Category: SHËNDETËSI

Një studim i ri i Universitetit të Oxfordit ka rikthyer vëmendjen te rëndësia e kalciumit në ushqyerje, pasi ka treguar se një gotë e madhe qumësht në ditë mund të lidhet me rrezik më të ulët për kancer të zorrës së trashë

Një gotë qumësht në ditë mund të ndihmojë në uljen e rrezikut për kancer të zorrës së trashë, tregon studimi më i fundit i madh.

Konsumimi i rregullt i qumështit dhe i ushqimeve të tjera të pasura me kalcium mund të ketë efekt mbrojtës ndaj kancerit të zorrës së trashë, sugjeron studimi i madh i Universitetit të Oxfordit, i kryer mbi më shumë se 542.000 gra, të ndjekura mesatarisht për 16 vjet.

Shkencëtarët zbuluan se 300 miligramë shtesë kalcium në ditë, që përputhen afërsisht me një gotë të madhe qumësht, lidhen me 17 për qind rrezik më të ulët për zhvillimin e kancerit të zorrës së trashë.

Studimi është publikuar në revistën Nature Communications dhe është financuar nga Cancer Research UK. Autorët theksojnë se efekti mbrojtës nuk lidhet domosdoshmërisht vetëm me qumështin e lopës. I rëndësishëm është kalciumi, i cili mund të merret edhe nga jogurti, tofu, perimet me gjethe të errëta ose pijet bimore të pasuruara me kalcium.

Çelësi duket se është kalciumi

Mjekja e përgjithshme Rupa Parmar ka paralajmëruar se në ordinancë po sheh gjithnjë e më shpesh pacientë që i largojnë produktet e qumështit nga ushqimi, edhe pse nuk kanë arsye të konfirmuar mjekësore për këtë.

“Në ordinancë e shoh vazhdimisht. Shprehja intolerancë ndaj produkteve të qumështit përdoret shumë lehtë dhe shumë njerëz ia vendosin vetes këtë diagnozë. Kur bëjmë testet, shpesh del se në fakt nuk e kanë këtë gjendje”, tha ajo.

Ajo shtoi se ushqimi pa produkte qumështi është bërë një lloj trendi, sepse disa njerëz i shohin ato si ushqime që shtojnë peshë trupore.

“Heqja dorë nga produktet e qumështit është bërë trend, sepse njerëzit mendojnë se shëndoshin, por shpesh i bëjnë vetes më shumë dëm sesa dobi kur i shmangin”, tha Parmar.

Shkencëtarët supozojnë se kalciumi mund të lidhet me substanca të dëmshme në zorrë, përfshirë acidet biliare dhe acidet yndyrore, duke ulur kështu efektin e tyre potencialisht kancerogjen.

Rezultatet treguan se ushqimet e pasura me kalcium, veçanërisht qumështi dhe jogurti, kishin lidhjen më të qartë me rrezik më të ulët. Megjithatë, ky efekt nuk u pa në të njëjtën mënyrë te të gjitha produktet e qumështit. Djathi dhe akullorja nuk treguan lidhje të qartë me uljen e rrezikut për kancer të zorrës së trashë.

“Çelësi është kalciumi, dhe ai mund të vijë nga burime të ndryshme: qumështi, jogurti, por edhe tofu ose pijet bimore të pasuruara me kalcium”, tha Parmar.

Ekspertët theksojnë se kjo nuk do të thotë se qumështi është mbrojtje mrekullibërëse ndaj sëmundjes. Bëhet fjalë për një lidhje të vërejtur në një studim të madh vëzhgues, prandaj rezultatet duhet të interpretohen në kontekstin e mënyrës së përgjithshme të jetesës dhe ushqyerjes.

Alkooli dhe mishi i përpunuar rrisin rrezikun

I njëjti studim tregoi edhe anën tjetër të zakoneve ushqimore: alkooli, mishi i kuq dhe mishi i përpunuar lidhen me rrezik më të lartë për kancer të zorrës së trashë.

Sipas përmbledhjes së studimit, çdo 20 gramë shtesë alkool në ditë lidhej me 15 për qind rritje të rrezikut, ndërsa çdo 30 gramë mish të kuq ose të përpunuar me 8 për qind rritje të rrezikut.

“Është e rëndësishme të kuptohet se faktorët e rrezikut janë pjesë e një tabloje më të gjerë. Përqendrimi në mënyrë të shëndetshme jetese, përfshirë ushqyerjen e balancuar dhe aktivitetin e rregullt fizik, është mënyra më e mirë për uljen e rrezikut nga çdo lloj kanceri”, tha Parmar.

Ajo shtoi se ndërprerja e duhanit dhe ulja e konsumit të alkoolit janë ndër hapat më të rëndësishëm në parandalimin e kancerit të zorrës së trashë.

“Gjithçka është te masa dhe te zgjedhjet e shëndetshme”, theksoi ajo.

Mjekët paralajmërojnë se është e rëndësishme t’u kushtohet vëmendje shenjave të mundshme të kancerit të zorrës së trashë, si gjaku në jashtëqitje, humbja e pashpjegueshme e peshës trupore, dhimbja ose parehatia e vazhdueshme në bark, si dhe ndryshimet në jashtëqitje që nuk kalojnë.

Diagnoza e hershme mund t’i rrisë dukshëm gjasat për trajtim të suksesshëm, prandaj ekspertët këshillojnë që te simptomat e pazakonshme ose afatgjata të mos shtyhet vizita te mjeku.

Tokëzimi është praktikë që nënkupton kontaktin e drejtpërdrejtë të trupit me tokën, për shembull duke ecur zbathur në bar, rërë apo dhe, ose duke përdorur produkte të posaçme që lidhen me tokëzimin elektrik

Sipas mbështetësve të kësaj praktike, trupi lidhet me ngarkesën natyrore elektrike të tokës dhe mund të thithë elektrone, të cilat besohet se ndikojnë në uljen e inflamacionit, stresit dhe përmirësimin e gjumit. Megjithatë, provat shkencore janë ende të kufizuara, prandaj tokëzimi nuk duhet të përdoret kurrë si zëvendësim i trajtimit mjekësor.

Si mendohet se funksionon?

Sipërfaqja e tokës është e pasur me elektrone. Teoria e tokëzimit thotë se, për shkak të jetës moderne dhe kontaktit të pakët me tokën, trupi grumbullon ngarkesa pozitive statike, të cilat mund të neutralizohen përmes kontaktit të drejtpërdrejtë me tokën.

Përkrahësit e kësaj qasjeje besojnë se elektronet e përthithura veprojnë si antioksidantë natyralë, duke ndihmuar në neutralizimin e radikaleve të lira dhe në mbështetjen e proceseve natyrore të organizmit.

Tokëzimi mund të praktikohet në mënyrë të thjeshtë, duke ecur zbathur në natyrë, duke qëndruar në tokë, duke hyrë në ujë natyror, si liqen apo det, ose përmes produkteve të posaçme si dyshekë, çarçafë, çorape, këpucë apo shirita tokëzues.

Produktet për tokëzim

Në treg gjenden disa produkte që pretendojnë se mundësojnë kontaktin elektrik të trupit me tokën. Dyshekët apo matet tokëzuese vendosen nën këmbë, në tavolinë ose përdoren gjatë meditimit. Çarçafët dhe mbulesat për dyshek përmbajnë materiale përçuese, zakonisht argjend ose karbon, dhe lidhen me një prizë të tokëzuar ose drejtpërdrejt me tokën.

Çorapet, këpucët dhe shiritat ngjitës për lëkurë kanë të njëjtin qëllim: të mundësojnë përçimin e elektroneve drejt trupit.

Nëse përdoren produkte që lidhen në prizë, është e domosdoshme të kontrollohet nëse priza është e tokëzuar siç duhet. Për këtë përdoren pajisje kontrolluese, të cilat shpesh ofrohen bashkë me produktin ose mund të blihen veçmas.

Sa shpesh duhet praktikuar?

Nuk ka një kohë të përcaktuar saktë. Disa burime sugjerojnë 10 deri në 20 minuta në ditë, ndërsa disa studime kanë raportuar ndryshime pas rreth 30 minutash kontakti me tokën.

Në përgjithësi, mbështetësit e tokëzimit këshillojnë që kjo praktikë të bëhet rregullisht, por pa teprime dhe gjithmonë me kujdes.

Përfitimet e mundshme

Disa studime të vogla kanë raportuar se tokëzimi mund të ndikojë në disa procese të trupit, por ende nuk ka prova të mjaftueshme për të thënë se parandalon ose shëron sëmundje.

Inflamacioni është një nga fushat më të përmendura. Disa të dhëna tregojnë se indikatorët e inflamacionit mund të ulen më shumë te personat që praktikojnë tokëzim, krahasuar me ata që nuk e praktikojnë. Po ashtu, disa studime kanë vërejtur përmirësim të qarkullimit të gjakut dhe ulje të viskozitetit të tij, gjë që mund të ketë rëndësi për shëndetin kardiovaskular.

Tokëzimi është lidhur edhe me gjumë më të mirë. Një studim ka treguar se personat që e praktikonin kishin nivele më të rregulluara të kortizolit gjatë natës, hormon që ndikon në stres dhe ritmin ditor të trupit.

Disa të dhëna të hershme përmendin edhe ndikim të mundshëm në uljen e stresit dhe ankthit, si dhe në përmirësimin e ndryshueshmërisë së ritmit të zemrës, një tregues i rëndësishëm për funksionimin e sistemit nervor dhe kardiovaskular.

Megjithatë, këto rezultate duhen interpretuar me kujdes, sepse shumica e studimeve janë të vogla dhe kërkojnë konfirmim më të gjerë shkencor.

Rreziqet dhe kujdesi

Tokëzimi konsiderohet relativisht i sigurt për shumicën e njerëzve, por ka disa rreziqe praktike. Ecja zbathur mund të shkaktojë lëndime, infeksione, pickime ose rënie, sidomos në terren të pabarabartë. Në ditët e nxehta duhet pasur kujdes me hidratimin.

Produktet që lidhen në prizë nuk duhet të përdoren gjatë stuhive me rrufe, sepse mund të rrisin rrezikun nga goditja elektrike. Po ashtu, instalimet elektrike të dëmtuara ose prizat pa tokëzim të rregullt mund të jenë të rrezikshme.

Para se të filloni tokëzimin, këshillohet të konsultoheni me mjekun, sidomos nëse jeni shtatzënë, keni alergji, probleme me imunitetin, dëmtime nervore, diabet, plagë në këmbë ose probleme të tjera shëndetësore.

Nëse gjatë praktikës ndieni mpirje, therje, dobësi, simptoma të ngjashme me gripin ose përkeqësim të gjendjes, ndërpriteni dhe kërkoni këshillë profesionale.

Përfundim

Tokëzimi është një praktikë e thjeshtë që synon rikthimin e kontaktit të drejtpërdrejtë me tokën. Mund të ndihmojë disa njerëz të ndihen më të qetë, të flenë më mirë ose të kenë më pak stres, por nuk ka prova të mjaftueshme që shëron sëmundje apo zëvendëson kujdesin mjekësor.

Më e sigurta është të shihet si një formë e lehtë mirëqenieje, jo si terapi mjekësore.

Në një familje me pesë anëtarë, fakti që tre ose katër prej tyre mbajnë syze nuk duhet parë domosdoshmërisht si problem shqetësues, por më tepër si një tregues i zakonshëm i nevojës për korrigjim të shikimit — sidomos në një kohë kur përdorimi i pajisjeve digjitale është rritur ndjeshëm.

Oftalmologu Ilir Osmani, në emisionin “LIBERO” këtë çështje nuk e pa si madhore, megjithëse theksoi se identifikimi i hershëm i problemeve me shikimin sipas tij, është thelbësor për zhvillimin e shëndetshëm të tyre. Një nga rekomandimet kryesore është që fëmijët t’i nënshtrohen kontrollit të syve që në moshë të hershme, rreth 3-4 vjeç, një praktikë e zakonshme në shumë vende evropiane.

Ky proces i njohur si “screening” (kontrolli skrining) ndihmon në zbulimin e hershëm të problemeve me dioptrinë dhe mundëson trajtimin e tyre në kohë. Nëse një problem me shikimin identifikohet dhe korrigjohet herët me syze, fëmija ka shumë më tepër gjasa të zhvillohet normalisht, pa pasoja afatgjata.

Nga ana tjetër, neglizhimi i këtyre kontrolleve deri në moshën 7-8 vjeç mund të çojë në vështirësi të vazhdueshme në shikim, të cilat mund të shoqërojnë individin gjatë gjithë jetës, sipas Doktor Ilir Osmanit.

Për ta dëgjuar intervistën e plotë të Ilir Osmanit, klikoni në linkun e mëposhtëm:

Doza e zakonshme e paracetamolit për të rriturit është një ose dy tableta 500 mg deri në katër herë në 24 orë.

Mbidozimi i paracetamolit mund të shkaktojë efekte anësore serioze. NHS paralajmëron se ju nuk duhet të josheni për të rritur dozën, ose të merrni një dozë të dyfishtë në qoftë se dhimbja juaj është shumë e keqe.

Marrja e ilaçit për të ndihmuar në lehtësimin e çfarëdo sëmundjeje të lehtë nga e cila vuani mund të jetë e dobishme, megjithatë nuk duhet të tejkaloni kurrë dozën e rekomanduar.

NHS thotë: “Marrja e një ose dy tabletave shtesë rastësisht nuk ka gjasa të jetë e dëmshme, për sa kohë që nuk merrni më shumë se tetë tableta në 24 orë. Prisni të paktën 24 orë përpara se të merrni më shumë paracetamol”.

Drugs.com ka renditur disa simptoma të mbidozës. Këto përfshijnë diarre, djersitje të shtuar, humbje të oreksit dhe të përziera ose të vjella.

Shenjat përfshijnë gjithashtu ngërçe ose dhimbje në stomak, si dhe ënjtje, dhimbje ose ndjeshmëri në pjesën e sipërme të barkut ose në zonën e stomakut. “Merrni menjëherë ndihmë urgjente nëse ndonjë nga simptomat e mbidozës shfaqet”.

Sipas NHS, të përzierat dhe të vjellat janë simptoma “jashtëzakonisht të zakonshme” të mbidozës së paracetamolit. Këto simptoma mund të shfaqen brenda pak orësh nga marrja e një doze të tepërt, paralajmëron trupi shëndetësor.

Një studim i publikuar në vitin 2025 në Journal of the American College of Cardiology po hedh dritë mbi një rrezik që shpesh nënvlerësohet: ndikimin e kanabisit në shëndetin e zemrës, sidomos tek të rinjtë.

Sipas këtij kërkimi, personat nën 50 vjeç që përdorin kanabis janë mbi 6 herë më të rrezikuar për të pësuar atak në zemër krahasuar me ata që nuk e përdorin. Dhe ajo që e bën edhe më shqetësuese këtë gjetje është se kanabisi rezulton një faktor i pavarur rreziku. Pra, edhe nëse një person nuk pi duhan dhe nuk ka probleme të tjera si tensioni i lartë apo diabeti, rreziku mbetet i lartë.

Studimi analizoi të dhënat e rreth 4.6 milionë personave dhe zbuloi se përdoruesit e kanabisit kishin një incidencë 6.2 herë më të lartë të atakut në zemër. Përveç kësaj, përdorimi i tij lidhet edhe me një rritje 4.3 herë të rrezikut për goditje ishemike në tru dhe rreth 2.1 herë më shumë gjasa për insuficiencë kardiake.

Një tjetër element i fortë i studimit është efekti i menjëhershëm. Rreziku për atak në zemër mund të arrijë kulmin brenda një ore pas konsumimit të kanabisit, çka do të thotë se ndikimi nuk është vetëm afatgjatë, por mund të jetë edhe i menjëhershëm.

Ekspertët shpjegojnë se, njësoj si duhani, tymosja e kanabisit çliron substanca që dëmtojnë enët e gjakut dhe funksionin e tyre. Kjo shkakton disfunksion endotelial, kufizon qarkullimin e gjakut dhe rrit kërkesën e zemrës për oksigjen, duke e vendosur atë nën stres të vazhdueshëm.

Gjetjet mbështeten edhe nga një meta-analizë e 12 studimeve, e cila tregon se përdoruesit e kanabisit kanë rreth 50% më shumë rrezik për atak në zemër në përgjithësi.

Për këtë arsye, studiuesit rekomandojnë që mjekët të përfshijnë pyetje mbi përdorimin e kanabisit gjatë vlerësimit të rrezikut kardiovaskular, veçanërisht tek pacientët e rinj. Në një kohë kur kanabisi shpesh shihet si i padëmshëm, këto të dhëna tregojnë një realitet që nuk duhet anashkaluar.

Të qëndruarit ulur për periudha të gjata kohore pas një vakti nuk është e rrezikshme në vetvete, por mund të ndikojë në tretje, nivele energjie dhe metabolizëm, veçanërisht nëse është pjesë e një stili jetese sedentar.

Çelësi nuk është në një orë ulje si një akt i izoluar, por në atë që përfaqëson në kontekstin e gjithë ditës – lëvizje të reduktuar dhe pasivitet të zgjatur, raporton Index.hr.

Ndikimi në tretje

Pas një vakti, sistemi tretës aktivizohet dhe për punë optimale ka nevojë për rrjedhje të mirë të gjakut dhe lëvizje të butë, shpjegojnë ekspertët nga Klinika Mayo. Edhe pse pasiviteti i zgjatur nuk e ndal tretjen, mund ta ngadalësojë atë. Portali Veryëell Health pohon se për disa njerëz, të qëndruarit ulur pas një vakti mund të kontribuojë në një ndjenjë rëndese në stomak, fryrje dhe tretje të ngadalësuar, e cila është veçanërisht e theksuar pas vakteve të mëdha ose të yndyrshme.

Nivelet e sheqerit në gjak dhe energjia

Aktiviteti fizik pas një vakti luan një rol të rëndësishëm në rregullimin e sheqerit në gjak, thekson WebMD. Një shëtitje e shkurtër ndihmon muskujt të përdorin glukozën nga ushqimi, ndërsa të qëndruarit ulur për një kohë të gjatë ngadalëson shpenzimin e energjisë. Klinika Mayo thotë se edhe aktiviteti i lehtë pas një vakti mund të ndihmojë në stabilizimin e niveleve të sheqerit në gjak, uljen e lodhjes së pasdites dhe përmirësimin e përgjigjes metabolike të trupit tuaj.

Përkeqësimi i problemeve ekzistuese

Tek njerëzit me tretje të ndjeshme ose refluks, të qëndruarit ulur për një kohë të gjatë pas ngrënies ndonjëherë mund të përkeqësojë urthin ose fryrjen, sipas Veryëell Health. Ky nuk është një shkak i drejtpërdrejtë i këtyre gjendjeve, por një pasojë e pozicionit të trupit dhe proceseve më të ngadalta të tretjes.

Problemi është në stilin tuaj të përgjithshëm të jetesës

Siç thekson ËebMD, nuk ka prova që të qëndruarit ulur për një orë pas një vakti është drejtpërdrejt e dëmshme për një person të shëndetshëm, sepse trupi është në gjendje të tretë ushqimin edhe gjatë pushimit. Problemi lind kur një ulje e tillë bëhet një rutinë, kur është pjesë e pasivitetit të zgjatur gjatë ditës, ose shoqërohet me peshë të tepërt dhe rezistencë ndaj insulinës.

Zgjidhje e thjeshtë

Vetëm 10 deri në 15 minuta ecje të lehtë pas një vakti mund të përmirësojë përgjigjen metabolike të trupit, këshillon Klinika Mayo. Ky nuk është një stërvitje intensive, por më tepër një aktivizim i butë i muskujve. Veryëell Health shton se ky zakon gjithashtu mund të ndihmojë në uljen e luhatjeve të energjisë, përmirësimin e tretjes dhe kontributin në stabilitetin metabolik afatgjatë.

Të qëndruarit ulur për një orë ose më shumë pas një vakti, pra, nuk është në vetvete problematike, por është çelësi i pamjes së përgjithshme. Nëse kjo sjellje është pjesë e një stili jetese kryesisht sedentar, ajo mund të kontribuojë në tretje më të ngadaltë dhe një përgjigje më të dobët metabolike. Një ndryshim i vogël, si një shëtitje e shkurtër, shpesh mund të ketë një ndikim më të madh nga sa duket fillimisht.

Personat që fusin gishtat në hundë mund të rrezikojnë shëndetin.

Edhe pse mund të duket si një zakon i padëmshëm (ndonëse i neveritshëm), në fakt mund t’ju sjell disa pasoja shqetësuese. Një hulumtim i ri ka zbuluar se kjo mund të çojë në zhvillimin e problemeve të kujtesës.

Kohët e fundit u krye një rishikim në dhjetëra studime të botuara mbi mekanizmat pas sëmundjeve neurologjike që u mblodhën nga studiuesit në Universitetin Western Sydney dhe u botuan në revistën Biomolecules. U zbulua se ata që fusin gishtat në hundë kanë më shumë gjasa të zhvillojnë sëmundjen e Alzheimerit.

Në raport, ekipi vuri në dukje: “Neuroinflamacioni në sëmundjen e Alzheimerit mund të shkaktohet pjesërisht nga patogjenët viralë, bakterialë dhe fungalë që hyjnë në tru përmes hundës dhe sistemit të nuhatjes”.

Rhinotillexomania është termi mjekësor që përdoret për të përshkruar kapjen kronike të hundës dhe fut mikrobet në zgavrën e ndjeshme të hundës, e cila mund të çojë në inflamacion në tru. Kur kjo ndodh si rezultat i akumulimit të mikrobeve, mund të çojë në një grumbullim të dëmshëm të proteinave beta amiloide.

Ekspertët thonë se kjo është e zakonshme në trurin e njerëzve të diagnostikuar me Alzheimer. Gjendja neurodegjenerative është forma më e zakonshme e demencës, shkruan Dailystar.

Kapsulat përthithen më shpejt, ndërsa tabletat shpesh janë më ekonomike dhe mund të përmbajnë doza më të larta

Si kapsulat ashtu edhe tabletat e dërgojnë medikamentin përmes traktit tretës për të trajtuar shqetësime të ndryshme shëndetësore. Kur vendosni mes kapsulave dhe tabletave, kini parasysh se kapsulat përthithen më shpejt, por zakonisht përmbajnë doza më të vogla dhe janë më të shtrenjta.

Çfarë janë kapsulat?

Kapsulat janë barna që mbahen brenda një mbështjellësi të fortë ose të butë. Mbështjellësi shpërbëhet kur hyn në sistemin tretës. Qarkullimi i gjakut e përthith medikamentin. Mëlçia e metabolizon ilaçin dhe më pas e shpërndan në pjesë të ndryshme të trupit.

Kapsulat me mbështjellës të fortë kanë dy gjysma: njëra pjesë futet brenda tjetrës. Ato përmbajnë përbërës të thatë si pluhur ose kokrriza të vogla. Disa kapsula të tilla mbushen me medikament të lëngshëm. Këto zakonisht përmbajnë më shumë se një bar ose e çlirojnë medikamentin gradualisht me kalimin e kohës.

Kapsulat e buta, ose xhelatinoze, janë më të mëdha dhe më transparente se kapsulat me mbështjellës të fortë. Brenda tyre mund të ketë lëng, suspension ose përmbajtje gjysmë të ngurtë, shkruan Health.

Përparësitë e kapsulave përfshijnë:

• Përthithje të lartë: medikamenti përthithet më mirë në trup, gjë që i bën kapsulat shumë efektive.
• Pa shije: zakonisht nuk kanë shije ose erë, prandaj janë më të lehta për t’u gëlltitur.
• Përthithje të shpejtë: sistemi tretës i shpërbën shpejt, duke i kaluar më shpejt në gjak. Si rezultat, mund të japin lehtësim më të shpejtë.
• Rezistencë ndaj dëmtimit: mbështjellësi i fortë i mbron nga hapja ose ndarja.

Mangësitë

• Nuk mbajnë doza të larta: mbështjellësi kufizon sasinë e medikamentit.
• Kosto më e lartë: kapsulat xhelatinoze kushtojnë më shumë për t’u prodhuar, prandaj shpesh janë më të shtrenjta.
• Mund të përmbajnë shtesa: disa kapsula të buta përdorin xhelatinë me prejardhje shtazore. Lexoni etiketën nëse ndiqni dietë vegjetariane, vegane ose kosher.
• Afat më i shkurtër përdorimi: kapsulat xhelatinoze zakonisht skadojnë më shpejt se kapsulat e forta dhe tabletat.

Çfarë janë tabletat?

Ndryshe nga kapsulat, tabletat përbëhen tërësisht nga medikamenti. Prodhuesit e kompresojnë ilaçin e thatë në pilula të ngurta me forma të ndryshme. Tabletat mund të përmbajnë shtesa për të ruajtur formën dhe për të përmirësuar shijen. Shumë tableta kanë vijë ndarëse në mes, gjë që e bën më të lehtë ndarjen në dy pjesë. Tabletat në formë kapsule janë të zgjatura për gëlltitje më të lehtë.

Ashtu si kapsulat, medikamenti shpërbëhet pasi hyn në sistemin tretës. Gjaku e përthith, ndërsa mëlçia e metabolizon.

Disa tableta kanë një shtresë mbrojtëse që u lejon të qëndrojnë të paprekura në stomak dhe të shpërbëhen në zorrën e hollë. Kjo quhet veshje enterike. Ekzistojnë edhe tableta përtypëse ose që treten në gojë, të cilat përthithen më shpejt.

Përparësitë e tabletave përfshijnë:

• Forma të ndryshme: ka më shumë zgjedhje se te kapsulat. Mund të jenë me veprim të shpejtë, me çlirim të zgjatur, përtypëse ose të tretshme.
• Mund të përmbajnë doza të larta: përbëhen kryesisht nga ilaçi dhe mbajnë më shumë substancë aktive se kapsulat.
• Mund të ndahen në dy pjesë: nëse nevojitet dozë më e vogël.
• Afat më i gjatë përdorimi: zakonisht zgjasin më shumë se kapsulat xhelatinoze.
• Më ekonomike: kushtojnë më pak për t’u prodhuar dhe për t’u blerë.

Mangësitë

• Nuk shpërbëhen gjithmonë në mënyrë të njëtrajtshme: kjo mund të ndikojë në efektivitet.
• Mund të irritojnë traktin tretës: studimet tregojnë se mund të shkaktojnë dhimbje barku, kapsllëk, diarre, të përziera dhe të vjella. Veshja enterike mund të ndihmojë si barrierë mbrojtëse.
• Mund të kenë shije të pakëndshme: jo të gjitha kanë shtesa për përmirësimin e shijes.
• Veprojnë më ngadalë: sistemi tretës nuk i shpërbën aq shpejt sa kapsulat.

Çështje sigurie

Ekzistojnë disa aspekte sigurie që duhen marrë parasysh te kapsulat dhe tabletat. Kapsulat shpesh kanë më pak përbërës shtesë se tabletat, por gjithsesi mund të përmbajnë shtesa. Kapsulat e buta zakonisht përmbajnë xhelatinë me përbërës sintetikë ose shtazorë. Kontrolloni etiketën nëse ndiqni dietë vegjetariane, vegane ose kosher.

Tabletat zakonisht përmbajnë disa përbërës për ruajtjen e formës dhe përmirësimin e shijes. Është e rëndësishme të kontrolloni etiketën nëse keni alergji ose ndjeshmëri ndaj ndonjë përbërësi.

A mund të grimcohen tabletat ose të hapen kapsulat?

Mbani parasysh se grimcimi i tabletave ose hapja e kapsulave mund të ndikojë në efikasitetin dhe fuqinë e ilaçit. Grimcimi i tabletave me veshje enterike e dëmton atë shtresë dhe mund të bëjë që ilaçi të shpërbëhet në stomak, duke shkaktuar irritim.

Hapja ose grimcimi i tabletave dhe kapsulave me çlirim të zgjatur mund të bëjë që trupi ta përthithë ilaçin shumë shpejt. Kjo rrit rrezikun e mbidozimit, që mund të jetë i rrezikshëm.

Këshilla për gëlltitje

Mund të jetë e vështirë të gëlltiten kapsulat dhe tabletat: kapsulat e buta shpesh janë të mëdha, ndërsa tabletat zakonisht janë të forta. Ja disa këshilla:

• Lyeni kapsulën ose tabletën me sprej të posaçëm për gëlltitje pilulash.
• Përkuleni kokën përpara drejt kraharorit. Ky pozicion ndihmon që pilula të rrëshqasë më lehtë në fyt.
• Provoni metodën e shishes: vendoseni pilulën mbi gjuhë, mbylleni gojën fort rreth një shisheje plastike me ujë dhe pini duke krijuar thithje.

Nëse prodhuesi e lejon, tableta mund të ndahet ose grimcohet, ndërsa kapsula mund të hapet dhe përmbajtja të hidhet në ushqime të buta si pure molle ose puding. Disa barna, si tabletat ose kapsulat me shtresë mbrojtëse për stomakun (veshje enterike) apo ato që lirojnë ilaçin gradualisht gjatë disa orëve (me çlirim të zgjatur), nuk duhen thyer, grimcuar apo hapur, sepse kjo mund të ndryshojë mënyrën dhe sasinë e përthithjes së ilaçit në trup. Nëse nuk jeni të sigurt, këshillohuni me farmacistin ose mjekun.

Cila është më e mirë: tableta apo kapsula?

Kapsulat dhe tabletat kanë secila përparësi dhe mangësi, dhe asnjëra nuk është domosdoshmërisht më e mirë në çdo rast. Zgjedhja varet nga disa faktorë. Mund të preferoni kapsulat nëse ju pengon shija e tabletave. Mund të zgjidhni tabletat nëse dëshironi të ulni koston e trajtimit.

Flisni me një mjek ose farmacist nëse nuk jeni të sigurt se cila formë është më e përshtatshme për ju. Ata mund t’ju ndihmojnë të përcaktoni llojin e medikamentit që i përshtatet më së miri nevojave tuaja.

Prej vitesh na është thënë se “të qëndruarit ulur është duhani i ri”. Është një frazë tërheqëse që duket se përmbledh një problem shumë real, por është gjithashtu një thjeshtim i tepruar. Nëse ulja do të ishte gjithmonë opsioni më i keq, mund ta zgjidhnim problemin thjesht duke u ngritur në këmbë dhe kjo nuk është e vërtetë.

Për miliona njerëz, puna në këmbë nuk është një alternativë e shëndetshme, por një kërkesë e përditshme. Punonjësit e shëndetësisë dhe industrisë, mësuesit, shitësit, kamerierët dhe parukierët kalojnë orë të panumërta në këmbë dhe kjo gjithashtu ndikon negativisht në shëndetin e tyre.

Çrregullimet muskuloskeletore që prekin shpinën, qafën, shpatullat, këmbët dhe shputat, janë problemi më i zakonshëm shëndetësor në vendin e punës në Europë. Në Spanjë, për shembull, 29% e aksidenteve në punë që rezultuan me leje mjekësore në vitin 2024 ishin pasojë e mbingarkesës fizike, ndërsa çrregullimet muskuloskeletore përbënin 78% të sëmundjeve të lidhura me punën.

Trupi nuk është krijuar për të qëndruar i palëvizshëm

Pra: a është më mirë të punosh në këmbë apo ulur? Në fakt, kjo mund të jetë pyetja e gabuar. E vërteta është se gjëja më e rëndësishme është sa kohë kalojmë në një pozicion të caktuar dhe sa shpesh lëvizim gjatë ditës.

Trupi i njeriut nuk reagon mirë ndaj asnjë qëndrimi të zgjatur dhe statik. Ndërsa ulja për periudha të gjata priret të shkaktojë probleme në pjesën e mesit, qafë dhe shpatulla, orët e gjata në këmbë lidhen më shumë me lodhje, dhimbje në mes dhe presion të tepërt mbi këmbët dhe shputat.

Qëndrimi në këmbë dhe ulja mund të mos dëmtojnë në të njëjtën mënyrë, por pa dyshim, asnjëra nuk është e padëmshme nëse e bëjmë për shumë kohë.

Mos harroni këmbët

Kur mendojmë për dhimbjet që lidhen me punën, pothuajse gjithmonë mendojmë për shpinën. Por dita e punës për trupin fillon shumë më poshtë.

Këmba është baza mekanike mbi të cilën mbështetet gjithçka: ajo bën kontakt me tokën, shpërndan presionin dhe transmeton forcat drejt kyçit të këmbës, gjurit, ijeve dhe shtyllës kurrizore. Nëse kjo bazë punon për orë të tëra pa ndërprerje, edhe pjesa tjetër e trupit mund të vuajë.

Në fakt, në një studim të fundit mbi punëtorët në linjat e montimit, një ditë e plotë pune në këmbë u shoqërua me ndryshime të matshme në qëndrim dhe në shpërndarjen e presionit në shputat e këmbëve, si dhe me shqetësime të shpeshta në pjesën e poshtme të shpinës, gjunjë dhe vetë këmbët.

Me fjalë të tjera, jo të gjitha këmbët reagojnë njësoj ndaj të njëjtave kërkesa në vendin e punës, dhe kjo diferencë biomekanike mund të kontribuojë në shfaqjen e shqetësimeve.

Pra, cila është më e mira?

Siç thekson Agjencia Europiane për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë (EU-OSHA), në përgjithësi është më e shëndetshme të ndryshoni qëndrimin, të përfshini lëvizje dhe të reduktoni kohën e kaluar në pozicione statike.

Kjo ndonjëherë na çon të kërkojmë zgjidhje novatore, si tavolina me lartësi të rregullueshme, karrige të dizajnuara posaçërisht dhe shtresa për këpucë, apo pajisje si korrigjues të qëndrimit, jastëkë ergonomikë dhe mbështetje për mesit. Disa nga këto mjete mund të ndihmojnë, por asnjëra prej tyre nuk mund të kompensojë e vetme një ditë pune të organizuar keq.

Masat parandaluese që funksionojnë realisht nuk janë aq tërheqëse. Ato përfshijnë pushime të shkurtra të rregullta, rotacion detyrash, përshtatje të vendit të punës, këpucë të përshtatshme, ushtrime fizike dhe një orar që lejon lëvizjen.

Në fund të fundit, nuk ka nevojë të demonizohet karrigia apo të idealizohet qëndrimi në këmbë. Duhet të kuptojmë se trupi është i krijuar për të ndryshuar, për t’u përshtatur dhe për të lëvizur. Kur puna na detyron të qëndrojmë në të njëjtin pozicion për shumë kohë, atëherë fillojnë problemet. /TheConversation

Dihet prej kohësh që stresi kronik mund të prishë funksionin e zorrëve, duke shkaktuar diarre ose kapsllëk. Por një studim i prezantuar në Digestive Disease Week tregon se ngrënia vonë gjatë natës i përkeqëson edhe më shumë këto efekte, ka raportuar MedicalXPress.

“Nuk ka rëndësi vetëm çka ha, por edhe kur e ha. Dhe kur jemi nën stres, koha e ngrënies mund të japë një ‘goditje të dyfishtë’ për shëndetin e zorrëve”, ka thënë autorja kryesore e studimit Harika Dadigiri.

Studiuesit kanë analizuar të dhëna nga mbi 11,000 persona për të parë lidhjen mes stresit, ngrënies natën dhe problemeve me zorrët.

Rezultatet kanë treguar se personat me stres të lartë, që konsumonin më shumë se 25 për qind të kalorive pas orës 21:00, kishin 1.7 herë më shumë gjasa të përjetonin kapsllëk ose diarre.

Në një tjetër analizë me mbi 4,000 persona, ata që kishin edhe stres të lartë edhe zakon të hanin vonë, kishin 2.5 herë më shumë gjasa të raportonin probleme me tretjen.

Këta persona kishin gjithashtu diversitet më të ulët të mikrobiomës së zorrëve, baktereve të dobishme që ndihmojnë tretjen dhe shëndetin e përgjithshëm.

Shkencëtarët mendojnë se kjo lidhet me boshtin zorrë-tru, një sistem komunikimi mes trurit dhe zorrëve që ndikohet nga nervat, hormonet dhe bakteret në trup.

Kur stresi dhe ngrënia e vonshme kombinohen, efekti negativ mund të jetë më i madh.

Studimi nuk provon shkak të drejtpërdrejtë, por tregon një lidhje të fortë mes këtyre faktorëve.

Ai gjithashtu nxjerr në pah rëndësinë e “krononutricionit”, ideja që orari i ngrënies ndikon në mënyrën se si trupi përpunon ushqimin.

“Nuk jam ‘policia e akullores’. Të gjithë duhet ta hanë akulloren, ndoshta më mirë pak më herët gjatë ditës. Zakone të vogla dhe të qëndrueshme, si një orar i rregullt i vakteve, mund të ndihmojnë në përmirësimin e tretjes me kalimin e kohës”, ka shtuar Dadigiri.