksperimenti përdori teknologjinë e rregullimit të drejtuar nga rryma direkte (DART), e cila, sipas shkencëtarëve, kombinon teknologjinë dixhitale të pajisjeve tona dhe teknologjinë analoge të trupave biologjikë.

Domethënë, ne kemi lindur me një grup të caktuar gjenesh. Edhe pse ky kod gjenetik nuk ndryshon shumë gjatë gjithë jetës, zakonet tona dhe procesi i plakjes mund të ndryshojnë mënyrën se si gjenet aktivizohen. DART mund të bëhet një mjet për të ndryshuar disa nga këto ndryshime, shkruan sciencealert.

Duke përdorur këtë metodë, shkencëtarët ishin në gjendje të nxisin që niveli i sheqerit në gjakun e minjve me diabet të kthehet në kufijtë normalë. Sigurisht, ne jemi ende shumë larg nga një Fitbit që menaxhon diabetin, por është një provë emocionuese e konceptit.

Shkencëtarët që qëndrojnë pas këtij projekti janë të bindur se teknologjia mund të zhvillohet dhe zgjerohet më tej, domethënë mund të përdoret për disa procese të tjera, jo vetëm për prodhimin e insulinës. /Telegrafi/

Shiu vjetor “Perseid” ndriçoi mbrëmë qiejt anembanë botës me meteor, disa të mëdhenj sa një bizele, që godasin atmosferën e Tokës me shpejtësi 134,000 mph (215,000 km/h).

Ky fenomen ndodh në një kohë të ngjashme në korrik dhe gusht të çdo viti, dhe këtë herë ka arritur kulmin e tij në natën ndërmjet të shtunës dhe të dielës.

Për pasojë, një spektakël i jashtëzakonshëm iu është dhuruar qytetarëve në shumë vende të botës, mes tyre edhe në Shqipëri. BBC ka publikuar foto të shkrepura në disa shtete, mes tyre edhe nga Parku Kombëtar i Shebenikut, në vendin tonë.

Shiu i meteorëve konsiderohet si një nga ngjarjet më të mira dhe më tërheqëse astronomike.

Shkencëtarët e agjencisë amerikane të hapësirës (NASA) zbuluan se Marsi ka filluar të rrotullohet gjithnjë e më shpejt, gjë qe cila ka rezultuar me shkurtimin e ditës në Mars, transmeton Anadolu.

Studimi i cili u publikua në revistën “Nature” tregon se rrotullimet e Marsit janë përshpejtuar ndoshta për shkak të ndryshimit të masës së saj, për çka ditët në Mars u bënë më të shkurta.

“Sky News” raportoi se shkalla e rrotullimit të Marsit rritet me 4 milisekonda (njësia e këndit që përdoret për matjen e distancës midis yjeve në astronomi) çdo vit dhe për këtë arsye ditët në Mars shkurtohen me rreth një të mijtën e sekondës.

Shkencëtarët e NASA-s që vëzhgojnë këto ndryshime mendojnë se ndryshimi i masës shkaktohet nga akumulimi i akullit në polet e Planetit të Kuq ose nga rikthimi që përjetohet kur ekspozohen masat tokësore nën akull pas një epoke akullnajash.

NASA thekson se ndryshime të tilla në masën e planetit mund të shkaktojnë përshpejtimin e planetit, ashtu siç rritet shpejtësia e rrotullimit kur një patinator mbyll krahët e tij gjatë rrotullimit. Ndryshimi në shkallën e rrotullimit u zbulua nga shkencëtarët duke shqyrtuar të dhënat e 900 ditëve të para nga mjeti tokësor InSight në Mars.

Zbulimi u arrit përmes bashkëpunimit të InSight dhe rrjetit të NASA-s, Deep Space Network, një grup ndërkombëtar i antenave të mëdha radio në Tokë. Sebastien Le Maistre, drejtuesi i ekipit hulumtues, tha se ndryshimi ishte vetëm disa dhjetëra centimetra të distancës që Marsi përshkon në një vit.

Shkencëtarët besojnë se ekzaminimi i të dhënave që mbledh InSight mund të zgjasë shumë vite dhe mund të ofrojë shumë informacione të reja. InSight qëndroi në sipërfaqen e Marsit për katër vjet, por misioni i tij u ndërpre më 21 dhjetor 2022.

Instituti Mbretëror Belg i Shkencave të Natyrës (RBINS) njoftoi se në brigjet e Perusë ka gjetur mbetjet e kafshës që supozohet të ketë qenë më e rënda që ka jetuar ndonjëherë në Tokë, një specie e lashtë balene, transmeton Anadolu.

“Perucetus colossus, i cili notoi në brigjet e Perusë së sotme 39 milionë vjet më parë, konkurron me balenën e kaltër për titullin e kafshës më të rëndë ndonjëherë”, thuhet në deklaratën e RBINS.

Paleontologët, përfshirë Olivier Lambert të RBINS, vlerësojnë se ndërsa një balenë e kaltër mund të peshojë midis 100 dhe 190 tonë, gjitari detar i zhdukur që u zbulua së fundmi peshon midis 85 dhe 340 tonë.

Hulumtimet shkencore tregojnë se balenat kishin fazë të rritjes më ekstreme në periudhën e hershme të evolucionit të tyre.