Sonte në mbrëmje, miliona evropianë do të mund të shohin eklipsin diellor. Në Spanjë, Portugali, Grenlandë dhe Islandë do të jetë i plotë, ndërsa në pjesën më të madhe të Evropës Perëndimore i pjesshëm.
Sipas TimeandDate, kompania e cila ofron informacione për astronominë, në Kosovë qytetarët do të kenë mundësi të vëzhgojnë eklipsin e pjesshëm diellor, i cili do të nisë në orën 19:29.
Kulmi i eklipsit pritet në 19:38, kur Hëna do ta mbulojë pjesën më të madhe të dukshme të Diellit. Vetëm tre minuta më vonë, në 19:41, Dielli do të perëndojë.
Për shkak se fenomeni do të ndodhë shumë pranë horizontit, rekomandohet që eklipsi të ndiqet nga një pikë e lartë dhe nga një zonë pa pengesa, me pamje të lirë drejt perëndimit-veriperëndimit.
Faza e pjesshme e eklipsit do të përfundojë në orën 21:07.
Sipas The Guardian, në Spanjë kulmi pritet rreth 20:26–20:33, ndërsa në Londër në 19:13. Ekspertët paralajmërojnë të mos shihet Dielli me sy të lirë; në mungesë të syzeve speciale mund të përdoret kullesa si projektor, duke reflektuar dritën mbi letër. Ky është eklipsi i parë i plotë i dukshëm nga Evropa kontinentale pas dy dekadash.
Në gusht, një pjesë e raketës së kompanisë SpaceX pritet të përplaset me Hënën. Përplasja nuk ishte e planifikuar, por ekspertët po e monitorojnë nga afër situatën. Ende mbetet e paqartë nëse kjo ngjarje do të mund të vërehet nga Toka.
Eksplorimi i hapësirës ndonjëherë sjell pasoja të papritura. Sipas shkencëtarëve të NASA-s, një pjesë e një rakete mund të përplaset me sipërfaqen e Hënës në fillim të muajit gusht.
Në janar të vitit 2025, kompania e Elon Musk, SpaceX, lëshoi raketën Falcon 9, e cila dërgoi dy mjete ulëse drejt Hënës. Tani, astronomi amerikan Bill Gray dhe NASA kanë paralajmëruar se pjesa e sipërme e kësaj rakete mund të godasë aksidentalisht Hënën. Sipas llogaritjeve, përplasja pritet të ndodhë më 5 gusht.
Ekspertët kanë diskutuar për këtë përplasje të mundshme gjatë një takimi të organizuar nga Instituti Virtual i Kërkimeve për Eksplorimin e Sistemit Diellor i NASA-s (SSERVI). Ata theksojnë se Hëna është një mjedis ku përplasjet ndodhin natyrshëm.
Pjesa e sipërme e raketës Falcon 9 peshon rreth katër tonë dhe po lëviz me një shpejtësi prej më shumë se dy kilometra në sekondë.
Ekspertët po shqyrtojnë nëse përplasja do të jetë e dukshme nga Toka. Megjithatë, NASA vlerëson se mundësia për ta parë është shumë e ulët. Sipas një zyrtari të NASA-s, do të jetë “shumë e vështirë, nëse jo e pamundur” të vëzhgohet kjo ngjarje.
Astronomi Bill Gray publikoi llogaritjet për përplasjen që në shtator. Programi i tij astronomik parashikoi se pjesa e raketës do të godasë Hënën më 5 gusht 2026. Ai thekson se kjo përplasje nuk paraqet rrezik.
Shkencëtarët paralajmërojnë se me rritjen e numrit të mbeturinave hapësinore, raste të tilla mund të bëhen më të shpeshta. Një ngjarje e ngjashme ndodhi edhe katër vite më parë, kur një objekt hapësinor goditi Hënën. NASA dyshoi se bëhej fjalë për një pjesë të një rakete të vjetër kineze, por Kina i mohoi këto pretendime, shkruan Euronews.
Nisja provë e mega-raketës Starship të kompanisë SpaceX u ndërpre në sekondën e fundit, pasi disa nga motorët nuk u ndezën, duke detyruar anulimin e lëshimit mes reve të dendura të tymit dhe avullit.
Themeluesi dhe drejtori ekzekutiv i SpaceX, Elon Musk, tha se dy motorë do të zëvendësohen “për të qenë të sigurt për një fluturim të mirë”, ndërsa shtoi se nisja pritet të tentohet sërish në fillim të javës së ardhshme.
Ky do të ishte fluturimi i 13-të i Starship, e cila me 124 metra lartësi dhe 33 motorë kryesorë konsiderohet raketa më e madhe dhe më e fuqishme në botë.
Transmetimi i drejtpërdrejtë i SpaceX tregoi se ndezja e motorëve nisi tre sekonda para ngritjes së planifikuar.
Megjithatë, të dhënat në ekran treguan se katër motorë nuk u ndezën, ndërsa 29 motorët e tjerë u fikën menjëherë, duke e mbajtur raketën të ankoruar në platformën e lëshimit.
Kjo ishte hera e parë që një Starship në përmasa të plota përjetoi një ndërprerje të lëshimit në sekondat e fundit.
Pas anulimit, ekipi i misionit nisi menjëherë procedurat për shkarkimin e karburantit nga raketa.
Sipas Musk, sistemi automatik i lëshimit funksionoi sipas parashikimeve duke ndalur nisjen, pasi një numër i pamjaftueshëm motorësh në funksion do ta kishte bërë fluturimin të pasigurt.
Disa nga misionet e mëparshme të Starship kanë përfunduar me shpërthime gjatë fluturimit.
Nga spitalet e largëta deri te fushëbetejat dhe hapësira, një teknologji e re po tregon se ku mund të shkojë mjekësia nesër
Një robot humanoid ka kryer operacion për herë të parë, duke shënuar një moment të rëndësishëm për robotikën dhe kujdesin kritik shëndetësor.
Në bashkëpunim me kirurgët nga Universiteti i Kalifornisë në San Diego, një robot humanoid kreu me sukses heqjen e fshikëzës së tëmthit.
Në një operacion të dytë, dy robotë humanoidë, duke punuar krah për krah, kryen një heqje laparoskopike të fshikëzës së tëmthit. Të dyja procedurat, të realizuara si pjesë e një eksperimenti për dëshmimin e konceptit, u kryen te gjitarë jo-primatë.
“Ky studim tregon se robotët humanoidë kanë një të ardhme të mundshme në fushën e kirurgjisë”, tha Michael Yip, anëtar i fakultetit në Departamentin e Inxhinierisë Elektrike dhe Kompjuterike në UC San Diego dhe një nga autorët kryesorë të punimit.
“Robotët humanoidë të komanduar nga distanca dhe ata autonomë kanë potencial real për të zgjeruar qasjen në operacione kritike, të cilave pacientët përndryshe nuk do të mund t’u qaseshin. Kjo mund të ndihmojë në adresimin e krizës së kujdesit shëndetësor, jo vetëm në Shtetet e Bashkuara, por edhe në mbarë botën.”
Studiuesit që qëndrojnë pas këtij zhvillimi thonë se robotët humanoidë ofrojnë disa përparësi krahasuar me sistemet e specializuara robotike kirurgjikale që përdoren aktualisht.
Humanoidët zakonisht kushtojnë më pak për t’u prodhuar, janë më të lehtë për t’u vendosur në zona të largëta dhe janë shumë më të gjithanshëm sa i përket llojit të procedurave dhe detyrave që mund të kryejnë.
“Kushton shumë më pak dhe zë shumë më pak hapësirë në sallën e operacionit”, tha Shanglei Liu, mjek dhe asistent profesor i kirurgjisë në Shkollën e Mjekësisë të UC San Diego, një nga autorët kryesorë të punimit, i cili e komandoi robotin nga distanca gjatë studimit.
“Prandaj është i lehtë për t’u vendosur kudo: nga zonat rurale, në fushëbetejë, madje edhe në hapësirë.”
Një ekip njeri-robot, i përbërë nga një robot humanoid dhe një kirurg njerëzor në rolin e asistentit, kreu me sukses heqjen e fshikëzës së tëmthit.
Robotët, të quajtur me nofkën Surgie, u komanduan nga distanca nga kirurgë të trajnuar, megjithëse studiuesit shpresojnë se zhvillimet në inteligjencën artificiale do t’u mundësojnë atyre të operojnë në mënyrë autonome në të ardhmen.
“Një nga synimet tona është të zhvillojmë asistentin kirurgjik autonom”, tha dr. Yip.
“Shumë komunitete përballen me mungesë të personelit të mjaftueshëm në ekipet kirurgjikale, që do të thotë se pacientët nuk po marrin trajtimin e nevojshëm.
Synimi ynë është një sallë operacioni e së ardhmes, ku robotët humanoidë dhe njerëzit punojnë krah për krah si një ekip i integruar për t’u ofruar procedura atyre që kanë nevojë, si në mjedise tradicionale spitalore, ashtu edhe në skenarë jo tradicionalë të mjekësisë në terren.”
Operacionet janë përshkruar në një punim me titull “Studim i fizibilitetit in vivo për përdorimin e robotëve humanoidë në kirurgji”, i publikuar të mërkurën në revistën Nature.
Me 12 gusht, dita do të kthehet për pak çaste në natë në një pjesë të Spanjës veriore kur Hëna do ta mbulojë plotësisht diellin gjatë një eklipsi të rrallë të plotë diellor.
Ja çfarë duhet të dini për këtë eklips, i pari i dukshëm nga Europa kontinentale që nga viti 2006.
Çfarë është një eklips?
Eklipset ndodhin kur hëna kalon drejtpërdrejt midis diellit dhe Tokës, duke hedhur një brez të ngushtë hijeje mbi planetin tonë.
Kjo krijon një muzg të pazakontë, gjatë të cilit temperaturat bien, hijet shfaqen në kënde të çuditshme dhe disa kafshë flenë.
Këto dukuri të pazakonta i bënë kulturat e lashta t’i shihnin eklipset si shenja të apokalipsit ose si mesazhe nga perënditë.
ImageMegjithatë, sipas NASA-s, ato janë thjesht rezultat i një “rastësie kozmike”.
“Edhe pse dielli është rreth 400 herë më i madh se hëna, ai ndodhet gjithashtu rreth 400 herë më larg”, thotë agjencia amerikane e hapësirës.
Kjo do të thotë se, për njerëzit që ndodhen në vendin e duhur, hëna e mbulon plotësisht diellin, duke zbuluar atmosferën e tij të jashtme, të quajtur korona.
Ku do të shihet?
Me 12 gusht, një rajon i largët i Rusisë veriore do të jetë i pari që do të shohë eklipsin e plotë.
“Shtegu i totalitetit”, siç quhet, do të kalojë më pas mbi Groenlandë, Islandë, Spanjë dhe skajin verilindor të Portugalisë.
Në Spanjë, ai do të shtrihet afërsisht nga qyteti verior i Oviedosderi në ishullin e Majorkës.
Sa do të zgjasë?
Për vëzhguesit në Spanjë, eklipsi i plotë do të zgjasë më pak se dy minuta, pak para perëndimit të diellit.
Për shembull, qyteti verior i Burgosit do të zhytet në errësirë për saktësisht 1 minutë e 48 sekonda.
Në disa pjesë të Rusisë dhe Groenlandës do të zgjasë pak më shumë, por sërish më pak se dy minuta e gjysmë.
Ndërkohë, eklipset e pjesshme, që ndodhin kur hëna fillon dhe përfundon kalimin përpara diellit, do të zgjasin rreth 1 orë e 45 minuta.
Eklipse të pjesshme do të jenë të dukshme edhe në pjesën më të madhe të Europës, Kanadasë, veriut të SHBA-së dhe Afrikës veriperëndimore.
Sa i rrallë është?
Çdo vit ndodhin afërsisht një ose dy eklipse diellore. Megjithatë, për shkak të brezit të ngushtë të totalitetit, një zonë e caktuar mund të presë deri në 400 vjet për të parë një tjetër.
Me 2 gusht 2027, një eklips i plotë diellor do të kalojë mbi Spanjën jugore, Afrikën Veriore dhe Gadishullin Arabik.
Disa media e kanë quajtur atë “eklipsi i shekullit”, sepse faza e totalitetit do të zgjasë 6 minuta e 23 sekonda, më e gjata e shekullit XXI.
Spanja do të përjetojë një tjetër eklips me 26 janar 2028, kur një eklips unazor, ose “unaza e zjarrit”, do të kalojë mbi zonat jugore.
A nevojitet mbrojtje?
ImagePo. Është shumë e rëndësishme të mos shikoni drejtpërdrejt diellin gjatë një eklipsi, pasi mund të shkaktojë dëmtime serioze të syve.
Ekspertët rekomandojnë përdorimin e syzeve të posaçme për eklipset, të cilat filtrojnë rrezet ultraviolet dhe përmbushin standardin ISO 12312-2:2015.
Sytë nuk kanë receptorë dhimbjeje që ta paralajmërojnë trurin se po dëmtohen, ndaj problemet shfaqen vetëm më vonë.
Studimet kanë treguar se, pas eklipsit të plotë diellor në SHBA në vitin 2024, u rrit ndjeshëm numri i kërkimeve në internet për shprehjen “më dhembin sytë”. / Phys
Kompania kineze UBTech Robotics ka prezantuar një gjeneratë të re robotësh humanoidë, të mbuluar me “lëkurë biomimetike”, të aftë të imitojnë shprehjet dhe deri në 90 për qind të lëvizjeve njerëzore. Modelet synohen kryesisht si shoqërues personalë dhe jo si fuqi punëtore industriale.
Kina ka prezantuar robotë humanoidë ultra-realistë, të cilët janë projektuar për t’u shërbyer njerëzve si shoqërues për periudha afatgjata.
Në një aktivitet të zhvilluar në qendrën teknologjike të Shenzhenit, kompania UBTech Robotics zbuloi robotët Uworld U1, të cilët i prezantoi si modelet e para ultra-realiste të këtij lloji të prodhuara në masë.
Robotët janë të mbuluar me një material të quajtur “lëkurë biomimetike”, që synon ta imitojë sa më afër pamjen dhe ndjesinë e lëkurës njerëzore.
Sipas kompanisë, struktura e posaçme e “shtyllës kurrizore” dhe nyjat e avancuara ua mundësojnë të riprodhojnë rreth 90 për qind të lëvizjeve të njeriut.
Modele mashkullore dhe femërore
Versioni mashkullor i robotit është 183 centimetra i gjatë, ndërsa ai femëror 169 centimetra..
Modelet peshojnë afërsisht sa gjysma e një personi mesatar me gjatësi të ngjashme.
UBTech po i ofron në tri variante: një version bazë vetëm me pjesën e sipërme të trupit dhe dy modele të plota, të pajisura me karakteristika më të avancuara.
Çmimet raportohet se nisin nga rreth 120 mijë juanë, afërsisht 13 mijë funte, ndërsa modelet më të sofistikuara mund të kushtojnë deri në 990 mijë juanë, ose mbi 109 mijë funte.
Të projektuar si shoqërues, jo si punëtorë fabrike
Ndryshe nga shumica e robotëve humanoidë, të cilët zhvillohen për fabrika dhe punë industriale, Uworld U1 është konceptuar kryesisht si shoqërues personal.
Themeluesi i UBTech, Zhou Jian, e përshkroi projektin si fazën e ardhshme të “simbiozës mes njeriut dhe makinës”.
“Fillimisht robotët punojnë në fabrika, më pas hyjnë në shtëpitë tona dhe në fund integrohen pa pengesa në jetën tonë”, deklaroi ai.
Për ta arritur këtë qëllim, kompania ka synuar që robotët të duken dhe të sillen sa më natyrshëm.
88 nyja dhe mijëra pjesë në fytyrë
Robotët kanë 88 nyja të kontrolluara nga motorë precizë, një sistem të dyfishtë rrotullimi në qafë dhe mijëra komponentë të vegjël në kokë për riprodhimin e shprehjeve të fytyrës.
Jiao Jichao, nënpresident i UBTech dhe drejtues i institutit të kompanisë për inteligjencën e mishëruar dhe robotikën humanoide, tha se fytyra ishte një nga sfidat më të mëdha teknike.
Sipas tij, vështirësia qëndronte në vendosjen e sistemeve komplekse mekanike brenda një trupi me përmasa njerëzore, pa e bërë robotin të dukej i ngurtë ose jo natyral.
Një tjetër sfidë ishte sinkronizimi i shprehjeve të fytyrës me të folurit dhe emocionet, duke ruajtur të njëjtin standard në prodhimin masiv.
Inteligjencë artificiale për shoqërim afatgjatë
Çdo robot pajiset me një sistem të integruar të inteligjencës artificiale, të krijuar posaçërisht për “shoqërim afatgjatë”.
UBTech pretendon se sistemi mund të njohë më shumë se 20 gjendje të ndryshme emocionale, me saktësi mbi 90 për qind.
Përfaqësuesit e kompanisë thanë se roboti mund të zhvillojë biseda, të ruajë kontaktin me sy dhe të reagojë ndaj gjendjes emocionale të përdoruesit.
Modelet do t’u shiten vetëm personave të rritur.
Mbi 13 mijë porosi paraprake
Sipas UBTech, 13.361 persona kanë paguar tashmë një depozitë prej 3 mijë juanësh për t’u futur në listën e porosive paraprake.
Kompania ka njoftuar gjithashtu se deri në fund të vitit do të dhurojë 100 robotë për grupe të cenueshme.
Në këtë program përfshihen fëmijët që rriten larg njërit ose të dy prindërve, të moshuarit që jetojnë vetëm dhe familjet që përballen me rrethana të vështira.
Reagime të ndara në rrjetet sociale
Prezantimi shkaktoi reagime të shumta në internet.
Disa përdorues u impresionuan nga pamja dhe teknologjia, duke i krahasuar robotët me personazhe të dalë nga filmat fantastiko-shkencorë.
Të tjerë vlerësuan faktin që një nivel i tillë realizmi dhe inteligjence emocionale po hyn në prodhim masiv.
Megjithatë, shumë komentues u shqetësuan nga pamja e tyre dhe vunë në dyshim funksionalitetin praktik.
Disa i cilësuan si manekinë të pajisur me mikrofon dhe inteligjencë artificiale, ndërsa të tjerë bënë shaka me frikën se robotët mund të bëhen të rrezikshëm për pronarët e tyre.
Incidentet e mëparshme ngrenë pikëpyetje për sigurinë
Prezantimi vjen pas disa incidenteve virale me robotë humanoidë në Kinë.
Në muajin mars, një robot i kompanisë Unitree goditi aksidentalisht një djalë të vogël gjatë një shfaqjeje në provincën Shaanxi.
Gjatë performancës, roboti u afrua drejt turmës me lëvizje të gjera të krahëve dhe e goditi fëmijën në kokë gjatë një rrotullimi.
Në një aktivitet sportiv në rajonin Xinjiang, një tjetër robot po demonstronte lëvizje të arteve marciale, por u rrëzua pasi disa fëmijë hynë në fushë, duke vazhduar të bënte goditje të pakontrolluara me këmbë.
Këto raste kanë shtuar shqetësimet për sigurinë, veçanërisht nëse robotët humanoidë do të përdoren në mjedise shtëpiake pranë fëmijëve, të moshuarve dhe personave të cenueshëm.
UBTech, megjithatë, beson se Uworld U1 përfaqëson një hap të rëndësishëm drejt së ardhmes, ku robotët nuk do të jenë vetëm mjete pune, por edhe pjesë e jetës së përditshme të njerëzve.
Shkencëtarët paralajmërojnë se një “Super El Niño” mund të zhvillohet në vitet e ardhshme dhe të jetë ndër më të fuqishmit të dekadave të fundit, duke rritur rrezikun për valë ekstreme të të nxehtit, zjarre masive, thatësira dhe përmbytje në shumë pjesë të botës.
Përballë këtij skenari, një studim i ri i publikuar në revistën shkencore Science Advances ka shqyrtuar një ide shumë të debatueshme: përdorimin e gjeoinxhinierisë diellore për të zbutur ndikimin e fenomenit.
Studiuesit nga Scripps Institution of Oceanography analizuan një teknikë të njohur si “ndriçimi i reve detare”. Metoda konsiston në spërkatjen e grimcave në retë mbi oqean, në mënyrë që ato të reflektojnë më shumë rrezet e diellit drejt hapësirës dhe të ulin përkohësisht temperaturën e sipërfaqes së Tokës.
Për shkak të rreziqeve të mundshme, studiuesit nuk kryen eksperimente në botën reale. Në vend të kësaj, ata përdorën modele klimatike të bazuara në zjarret masive që përfshinë Australinë gjatë viteve 2019-2020. Tymrat nga ato zjarre krijuan re më reflektuese, të cilat ndihmuan në ftohjen e Paqësorit dhe kontribuuan në krijimin e kushteve të ngjashme me fenomenin La Niña.
Sipas simulimeve, nëse kjo teknikë do të përdorej në fazat e hershme të një Super El Niño, ajo mund të reduktonte deri në 40 për qind ndikimet më të rënda të këtij fenomeni dhe të forconte efektet ftohëse të La Niñës.
Megjithatë, vetë autorët e studimit theksojnë se nuk po rekomandojnë zbatimin e kësaj teknologjie, por vetëm hapjen e rrugës për kërkime të mëtejshme.
“Ky është vetëm një provim koncepti. E vetmja gjë që kemi treguar është se ia vlen të studiohet më tej,” tha klimatologia Kate Ricke, një nga autoret e studimit.
Ekspertë të tjerë paralajmërojnë se teknologjia për ta zbatuar këtë metodë ende nuk ekziston në shkallën e nevojshme dhe se pasojat mund të jenë të paparashikueshme. Disa druhen se ndërhyrja në klimë mund të shkaktojë një La Niña shumë më të fortë se çdo rast i regjistruar më parë, me pasoja të rënda si reshje ekstreme, përmbytje dhe thatësira në rajone të ndryshme.
Përveç sfidave teknike, mbeten edhe dilema etike: kush do të vendoste nëse një teknologji e tillë duhet të përdoret dhe nëse ajo do të largonte vëmendjen nga objektivi kryesor – ulja e emetimeve të gazeve serrë që po nxisin ngrohjen globale.
Shkencëtarët bien dakord se, për momentin, zgjidhja më e sigurt për frenimin e ndryshimeve klimatike mbetet reduktimi i ndotjes dhe emetimeve, ndërsa gjeoinxhinieria konsiderohet ende një fushë eksperimentale që kërkon shumë më tepër studime përpara se të merret në konsideratë për përdorim praktik.
Astronomët më në fund kanë zgjidhur misterin e “planetit rozë ” të famshëm, një botë e çuditshme e vendosur 57 vite dritë larg, e cila i ka hutuar shkencëtarët për më shumë se një dekadë.
Duke përdorur Teleskopin Hapësinor James Webb, studiuesit zbuluan se atmosfera e tij përmban avuj uji, metan, dioksid karboni, amoniak dhe diçka që nuk ishte konfirmuar kurrë më parë në një objekt të tillë: retë e kripës.
Gjetjet ofrojnë disa nga provat e para të drejtpërdrejta se retë e kripës mund të ekzistojnë në atmosferën e një objekti të ftohtë planetar, duke konfirmuar një parashikim që shkencëtarët bënë për herë të parë më shumë se 15 vjet më parë. Rezultatet gjithashtu nxjerrin në pah aftësinë e Teleskopit James Webb për të studiuar botë jashtëzakonisht të ftohta dhe të zbehta që shtrihen përtej mundësive të observatorëve tokësorë.
Studimi u botua më 18 qershor në Astronomical Journal.
“Planeti rozë është shoqëruesi më i ftohtë i zbuluar ndonjëherë duke përdorur instrumente tokësore”, tha Aneesh Baburaj, një studiues i ekzoplanetëve dhe bashkëpunëtor postdoktoral në Qendrën për Eksplorim dhe Kërkim Ndërdisiplinor në Astrofizikë të Universitetit Northwestern, i cili udhëhoqi studimin.
“Shumë grupe në të gjithë botën kishin bërë vëzhgime për të studiuar dritën e tij, por ishte shumë e zbehtë për instrumente tokësore. Kjo e bëri atë një objektiv ideal për James Webb. Kur më në fund morëm spektrin e tij, menjëherë na u duk interesant. Por sapo filluam të gërmonim në të dhëna, kuptuam se ishte ndryshe nga çdo gjë që kishim analizuar më parë”, shtoi ai.
Një botë e ftohtë me një identitet të pasigurt
“Planeti rozë”, i njohur më parë si GJ 504 b, u zbulua për herë të parë në vitin 2013. Ai rrotullohet rreth një ylli të ngjashëm me Diellin, rreth 57 vite dritë larg Tokës. Pavarësisht emrit të tij, studiuesit nuk janë të sigurt nëse është në të vërtetë një planet.
Me një masë rreth 25 herë më të madhe se ajo e Jupiterit , GJ 504 b shtrihet pranë kufirit midis planetëve gjigantë dhe xhuxhëve kafe. Për shkak të kësaj paqartësie, astronomët e klasifikojnë atë si një “shoqërues të masës planetare”, një objekt me një masë të ngjashme me atë të një planeti që rrotullohet rreth një ylli.
Temperatura e tij e ulët i ka shtuar interes të veçantë kërkimit. Kjo për shkak se shumica e ekzoplanetëve që janë fotografuar drejtpërdrejt kanë temperatura që variojnë nga rreth 1,000 deri në 2,000 gradë Fahrenheit. Për krahasim, GJ 504 b ka një temperaturë prej vetëm rreth 550 gradë Fahrenheit, e ngjashme me temperaturën e një furre buke.
Sipas Baburaj, mosha e objektit ndihmon në shpjegimin e ftohtësisë së tij relative. Planetët gjigantë fillojnë jashtëzakonisht të nxehtë dhe gradualisht ftohen gjatë miliarda viteve. Hulumtimi i ri vlerëson se GJ 504 b është midis 2.5 miliardë dhe 4 miliardë vjeç.
James Webb zbulon spektrin planetar
Për të hetuar objektin, Baburaj dhe kolegët e tij përdorën JWST për të mbledhur dritën e tij të zbehtë. Më pas ata aplikuan teknika të përparuara përpunimi për të hequr reflektimin nga ylli shumë më i ndritshëm.
Kjo qasje i lejoi ekipit të merrte spektrin e yllit shoqërues, i cili e ndan dritën në ngjyrat e saj përbërëse. Meqenëse elementë dhe molekula të ndryshme lënë nënshkrime unike në një spektër, shkencëtarët mund ta përdorin këtë informacion për të përcaktuar përbërjen e një atmosfere.
“Në të kaluarën, astronomë të tjerë e vëzhgonin yllin shoqërues për një natë të tërë me disa nga teleskopët më të mëdhenj në botë për të marrë një spektër”, tha Baburaj.
“Dhe ata nuk mund ta shihnin objektin. Me JWST, i gjithë vëzhgimi ynë zgjati rreth dy orë, dhe ne ia dolëm mbanë”, shtoi më tej.
Një mënyrë e re për të studiuar botët e ftohta aliene
Baburaj beson se metodat e zhvilluara për këtë studim mund t’i ndihmojnë shkencëtarët të hetojnë objekte të tjera planetare të ftohta dhe të zbehta.
Jupiteri, për shembull, përmban re akulli amoniaku. Edhe pse instrumentet aktuale nuk mund t’i studiojnë ende drejtpërdrejt këto shtresa resh me të njëjtat detaje, zbulimi i reve të kripës rreth GJ 504 b sugjeron që astronomët po i afrohen këtij qëllimi.
“Kjo është hera e parë që kemi zbuluar se retë e kripës janë kritike në shpjegimin e spektrit të një objekti. Është një kujtesë e mirë se duhet t’i marrim parasysh retë në modelet tona”, tha Baburaj.
Që nga viti 2024, pritej që një yll i ri të shfaqet në qielli. Deri më tani nuk ka ndodhur megjithatë, një studim nga astronomët ka vendosur 25 qershorin 2026 si një datë të mundshme për shfaqjen e tij.
Astronomë kanë qenë duke parë drejt konstelacionit Corona Borealis për dy vjet, 3,000 vite dritë larg Tokës, ku një yll i vdekur prej kohësh pritet të rindizet në një shpërthim aq të fuqishëm sa do të rivalizojë për një kohë të shkurtër shkëlqimin e Yllit të Veriut.
Fenomeni, i njohur si një nova, ndodhi për herë të fundit gati 80 vjet më parë dhe nuk do të ndodhë përsëri për 80 vjet të tjera, duke e bërë atë një përvojë që ndodh vetëm një herë në jetë për shumicën e njerëzve. Një studim nga Observatori i Parisit ka dhënë katër data të mundshme, ku më e fundit është 25 qershori 2026.
Gjigantët e kuq formohen kur yjet kanë shteruar rezervat e tyre të hidrogjenit për bashkimin bërthamor dhe fillojnë të vdesin. Çdo 80 vjet a më shumë, T Coronae Borealis përjeton një ngjarje shpërthyese.
Astronomët janë gjithashtu të etur të mësojnë më shumë rreth asaj se si valët e goditjes do të udhëtojnë nëpër hapësirë në momentet pas shpërthimit, detajet e të cilave nuk janë kuptuar mirë.
Aksionet e SpaceX u mbyllën në 154.63 dollarë të hënën, duke rënë rreth 16% gjatë ditës. Kjo i lë ato shumë afër çmimit prej 150 dollarësh me të cilin aksionet ndërruan pronarë për herë të parë kur u hap tregtimi publik, niveli i vendosur pasi siguruesit përfunduan ndërtimin e librit të porosive, megjithëse ende disi mbi çmimin prej 135 dollarësh me të cilin u krye vetë IPO-ja.
Rënia ka fshirë më shumë se 600 miliardë dollarë (524.2 miliardë euro) në vlerën e tregut gjatë tre ditëve të tregtimit, duke e zvarritur kompaninë nga një kulm që e kishte ngritur atë përtej Amazon dhe, për një kohë të shkurtër, Microsoft, për sa i përket kapitalizimit të tregut.
Vlerësimi i saj tani është pak mbi 2 trilionë dollarë (1.74 trilionë euro), poshtë Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), duke e bërë atë kompaninë e shtatë më të vlefshme në botë.
Tërheqja shënon një rritje të jashtëzakonshme hapëse.
Pas hapjes në rreth 150 dollarë më 12 qershor, aksionet u rritën në pothuajse 226 dollarë deri më 16 qershor, një rritje prej afërsisht dy të tretash përpara se kompania të publikonte një sërë rezultatesh të vetme si një firmë publike.
Aktualisht, SpaceX po tregtohet mbi 30% më poshtë se niveli maksimal brenda ditës prej rreth 226 dollarësh dhe vetëm 3% më lart se çmimi i hapjes.
Ky rritje mbështetej gjithmonë në një grup të vogël aksionesh të tregtuara lirisht dhe pritje të larta për ambiciet e saj të inteligjencës artificiale, duke e lënë atë të ekspozuar ndaj një përmbysjeje të ndjeshme sapo të ndryshohej sentiment.
Rënia e fundit të hënën përkoi me lëvizjen e parë të SpaceX në tregun e borxhit të korporatave.
Kompania njoftoi një ofertë inauguruese të obligacioneve të pasigurta të nivelit të lartë, me njerëz të njohur me planet që thuhet se e vendosin objektivin në rreth 20 miliardë dollarë (17.4 miliardë euro).
Të ardhurat janë të destinuara kryesisht për të shlyer një kredi urë të marrë gjatë bashkimit të saj me sipërmarrjen e inteligjencës artificiale xAI të Elon Musk në fillim të këtij viti, me pjesën tjetër që shkon për qëllime të përgjithshme të korporatave.
Shitja e obligacioneve të para pason vlerësimet e kreditit me gradë investimi të dhëna të premten e kaluar nga të tre agjencitë kryesore, Moody’s në Baa1, Fitch në BBB+ dhe S&P Global në BBB, të cilat hapin derën për huamarrje më të lira dhe një grup më të gjerë huadhënësish institucionalë.
Në dokumentet e lidhura me ofertën, SpaceX zbuloi gjithashtu një pozicion parash prej afërsisht 100.8 miliardë dollarësh (88 miliardë euro) që nga 19 qershori, pjesa më e madhe e të cilit u mblodh në ofertën publike fillestare (IPO), së bashku me 29.1 miliardë dollarë (25.4 miliardë euro) borxh afatgjatë.
Kjo përzierje e rezervave të mëdha parash dhe huamarrjes së re kaq shpejt pas një shpërndarjeje rekord ka shqetësuar disa investitorë, të cilët e shohin mbledhjen e shpejtë të fondeve si një shenjë të shpenzimeve të mëdha që vijnë, ndërsa SpaceX shkallëzon planet e saj të inteligjencës artificiale dhe qendrave të të dhënave.
Zgjedhja e borxhit në vend të aksioneve të reja, megjithatë, kursen hollimin e mëtejshëm të aksionarëve ekzistues, duke ruajtur pjesëmarrjen e tyre ekonomike ndërsa kompania financon zgjerimin e saj.
