Category: SHËNDETËSI

Kardiologët po u bëjnë thirrje njerëzve të gatuajnë më shpesh në shtëpi për të ulur konsumimin e ushqimeve të shumëpërpunuara, të njohura si UPF, të cilat lidhen me rreziqe serioze për shëndetin.

Sipas një deklarate të re klinike të publikuar nga European Society of Cardiology dhe European Association of Preventive Cardiology, mjekët duhet t’i këshillojnë pacientët të shmangin ushqimin vonë gjatë natës, të përtypin ushqimin më ngadalë dhe të konsumojnë më shumë ushqime të freskëta dhe sa më pak të përpunuara, ka shkruar The Guardian, transmeton Koha.net.

Ekspertët rekomandojnë gjithashtu konsumimin e jogurtit natyral në vend të atij me shije frutash apo me sheqer, zëvendësimin e pijeve me sheqer me ujë, si dhe leximin e etiketave ushqyese dhe listës së përbërësve para blerjes së produkteve ushqimore.

Këto këshilla synojnë veçanërisht personat që kanë sëmundje të zemrës ose janë të rrezikuar t’i zhvillojnë ato.

Sipas të dhënave, rreth 8 milionë persona në Britani jetojnë me sëmundje kardiovaskulare, të cilat shkaktojnë afërsisht 170 mijë vdekje çdo vit.

Deklarata u bën thirrje kardiologëve që të flasin më shpesh me pacientët për ushqimet e shumëpërpunuara dhe t’i pyesin rregullisht se sa shpesh i konsumojnë ato.

Ekspertët thonë se mjekët duhet t’i inkurajojnë pacientët të gatuajnë më shpesh në shtëpi, të shmangin konsumimin e ushqimit vonë në mbrëmje, të hanë më ngadalë dhe me kujdes dhe të zgjedhin ushqime me shumë fibra dhe pak të përpunuara.

Sipas dokumentit, përdorimi i fotografive të ushqimeve të shumëpërpunuara gjatë konsultave mund t’i ndihmojë pacientët t’i identifikojnë më mirë ato, pasi vetëm shpjegimet verbale shpesh nuk mjaftojnë.

“Mjekët duhet të bëjnë biseda shumë më praktike me pacientët që kanë probleme me zemrën për ushqimin që konsumojnë çdo ditë”, ka thënë Kawther Hashem nga Queen Mary University of London.

Ajo ka shtuar se njerëzit duhet të reduktojnë ushqime si pijet me sheqer, biskotat, patatinat e shkopinjtë e paketuar, mishrat e përpunuar, ushqimet e gatshme dhe ushqimin e shpejtë, sepse ato përmbajnë sasi të larta kripe, sheqeri dhe yndyrash të pashëndetshme.

Sipas saj, ulja e konsumit të kripës është e rëndësishme sidomos për personat me probleme të zemrës, pasi kripa rrit tensionin e gjakut, një nga faktorët kryesorë të sëmundjeve të zemrës, sulmit në tru dhe sëmundjeve të veshkave.

“Reduktimi i ushqimeve dhe pijeve me sheqer ndihmon gjithashtu në uljen e kalorive të tepërta, shtimit në peshë dhe rrezikut për diabet të tipit 2”, ka thënë ajo.

Një nga autoret e studimit, Luigina Guasti, ka thënë se njerëzit që gatuajnë më shpesh në shtëpi zakonisht kanë dietë më të shëndetshme dhe konsumojnë më pak ushqime të shumëpërpunuara.

“Edhe ndryshimet e vogla dhe graduale në gatimin në shtëpi mund të përmirësojnë shëndetin me kalimin e kohës”, ka thënë ajo.

Studimi konfirmon se konsumimi i shpeshtë i ushqimeve të shumëpërpunuara rrit rrezikun për obezitet, diabet, tension të lartë të gjakut, sëmundje kronike të veshkave dhe vdekje nga sëmundjet kardiovaskulare.

Ndërkohë, Tracy Parker nga British Heart Foundation ka thënë se individët nuk mund ta zgjidhin të vetëm këtë problem dhe se qeveritë duhet të bëjnë më shumë për të krijuar një ambient ushqimor më të shëndetshëm për qytetarët.

Urisë nuk i shpëton dot, pavarësisht vetëkontrollit apo regjimeve strikte. Por, ushqyerja në orët e vona sipas ekspertëve është një nga faktorët që nxit edhe shtimin në peshë.

Arsyet përse uria bëhet më e fortë gjatë natës janë të ndryshme.

Nivelet e sheqerit në gjak

Ekspertët shpjegojnë se luhatja e menjëhershme e niveleve të sheqerit në gjak është e dëmshme. Ato duhet të jenë të qëndrueshme sa më gjatë që të jetë e mundur. Luhatja e niveleve të sheqerit në gjak nxitet më së shumti nga konsumi i karbohidrateve të thjeshta siç është mielli i bardhë dhe sheqeri.

Në reagim të tyre, trupi prodhon insulinë të shpejtë që të përpunojë sheqerin. Kur niveli i glukozës në gjak është i ulët, njeriu ndihet i acaruar dhe në ankth.

Rrahjet e zemrës janë të çrregullta dhe uria është e madhe. Nivelet e ulëta të glukozës gjatë natës mund të ndikohen edhe nga aktiviteti i tepruar fizik gjatë ditës.

Ushqyerja e çrregullt

Nëse i përmbaheni orareve të rregullta të ngrënies gjatë ditës, do të jeni më pak të uritur gjatë natës. Ekspertët këshillojnë që ta nisni ditën me një mëngjes të bollshëm, fruta në mes vakteve, dhe në darkë të konsumoni një vakt modest.

Dy orë përpara gjumit mund të konsumoni disa feta molle ose karrote. Kësisoj, nuk do të zgjoheni gjatë natës të uritur.

Kequshqyerja

Ushqyerja e keqe është shkaktar i urisë në orët e vona. Nëse gjatë ditës nuk konsumoni fibër, proteinë apo yndyrna të shëndetshme, niveli i sheqerit në gjak do të bjerë dhe gjatë natës do të jeni të uritur.

Luhatjet e humorit

Uria dhe ndjesia e ngopjes rregullohen falë disa hormoneve të ndryshme, ekuilibrat e të cilave prishen si pasojë e disa problemeve psikologjike. Këto probleme më pas nxisin nevojën e paarsyeshme për sheqer, yndyrna dhe kripë.

Këtu përfshihet: stresi, mungesa e gjumit e të tjerë. Uria e tepruar mund të shkaktohet edhe nga ankthi, depresioni apo frustrimi.

Sindroma e ushqyerjes gjatë natës

Kjo sindromë ka të bëjë me nivelet e ulëta të urisë gjatë mëngjesit dhe tepër të larta në mbrëmje. Ajo shoqërohet edhe me vështirësi në fjetje sepse ushqyerja e rëndë gjatë natës prish gjumin.

Ky problem më pas pason tek mbipesha dhe simptomat bëhen më të ashpra. Nëse ju merr shpesh uria gjatë natës, duhet patjetër të ndryshoni regjimin e ushqimit gjatë ditës, pasi dëmtoni shëndetin tuaj.

Ekspertët e shëndetit publik theksojnë se shpërthimi i hantavirusit është thelbësisht i ndryshëm nga COVID-19, sidomos për mënyrën e transmetimit dhe rrezikun e përhapjes globale.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), hantavirusi nuk përhapet lehtë nga njeriu te njeriu, ndryshe nga koronavirusi që shkaktoi COVID-19 dhe që u përhap me shpejtësi në mbarë botën përmes rrugëve të frymëmarrjes.

Si përhapet hantavirusi
Hantavirusi transmetohet kryesisht nga brejtësit te njerëzit, përmes urinës, pështymës ose jashtëqitjeve të tyre. Njerëzit infektohen zakonisht duke thithur grimca të kontaminuara në ajër. Përhapja mes njerëzve është shumë e rrallë dhe ndodh vetëm në rrethana të veçanta, si kontakt shumë i afërt dhe i zgjatur.

Pse COVID-19 u përhap më shpejt
COVID-19 përhapet lehtësisht përmes pikave dhe aerosoleve që lëshohen kur një person kollitet, teshtin apo flet. Virusi lidhet me receptorët ACE2 në rrugët e sipërme të frymëmarrjes, duke e bërë transmetimin shumë efikas dhe të shpejtë.

Në të kundërt, hantavirusi zakonisht prek mushkëritë e poshtme dhe enët e gjakut, duke e bërë më të vështirë përhapjen nga një person te tjetri.

Rreziku i pandemisë
Ekspertët theksojnë se, ndryshe nga COVID-19, hantavirusi nuk ka karakteristikat biologjike që e bëjnë një virus pandemik. Transmetimi i tij i kufizuar dhe i rrallë midis njerëzve e bën një shpërthim global shumë pak të mundshëm.

Drejtori i përgjithshëm i OBSH-së, Tedros Adhanom Ghebreyesus, ka deklaruar se “ky nuk është një tjetër COVID”, duke nënvizuar se rreziku aktual për shëndetin publik mbetet i ulët.

Dikur përdorej më shpesh, ndërsa sot rekomandohet vetëm kur ka arsye mjekësore. Organizata Botërore e Shëndetësisë thekson se epiziotomia nuk duhet të bëhet në mënyrë rutinore gjatë lindjes vagjinale

Epiziotomia është një ndërhyrje kirurgjikale obstetrike që bëhet gjatë lindjes vagjinale, kur mjeku ose mamia bën një prerje të kontrolluar në perineum, pjesën e indeve ndërmjet hapjes vagjinale dhe anusit.

Qëllimi është të zgjerohet dalja e kanalit të lindjes, të lehtësohet dalja e foshnjës dhe, në disa raste, të shmanget çarja e pakontrolluar e indeve. Prerja zakonisht bëhet në momentin kur foshnja është duke dalë, ndërsa pas lindjes qepet, më së shpeshti me penj që shpërbëhen vetvetiu.

Megjithatë, epiziotomia nuk konsiderohet më ndërhyrje që duhet bërë në çdo lindje. Organizata Botërore e Shëndetësisë thekson se përdorimi rutinor ose i gjerë i epiziotomisë nuk rekomandohet te gratë që lindin në mënyrë vagjinale spontane. Sipas OBSH-së, nëse bëhet epiziotomia, duhet të ketë arsye të qartë mjekësore, anestezi lokale efektive dhe pëlqim të informuar të gruas.

Kur dhe pse bëhet epiziotomia

Sot epiziotomia bëhet në mënyrë përzgjedhëse, vetëm kur ekipi mjekësor vlerëson se përfitimi është më i madh se rreziku.

Ajo mund të merret parasysh kur foshnja duhet të lindë më shpejt për shkak të gjendjes së saj, kur përdoret instrument obstetrik, si forcepsi ose vakuumi, kur perineumi nuk zgjerohet mjaftueshëm, ose kur ekziston rrezik për çarje më të rëndë të indeve. Mayo Clinic po ashtu thekson se profesionistët shëndetësorë nuk e rekomandojnë më epiziotominë për shumicën e lindjeve, por ajo mund të jetë e nevojshme në rrethana të caktuara, sidomos kur foshnja duhet të lindë shpejt.

Sipas udhëzimeve të ACOG, përdorimi i kufizuar i epiziotomisë është më i favorshëm sesa përdorimi rutinor, sepse ndërhyrja e panevojshme mund të rrisë dhimbjen, nevojën për qepje dhe rrezikun e komplikimeve të caktuara pas lindjes.

Si duket shërimi pas epiziotomisë

Shërimi ndryshon nga një grua te tjetra. Dhimbja dhe parehatia zakonisht janë më të theksuara në ditët e para pas lindjes, ndërsa përmirësimi vërehet gradualisht.

Në shumë raste, shërimi i plotë zgjat rreth katër deri në gjashtë javë, megjithëse koha mund të ndryshojë varësisht nga madhësia e prerjes, mënyra e qepjes, kujdesi pas lindjes dhe gjendja e përgjithshme e gruas. Mayo Clinic thekson se çarjet më të rënda vagjinale mund të kërkojnë katër deri në gjashtë javë ose më shumë për t’u shëruar.

Gjatë kësaj periudhe mund të ndihen dhimbje gjatë uljes, ecjes ose urinimit, ndjesi djegieje, tërheqje në zonën e plagës dhe parehati gjatë lëvizjes. Këto shqetësime janë të zakonshme, por duhet të zbuten me kalimin e ditëve, jo të përkeqësohen.

Kujdesi që ndihmon shërimin

Higjiena është shumë e rëndësishme. Zona duhet të mbahet e pastër, të shpëlahet me ujë të vakët dhe të thahet butë, pa fërkim. Kujdesi i rregullt ndihmon në uljen e rrezikut për infeksion.

Pushimi po ashtu ka rëndësi, sidomos ditët e para. Shmangia e qëndrimit të gjatë ulur dhe përdorimi i një pozicioni më të rehatshëm mund ta zvogëlojnë presionin mbi perineum.

Dhimbja nuk duhet të injorohet. Nëse është e nevojshme, mund të përdoren barna kundër dhimbjes, por gjithmonë sipas këshillës së mjekut, veçanërisht nëse nëna ushqen foshnjën me gji.

Ushtrimet e dyshemesë së legenit mund të ndihmojnë në rikthimin e tonusit muskulor dhe në uljen e presionit mbi plagën, por ato duhet të nisin vetëm kur gruaja ndihet gati dhe kur mjeku ose mamia e këshillon. NHS Wales thekson se forcimi i muskujve rreth vagjinës dhe anusit mund të ndihmojë shërimin dhe të zvogëlojë presionin mbi zonën e prerjes.

Kur duhet të kërkohet ndihmë mjekësore

Kontrolli mjekësor është i nevojshëm nëse dhimbja shtohet në vend që të ulet, nëse shfaqet skuqje, ënjtje, rrjedhje me erë të pakëndshme, qelb, temperaturë ose ndjesi se qepjet janë hapur.

NHS këshillon që gruaja të kontaktojë maminë ose mjekun nëse qepjet bëhen më të dhimbshme, nëse ka rrjedhje me erë të pakëndshme ose nëse lëkura rreth prerjes është e kuqe dhe e ënjtur, sepse këto mund të jenë shenja infeksioni.

Epiziotomia nuk është diçka nga e cila duhet pasur frikë paraprakisht, por është ndërhyrje për të cilën gruaja duhet të jetë e informuar. Në mjekësinë moderne ajo nuk bëhet si procedurë rutinore, por vetëm kur ka arsye të qartë për ta mbrojtur nënën, foshnjën ose ecurinë e lindjes.

Biseda e hapur me gjinekologun ose maminë para lindjes mund të ndihmojë që gruaja ta kuptojë më mirë kur epiziotomia është e nevojshme, si bëhet dhe çfarë duhet të presë gjatë shërimit.

Si dushi ashtu edhe larja në vaskë ju bëjnë të ndiheni të pastër, por ekspertët thonë se vetëm një nga këto zakone është vërtet higjienike.

Tani një mikrobiologe i është bashkuar debatit të vjetër dhe përgjigjja e saj mund të mos i pëlqejë atyre që i duan banjot e gjata dhe relaksuese.

Pse preferohet dushi?

Primrose Freestone, një mikrobiologe klinike në Universitetin e Leicester, shpjegoi për Daily Mail problemin kryesor me larjen në vaskë. “Kur laheni, uji nuk ndryshon, kështu që thjesht po lëvizni bakteret nga një pjesë e trupit tuaj në një tjetër,” tha ajo.

Me fjalë të tjera, një zhytje e gjatë në vaskë mund të jetë relaksuese, por nuk është ideale nga pikëpamja higjienike. Trupi juaj lihet më pas në të njëjtin ujë, së bashku me papastërtinë, qelizat e vdekura të lëkurës dhe bakteret që lahen nga lëkura juaj gjatë banjës.

Dushi, nga ana tjetër, është më efikas nga ana higjienike pikërisht sepse uji kullohet vazhdimisht. “Dushi përfshin një rrjedhë të vazhdueshme uji që largon mikrobet e mundshme,” shpjegoi Dr. Freestone. Ajo shtoi se dushi largon më shumë mikrobe dhe qeliza të vdekura të lëkurës sesa larja, sepse rrjedha e vazhdueshme e ujit krijon fërkime në lëkurë dhe ndihmon në larjen e papastërtive.

Një dush në mëngjes mund të jetë veçanërisht i dobishëm, pasi largon djersën dhe bakteret që mund të jenë grumbulluar gjatë natës nga shtrati juaj.

A ka ndonjë përfitim nga banjat?

Megjithatë, Freestone nuk mendon se duhet të hiqni dorë plotësisht nga vaska. Banjat kanë përfitimet e tyre: Ato mund t’ju ndihmojnë të relaksoheni, të lehtësoni dhimbjen, të zvogëloni tensionin dhe të përmirësoni qarkullimin e gjakut. Problemi është se ato janë më të dobishme për t’u çlodhur sesa për t’u larë plotësisht.

Pra, këshilla e saj është e thjeshtë: Nëse doni të relaksoheni në një vaskë, mos ngurroni të shijoni banjën, por bëni një dush të shkurtër më pas. Në këtë mënyrë, merrni më të mirën e të dy botëve: relaksimin e ujit të ngrohtë dhe përfitimet higjienike të një dushi.

Rreziqe të fshehura në banjo

Banjo fsheh një burim tjetër të mikrobeve që shpesh neglizhohet: tepihu i banjës. Ekspertët në Plumbworld paralajmërojnë se ai mund të mbajë lagështi dhe baktere, veçanërisht nëse nuk lahet mjaftueshëm shpesh.

Tepihu thith ujë sa herë që dilni nga dushi ose vaska, duke krijuar kushte ideale për rritjen e mykut. Kjo është veçanërisht e vërtetë për qilimat me një shtresë mbështetëse gome, e cila bllokon lagështinë pranë dyshemesë.

Zgjidhja është e thjeshtë: lani tepihate banjës një herë në javë në një temperaturë të lartë dhe thajini ato plotësisht para se t’i ktheni në banjo. Lënia e një qilimi të lagur në dysheme vetëm sa nxit rritjen e baktereve dhe mykut.

Shumica e njollave kafe lidhen me diellin, moshën ose ndryshimet hormonale, por ndryshimi i formës, madhësisë, ngjyrës apo gjakderdhja kërkon kontroll dermatologjik

Njollat kafe në lëkurë janë shumë të zakonshme. Pothuajse çdo njeri, në një moment të jetës, mund të zhvillojë ndonjë formë të tyre. Në shumicën e rasteve ato janë shenja të padëmshme të ekspozimit në diell dhe të plakjes së lëkurës, por ndonjëherë mund të tregojnë edhe gjendje më serioze shëndetësore.

Kjo hiperpigmentim ndodh kur trupi prodhon më shumë melaninë, gjë që shkakton paraqitjen e njollave ose zonave më të errëta në lëkurë.

“Çdo ditë shoh njolla kafe në praktikë dhe pothuajse te çdo pacient. Gati çdo person ka ndonjë lloj njolle kafe, zakonisht nishane ose njolla nga dielli”, thotë dr. William Kwan, dermatolog i certifikuar në Golden State Dermatology në Kaliforni.

Dr. Elizabeth Rubin, mjeke e certifikuar e mjekësisë emergjente në një spital në Los Angeles, thekson se çelësi është dallimi ndërmjet njollave të qëndrueshme, me ngjyrë të njëtrajtshme, dhe atyre që me kalimin e kohës ndryshojnë ngjyrë, madhësi ose formë. Këto të fundit kërkojnë vlerësim mjekësor.

Shkaqet e njollave kafe në lëkurë

Njollat kafe mund të paraqiten në disa forma, secila me karakteristika të veçanta. Dermatologët më shpesh shohin këto lloje:

Njollat e moshës ose njollat nga dielli

Shkaku më i zakonshëm i njollave kafe është ekspozimi në diell. “Ekspozimi i grumbulluar në diell dhe rrezitja çojnë në shumë njolla kafe në pjesët e lëkurës që janë të ekspozuara”, thotë dr. Kwan.

Këto njolla të sheshta zhvillohen pas ekspozimit në diell dhe mund të kenë nuanca të ndryshme kafeje, të nxira ose të zeza. Zakonisht shfaqen në fytyrë, duar, shpatulla dhe pjesën e sipërme të krahëve.

“Rrezatimi UV nxit prodhimin e tepërt të melaninës në zona të caktuara, duke krijuar ato njolla karakteristike të errëta. Edhe plakja luan rol të rëndësishëm, sepse mekanizmat natyrorë të riparimit të lëkurës dhe shpërndarja e pigmentit bëhen më pak efikasë me kalimin e kohës”, shpjegon dr. Elizabeth Rubin.

Nishanet

Pothuajse të gjithë kanë nishane, njolla kafe, shpesh pak të ngritura, që mund të shfaqen kudo në trup.

Dr. Kwan thotë se nishanet janë ndër llojet më të shpeshta të njollave kafe që kanë njerëzit.

Edhe pse shumica e nishaneve janë plotësisht beninje, çdo nishan që ndryshon madhësi, formë ose ngjyrë duhet të kontrollohet nga dermatologu.

Pikat e diellit dhe qukat

Qukat janë njolla të vogla kafe, me prirje trashëgimore, të cilat bëhen më të dukshme pas ekspozimit në diell.

Ato janë të sheshta, zakonisht kafe të çelëta, dhe shfaqen shpesh në pjesët e trupit që preken më shumë nga dielli, si fytyra, shpatullat dhe duart.

Më shpesh vërehen te njerëzit me lëkurë të çelët dhe me flokë më të hapur.

Melasma

Edhe luhatjet hormonale mund të shkaktojnë një lloj të veçantë pigmentimi kafe, që quhet melasma.

“Shtatzënia, menopauza ose përdorimi i pilulave kontraceptive mund të çojnë në melasmë, një lloj pigmentimi kafe që shpesh shfaqet në faqe ose në ballë”, shpjegon dr. Rubin.

Kjo formë hormonale e hiperpigmentimit prek shumë gra dhe mund të zgjasë për një kohë të gjatë.

Hiperpigmentimi pas inflamacionit

Ky lloj hiperpigmentimi shfaqet kur lëkura errësohet pas një dëmtimi ose inflamacioni.

“Aknet janë shkak i shpeshtë i hiperpigmentimit, ashtu si çdo lloj dëmtimi i lëkurës”, thotë dr. Rubin.

Këto njolla të errëta mund të mbeten edhe pasi lëkura të jetë shëruar nga djegiet, prerjet, gërvishtjet, ekzema ose irritime të tjera.

Ndryshimi i ngjyrës i lidhur me barnat

Disa barna mund ta rrisin ndjeshmërinë ndaj diellit dhe të ndikojnë në ndryshime të pigmentimit.

Sipas dr. Rubin, barnat antiinflamatore josteroide, disa antibiotikë dhe disa barna kimioterapie mund të çojnë në shfaqjen e njollave kafe.

“Këto lloje barnash mund edhe t’i përkeqësojnë njollat kafe. Faktorët e stilit të jetesës, si pirja e duhanit, ekspozimi i tepërt në diell dhe mbrojtja e pamjaftueshme nga dielli, e përshpejtojnë zhvillimin e njollave kafe në të gjitha kategoritë”, shton dr. Kwan për Healthy.

Shkaqe të rralla, por serioze të njollave kafe

Edhe pse shumica e njollave kafe janë të padëmshme, ekzistojnë edhe disa shkaqe më të rralla që kërkojnë vëmendje të menjëhershme.

“Sëmundja Addison, çrregullim i gjëndrave mbiveshkore, mund të shkaktojë errësim të lëkurës, sidomos në palosjet e lëkurës ose në pikat e presionit. Kjo lidhet me faktin se gjëndrat mbiveshkore nuk prodhojnë mjaftueshëm hormone”, shpjegon dr. Kwan.

Hemokromatoza, gjendje që lidhet me grumbullimin e tepërt të hekurit në organizëm, mund t’i japë lëkurës pamje bronzi.

Edhe disa gjendje gjenetike, si sindroma Peutz-Jeghers, shkaktojnë njolla karakteristike kafe ose të ngjashme me quka rreth gojës ose në mukozë.

Problemet metabolike po ashtu mund të shfaqen përmes ndryshimeve në lëkurë.

“Diabeti mund të shkaktojë acanthosis nigricans, që është errësim i lëkurës me pamje të butë, si kadife, zakonisht në qafë, sqetulla dhe ije”, thotë dr. Rubin.

Insuficienca akute dhe kronike e mëlçisë gjithashtu mund të çojë në hiperpigmentim.

“Këta janë vetëm disa shembuj, prandaj nëse dikush fillon të vërejë shenja të njollave të reja kafe në moshë të rritur, do të ishte e mençur të konsultohej me dermatolog të certifikuar”, thotë dr. Kwan.

Kur njollat kafe mund të sinjalizojnë kancer të lëkurës

Çdo nishan që ka ndryshuar madhësi, formë ose ngjyrë duhet të kontrollohet nga dermatologu, theksojnë të dy ekspertët.

“Çdo njollë që rritet shpejt, bëhet e dhimbshme, krijon kore ose gjakos spontanisht duhet të kontrollohet menjëherë nga mjeku ose dermatologu”, paralajmëron dr. Rubin.

Të gjithëve na ka ndodhur të gjejmë një situatë ku jemi zgjuar ose kemi ndier shumë uri dhe kemi ngrënë gjënë e parë që na ka rënë në dorë. Megjithatë, ekspertët e të ushqyerit theksojnë se kjo nuk është gjithmonë një ide e mirë, veçanërisht kur stomaku ynë është bosh.

Mënyra se si e fillojmë ditën mund të ketë një ndikim të madh në tretje, nivele energjie dhe shëndet të përgjithshëm. Edhe pse shumë njerëz konsumojnë kafe, ëmbëlsira ose fruta menjëherë pasi zgjohen, disa ushqime mund të shkaktojnë shqetësime kur konsumohen me stomak bosh.

Ekspertët paralajmërojnë se disa prej tyre rrisin aciditetin e stomakut, shkaktojnë ndryshime të menjëhershme të sheqerit në gjak ose e ngarkojnë sistemin tretës.

Fruta agrume

Portokallet, limonët, grejpfruti dhe frutat e tjera agrume janë të pasura me vitaminë C, por për shkak të aciditetit të tyre të lartë, ato mund të shkaktojnë urth dhe acarim të stomakut, veçanërisht tek njerëzit me sistem tretës të ndjeshëm. Konsumimi i frutave agrume me stomak bosh mund të çojë gjithashtu në një ndjesi djegieje ose të përziera tek disa njerëz.

Ëmbëlsira

Kur në mëngjes me stomak bosh konsumojmë ushqime të ëmbla si petulla, pasta ose çokollatë, kjo e ngarkon shumë pankreasin tonë. Ekspertët thonë se marrja e shpejtë e sheqerit me stomak bosh shkakton një rritje të menjëhershme të insulinës, e ndjekur nga një rënie po aq e shpejtë, duke shkaktuar lodhje dhe mungesë energjie.

Ushqim pikant

Ushqimet pikante dhe pikante mund të irritojnë mukozën e stomakut dhe të shkaktojnë dhimbje barku, urth ose ndjesi djegieje. Prandaj, ato nuk rekomandohen si vakti i parë i ditës.

Perime të papërpunuara

Edhe pse kastravecat, specat ose sallata jeshile të freskëta mund të duken si një mëngjes ideal për dietë, ato nuk janë të përshtatshme për një stomak bosh. Perimet e gjalla përmbajnë shumë aminoacide dhe fibra, të cilat janë të vështira për t’u tretur nëse nuk ka ushqim tjetër në stomak.

Banane

Bananet janë një ushqim i shpejtë dhe i ngopshëm që shumë njerëz zgjedhin kur janë me nxitim. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se nëse i hani me stomak bosh, rrezikoni një rritje të papritur të niveleve të magnezit në gjak. Një çekuilibër i tillë i papritur mund të ushtrojë një barrë në sistemin tuaj kardiovaskular në planin afatgjatë. Zemra ka nevojë për një mjedis të qëndrueshëm për të funksionuar në mënyrë optimale, kështu që rritjet e papritura të mineralit nuk rekomandohen.

Virusi i fruthit është një sëmundje shumë ngjitëse që rezulton në ethe, kollë dhe skuqje me njolla. Miratimi i vaksinës kundër fruthit, shytave dhe rubeolës (MMR) në vitet 1960 uli ndjeshëm shkallën e sëmundjes; në fakt, virusi në fjalë u shpall i eliminuar në Shtetet e Bashkuara në vitin 2000.

Megjithatë, në vitet e fundit, një rënie në shkallën e vaksinimit ka çuar në një rritje të shpërthimeve të fruthit në të gjithë Shtetet e Bashkuara dhe në mbarë botën.

“Ka një numër në rritje njerëzish që nuk mund të vaksinohen ose nuk janë vaksinuar plotësisht”, tha Erica Ollmann Saphire, biologe strukturore dhe imunologe në Institutin La Jolla për Imunologji në një njoftim për shtyp. “Të njëjtët njerëz që nuk mund të vaksinohen ose nuk mund të vaksinohen ende, janë të njëjtët njerëz për të cilët një infeksion nga virusi i fruthit do të ishte më i rëndi – ose vdekjeprurës”.

Kjo e motivoi atë dhe kolegët e saj që të hartojnë epitopet, të cilat janë pjesë specifike të një virusi që njihen nga antitrupat e nxitur nga vaksina, si dhe të identifikojnë një terapi specifike kundër fruthit për këtë kategori të ndjeshme pacientësh, raporton revista shkencore “The Scientist”.

Në një studim të ri, të publikuar në “Cell Host & Microbe”, Saphire dhe kolegët e saj identifikuan një panel antitrupash njerëzorë që synojnë virusin e fruthit te pacientët e vaksinuar me vaksinën MMR. Këta antitrupa u lidhën ose me proteinën e bashkimit të fruthit (F), ose me proteinën e ngjitjes (H) në sipërfaqen e virusit dhe bllokuan infeksionin në një model kafshësh. Për shkak se ekipi vëzhgoi si mbrojtjen parandaluese, ashtu edhe atë terapeutike me këta antitrupa, kjo punë mund të udhëheqë zhvillimin e trajtimeve të ardhshme.

Shumica e antitrupave të nxitur nga vaksina lidhen me proteinën H; megjithatë, një përqindje e antitrupave kundër proteinës F janë gjithashtu frenues të fuqishëm viralë, megjithëse ndërveprimet e tyre nuk janë karakterizuar plotësisht. Në një studim të mëparshëm, Saphire dhe kolegët e saj përdorën mikroskopinë krio-elektronike në antitrupat kimerikë mi-njeri që synojnë proteinën F.

Me këtë metodë, ata vëzhguan një pamje më të qartë se si këto antitrupa lidhen me virusin e fruthit. Kur virusi bashkëvepron me një qelizë njerëzore, ai i nënshtrohet një ndryshimi në formë për t’u bashkuar me veten [me membranën e qelizës amë dhe më pas infekton qelizën pritëse]. Veçanërisht, katër antitrupa të miut synuan konformacione të dallueshme F: tre prej këtyre antitrupave u lidhën me epitope para bashkimit, duke parandaluar ndryshimin e formës dhe nga ana tjetër duke bllokuar virusin nga hyrja në qelizë.

Në këtë studim të ri, ekipi kërkoi të identifikonte nëse një model i ngjashëm ishte i pranishëm në antitrupat njerëzorë. Ata analizuan gjakun nga një pacient i vaksinuar më parë dhe izoluan një panel të përbërë nga 52 antitrupa anti-H dhe 46 antitrupa anti-F. Pastaj, studiuesit përdorën teknika të imazherisë 3D për të hartuar epitopet strukturore në këto proteina virale dhe ndërveprimet e tyre me antitrupat njerëzorë: ata identifikuan katër vende kryesore në proteinën H dhe pesë në proteinën F. Ashtu siç vunë re në punën e tyre të mëparshme, këto antitrupa kishin gjithashtu potencial neutralizues.

“Ne zbuluam se këto antitrupa janë jashtëzakonisht të fuqishëm”, tha në një deklaratë bashkautori i studimit Dawid Zyla, i cili është një studiues postdoktoral në grupin e Saphire.

Kur i testuan këto antitrupa në një model paraklinik me miun, ata zbuluan se nëse e jepnin panelin e antitrupave para ekspozimit ndaj fruthit ose brenda 24 deri në 48 orësh pas infeksionit, antitrupat e ulnin ngarkesën virale – deri në 500-fish. Këta antitrupa mbrojtës synonin epitope të dallueshme, jo-konkurruese, duke bërë me dije se ato mund të përdoren si një trajtim i fuqishëm për pacientët.

Ndërsa nevojitet punë e mëtejshme për të sjellë këto njohuri në klinikë, studiuesit janë optimistë se këto gjetje ofrojnë rrugë të reja për ndërhyrje profilaktike ose terapeutike kundër fruthit.

Therje, djegie, mpirje apo rrymë në këmbë? Këto lëvizje të thjeshta dhe ndryshime në rutinë mund të sjellin lehtësim të ndjeshëm

Qëndrimi ulur gjatë gjithë ditës është barrë për të gjithë trupin, sidomos për qafën, shpinën, ijët dhe këmbët. Ky pozicion, në masë të madhe i panatyrshëm për trupin, mund t’i përkeqësojë shqetësimet nga ishiasi. Dhimbja therëse shpesh përhapet nga fundi i shpinës nëpër ijë dhe zbret përgjatë këmbës gjatë uljes ose vozitjes.

Dhimbja nga ishiasi është pasojë e shtypjes ose irritimit të nervit shiatik, nervi më i madh në trupin e njeriut, i cili shtrihet nga fundi i shpinës, përmes ijeve dhe vitheve, deri poshtë në këmbë.

Si shfaqet dhimbja nga ishiasi?
Intensiteti i dhimbjes mund të ndryshojë, nga shqetësime të lehta deri te gjendje të forta që ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës. Personat ankohen për:

• dhimbje therëse
• djegie ose thumbim
• ndjesi rryme që zbret në këmbë
• mpirje
• shpim gjilpërash
• dobësi në këmbë

Zakonisht dhimbja paraqitet në njërën anë të trupit dhe përhapet nga fundi i shpinës, përmes vitheve, pjesës së pasme të kofshës dhe pulpës, deri te shputa. Disa pozicione të trupit, sidomos ulja e zgjatur, e irritojnë më shumë nervin. Dhimbja mund të shfaqet edhe gjatë ngritjes së menjëhershme, përkuljes, ngritjes së peshave ose qëndrimit jo të mirë.

Kur nervi shiatik ngushtohet, më së shpeshti për shkak të hernies së diskut, paraqitet dhimbja. Te personat që rrinë gjatë ulur rritet shtypja mbi muskujt e thellë të vitheve ose mbi pjesën e poshtme të shtyllës kurrizore. Kjo ngarkesë e vazhdueshme mund të çojë në ndezje dhe djegie.

Një muskul që shpesh lidhet me këtë problem është piriformisi. Ai ndodhet thellë në regjionin e vitheve dhe ndihmon në rrotullimin e ijëve dhe stabilizimin e legenit gjatë ecjes. Kur tendoset ose acarohet, mund të shtypë nervin dhe të shkaktojë dhimbje të ngjashme me ishiasin.

Pse ulja e përkeqëson ishiasin?

Ulja rrit ndjeshëm shtypjen mbi disqet e shtyllës kurrizore, më shumë se qëndrimi në këmbë ose shtrirja. Kur ulemi keq, legeni anohet dhe fundi i shpinës rrumbullakohet, gjë që krijon shtypje mbi rrënjët nervore.

Përveç kësaj, ulja e zgjatur shkakton shtrëngim të muskujve përkulës të ijëve dhe dobësim të muskujve të vitheve. Kjo pabaraspeshë e detyron piriformisin të punojë më shumë, duke rritur irritimin dhe shtypjen mbi nervin shiatik.

5 ushtrime efikase
Ekspertët këshillojnë ushtrime të buta shtrirjeje dhe lëvizjeje. Nëse dhimbja shtohet gjatë ushtrimit, ndaloni dhe këshillohuni me mjekun.

1. Shtrirja e piriformisit ulur

• Uluni drejt me shputat në dysheme.
• Vendoseni këmbën e dhimbshme mbi gjurin tjetër, në formë katërshi.
• Mbajeni shpinën drejt dhe përkuluni lehtë përpara nga ijët.
• Mbajeni 30 sekonda dhe përsëriteni në anën tjetër.

2. Gjuri drejt shpatullës së kundërt

• Shtrihuni në shpinë me këmbët drejt.
• Ngrini këmbën e djathtë dhe kapeni gjurin me duar.
• Tërhiqeni lehtë drejt shpatullës së majtë.
• Mbajeni 30 sekonda pa dhimbje.

3. Shtrirja e pjesës së pasme të kofshës në këmbë

• Vendoseni shputën mbi një sipërfaqe pak më të lartë.
• Mbajeni këmbën drejt, gishtat lart.
• Përkuluni lehtë përpara me shpinën drejt.
• Mbajeni 20 deri 30 sekonda dhe ndërroni këmbën.

4. Rrotullimi i shtyllës ulur

• Uluni në dysheme me këmbët drejt.
• Përkulni gjurin e djathtë dhe kaloni shputën mbi këmbën e majtë.
• Mbështeteni bërrylin e majtë në anën e jashtme të gjurit të djathtë.
• Rrotullojeni trupin lehtë djathtas.
• Mbajeni 30 sekonda dhe përsëriteni tri herë.

5. Poza e pëllumbit

E njohur në joga, është shumë efikase për shtrirjen e thellë të ijëve.

• Filloni me duar dhe gjunjë në dysheme.
• Silleni gjurin e djathtë përpara drejt kyçit të dorës së djathtë.
• Zgjateni këmbën e majtë prapa.
• Lëshoni ijën drejt dyshemesë.
• Nëse ju përshtatet, përkuluni përpara mbi këmbën e përparme.

Si ta kontrolloni ishiasin gjatë punës?
Vetëm ushtrimet ndonjëherë nuk mjaftojnë nëse nuk ndryshohen zakonet e përditshme.

• Rregulloni uljen: fundi i shpinës duhet të mbështetet mirë. Nëse mungon mbështetja, përdorni një peshqir të mbështjellë.
• Rregulli i 30 minutave: ngrihuni dhe lëvizni çdo 30 minuta. Edhe ecja e shkurtër ndihmon.
• Pozita e shputave: mbajini shputat drejt në dysheme ose mbi mbështetëse. Kryqëzimi i këmbëve mund ta përkeqësojë gjendjen.
• Hidratimi: marrja e mjaftueshme e lëngjeve ndihmon elasticitetin e disqeve kurrizore.

Ekspertët theksojnë se vazhdimësia është çelësi. Pesë minuta shtrirje çdo ditë japin rezultate më të mira se një orë ushtrime vetëm një herë në javë.

Nëse dhimbja nuk largohet, përhapet më shumë ose shoqërohet me dobësi në këmbë, është koha të kërkoni ndihmë profesionale. Zgjidhja e hershme e shkakut mund të parandalojë komplikime më serioze në të ardhmen.

Një burrë britanik që ishte në bordin e anijes MV Hondius është në kujdes intensiv në Johannesburg, i infektuar me hantavirus, me pesë raste të dyshuara që ende nuk janë konfirmuar.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, virusi përhapet kryesisht nga brejtësit, por mund të transmetohet edhe midis njerëzve në raste të rralla.

Njerëzit zakonisht infektohen kur virusi në jashtëqitjet e brejtësve, pështymë dhe urinë, përhapet në ajër.

Çfarë sëmundjesh mund të shkaktojë?

Është një familje virusesh që mund të shkaktojnë dy sëmundje, njëra që prek kryesisht mushkëritë dhe tjetra që sulmon veshkat.

E para – sindroma pulmonare e hantavirusit, që gjendet më shpesh në SHBA- ka një shkallë të lartë vdekshmërie prej rreth 40%.

Është e rrallë: sipas qeverisë kanadeze, rreth 200 raste të sëmundjes pulmonare të shkaktuar nga hantavirusi ndodhin çdo vit në të gjithë botën.

Tre të vdekur, shpërthen Hantavirusi në anijen turistike në Atlantik

Por bëri bujë në media kur pianistja Betsy Arakawa, gruaja e aktorit Gene Hackman, vdiq nga sëmundja në New Mexico në vitin 2025, sipas rezultateve të autopsisë.

Cilat janë simptomat?

Hantavirusi zakonisht fillon me simptoma të ngjashme me gripin, të tilla si lodhje dhe ethe, një deri në tetë javë pas ekspozimit, sipas Qendrave të SHBA-së për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve.

Katër deri në dhjetë ditë më vonë, shfaqet kollë, frymëmarrje e vështirësuar, dhe lëng në mushkëri.

Nuk ka terapi specifike për infeksionin hantavirus, kështu që trajtimi përqendrohet në kujdesin mbështetës, duke përfshirë pushimin.

Pacientët mund të kenë nevojë për mbështetje të frymëmarrjes, siç është oksigjeni.

Ekspertët thonë se ekspozimi ndaj hantavirusit mund të minimizohet duke penguar dhe eliminuar brejtësit nga zonat ku ndodhen njerëzit.