ATV

Category: SHËNDETËSI

  • Kryhet transplanti i parë i syrit të njeriut

    Kryhet transplanti i parë i syrit të njeriut

    Kirurgët në Nju Jork kanë kryer transplantin e parë të syrit te njeriut, një arritje që u cilësuar si një zbulim i madh edhe pse pacienti nuk e ka rifituar shikimin në sy.

    “Fakti që ne kemi transplantuar një sy është një hap i madh përpara, është diçka që është menduar me shekuj, por nuk është bërë kurrë”, tha Eduardo Rodriguez, mjeku që drejtoi ekipin që kreu operacionin, i cili zgjati 21 orë.

    Pacienti është veterani ushtarak i Arkansas, Aaron James, fytyra e të cilit preku një tel të ndezur ndërsa punonte si punonjës i mirëmbajtjes elektrike në Oklahoma në qershor 2021.

    Aksidenti e la atë me djegie të rënda në anën e majtë të fytyrës, duke përfshirë syrin e majtë, hundën dhe buzët dhe dëmtime të shumta në krahun e tij të majtë.

    “Unë do të doja të falënderoja donatorin dhe familjen e donatorit. Pa ata, asgjë nga këto nuk do të ishte e mundur,” tha James.

    Operacioni për transplantin e pjesshëm të fytyrës dhe të gjithë syrit kërkoi ndihmën e 140 kirurgëve.

    Syri i transplantuar tregon shenja “të jashtëzakonshme” të shëndetit të mirë, por James ende nuk mund të shohë dhe shpreson se me kalimin e kohës shikimi i tij do të kthehet dhe se operacioni inovativ që i është nënshtruar do të ndihmojë në transplantimin e mjekësisë.

    “Është shpresa ime më e madhe. Nëse mund ta shoh do të jetë fantastike. Nëse operacioni hap një rrugë të re në fushën mjekësore, unë jam plotësisht në favor të tij,” tha James për CNN.

  • ​Puna fleksibile përmirëson ndjeshëm shëndetin e zemrës

    ​Puna fleksibile përmirëson ndjeshëm shëndetin e zemrës

    Puna fleksibile mund të zvogëlojë rrezikun e dikujt për të pasur një atak në zemër ose goditje në tru, ka zbuluar një studim i ri amerikan.

    Të kesh një ekuilibër më të mirë punë-jetë është aq e dobishme për shëndetin, saqë disa punonjës që punojnë në mënyrë fleksibile përfundojnë me shëndetin e zemrës ekuivalent me atë që kishin 10 vjet më parë.

    Gjetjet e studimit ka të ngjarë të shtojnë debatin nëse puna nga shtëpia më shpesh, siç kanë bërë më shumë njerëz që nga Covid, përmirëson shëndetin e tyre.

    Ato sugjerojnë gjithashtu se puna në një mjedis stresues rrit rrezikun e një ataku në zemër ose goditje në tru, të cilat mes tyre shkaktojnë rreth 160.000 vdekje në vit në Britani të Madhe – 460 në ditë.

    “Kur kushtet stresuese në vendin e punës dhe konflikti punë-familje u zvogëluan, ne pamë një reduktim të rrezikut të sëmundjeve kardiovaskulare në mesin e punonjësve më të cenueshëm, pa ndonjë ndikim negativ në produktivitetin e tyre”, tha bashkautorja Lisa Berkman, një profesoreshë e politikave publike dhe epidemiologjisë në shkollën e shëndetit publik TH Chan të Harvardit.

    “Këto gjetje mund të jenë veçanërisht të rëndësishme për punëtorët me paga të ulëta dhe të mesme, të cilët tradicionalisht kanë më pak kontroll mbi oraret dhe kërkesat e tyre të punës dhe janë subjekt i pabarazive më të mëdha shëndetësore”, shtoi ajo.

    Për projektin, akademikët përdorën një program në vendin e punës, të cilin e projektuan për të përmirësuar ekuilibrin punë-jetë. Menaxherët u trajnuan në “strategji për të treguar mbështetje për jetën personale dhe familjare të punonjësve krahas performancës së tyre në punë”.

    Dhe si menaxherët ashtu edhe stafi iu nënshtruan trajnimeve “për të identifikuar mënyra të reja për të rritur kontrollin e punonjësve mbi oraret dhe detyrat e tyre”.

    Ata e testuan këtë qasje me një firmë IT, e cila kishte 555 punëtorë të të dy gjinive, të cilët zakonisht fitonin një pagë të moderuar, dhe një kompani kujdesi, e cila kishte një fuqi punëtore prej 973, kryesisht femra, me paga të ulëta.

    Bashkautori Orfeu Buxton, një profesor i shëndetit të sjelljes në Penn State, tha se përfundimet e tyre duhet të inkurajojnë punëdhënësit që t’i japin stafit të tyre një ekuilibër më të madh punë-jetë.

    Rreth 7.6 milionë njerëz në Britaninë e Madhe kanë një problem me zemrën ose qarkullimin e gjakut, gjë që i vë ata në rrezik më të madh për të pësuar një kolaps potencialisht fatal, sipas Fondacionit Britanik të Zemrës. /The Guardian

  • A janë të sakta pajisjet që tregojnë se si kemi fjetur gjatë natës? Flet otorinolaringologu

    A janë të sakta pajisjet që tregojnë se si kemi fjetur gjatë natës? Flet otorinolaringologu

    Doktor Arsim Thaçi, i cili me profesion është otorinolaringolog, i ftuar në emisionin e mëngjesit “Alarm”, në ATV, foli për sindromën e apnesë së gjumit, shkakun, simptomat, trajtimin këtij çrregullimi, gërhitjen e shumëçka tjetër. 

    Ndër të tjera doktori foli edhe për pajisjet apo thënë ndryshe orët e mençura, të cilat mundësojnë monitorimin i cilësisë së gjumit dhe jo vetëm.

    “Jo nuk i rekomandoj për arsye sepse nuk janë të testuara, nuk janë valide. Ndoshta e bëjnë atë matjen por ne si mjek profesionist nuk guxojmë që t’i rekomandojmë. Sepse siç e thash ato pajisje janë invalide. Ne kemi aparatura për të cilat kryhen 100 testime derisa ato dalin dhe po ashtu ato rifreskohen çdo 12 muaj e të ngjashme”, tha ai./atvlive.tv/

    Për më shumë ndiqni videon e mëposhtme:

  • Efektet e dëmshme të përdorimit të mediave sociale në shëndetin mendor

    Efektet e dëmshme të përdorimit të mediave sociale në shëndetin mendor

    Ekspozimi i vazhdueshëm ndaj imazheve të modifikuara në mediat sociale ,me kujdes dhe presioni për t’u përshtatur me standardet shoqërore të bukurisë mund t’i shtyjë njerëzit të krahasojnë pamjen e tyre me të tjerët, gjë që ndikon mjaft shumë në psikikën e njeriut.

    Ky krahasim mund të ushqejë vetë-perceptim negative dhe vetëbesim të ulët.
    Studimet tregojnë se ky krahasim social mund të çojë në ndjesi të përhershme të pasuksesit dhe dobësisë emocionale.

    Platformat e mediave sociale shpesh shfaqin imazhe të njerëzve me fytyra dhe trupa në dukje të përsosur, shpesh duke përdorur filtra dhe mjete për modifikimin e fotografive për të përmirësuar pamjen e tyre.

    Sipas një hulumtimi të vitit 2018 disa kirurgë plastikë kanë treguar se kanë hasur njerëz që kërkojnë të duken si një foto me filtra në Snapchat.

    Shumë njerëz postojnë vetëm fotot e tyre më të mira, të cilat mund të mos jenë aq të përafërta me pamjen e tyre të përditshme.

    Si për burrat ashtu edhe për gratë, kjo mund të kontribuojë në imazhin negativ të trupit dhe madje të çojë në probleme të shëndetit mendor, si depresioni dhe ankthi.

    Bullizmi kibernetik do të thotë kur individët sulmohen për madhësinë e trupit, formën ose pamjen e tyre.

    Një sondazh i Qendrës Kërkimore Pew 2018 zbuloi se 59% e adoleshentëve amerikanë kanë përjetuar personalisht ngacmime kibernetike rreth pamjes së tyre fizike.

    Mediat sociale mund të bëjnë pothuajse këdo të ndihet sikur nuk duket mjaftueshëm mirë, por është edhe më i dëmshëm për njerëzit me çrregullime të të ngrënit ose të imazhit të trupit, siç është çrregullimi dismorfik i trupit (BDD). Sipas Fondacionit Ndërkombëtar të OCD ,kjo është një gjendje serioze që prek rreth një në 50 njerëz në Shtetet e Bashkuara.

    Njerëzit që jetojnë me BDD zakonisht janë të preokupuar me pamjen e tyre fizike dhe përjetojnë ndjenja negative për veten, sa që kontrollohen më shumë se dy herë në pasqyrë. Simptomat mund të përkeqësohen së tepërmi nga mediat sociale.

    50% të adoleshentëve dhe të rinjëve që reduktuan përdorimin e tyre të mediave sociale për vetëm disa javë, panë përmirësime të ndjeshme në mënyrën se si ndiheshin për peshën dhe pamjen e tyre të përgjithshme në krahasim me bashkëmoshatarët që përdornin vazhdimisht mediat sociale., sipas hulumtimit.

    Bazuar në përgjigjet e disa fëmijëve të moshave 10 deri në 17 vjec, 1 në 2 kanë pranuar se mediat sociale kanë një ndikim në gjendjen emocionale të tyre.

    Hulumtimet kanë treguar se faqe të ndryshme në rrjete sociale kinse me përmbajtje të dietave të shëndetshme apo postimet që janë pro-çrregullimit të të ngrënit, në mënyrë direkte ose indirekte inkurajojnë ushqimin e çrregullt.

    Postime të tilla promovojnë manipulimin të trupit të dikujt, duke përdorur thënie të tilla si “asgjë nuk shijon aq mirë sa ndjesia e të qenit kaq e hollë”.

    Sipas psikologëve, këto postime ofrojnë një ndjenjë të rreme, duke i lejuar përdoruesit të lidhen me një qëllim të përbashkët për të humbur peshë, për të ndryshuar pamjen e njëri tjetrit.

  • Tetë këshilla për ata që punojnë para kompjuterit

    Tetë këshilla për ata që punojnë para kompjuterit

    Kompjuteri tashmë është një pajisje teknologjike e cila është e lidhur ngushtë me punën në kohët e sotme.

    Përdorimi i tij shpesh sjell probleme të ndryshme shëndetësore

    Është e rëndësishme që të kujdesemi në mënyrë që të shmangim dhimbjet e qafës, problemet e syve dhe një mori çështjesh të tjera, përpiquni të bëni këto tetë ndryshime të lehta në rutinën tuaj.

    Disa nga këshillat që ju vijnë në ndihmë të gjithë përdoruesve të kompjuterit janë:

    Mbani kontakt të mirë kompjuter-sy: Mbani paralelisht sytë me ekranin e kompjuterit ndërkohë që punoni, kjo do të evitojë lodhjen e syve.

    Qëndroni të hidratuar: Pirja e ujit është thelbësore për shëndet të mirë, transmeton Telegrafi. Përveçse ndihmon në rënien në peshë, për të pasur një lëkurë të shëndetshme dhe për të fituar më shumë energji, konsumimi i ujit do t’ju detyrojë të çoheni nga karrigia për të mbushur gotën ose për të vajtur në tualet.

    Vendosni alarm: Sa herë që bie alarmi, kujtohuni të ecni pak nëpër zyrë, si një mënyrë për të pushuar.

    Shmangni ashensorin: Përpiquni të përdorni shkallët në vend të ashensorit. Parkoni makinën sa më larg të jetë e mundur, në mënyrë që të keni mundësi të ecni çdo ditë.

    Qëndroni pak minuta jashtë tavolinës: Kryerja e disa ushtrimeve të thjeshta mund të jetë çelësi për t’u relaksuar e për të vazhduar punën me më shumë efikasitet.

    Rrisni madhësinë e shkronjave në kompjuter: Shpesh shkronjat e vogla mund të jenë shkaktarë të dhimbjes së kokës.

    Hapni dhe mbyllni sytë shpesh herë: Përpiquni të ndiqni rregullin 20:20:­20 të shikimit të ekranit, i cili nënkupton që çdo 20 minuta para ekranit, shikoni një objekt që është 20 këmbë (6 metra larg) për 20 sekonda.

  • Çaji i gjelbër parandalon dëmtimin e dhëmbëve

    Çaji i gjelbër parandalon dëmtimin e dhëmbëve

    Luftë me dhëmbë të ndjeshëm? Shkencëtarët zhvillojnë formulën e re të dhëmbëve të fortë të bërë me çaj jeshil që lehtëson dhimbjen dhe parandalon dëmtimin e tyre. Pastat e dhëmbëve te zakonshme për dhëmbë të ndjeshëm, nuk kanë efekte afatgjata. Formula e re me baze çajin jeshil mund të lehtësojë dhe të parandalojë dhimbjet. Erozioni është shkaku i zakonshëm i dhimbjes ose problemeve të ndryshme të dhëmbëve.

    Shumë njerëz kanë ndjeshmëri ndaj pijeve të nxehta ose të ftohta. Tani shkencëtarët kanë shpikur një passtë të re, të bërë me ekstrakt nga çaji jeshil që mund të zgjidhë këtë problem dhe të ndihmojë në parandalimin e dëmtimit të dhëmbëve.

    Cui Huang nga Universiteti i Wuhan në Kinë dhe kolegët e tij, donin të trajtonin ndjeshmërinë dhe të luftonin bakteret në të njëjtën kohë prandaj erdhen me kete produkt.

    Komponimet e çajit të gjelbër gjithashtu veprojnë si një freski natyrore për frymëmarrjemn, sipas Dr. Tim Bond nga grupi shëndetësor “The Tea Advisory Panel”.

    Ai tha: “Është e njohur se çaji jeshil ka një numër përfitimesh për higjienën dentare dhe orale.Ekstraktet e çajit jeshil ndalojnë depërtimin e materialeve që përmbajnë sheqer në dhëmbë, duke ndaluar kështu dhe prodhimin e acideve që përshpejtojnë erozionin e sipërfaqes së dhëmbit”.

  • Në Amerikë prodhohet qepa që nuk shkakton lotim dhe erë të keqe të gojës

    Në Amerikë prodhohet qepa që nuk shkakton lotim dhe erë të keqe të gojës

    Nëse keni përgatitur ndonjëherë qepë në kuzhinë, atëherë e dini se kjo është një nga punët më të vështira të kuzhinës. Të gjithë kuzhinierët pajtohen për një gjë, dhe kjo është se sytë çdo herë lotojnë kur presin qepë, dhe përveç bartjes së syzeve mbrojtëse, deri më tani nuk ka pasur zgjidhje adekuate.

    Megjithatë, shkencëtarët dhe fermerët nga Shtetet e Bashkuara kanë dalë me zgjidhje për këtë problem, i cili për dekada të tëra po i mundon kuzhinierët dhe me forca të përbashkëta e kanë prodhuar një qepë e cila nuk shkakton lot, përcjell Washington Post.

    Produkti i ri është quajtur Sunion dhe është rezultat i një gërshetimi natyral të disa lloje të qepëve, në të cilin shkencëtarët kanë punuar në fermat në Nevada dhe Washington që nga viti 1980.

    Krijuesit e perimes së re theksojnë se konsumatorët nuk duhet të shqetësohen për cilësinë e saj, sepse kjo bimë i përmban të gjitha shijet, si qepët e zakonshme, përveç se nuk shkakton lot gjatë përgatitjes dhe është eliminuar era e pakëndshme e cila mbetet pas konsumimit të qepës së zakonshme.

    Tek prerja e qepës së zakonshme lirohen enzimet, të cilat e prodhojnë gazin sin-propantial-S-oksid. Kur arrin te sytë prodhohet acidi i butë sulfurik, i cili shkakton djegie. Derisa mbaresat nervore e njohin një reagim të tillë si rrezik, trurit i dërgohet sinjali nga i cili rrjedhin lotët mbrojtës. Ajo që është interesante është se nga qepa e zakonshme këto substanca bëhen më të forta nëse qepa është ruajtur më gjatë, ndërsa edhe kuzhinierët pajtohen me këtë të dhënë.

    Te produkti i ri, qepa Sunion, ky fenomen është neutralizuar krejtësisht dhe sa më gjatë që qëndron e ruajtur, efekti i lotëve në sy është gjithnjë e më i vogël.

    Sunion tashmë gjendet në tregun amerikan, dhe janë konfirmuar deklaratat e shkencëtarëve që ajo nuk shkakton lot dhe nuk lë erë të pakëndshme në gojë, ndërkohë që ka ruajtur të njëjtën shije. Disa prej tyre vunë në dukje se ajo ishte aq e shijshme sa që mund të konsumohej si kokoshka.

    Për fat të keq, për dashamirësit e tjerë të këtij ushqimi të shëndetshëm, qepa e re Sunion aktualisht mund të blihet vetëm në Nevada dhe Washington. Prodhuesit e këtij produkti kanë vënë në dukje se janë duke u bërë përpjekje të mëdha që produkti i ri të plasohet në raftet e supermarketeve anembanë botës.

  • Shkencëtarët: Mishi duhet të ketë etiketa paralajmëruese si paketat e cigareve

    Shkencëtarët: Mishi duhet të ketë etiketa paralajmëruese si paketat e cigareve

    Paralajmërimet grafike të shëndetit si ato në paketat e cigareve mund të ndihmojnë në reduktimin e konsumit të mishit, ka zbuluar një studim i ri.

    Studiuesit e Universitetit Durham sugjeruan se vendosja e paralajmërimeve tek mishi, do ndihmonte konsumatorët të bëjnë zgjedhje të shëndetshme dhe të zvogëlojnë gjurmët e karbonit.

    Ata testuan një sërë efektesh që mishi ka, duke përfshirë ato në lidhje me ndryshimet klimatike, rreziqet shëndetësore dhe madje edhe pandemitë e ardhshme.

    Zvogëlimi i konsumit të mishit dhe të qumështit me një të pestën do të ndihmonte Mbretërinë e Bashkuar të përmbushë angazhimet e saj mjedisore, ka thënë Komiteti i pavarur i Ndryshimeve Klimatike. Studenti i doktoraturës në psikologji, Jack Hughes kreu hulumtimin e etiketës së ushqimit me disa mbikëqyrës.

    “Arritja e zeros neto të karbonit është një prioritet për kombin dhe planetin”, tha ai.

    “Meqenëse etiketat paralajmëruese, reduktojnë pirjen e duhanit, si dhe konsumin e pijeve me sheqer dhe alkoolit, përdorimi i një etikete paralajmëruese në produktet e mishit mund të na ndihmojë ta arrijmë këtë nëse futet si politikë kombëtare”, tha Jack Hughes

    Të rriturit u ndanë në katër grupe dhe treguan fotografi të marra nga vaktet që hanin nëpër mensa. Këto ushqime përmbanin një etiketë paralajmëruese për shëndetin, një etiketë paralajmëruese për klimën, një etiketë paralajmëruese për pandeminë ose pa etiketë.

    Një etiketë tregonte një zonë të shpyllëzuar, me tym fabrike në distancë ku shkruhej: Ngrënia e mishit kontribuon në ndryshimet klimatike.

    Më pas pjesëmarrësve iu drejtuan një sërë pyetjesh se çfarë do të zgjidhnin, sa ankth i ndjenin nga paralajmërimet dhe sa besonin në këto etiketa. Njerëzit u pyetën gjithashtu se sa do të ishin mbështetës për etiketat e ndryshme nëse ato do të zbatoheshin si politikë.

    “Ne e dimë tashmë se ngrënia e mishit, veçanërisht mishi i kuq dhe i përpunuar, është i keq për shëndetin dhe se kontribuon në vdekjet nga ndotja dhe ndryshimet klimatike”, tha autorja e vjetër Dr Milica Vasiljevic, nga departamenti i psikologjisë i Universitetit Durham.

    “Shtimi i etiketave paralajmëruese në produktet e mishit mund të jetë një mënyrë për të reduktuar këto rreziqe për shëndetin dhe mjedisin”.

    Eksperti i sjelljes, profesor Ivo Vlaev, i cili është një specialist në “taktikat e shtytjes”, tha për këtë hulumtim se nënvizimi i pasojave negative të konsumimit të mishit mund të jetë më efektiv sesa promovimi i përfitimeve të zgjedhjeve alternative./ TCh

  • Si ndikojnë lajmet në gjendjen emocionale të njeriut?

    Si ndikojnë lajmet në gjendjen emocionale të njeriut?

    Në ditët e sotme, përhapja dhe dezinformatat me publikimin e lajmeve të ndjeshme është më prezente si asnjëherë më parë. E ndikimi i tyre në gjendjen mendore dhe emocionale janë të paevitueshme.

    Studimet kanë treguar se njerëzit kanë një tendencë të përqendrohen më shumë në lajmet negative sesa në ato pozitive.

    Kjo quhet efekti negativ, dhe është një fenomen psikologjik që ka të bëjë me faktin se truri ka tendencë të përzgjedhë lajmet negative për ti lexuar dhe për të reaguar ndaj tyre.
    Një studim i kryer nga John T. Cacioppo në vitin 2014 zbuloi se lajmet negative kanë një ndikim të madh në nivelin e stresit të individëve.

    Ata zbuluan se njerëzit që janë në rrjedha të lajmeve negative, kishin nivele më të larta të kortizolit, hormoni i stresit, në gjakun e tyre.

    Kjo tregon se lajmet negative mund të shkaktojnë ankthin dhe stresin te individët, duke i bërë ata më të prirur ndaj problemesh të shëndetit të trurit dhe emocionalit.

    Sipas një studimi, që nga COVID-19, njerëzit janë më të interesuar rreth lajmeve negative.
    Cecille Ahrens shpjegoi se njerëzit duan të kontrollojnë dhe parashikojnë rrezikun, kjo është njëra nga arsyet përse ata klikojnë një lajm negative, sepse kanë përshtypjen se do të jenë më të përgatitur rreth një ngjarje të caktuar.

    Sigurisht që përcjellja e lajmeve mund të jetë e nevojshme për të qëndruar më të informuar, veçanërisht gjatë ndonjë situate që mund të quhet krizë.
    Por, Ahrens thotë se ndjenjat e frikës, trishtimit dhe zemërimit të shkaktuara nga titujt negativ mund t’i mbajnë njerëzit në humor më të keq dhe të ballafaqohen me ankthin vazhdimisht, pa dijeninë e tyre.
    Ndryshe, e gjithë kjo ka marrë edhe një emër. Doomscrolling, do të thot shpenzimi i kohës së madhe duke lexuar sasi të mëdha lajmesh negative në internet.
    Disa studiues pretendojnë se rritja e optimizmit mund t’i ndihmojë njerëzit të përballen më mirë me lajmet e këqija pa u shkëputur plotësisht.

    Njerëzit optimistë dhe ata që nuk besojnë në teoritë e konspiracionit përjetuan më pak frikë sesa pesimistët kur lexonin informacione për pandeminë COVID 19.

    Sipas unplugged rest, lajmet e rreme shpërndahen gjashtë herë më shpejtë se lajmet e vërteta në rrjetin social Twitter.
    Si përfundim, lajmet negative kanë një ndikim të madh në trurin dhe gjendjen emocionale sa që mund të shkaktojnë stres, ankth, dhe depresion. Është e rëndësishme të jemi të kujdesshëm në mënyrën se si i përjetojmë lajmet negative dhe të jemi në dijeni për ndikimin që kanë./atvlive.tv/

    Për më shumë ndiqni videon e mëposhtme:

  • Gështenjat e pjekura përmbajnë më shumë vitamina, ato të ziera më shumë minerale

    Gështenjat e pjekura përmbajnë më shumë vitamina, ato të ziera më shumë minerale

    Gështenjave u atribuohen veti medicinale, dhe për shkak të vlerës së tyre të lartë energjetike, rekomandohen veçanërisht për atletët dhe fëmijët.

    Ato ndihmojnë me problemet e veshkave dhe të tretjes, çaji i gështenjës funksionon shumë në lehtësimin e simptomave të astmës dhe bronkitit, si dhe mund të hahet në supa dhe sallata.

    Gështenjat shfaqen dhe konsumohen që në kohërat parahistorike në Mesdhe dhe Azi. Fillimisht, ato u rritën në Kinë, Japoni, dhe më pas legjionet romake i sollën në Evropë. Dihet se gështenjat e pjekura shiteshin në rrugët e Romës në shekullin e largët të 16-të, ndaj era dehëse u përhap edhe atëherë nëpër rrugët e qytetit, ashtu si sot.

    Fruta e gështenjës ka ngjyrë të kuqërremtë në kafe dhe ka një sipërfaqe të lëmuar. Ajo rritet brenda një këllëfi me gjemba që ndahet në vjeshtë kur fruta piqet.

    Gështenjat i përkasin grupit të arrave, por ndryshojnë nga të afërmit e tyre (arrat, bajamet dhe lajthitë) në atë se kanë një përmbajtje më të ulët yndyre dhe një përmbajtje të lartë niseshteje dhe janë të vetmet që përmbajnë vitaminë C. Gështenja karakterizohet nga një teksturë e veçantë dhe një shije e ëmbël dhe e butë.

    Njihen njëqind lloje të ndryshme gështenjash. Në përgjithësi ndahen në të zbutura dhe të egra. Ato janë të zbutura dhe të ngrënshme, të cilat janë më të ëmbla dhe më të mëdha se gështenjat e zakonshme. Nga ana tjetër, gështenja e egër, e cila fatkeqësisht nuk është e ngrënshme, ka veti medicinale. Më shpesh përmendet si ndihmës për variçet dhe dëmtimet e kapilarëve dhe ekstraktet e tij përdoren për përgatitjen e preparateve medicinale.

    Vlera ushqyese e gështenjave

    Për sa i përket përbërjes ushqyese, gështenjat janë të ngjashme me orizin kaf, dhe janë një burim i shkëlqyer i elementëve gjurmë (minerale që na duhen në sasi shumë të vogla).

    Proteinat nuk janë pika e tyre e fortë, por për këtë arsye ato janë shumë të pasura me niseshte dhe nga këto fruta mund të bëhet edhe miell. Gështenja është arra e vetme që përmban vitaminë C, dhe është një burim i shkëlqyer i vitaminës B6. Gështenjat janë gjithashtu një burim i mirë i kaliumit dhe acidit folik, si dhe fibrave dietike të nevojshme për funksionimin e duhur të sistemit tretës.

    Gështenja është një ushqim që karakterizohet me një vlerë pak më të lartë energjetike, pasi 100 gramë gështenjë të pjekur përmban rreth 245 kcal. Edhe pse fruta e gështenjës është shumë ushqyes, është mjaft i vështirë për t’u tretur. Është interesante se gështenjat e pjekura përmbajnë më shumë vitamina, dhe gështenjat e ziera përmbajnë më shumë minerale.

    Si të zgjidhni gështenjat?

    Kur blini gështenja, duhet t’i kushtoni vëmendje faktit që frutat janë më të mëdhenj, me shkëlqim, pa vrima në guaskë, gjë që është shenjë se nuk ka larva të padëshirueshme.

    Kur i marrim në duar, masa e tyre duhet të korrespondojë me madhësinë e tyre dhe nuk duhet të kenë një tingull bosh kur tunden. Gështenjat duhet të ruhen në një vend të ftohtë deri në dy javë dhe është e dobishme të kontrolloni nëse janë shfaqur vrima në fruta të caktuara dhe më pas frutat e tilla duhet të ndahen.

    Gështenjat si ilaç

    Vlera relativisht e lartë e energjisë për shkak të përmbajtjes së lartë të niseshtesë i bën gështenjat një zgjedhje të shkëlqyer për atletët, njerëzit e ekspozuar ndaj sforcimit fizik dhe fëmijët.

    Duke qenë se janë të pasura me kalium dhe në të njëjtën kohë të ulëta në natrium, gështenjat përshtaten në mënyrë të përkryer në dietën e njerëzve me sëmundje kardiovaskulare dhe të veshkave.

    Gjithashtu, fibrat dietike që përmbajnë ato mund të jenë të dobishme për të gjithë njerëzit me jashtëqitje të çrregullt.

    Çaji nga gjethet e gështenjës është një ilaç popullor i njohur për problemet e frymëmarrjes si bronkiti dhe astma, ndërsa lëvorja dhe druri i gështenjës përdoren si astringent për shkak të pasurisë së tyre me tanine.

    Përgatitja e gështenjave

    Aplikimi gastronomik shkon shumë më tej sesa thjesht shijimi i gështenjave të ziera ose të pjekura.

    Gama e pjatave me gështenja është e larmishme dhe shtrihet nga supat tek pjatat kryesore deri tek ëmbëlsirat dhe produktet e pjekura.

    Gështenjat shpesh shtohen në sallata dhe pjata me makarona. Në shumë vende të botës, Krishtlindjet janë të paimagjinueshme pa një gjeldeti të mbushur me mbushje gështenjash.

    Pureja e gështenjave të ziera (për shkak të konsistencës së ngjashme me patatet) përveç që shijohet me krem ​​pana, përdoret edhe si mbushje për brumëra të ndryshëm. Përdoret edhe në përgatitjen e salcave që shërbehen me gjahun.

    Gështenjat e pjekura mund të thahen dhe bluhen në miell, i cili jep një kore të pasur dhe të shijshme gjatë përgatitjes së ëmbëlsirave dhe byrekut.