Category: SHËNDETËSI

Efikasiteti i magnezit varet nga koha, doza, uji dhe kombinimi me ushqime e suplemente të tjera

Suplementet e magnezit janë bërë një shtesë e rëndësishme në ushqim, sepse ky mineral merr pjesë në qindra reaksione kyçe në organizëm. Megjithatë, vetëm marrja e kapsulave ose pluhurit shpesh nuk mjafton për rezultate maksimale. Futja e disa zakoneve të thjeshta të përditshme mund t’i forcojë ndjeshëm efektet e këtyre suplementeve dhe të ndihmojë në një shëndet më të mirë të përgjithshëm.

Efikasiteti i shtesave ushqimore varet në masë të madhe nga mënyra se si merren dhe si kombinohen me elemente të tjera. Niveli i hidratimit, koha e marrjes së dozave, si edhe prania e disa pijeve dhe mineraleve, mund të ndryshojnë dukshëm shkallën e përthithjes në organizëm.

Zakonet që duhet të zbatohen për veprim më të mirë të magnezit

Konsumimi i ushqimeve të pasura me magnez

Përfshirja e ushqimeve të pasura me magnez, si perimet e gjelbra, drithërat integrale, farat dhe frutat arrore, në ushqimin e përditshëm ndihmon në forcimin e efektit të vet suplementit.

Megjithatë, perime si spinaqi përmbajnë acid oksalik, i cili mund ta ulë përthithjen e magnezit. Për këtë arsye rekomandohet që këto ushqime të mos konsumohen në të njëjtën kohë me suplementet.

Marrja e më shumë ujit

Marrja e magnezit me një gotë të plotë ujë e ndihmon trupin ta përthithë më lehtë dhe më mirë. Kur ky suplement përdoret për të lehtësuar kapsllëkun, marrja e mjaftueshme e lëngjeve gjatë gjithë ditës është edhe më e rëndësishme.

Hidratimi është thelbësor, sepse magnezi nxit zbrazjen e zorrëve duke tërhequr ujë në to dhe duke e zbutur jashtëqitjen. Si rregull i përgjithshëm, rekomandohet marrja e së paku tetë gotave ujë në ditë për të ruajtur funksionimin e rregullt të zorrëve dhe për të mundësuar veprimin optimal të magnezit.

Ndarja e dozës

Marrja e sasive më të vogla të magnezit gjatë ditës e ndihmon trupin të përthithë më shumë magnez sesa marrja e një doze të madhe përnjëherë.

Kjo ndihmon edhe në shmangien e efekteve të padëshiruara të suplementeve, si diarreja, dhimbja e barkut dhe problemet me zemrën, të cilat mund të shfaqen kur dozat ditore kalojnë 350 miligramë.

Dhënia përparësi gjumit

Kur suplementet e magnezit përdoren për përmirësimin e gjumit, ka disa mënyra efikase për ta rritur veprimin e tyre dhe për të arritur ndjesinë e çlodhjes:

• Praktikimi i higjienës së gjumit: nënkupton shkuarjen në gjumë dhe zgjimin në të njëjtën kohë çdo ditë. Përveç kësaj, rekomandohet shmangia e ekraneve, kafeinës, alkoolit dhe vakteve të rënda në orët e vona të mbrëmjes.

• Teknikat e vetëdijesimit: teknikat e relaksimit, si vetëdijesimi, joga ose meditimi, mund ta përmirësojnë gjumin dhe shëndetin e përgjithshëm mendor.

• Terapia kognitive-sjellore për pagjumësi: është dëshmuar se kjo terapi ndihmon në trajtimin e problemeve kronike të gjumit, duke u marrë me shkaqet themelore të pagjumësisë.

• Konsultimi me mjekun: mjeku mund të kontrollojë nëse personi ka gjendje të tjera mjekësore, si apnea e gjumit ose ankthi, që mund të shkaktojnë pagjumësi, dhe të ndihmojë në hartimin e një plani individual të trajtimit.

Kufizimi i kafeinës

Marrja e magnezit bashkë me pije që përmbajnë kafeinë mund ta ulë efikasitetin e suplementit.

Kafeja, pijet e gazuara, çaji dhe pijet energjike nxisin humbjen e lëngjeve nga trupi. Këto pije mund të bëjnë që magnezi dhe minerale të tjera, si kalciumi, të filtrohen nga trupi përmes urinës, në vend që të kalojnë në qarkullimin e gjakut.

Shmangia e alkoolit

Alkooli mund të shkaktojë nivel të ulët të magnezit dhe ta pengojë suplementin të veprojë si duhet. Konsumimi kronik i alkoolit mund të bëjë që në organizëm të merret shumë pak magnez, për shkak të kequshqyerjes.

Efektet e padëshiruara gastrointestinale të alkoolit, si të vjellat ose diarreja, gjithashtu pengojnë përthithjen e mirë të magnezit në trup. Përveç kësaj, alkooli dëmton veshkat dhe bën që ato të eliminojnë shumë magnez.

Nëse mjeku e rekomandon magnezin për shkak të mungesës, duhet pasur parasysh se edhe një pije alkoolike mund t’i ulë nivelet e magnezit.

Kombinimi i kujdesshëm

Marrja e magnezit me lëndë të tjera ushqyese dhe suplemente mund të ndikojë në atë se sa mirë vepron ai.

Vitamina D e ndihmon trupin ta përthithë magnezin në mënyrë më efikase, prandaj kombinimi i këtyre dy elementeve konsiderohet një hap i mirë fillestar kur merren disa shtesa ushqimore njëkohësisht për të optimizuar përfitimet e tyre.

Nga ana tjetër, dozat e larta të zinkut, kalciumit, hekurit, fosforit ose manganit mund ta ulin përthithjen e magnezit dhe ta bëjnë suplementin më pak efektiv.

Konsultimi me mjekun, farmacistin ose dietologun e regjistruar për të gjitha shtesat ushqimore që përdoren rekomandohet për të marrë këshilla individuale dhe për të siguruar përdorim sa më të sigurt.

Acidi Askorbik (vitamina C) është një vitaminë e tretshme në ujë, që do të thotë se organizmi i njeriut, ndryshe nga disa organizma të kafshëve, nuk është në gjendje ta sintetizojë atë, por duhet ta marrë me ushqim. Burimet më të mira të vitaminës C janë frutat dhe perimet e freskëta, veçanërisht frutat agrume (limoni, portokalli, mandarina).

Historikisht, vitamina C përdoret në trajtimin dhe parandalimin e skorbutit, i cili ishte veçanërisht i shpeshtë tek marinarët të cilët lundronin nëpër dete për një kohë të gjatë dhe nuk ishin në gjendje të konsumonin çdo ditë fruta dhe perime të freskëta.

Vitamina C është padyshim efektive në trajtimin e skorbutit, mund të jetë efektive në përmirësimin e absorbimit të hekurit edhe tek pacientët e sëmundja gjenetike e quajtur tirosinemia. Ajo është shumë e sigurt kur merret në doza të rekomanduara.

Tek disa njerëz, vitamina C mund të shkaktojë nauze, vjellje, urth, dhimbje barku dhe dhimbje koke. Mundësia e shfaqjes së këtyre efekteve anësore rritet me sasinë e vitaminës C që merret.

Sasitë më të mëdha se 2.000 mg sigurisht nuk janë të sigurta dhe mund të shkaktojnë gurë në veshka dhe diarre të rëndë. Tek personat që janë të prirë për formimin e gurëve në veshka konsumi afatgjatë dhe ditor i më shumë se 1000 mg të vitaminës C në mënyrë të konsiderueshme e rrit rrezikun e përsëritjes së gurëve në veshka. Duhet theksuar se doza prej 1000 mg e vitaminës C është 10 herë më e lartë se maksimumi i kërkuar.

Teprica e vitaminës C nuk akumulohet, por largohet me urinë

Sa më shumë që konsumohet vitaminë C në organizëm, më shumë tajitet në veshka. Forma më e zakonshme e gurëve në veshka janë oksalatet e kalciumit. Disa persona e metabolizojnë vitaminën C deri në oksalate. Vetë vitamina C është acid, që do të thotë se sa më shumë që gjendet në urinë, aq më acidike do të jetë urina (pH më e ulët). Rreziku më i madh i kristalizimit të oksalatit të kalciumit është në pH me vlerë 4.5-5.5.

Mundësia e paraqitjes së gurëve në veshka mund të jetë më e lartë tek personat që kanë pH më të ulët të urinës, siç është konfirmuar me studimin e kryer në Suedi dhe të publikuar në revistën prestigjioze mjekësore JAMA. Qëllimi i studimit ishte të përcaktohet nëse marrja e vitaminës C (në sasi prej rreth 1000 mg) e rrit rrezikun e zhvillimit të gurëve në veshka. Në vitin 1997 filloi përcjellja e 48,850 pacientëve, të moshës 45-79 vjet.

Subjektet u monitoruan për 11 vjet, ku u dëshmua se rreziku i gurëve në veshka është rritur dy herë në krahasim me ata që nuk kishin marrë vitaminë C. Përparësia e këtij studimi është mostra e madhe, të dhënat e besueshme mbi konsumin e vitaminës C dhe monitorimi pothuajse i plotë i të anketuarve deri në fund të studimit. Përmes analizës u konstatua se pothuajse 90% e gurëve përbëhen nga oksalati i kalciumit.

Vitamina C pluhur

Nëse e merrni vitaminë C pluhur, është vështirë të dini saktësisht se sa keni marrë. Për më tepër, vitamina C është foto dhe termo-labile (drita dhe nxehtësia e shpërbëjnë), kështu që është më jostabile në formën e pluhurit. Prandaj, nevojat tuaja për këtë vitaminë plotësoni me fruta dhe perime të freskëta, të cilat përveç vitaminës C përmbajnë edhe fibra me cilësi të lartë dhe vitamina dhe minerale të tjera.

Gjatë shtatzënisë, ushqyerja luan një rol të rëndësishëm në ruajtjen e shëndetit të nënës në pritje dhe zhvillimin e duhur të foshnjës. Edhe pse nuk ka një dietë të vetme për të gjithë, shpesh rekomandohen ushqime të caktuara sepse janë të pasura me lëndë ushqyese dhe mund të kontribuojnë në energji, tretje dhe mirëqenie më të mirë të përgjithshme.

Përfshirja e një shumëllojshmërie ushqimesh të ekuilibruara mund t’i ndihmojë gratë shtatzëna të organizojnë vaktet dhe ushqimet e tyre më lehtë.

Më poshtë, po nxjerrim në pah disa ushqime që shpesh konsiderohen një zgjedhje e mirë gjatë shtatzënisë.

Vezë

Vezët janë një ushqim i thjeshtë, por jashtëzakonisht ushqyes që përmban një përqindje të lartë proteinash, të cilat janë të rëndësishme për rritjen dhe zhvillimin e trupit. Ato njihen gjithashtu si një burim lëndësh ushqyese që kontribuojnë në shëndetin e trurit. Rekomandohet konsumi i tyre i rregullt, por i moderuar, me trajtim të detyrueshëm termik.

Thjerrëzat

Thjerrëzat janë një burim i shkëlqyer bimor i proteinave dhe fibrave. Përveçse kontribuojnë në një ndjesi ngopjeje, ato mund të ndihmojnë edhe në tretje më të mirë, e cila është shpesh e rëndësishme gjatë shtatzënisë. Ato janë të lehta për t’u përgatitur dhe mund të shtohen në një shumëllojshmëri gatimesh, duke i bërë ato një zgjedhje praktike.

Lëng kumbulle

Lëngu i kumbullave të thata përdoret shpesh si një ndihmë natyrale për tretjen. Ai mund të kontribuojë në rregullimin më të mirë të funksionit të zorrëve, dhe vetë kumbullat e thata mund të përfshihen në dietë si një burim shtesë i fibrave nëse dëshirohet.

Spinaq

Spinaqi është i pasur me vitamina dhe minerale dhe shpesh rekomandohet si pjesë e dietës së përditshme. Mund të konsumohet i freskët në sallata, i gatuar ose si shtesë në gatime të ndryshme, madje edhe në pije të tilla si smoothie.

Peshk i yndyrshëm

Peshqit si salmoni, sardelet përmbajnë acide yndyrore të rëndësishme që luajnë një rol të rëndësishëm në zhvillimin e trupit të foshnjës. Rekomandohet që ato të konsumohen me moderim gjatë gjithë javës, duke zgjedhur llojet që kanë nivele më të ulëta të substancave të padëshirueshme.

Bollgur

Tërshëra është një vakt ushqyes dhe i përshtatshëm që ofron një ndjesi ngopjeje afatgjatë dhe energjie të qëndrueshme. Është e lehtë për t’u kombinuar me fruta, arra ose produkte qumështi, duke e bërë të përshtatshme për një larmi shijesh.

Në përgjithësi, një dietë e larmishme e pasur me ushqime natyrale dhe me vlera ushqyese mund të kontribuojë në një rrjedhë më të shëndetshme të shtatzënisë dhe një ndjesi më të mirë të përditshme.

Ndjesia e shpimit, djegies ose mpirjes në shputa mund të jetë kalimtare, por në disa raste paralajmëron çrregullime nervore, qarkullimi ose sëmundje sistemike si diabeti

Therjet ose ndjesia e “milingonave” në shputa mund të duken si shqetësim i parëndësishëm, por mund të jenë edhe shenjë e hershme paralajmëruese për gjendje serioze shëndetësore. Për ndërhyrje në kohë, është e rëndësishme të kuptohen shkaqet e mundshme të kësaj ndjesie.

Sipas specialistëve për shputën dhe nyjën e këmbës, kjo gjendje nuk duhet të injorohet, sepse mund të lidhet me neuropati, probleme të qarkullimit të gjakut ose sëmundje sistemike, si diabeti. Ajo që fillon si therje e herëpashershme, nëse nuk trajtohet, mund të përparojë deri në dëmtim të përhershëm të nervave.

Çfarë sinjalesh dërgojnë therjet ose mpirja në shputa?

Shkaqet mund të jenë të shumta, nga shtypja e përkohshme e nervave deri te gjendjet kronike neurologjike. Zbulimi i hershëm dhe kujdesi i duhur mund të ndihmojnë në trajtimin e shumë prej këtyre shkaqeve dhe të parandalojnë komplikime si humbja e ndjeshmërisë ose vështirësitë në lëvizje.

Therjet, të njohura edhe si parestezi, ose mpirja në shputa shpesh burojnë nga çrregullime të nervave ose të qarkullimit të gjakut. Simptomat e rastësishme mund të shfaqen pas presionit të përkohshëm mbi nerva, për shembull gjatë qëndrimit ulur këmbëkryq. Megjithatë, nëse përsëriten ose zgjasin, kërkojnë vlerësim mjekësor.

Çfarë sinjalizojnë therjet ose mpirja në shputa dhe pse nuk duhet të injorohen

Ndër shkaqet më të shpeshta janë:

Gjendjet që lidhen me nervat

Neuropatia periferike. Dëmtimi i nervave periferikë shpesh lidhet me diabetin, mungesën e vitaminave ose abuzimin me alkoolin. Simptomat përfshijnë therje, djegie ose humbje të ndjeshmërisë. Me kalimin e kohës, neuropatia rrit rrezikun e lëndimeve dhe infeksioneve që mund të kalojnë pa u vërejtur.

Sindroma e tunelit tarsal. Kjo ndodh kur nervi tibial shtypet në zonën e nyjës së këmbës. Shkakton therje, mpirje ose dhimbje therëse përgjatë pjesës së brendshme të nyjës dhe shputës.

Ishiasi. Irritimi i nervit shiatik, i cili shtrihet nga pjesa e poshtme e shpinës deri te shputa, mund të shkaktojë mpirje ose dobësi që përhapet në këmbë. Hernia diskale ose ngushtimi i kanalit kurrizor mund të jenë ndër shkaktarët.

Problemet me qarkullimin e gjakut

Sëmundja e arterieve periferike. Ngushtimi i arterieve ul qarkullimin e gjakut në këmbë dhe shputa, duke shkaktuar mpirje, ftohtësi ose ngërçe gjatë aktivitetit. Kjo gjendje rrit rrezikun e plagëve që shërohen me vështirësi.

Tromboza e venave të thella. Mpiksja e gjakut në këmbë mund të pengojë qarkullimin, duke shkaktuar ënjtje, mpirje ose ndryshim të ngjyrës së lëkurës. Kjo gjendje kërkon ndihmë të menjëhershme mjekësore për të parandaluar embolinë pulmonare.

Mungesa e vitaminave. Mungesa e vitaminës B12, folatit ose vitaminës E mund të dëmtojë funksionin e nervave. Rrezik më të lartë kanë personat me dietë strikte vegjetariane ose ata që vuajnë nga çrregullime të përthithjes, si sëmundja celiake.

Sëmundjet autoimune. Sëmundje si skleroza multiple ose lupusi mund të prekin nervat dhe të shkaktojnë mpirje të herëpashershme ose progresive.

Ekspozimi ndaj toksinave. Metalet e rënda, si plumbi dhe merkuri, ose disa barna të kimioterapisë mund të shkaktojnë neuropati.

Kur duhet të vizitoni mjekun?

Edhe pse therjet e rastësishme mund të kalojnë vetvetiu, disa shenja kërkojnë vlerësim të shpejtë nga mjeku:

– Simptoma të vazhdueshme: mpirje që zgjat më shumë se disa ditë ose përkeqësohet me kalimin e kohës.
– Probleme me ekuilibrin: vështirësi në ecje ose pengime të shpeshta për shkak të humbjes së ndjeshmërisë.
– Plagë të hapura: ulcera ose infeksione në zona të mpira, që mund të kalojnë pa u vërejtur.
– Simptoma në të dyja shputat: therjet në të dyja këmbët mund të tregojnë gjendje sistemike, si diabeti ose mungesa e vitaminave.
– Dhimbje në pushim: sidomos nëse shoqërohet me lëkurë të ftohtë, të zbehtë ose në ngjyrë të kaltëruar, që mund të jetë shenjë e ishemisë kritike të gjymtyrëve.

Diagnoza e hershme përmirëson dukshëm rezultatin e trajtimit. Për shembull, kontrolli i sheqerit në gjak te neuropatia diabetike ose plotësimi i mungesës së vitaminës B12 mund të ndihmojë në ndalimin e dëmtimit të mëtejshëm të nervave.

Mendoni se keni shumë kohë para se të filloni të shqetësoheni për plakjen? Ekspertët nuk do të pajtoheshin. Ata thonë se të 40-at tuaja janë koha e përsosur për të hedhur themelet për zgjedhje më të shëndetshme, sepse ajo që filloni ose ndaloni së bëri tani mund të ketë një ndikim të rëndësishëm në sa gjatë do të jetoni, shkruan Index.hr.

Dr. Amit Shah, një gjeriatër dhe internist në Klinikën Mayo, tregon një studim të botuar në Bibliotekën Publike të Shkencës. “Studimi zbuloi se 40-vjeçarët që kaluan nga një dietë tipike perëndimore në një dietë optimale, e cila përfshin më shumë bishtajore, arra dhe drithëra të plota dhe më pak mish të kuq dhe të përpunuar, mund të shtonin rreth 10 vjet në jetën e tyre për gratë dhe 11.7 vjet për burrat.”

Katër ushqime kryesore për jetëgjatësi dhe një kënaqësi

Shtimi i dhjetë ose më shumë viteve në jetën tuaj do të thotë më shumë qirinj ditëlindjeje, më shumë udhëtime, shëtitje të gjata me miqtë dhe kohë me nipërit e mbesat. Nëse kjo ju duket tërheqëse, Dr. Shah dhe ekspertë të tjerë kanë veçuar disa ushqime dhe zakone specifike të të ngrënit që mund të bëjnë ndryshimin më të madh, shkruan Index.hr.

Më shumë bimë, më pak mish

Dr. Shah beson fuqimisht se sa më shumë të shijoni ushqimet me bazë bimore dhe sa më pak mish të konsumoni, aq më të mira janë shanset tuaja për të jetuar një jetë të gjatë dhe të shëndetshme. “Zakoni dietik që shoqërohet më vazhdimisht me plakjen jashtëzakonisht të shëndetshme është një respektim afatgjatë i një diete që është kryesisht me bazë bimore dhe e përpunuar minimalisht,” tha ai.

Arra, fara dhe bishtajore

Dr. Dariush Mozaffarian, kardiolog dhe drejtor i Institutit të Mjekësisë Ushqimore në Universitetin Tufts, thotë se arrat dhe farat janë zgjedhje tepër të shëndetshme, me kusht që të mos keni alergji. “Ato janë paketa të mahnitshme yndyrnash të shëndetshme, fibrash, fenolikësh dhe bioaktivësh të tjerë të vlefshëm,” tha ai. “Gram për gram, arrat janë një nga ushqimet më të pasura me vlera ushqyese dhe aktualisht ato nuk konsumohen sa duhet.”

Dr. Shah pajtohet, duke shtuar bishtajore (fasule, thjerrëza, bizele, qiqra), duke vënë në dukje: “Bazuar në provat ekzistuese, shtimi i arrave dhe bishtajoreve në dietën tuaj mund të ketë ndikimin më të madh në uljen e vdekshmërisë.”

Proteina

“E kuptova sa e rëndësishme është proteina për ndërtimin e muskujve dhe shumë prej nesh, veçanërisht gratë, nuk marrin mjaftueshëm prej saj,” tha Dr. Lucinda A. Harris, profesoreshë në Shkollën e Mjekësisë Alix të Klinikës Mayo. Disa ekspertë të jetëgjatësisë, përfshirë edhe atë, besojnë se të rriturit e moshuar kanë nevojë për shumë më tepër sesa marrja e rekomanduar ditore prej 0.8 gramësh proteina për kilogram të peshës trupore, ose më afër 1.2 deri në 1.6 gramësh për kilogram.

Kjo do të thotë që një person prej 75 kg do të kishte nevojë për deri në 109 gramësh proteina në ditë. Kjo është e rëndësishme sepse marrja e mjaftueshme e proteinave dhe ushtrimet janë thelbësore për ndërtimin e masës muskulore. “Ndërtimi i muskujve ndihmon në parandalimin e rezistencës ndaj insulinës, e cila nga ana tjetër ndihmon në parandalimin e mëlçisë yndyrore, e cila është bërë një epidemi me obezitetin”, tha Harris.

Analiza e më shumë se 25 milionë shtatzënive tregon se shumica e antidepresivëve modernë nuk lidhen drejtpërdrejt me autizmin dhe ADHD-në te fëmijët, ndërsa ekspertët paralajmërojnë për rreziqet serioze të depresionit të patrajtuar gjatë shtatzënisë

Antidepresivët përgjithësisht konsiderohen të sigurt dhe efektivë në trajtimin e depresionit, ankthit dhe çrregullimeve të tjera mendore. Megjithatë, vitet e fundit është rritur shqetësimi lidhur me ndikimin e mundshëm të këtyre barnave në zhvillimin e fetusit, sidomos për sa i përket çrregullimeve neurologjike dhe zhvillimore te fëmijët.

Një analizë e re dhe shumë e gjerë shkencore sjell deri më tani dëshmitë më të besueshme mbi lidhjen ndërmjet përdorimit të antidepresivëve nga të dy prindërit, para dhe gjatë shtatzënisë, dhe shfaqjes së autizmit apo çrregullimit të deficitit të vëmendjes me hiperaktivitet (ADHD) te fëmijët. Rezultatet tregojnë se, për shumicën e antidepresivëve, ekziston lidhje shumë e vogël ose aspak lidhje me këto çrregullime kur merren parasysh faktorë të tjerë të rëndësishëm.

Studimi, i publikuar në revistën shkencore “The Lancet Psychiatry”, përfshiu analizën e 37 hulumtimeve të mëhershme me mbi 600 mijë shtatzëna që kishin përdorur antidepresivë dhe pothuajse 25 milionë shtatzëni pa përdorim të tyre.

Fillimisht, rezultatet tregonin rrezik më të lartë:

– 35 për qind më shumë rrezik për ADHD;
– 69 për qind më shumë rrezik për autizëm pa vështirësi intelektuale.

Te baballarët që kishin përdorur antidepresivë u regjistrua:

– 46 për qind rrezik më i lartë për ADHD;
– 28 për qind rrezik më i lartë për autizëm te fëmijët.

Megjithatë, pasi studiuesit korrigjuan rezultatet duke marrë parasysh faktorë të tjerë, si gjenetika, historia familjare dhe arsyet pse prindërit përdornin antidepresivë, shumica e këtyre lidhjeve u dobësuan ndjeshëm ose u zhdukën krejtësisht. Rreziku për autizëm ra në rreth 15 për qind.

Profesori i psikiatrisë në Universitetin e Hong Kongut, dr. Wing Chung Chang, një nga autorët e studimit, deklaroi se këto rezultate tregojnë fuqishëm se normat më të larta të ADHD-së dhe autizmit lidhen kryesisht me cenueshmërinë familjare dhe shëndetin mendor të prindërve, e jo drejtpërdrejt me barnat.

Pse është ky studim i rëndësishëm?

Depresioni prek më shumë se 10 për qind të grave shtatzëna në mbarë botën, ndërsa antidepresivët janë pjesë kyçe e trajtimit. Vëmendje e veçantë viteve të fundit u është kushtuar antidepresivëve SSRI, grupit më të përdorur të këtyre barnave.

Debati për sigurinë e tyre u intensifikua sidomos gjatë vitit 2025, pas diskutimeve në kuadër të Agjencisë Amerikane për Ushqim dhe Barna (FDA), ku u ngritën dyshime për lidhje të mundshme me autizmin, abortin spontan dhe anomalitë kongjenitale. Shumë shoqata profesionale i kritikuan këto pretendime, duke theksuar se shpesh neglizhohen rreziqet e depresionit të patrajtuar gjatë shtatzënisë.

Autorët e studimit të ri theksojnë se shumë hulumtime të mëhershme kishin mostra të vogla dhe nuk merrnin mjaftueshëm parasysh faktorët e tjerë që mund të ndikonin në rezultatet përfundimtare.

Trajtimi kërkon qasje individuale

Ekspertët theksojnë se vendimi për vazhdimin ose ndërprerjen e terapisë duhet të merret me kujdes dhe individualisht. Sipas autorëve të studimit, rezultatet mbështesin udhëzimet aktuale mjekësore, të cilat zakonisht rekomandojnë vazhdimin e terapisë me antidepresivë gjatë shtatzënisë kur ajo është e domosdoshme.

“Gjetjet tona nuk ofrojnë dëshmi të forta se ekspozimi ndaj antidepresivëve gjatë shtatzënisë shkakton çrregullime neurorozhvillimore”, tha dr. Chang.

Mjekët dhe pacientet duhet së bashku të vlerësojnë rreziqet potencialisht të vogla të vazhdimit të terapisë krahasuar me pasojat serioze të depresionit të patrajtuar.

Rreziqet e depresionit të patrajtuar

Depresioni i patrajtuar gjatë shtatzënisë mund të ketë pasoja si për nënën, ashtu edhe për foshnjën. Ai lidhet me:

– lindje të parakohshme;
– peshë më të ulët të foshnjës në lindje;
– rrezik më të madh për probleme emocionale dhe të sjelljes te fëmijët;
– vështirësi në socializim dhe kontroll të impulsivitetit.

Psikiatrja perinatale dr. Nancy Byatt thekson se çrregullimet mendore gjatë shtatzënisë mund të ndikojnë në metabolizmin e serotoninës, funksionin e placentës, proceset inflamatore dhe zhvillimin e trurit të fetusit. Ajo shton se çrregullimet mendore lidhen edhe me rreth 23 për qind të vdekjeve të lidhura me shtatzëninë te nënat.

Ekspertët paralajmërojnë se terapia me antidepresivë nuk duhet ndërprerë kurrë papritur dhe pa mbikëqyrje mjekësore, pasi simptomat e ndërprerjes së menjëhershme mund të jenë shumë të pakëndshme, veçanërisht gjatë shtatzënisë.

I rëndësishëm edhe shëndeti mendor i babait

Autorët e studimit nënvizojnë se edhe shëndeti mendor i baballarëve mund të ketë ndikim të rëndësishëm në zhvillimin e fëmijës, megjithëse kjo fushë mbetet ende e pamjaftueshme e studiuar.

“Psikiatria perinatale sot shihet si fushë që përfshin nënën, fëmijën dhe babain. Përmirësimi i shëndetit mendor të të dy prindërve është i rëndësishëm jo vetëm për mirëqenien e tyre, por edhe për zhvillimin afatgjatë të fëmijës”, thuhet në studim.

Antidepresivët më të vjetër kërkojnë kujdes shtesë

Studimi tregoi se antidepresivët më të vjetër triciklikë, edhe pas korrigjimit të faktorëve të tjerë, mbetën të lidhur me një rrezik disi më të lartë për ADHD te fëmijët. Ekspertët thonë se ende nuk dihet nëse kjo lidhet me vetë barnat apo me faktin se këta antidepresivë zakonisht përdoren në forma më të rënda të depresionit.

Për këtë arsye, grave shtatzëna që përdorin ose planifikojnë të përdorin këto barna u rekomandohet konsultim i detajuar me mjekun për përfitimet dhe rreziqet e mundshme.

Në përgjithësi, rezultatet e studimit sjellin një mesazh inkurajues për sigurinë e antidepresivëve modernë gjatë shtatzënisë. Ekspertët theksojnë se vendimet për trajtim duhet të bazohen në informacione të verifikuara dhe në këshillimin profesional mjekësor, e jo në frikë apo të dhëna të pjesshme.

Nëse jeni shqetësuar ndonjëherë për shëndetin e zemrës ose të tretjes, është koha t’i kushtoni vëmendje veshkave tuaja – një palë organesh që punojnë pa u lodhur për të mbajtur trupin tuaj në ekuilibër.

Pirja e ujit rregullisht është çelësi për të parandaluar dëmtimin e veshkave, gurët në veshka dhe infeksionet e traktit urinar. Të qëndruarit i hidratuar zvogëlon ngarkesën në veshka dhe ndihmon në parandalimin e një numri problemesh.

“Veshkat heqin qafe produktet e mbeturinave, parandalojnë humbjen e lëndëve ushqyese nga trupi, ruajnë ekuilibrin e pH-it, aktivizojnë vitaminën D në një formë të përdorshme dhe ndihmojnë trupin të krijojë qeliza të kuqe të gjakut”, thotë Melanie Betz, një dietologe e regjistruar, për EatingWell.

Kur veshkat tuaja përkeqësohen, shëndeti juaj i përgjithshëm vuan. “Është vlerësuar se më shumë se 37 milionë amerikanë kanë sëmundje kronike të veshkave”, thotë Jen Hernandez, një dietologe e regjistruar e specializuar në shëndetin e veshkave. “Deri në nëntë nga 10 të rritur me këtë sëmundje nuk e dinë se e kanë atë sepse fazat e hershme shpesh janë asimptomatike”, shkruan Index.hr.

Ndërsa ka shumë mënyra për të mbajtur veshkat tuaja të shëndetshme, mjekët pajtohen se të qëndroni të hidratuar është një nga më të rëndësishmet.

Gurët në veshka mund të formohen

Kushdo që ka përjetuar dhimbjen e një guri në veshka ka të ngjarë të bëjë gjithçka që mundet për ta shmangur atë në të ardhmen. Mineralet dhe kripërat në urinë mund të kombinohen për të formuar grumbuj të fortë, që variojnë në madhësi nga kokrrizat e rërës deri, në raste të rralla, topat e golfit. “Kur urina bëhet shumë e përqendruar, mineralet si kalciumi dhe oksalati kanë më shumë gjasa të kristalizohen dhe të formojnë gurë”, thotë Hernandez.

Nëse ju ose familja juaj keni një histori të gurëve në veshka, Pflederer rekomandon pirjen e shumë ujit për të ndihmuar në parandalimin e formimit të tyre. Pirja e të paktën 2.5 litra ujë në ditë mund të ndihmojë, duke e mbajtur urinën dhe mineralet që përbëjnë gurët të holluara.

Rrezik i shtuar i infeksioneve të traktit urinar

Gratë e të gjitha moshave dhe të moshuarit janë në rrezik të shtuar për të zhvilluar infeksione të traktit urinar. Ato ndodhin kur bakteret mbingarkojnë rreshtimin e traktit urinar dhe nëse nuk trajtohen, ato mund të çojnë në komplikime të veshkave. Ndërsa dehidratimi nuk është një shkak i drejtpërdrejtë, ai mund të rrisë mundësinë e shfaqjes së tyre.

“Kur dehidratimi zvogëlon prodhimin e urinës, bakteret kanë më shumë kohë për t’u ngjitur në rreshtimin e traktit urinar dhe për t’u shumuar, duke rritur rrezikun e infeksionit që mund të dëmtojë indin e veshkave”, thotë Tim Pflederer.

Shumica e infeksioneve të traktit urinar trajtohen lehtësisht me antibiotikë, por infeksionet e shpeshta mund të rrisin rrezikun e komplikimeve të ardhshme. “Shumë njerëz nuk e kuptojnë se infeksionet kronike dhe të përsëritura të traktit urinar mund të shkaktojnë inflamacion të përhershëm dhe dhëmbje të veshkave me kalimin e kohës, të cilat mund të kontribuojnë në zhvillimin ose përparimin e sëmundjes kronike të veshkave”, shton Hernandez.

Merita Shala, njëra nga ekspertet kryesore në zhvillimin e hershëm të fëmijëve dhe edukimin parashkollor në Kosovë, në emisionin “LIBERO” ka bërë një thirrje për prindërit që të tregojnë kujdes të shtuar në vitet e para të jetës së fëmijëve, duke rekomanduar që ata të mos dërgohen në çerdhe në moshën 0-2 vjeç.

Sipas saj, kjo periudhë është vendimtare për zhvillimin emocional dhe krijimin e lidhjes së sigurt mes fëmijës dhe nënës.

“…Deri në moshën 2 vjeç, mundësisht, të mos shkojnë në institucione parashkollore apo në çerdhe sepse imagjinoni është një individ shumë i brishtë që ka nevojë për prekjen e lëkurës me nënën e vet dhe këtë prekje lëkure në momentin që shkon në çerdhe nuk e merr nga edukatorja dhe shpeshherë pikërisht kjo mungesë e këtij stabiliteti ose modeli të qetësimit ose atashimit, nëse është mungesë në vitet e para të jetës, prezenca e kësaj mungese do të lërë pasoja gjatë gjithë harkut jetësor të individit… ndikon edhe më vonë në cilësinë e formimit të marrëdhënieve që fëmija do të ketë në vazhdimësi me individët e tjerë gjatë gjithë jetës…”, tha ajo.

Shala theksoi se vitet e para të jetës kanë ndikim të drejtpërdrejtë në zhvillimin emocional, social dhe psikologjik të fëmijës, duke shtuar se afërsia dhe kujdesi prindëror janë thelbësore për krijimin e sigurisë emocionale te të vegjlit.

Për ta dëgjuar diskutimin e plotë rreth kësaj teme, klikoni në linkun e mëposhtëm:

Ushqyerja me gji vazhdon të konsiderohet një nga faktorët më të rëndësishëm për zhvillimin e shëndetshëm të fëmijëve.

Merita Shala, psikologia klinike dhe njëra nga ekspertet kryesore në zhvillimin e hershëm të fëmijëve dhe edukimin parashkollor në Kosovë, theksoi në emisionin “LIBERO” se ushqyerja me gji ndikon jo vetëm në aspektin fizik, por edhe në zhvillimin intelektual dhe emocional.

“Fëmijët e vegjël të cilët ushqehen me qumësht gjiri deri në gjashtë muajt e parë të jetës së tyre kanë një koeficient më të lartë të inteligjencës krahasuar me fëmijët e tjerë… Janë më të suksesshëm në perfomancën e tyre akademike, prej shkollës fillore dhe në vazhdimësi, kanë një qëndrueshmëri në problemet ose në zhvillimin e tyre emocional…”, tha Shala.

Organizatat shëndetësore ndërkombëtare rekomandojnë ushqyerjen ekskluzive me gji gjatë gjashtë muajve të parë të jetës, duke e konsideruar atë si mënyrën më të mirë të të ushqyerit për foshnjat.

Për ta dëgjuar diskutimin e plotë rreth kësaj teme, klikoni në linkun e mëposhtëm:

A zgjoheni të mbuluar me djersë në mes të natës, edhe pse dhoma nuk është shumë e ngrohtë? Djersitjet e herëpashershme të natës zakonisht nuk janë arsye për panik, por kur ato përsëriten ose bëhen intensive, mund të jenë një sinjal se diçka po ndodh në trup.

Djersitja gjatë natës nuk është një sëmundje në vetvete, por një simptomë që mund të ketë shumë shkaqe të ndryshme, nga ato të padëmshme deri te ato që kërkojnë kujdes mjekësor.

Arsyeja më e zakonshme, megjithatë, janë kushtet e gjumit. Një dhomë e tejnxehur, batanijet e trasha ose rrobat sintetike shpesh çojnë në djersitje të shtuar gjatë natës. Gjithashtu, stresi dhe ankthi mund të aktivizojnë sistemin nervor dhe të shkaktojnë djersitje edhe kur temperatura në dhomë nuk është e lartë.

Tek gratë, djersitja gjatë natës shpesh shoqërohet me ndryshime hormonale, veçanërisht gjatë menopauzës dhe perimenopauzës. Afshet e nxehta dhe ndjenjat e papritura të nxehtësisë bëhen më pas një dukuri e zakonshme që prish gjumin dhe cilësinë e pushimit.

Përveç hormoneve, disa infeksione mund të shkaktojnë edhe djersitje natën. Sëmundjet virale, gripi dhe disa gjendje inflamatore shpesh shoqërohen me djersitje të shtuar gjatë gjumit, veçanërisht nëse ka temperaturë ose ethe.

Ekspertët paralajmërojnë se djersitja gjatë natës ndonjëherë mund të lidhet me çrregullime të tiroides, diabet ose efekte anësore të disa ilaçeve, siç janë ilaçet kundër depresionit dhe ilaçet për uljen e temperaturës.

Edhe pse djersitja e rastit zakonisht nuk është shkak për shqetësim, rekomandohet një vizitë te mjeku nëse një person zgjohet rregullisht plotësisht i lagur, nëse simptomat zgjasin me javë ose shoqërohen me humbje peshe, lodhje, ethe ose gulçim.

Ekspertët këshillojnë freskimin e dhomës para se të flini, përdorimin e materialeve më të lehta për gjumë dhe shmangien e alkoolit, ushqimit të rëndë dhe aktiviteteve stresuese në mbrëmje.

Djersitja gjatë natës është shpesh një fenomen i përkohshëm dhe i padëmshëm, por ndonjëherë trupi paralajmëron përmes këtyre simptomave se ka nevojë për vëmendje shtesë.