Category: SHËNDETËSI

Në ditët e nxehta të verës është shumë e zakonshme që këmbët, kyçet dhe shputat të fryhen. Temperaturat e larta shkaktojnë zgjerimin e enëve të gjakut (vazodilatacion), gjë që e bën më të vështirë kthimin e gjakut nga këmbët drejt zemrës. Si pasojë, lëngjet grumbullohen në inde dhe krijojnë ënjtje, ndjesi rëndese dhe lodhje.

Ky fenomen nuk prek vetëm personat me probleme të qarkullimit. Edhe njerëzit plotësisht të shëndetshëm mund të përjetojnë ënjtje gjatë verës, sidomos nëse qëndrojnë për orë të tëra ulur ose në këmbë, udhëtojnë për një kohë të gjatë, konsumojnë shumë kripë ose nuk pinë mjaftueshëm ujë. Gratë, të moshuarit dhe personat me insuficiencë venoze janë më të prirur ta përjetojnë këtë problem.

Truku i rekomanduar nga angiologët

Këshilla kryesore e specialistëve është të aktivizoni rregullisht “pompën muskulore” të pulpës së këmbës. Muskujt e pulpës funksionojnë si një pompë natyrale që shtyn gjakun lart drejt zemrës. Kur ecim ose lëvizim kyçet e këmbëve, qarkullimi përmirësohet dhe zvogëlohet grumbullimi i lëngjeve. Nëse qëndrojmë pa lëvizur për periudha të gjata, kjo pompë nuk punon siç duhet dhe ënjtja përkeqësohet.

Çfarë mund të bëni gjatë ditës:

Ecni për disa minuta çdo orë nëse punoni ulur.

Nëse qëndroni në këmbë për shumë kohë, bëni herë pas here ngritje mbi majat e gishtave ose lëvizni kyçet.

Shmangni të qëndruarit në të njëjtin pozicion për shumë orë.

Kur pushoni, mbani këmbët pak më lart se niveli i zemrës për të lehtësuar kthimin venoz.

Pini ujë rregullisht gjatë gjithë ditës për të shmangur dehidratimin.

Kufizoni ushqimet shumë të kripura, pasi favorizojnë mbajtjen e lëngjeve.

Vishni këpucë të rehatshme që nuk shtrëngojnë këmbët.

Freskimi i këmbëve.

Një tjetër këshillë është përdorimi i ujit të freskët për këmbët ose dushi me ujë të vakët drejt të freskët, veçanërisht në fund të ditës. Temperaturat e ulëta ndihmojnë enët e gjakut të rikthehen në gjendjen normale dhe japin ndjesinë e lehtësimit. Në të kundërt, banjat shumë të nxehta, sauna ose ekspozimi i zgjatur në diell mund ta përkeqësojnë problemin.

Kur moti ngrohet, shumë prej nesh përdorin një dush të ftohtë për t’u freskuar. Por, edhe pse kjo mund të ndihet si lehtësim, mund të mos e ndihmojë fare trupin të ftohet.

Temperatura optimale e trupit tonë është rreth 37°C. Kjo temperaturë siguron që sistemet e trupit të funksionojnë siç duhet. Por kur bërthama e trupit nxehet shumë, qendra rregulluese e temperaturës në tru fillon të dërgojë sinjale nervore te enët e gjakut dhe muskujt në ose pranë lëkurës, duke u thënë të aktivizojnë mekanizmat e ftohjes.

Nëse temperatura e brendshme qëndron shumë e lartë për një kohë të gjatë (rreth 39–40°C), kjo mund të shkaktojë dëmtime të organeve. Prandaj, për të siguruar që temperatura të mbetet optimale, trupi përdor disa mënyra për t’u ftohur, shkruan The Independent.

Për shembull, trupi lëshon nxehtësi në mjedisin përreth përmes rrezatimit elektromagnetik (termik). Rreth 60 për qind e nxehtësisë së trupit humbet në këtë mënyrë.

Djersitja është një tjetër mekanizëm që përdor trupi. Rreth 22 për qind e nxehtësisë së trupit humbet në këtë mënyrë. Por kur temperatura e ajrit përreth nesh e kalon temperaturën e trupit, djersitja bëhet mekanizmi dominues për uljen e temperaturës së brendshme.

Çdo nxehtësi e mbetur e trupit humbet më pas përmes një përzierjeje të konvekcionit në ajrin ose lëngun me të cilin trupi është në kontakt dhe përçimit në objekte të ngurta me të cilat trupi mund të jetë në kontakt.

Për të mbështetur këto mekanizma, enët e gjakut ndryshojnë diametrin. Ato më afër lëkurës zgjerohen për të lejuar më shumë gjak që të afrohet me sipërfaqen relativisht më të ftohtë të lëkurës.

Trupi më pas qarkullon gjakun në mënyrë që nxehtësia nga brendësia të zhvendoset drejt periferisë për t’u ftohur. Po ashtu, në lëkurë, qimet qëndrojnë të sheshta për të lejuar që ajri pranë trupit të ftohet dhe të zëvendësohet, duke ndihmuar shpërndarjen e nxehtësisë.

Sigurisht, kur jashtë është shumë nxehtë, këto mekanizma mund të mos duken të mjaftueshme.

Edhe pse zhytja në një banjë apo dush të ftohtë menjëherë pas qëndrimit në vapë mund të ndihet mirë në lëkurë, ajo nuk bën atë që nevojitet për të ulur temperaturën e brendshme të trupit. Madje mund të jetë e rrezikshme për disa persona.

Kur ekspozohet ndaj të ftohtit, enët e gjakut pranë lëkurës ngushtohen, duke ulur rrjedhjen e gjakut në këto zona.

Pra, në kontekstin e ftohjes së trupit, një dush i ftohtë bën të kundërtën e asaj që duhet të ndodhë, sepse më pak gjak shkon në sipërfaqen e lëkurës. Kjo e mban nxehtësinë brenda dhe rreth organeve, në vend që ta largojë atë. Në thelb, trupi “mashtron” veten duke menduar se nuk ka nevojë të ftohet, por në fakt duhet të ruajë nxehtësinë.

Dhe, varësisht sa i ftohtë është uji, ekspozimi i papritur mund të shkaktojë pasoja të rrezikshme për disa njerëz.

Ekspozimi ndaj ujit rreth 15°C mund të shkaktojë reagimin e quajtur “shok i ftohtë”. Kjo bën që enët e gjakut në lëkurë të ngushtohen shumë shpejt, duke rritur presionin e gjakut sepse zemra pompon kundër një rezistence më të madhe.

Ky reagim mund të jetë veçanërisht i rrezikshëm për personat me sëmundje të zemrës, si sëmundja e arterieve koronare. Shoku i ftohtë mund të çojë edhe në ritme të çrregullta të zemrës dhe madje në vdekje kur kalimi është nga shumë nxehtë në shumë ftohtë.

Fatmirësisht, këto raste janë të rralla dhe zakonisht nuk ndodhin nga një dush i thjeshtë në shtëpi. Por mund të jetë më mirë të shmangen zhytjet shumë të ftohta ose banjat me akull në ditë të nxehta.

Edhe dushet e nxehta nuk janë ide e mirë në ditë të nxehta. Edhe pse ndonjëherë thuhet se një dush i nxehtë e ftoh trupin më shpejt, kjo nuk është e vërtetë. Uji më i ngrohtë se trupi i transferon nxehtësi trupit, duke penguar largimin e saj dhe duke rritur potencialisht temperaturën e brendshme.

Në ditë të nxehta, një banjë ose dush i vakët është zgjidhja më e mirë; studimet sugjerojnë se 26–27°C është më efektive. Kjo ndihmon që gjaku të shkojë në sipërfaqe për t’u ftohur, pa qenë aq i ftohtë sa trupi të mendojë se duhet të ruajë nxehtësinë.

Një arsye tjetër për të shmangur dushin e ftohtë në ditë të nxehta është se mund të mos ndihmojë në pastrimin e trupit.

Kur nxehemi, djersijmë, dhe kjo djersë përzihet me sebumin dhe bakteret në lëkurë, duke krijuar erë trupi. Uji i ftohtë është më pak efektiv në largimin dhe shpërbërjen e sebumit krahasuar me ujin më të ngrohtë, që do të thotë se era e trupit mund të mbetet.

Uji i ftohtë gjithashtu e ngushton lëkurën, duke bllokuar papastërtitë në pore, gjë që mund të çojë në pika të zeza, pika të bardha dhe akne. Uji i ngrohtë ose i vakët ndihmon në shpërbërjen dhe lirimin e këtyre materialeve nga poret.

Kur fillojnë të përzierat, ngërçet apo të vjellat, të gjithë dyshojmë te vakti i fundit, por e vërteta mund të jetë shumë më e ndërlikuar

Helmimi nga ushqimi është një nga gjendjet më të pakëndshme shëndetësore, i shoqëruar me simptoma si të përzierat, ngërçet në bark, të vjellat dhe temperatura e lartë. Kur shfaqen shqetësimet, shumica e njerëzve menjëherë dyshojnë te vakti i fundit që kanë ngrënë, por shkaku shpesh nuk është aq i lehtë për t’u përcaktuar.

Miti më i madh për helmimin nga ushqimi

Simptomat e disa llojeve të helmimit nga ushqimi nuk shfaqen domosdoshmërisht menjëherë, por mund të paraqiten vetëm pas disa ditësh, madje edhe pas disa javësh nga konsumimi i ushqimit të kontaminuar. Prandaj, nuk është e thënë që për shqetësimet të jenë përgjegjëse mëngjesi apo kafeja që keni konsumuar së fundmi.

Shkaktari më i zakonshëm i helmimit nga ushqimi është norovirusi, simptomat e të cilit zakonisht shfaqen brenda 12 deri në 48 orëve. Ai transmetohet përmes konsumimit të ushqimit të kontaminuar, si midhjet, perimet ose frutat e freskëta. Megjithatë, norovirusi është shumë ngjitës, ndaj mund të përhapet edhe përmes kontaktit me njerëz të tjerë, ndërsa virusi mund të mbijetojë në sipërfaqe si takëmet dhe enët e kuzhinës.

Natyrisht, jo të gjithë patogjenët që shkaktojnë helmim nga ushqimi vijnë nga të njëjtat burime dhe as nuk kanë të njëjtën periudhë inkubacioni.

Shumë patogjenëve u duhen disa ditë për t’u zhvilluar para se të shkaktojnë simptoma. Salmonela, për shembull, mund të shfaqet deri në gjashtë ditë pas konsumimit të ushqimit dhe shpesh gjendet në vezë të pagatuara mirë, mish shpendësh dhe produkte të qumështit.

Escherichia coli mund të shkaktojë simptoma edhe deri në dhjetë ditë pas konsumimit, ndërsa burimet më të shpeshta janë mishi i pagatuar mirë, qumështi ose lëngu i papasterizuar, si dhe frutat e perimet e palara. Kampilobakteri, një tjetër patogjen i zakonshëm që gjendet në mish të papërpunuar, qumësht dhe ujë të kontaminuar, ka periudhë inkubacioni deri në pesë ditë, shkruan Tasting Table.

Si të mbroheni nga helmimi nga ushqimi?

Ndonjëherë helmimi nga ushqimi është thjesht jashtë kontrollit tonë. Megjithatë, njohja e disa miteve të zakonshme për sigurinë ushqimore mund t’ju ndihmojë të qëndroni më të mbrojtur.

Për shembull, larja e frutave, edhe e atyre me lëvore që nuk hahet, si pjepri, mund të ndihmojë në largimin e mikrobeve të dëmshme. Gjithashtu, përdorimi i termometrit për mish gjatë përgatitjes së shpendëve, si pula dhe gjeli i detit, siguron që mishi të jetë gatuar plotësisht – mos u mbështetni vetëm në vlerësimin me sy.

Dhe, më e rëndësishmja: mos e lani mishin e papërpunuar të shpendëve para gatimit, sepse kjo është një mënyrë e sigurt për përhapjen e baktereve dhe për shkaktimin e kontaminimit të kryqëzuar.

Një tjetër mit i zakonshëm lidhet me mbetjet e ushqimit. Supozimi se çdo ushqim i mbetur është i sigurt për t’u ngrënë mund të jetë i rrezikshëm. Edhe nëse ushqimi duket dhe ka aromë të mirë, nëse ka qëndruar shumë gjatë në frigorifer, mund të zhvillojë baktere si C. botulinum, salmonela, listeria dhe E. coli. Këto baktere zakonisht nuk kanë aromë dhe nuk e ndryshojnë pamjen e ushqimit.

Prandaj është e rëndësishme të mbahet mend se jo të gjitha helmimet nga ushqimi janë të njëjta.

Disa lloje helmimi mund të shkaktohen nga perimet e palara që i keni ngrënë një javë më parë, ndërsa të tjera nga mishi i pagatuar mirë që e keni përgatitur mbrëmë. Pavarësisht shkakut, simptomat zakonisht janë të ngjashme – të vjella dhe diarre, të cilat në shumicën e rasteve kalojnë vetvetiu.

Ndërkohë, është e rëndësishme të pushoni mjaftueshëm, të pini shumë lëngje për të qëndruar të hidratuar dhe të kërkoni ndihmë mjekësore nëse simptomat janë të rënda ose nuk përmirësohen pas disa ditësh.

Goditja nga nxehtësia është një gjendje serioze dhe potencialisht kërcënuese për jetën, e cila ndodh kur trupi nuk arrin më të rregullojë temperaturën e tij. Temperaturat e larta, ekspozimi i zgjatur në diell dhe dehidratimi mund të çojnë në këtë gjendje, ndaj njohja e simptomave është thelbësore.

Edhe pse sëmundjet e lidhura me nxehtësinë mund të prekin këdo, më të rrezikuarit janë të moshuarit, foshnjat, fëmijët e vegjël dhe personat me sëmundje kronike, si diabeti apo problemet e zemrës.

Lodhja nga nxehtësia

Lodhja nga nxehtësia është faza e parë e mbinxehjes së trupit dhe shkaktohet nga humbja e sasive të mëdha të ujit dhe kripërave përmes djersitjes. Simptomat përfshijnë lodhje, dobësi, marramendje, ndjenjë të fikëti, dhimbje koke, dhimbje muskulore, të përziera ose të vjella, djersitje të tepërt, etje të fortë dhe skuqje të lëkurës. Tek fëmijët mund të shfaqet edhe letargji ose irritim i pazakontë.

Goditja nga nxehtësia

Goditja nga nxehtësia është një urgjencë mjekësore. Ajo ndodh kur temperatura e trupit rritet në nivele të rrezikshme dhe organizmi nuk është më në gjendje ta ulë atë, duke rrezikuar dëmtimin e organeve jetësore.

Simptomat që nuk duhet të injorohen përfshijnë temperaturë trupore mbi 40°C, humbje të vetëdijes ose të fikët, kriza apo konvulsione, vështirësi të mëdha në frymëmarrje, konfuzion, humbje të koordinimit dhe ndryshime të pazakonta të lëkurës. Nëse shfaqen këto shenja, duhet të kërkohet menjëherë ndihmë mjekësore, pasi ndërhyrja e shpejtë mund të jetë vendimtare për shpëtimin e jetës.

Lodhja, dhimbja e kokës, urina e errët dhe përgjumja gjatë vapës nuk janë gjithmonë shenja të zakonshme vere. Në disa raste, mungesa e lëngjeve mund të ndikojë edhe në funksionin e veshkave

Kur dielli “përvëlon”, fëmija zakonisht vrapon në plazh, hidhet në pishinë, luan futboll me shokët dhe nuk dëshiron ta ndërpresë argëtimin as për një minutë. Prindërit i ofrojnë ujë, por përgjigjja shpesh është e njëjtë: “Nuk kam etje!”. Disa orë më vonë, fëmija bëhet i lodhur, nervoz, ankohet për dhimbje koke ose i merren mendtë. Shumica e prindërve në atë moment mendojnë se bëhet fjalë për lodhje të zakonshme nga loja, por arsyeja mund të jetë shumë më serioze.

Fëmija nuk e ndien etjen kur duhet

Mjekët paralajmërojnë se gjatë vapës së verës një nga problemet shëndetësore më të nënvlerësuara mund të jetë pikërisht dehidrimi. Ajo që shumë prindër nuk e dinë është se humbja serioze e lëngjeve nuk ndikon vetëm në energjinë dhe disponimin e fëmijës. Në disa situata, ajo mund të rrezikojë edhe organet që punojnë vazhdimisht “në prapavijë” – veshkat.

Një nga keqkuptimet më të mëdha është se fëmija do të kërkojë vetë ujë kur organizmi të ketë nevojë. Në realitet, sidomos gjatë lojës, shumë fëmijë e shpërfillin ndjenjën e etjes. Ata janë aq të përqendruar në argëtim, sa nuk i vërejnë sinjalet paralajmëruese që u dërgon trupi. Për këtë arsye, dehidrimi shpesh zhvillohet gradualisht dhe pa u vënë re.

Problemi bëhet edhe më i theksuar gjatë qëndrimit në temperatura të larta, aktiviteteve sportive, udhëtimeve të gjata me makinë, qëndrimit në plazh, temperaturës së lartë trupore, diarresë dhe të vjellave.

Çfarë ndodh në organizëm kur shfaqet dehidrimi dhe a mund të rrezikohen veshkat?

Uji nuk është i rëndësishëm vetëm që fëmija të mos ndiejë etje. Ai mundëson funksionimin normal të të gjitha organeve, rregullon temperaturën trupore, transporton lëndët ushqyese dhe ndihmon veshkat që të largojnë nga organizmi produktet e dëmshme të metabolizmit.

Kur organizmi humb më shumë lëngje sesa merr, sasia e gjakut që arrin në veshka fillon të ulet. Trupi atëherë përpiqet të ruajë çdo pikë uji. Urina bëhet më e errët, urinimi më i rrallë, ndërsa veshkat punojnë nën ngarkesë më të madhe.

Në shumicën e rasteve, dehidrimi i lehtë kalon pa pasoja të përhershme nëse lëngjet zëvendësohen me kohë. Megjithatë, te dehidrimi më i theksuar, situata mund të bëhet serioze. Nëse organizmi për një kohë më të gjatë nuk ka mjaftueshëm lëngje, qarkullimi i gjakut nëpër veshka mund të ulet ndjeshëm. Në raste më të rënda mund të ndodhë çrregullim i përkohshëm i funksionit të tyre, ndërsa ndonjëherë nevojitet edhe trajtim spitalor.

Veçanërisht të ndjeshëm janë foshnjat dhe fëmijët e vegjël, fëmijët me sëmundje kronike të veshkave, fëmijët me temperaturë të lartë, ata që kanë diarre ose të vjella, si dhe sportistët e rinj gjatë stërvitjeve intensive në vapë

Shenjat që prindërit shpesh i anashkalojnë

Dehidrimi nuk fillon gjithmonë në mënyrë dramatike. Përkundrazi, simptomat e para mund të jenë shumë të lehta dhe të paqarta.

Prindërit duhet të jenë të vëmendshëm nëse fëmija urinon dukshëm më rrallë se zakonisht, nëse urina ka ngjyrë të verdhë të errët, nëse fëmija duket jashtëzakonisht i lodhur, ankohet për dhimbje koke, ka gojë dhe buzë të thata, bëhet nervoz ose i përgjumur, apo nuk ka energji për lojë.

Te foshnjat mund të shfaqen edhe pelena të thata për një periudhë më të gjatë, sy të futur dhe aktivitet i zvogëluar.

A mund të dehidrohet fëmija edhe kur është vazhdimisht në ujë?

Shumë prindër mendojnë se fëmija që qëndron vazhdimisht në ujë nuk mund të dehidrohet. Kjo është plotësisht e gabuar.

Gjatë notit, vrapimit në plazh ose aktiviteteve sportive, fëmija djersitet edhe kur është në ujë. Për këtë arsye, humbja e lëngjeve shpesh nuk vërehet. Pikërisht për këtë, ekspertët këshillojnë që fëmijës t’i ofrohet ujë rregullisht, edhe kur nuk kërkon të pijë dhe nuk duket i etur.

Kur duhet kërkuar ndihmë mjekësore?

Ka situata kur dehidrimi nuk është më problem që mund të zgjidhet vetëm me një gotë ujë më shumë. Kontrolli urgjent mjekësor është i nevojshëm nëse fëmija nuk mund t’i mbajë lëngjet për shkak të të vjellave, urinon shumë rrallë, bëhet tepër i përgjumur, duket i hutuar, ka sy të futur dhe gojë shumë të thatë, ose refuzon të pijë.

Në raste të tilla, reagimi i shpejtë mund të parandalojë komplikime më serioze.

Edhe pse gjatë pushimeve prindërit zgjedhin me kujdes kremin mbrojtës nga dielli, kapelat, rrobat e banjës dhe lodrat për ujë, ekspertët theksojnë se “aksesorja” më e rëndësishme e verës shpesh është pikërisht një shishe e zakonshme me ujë.

Dehidrimi nuk është vetëm etje kalimtare. Kur neglizhohet, ai mund ta ngarkojë të gjithë organizmin, përfshirë edhe veshkat, të cilat çdo ditë kryejnë në heshtje një nga funksionet më të rëndësishme në trup.

Prandaj mesazhi i mjekëve është i thjeshtë: fëmija mund të mos kërkojë gjithmonë ujë kur organizmi i tij ka nevojë, por prindërit duhet t’ia ofrojnë shumë më herët, para se të shfaqet etja. Ndonjëherë, disa gllënjka në kohën e duhur mund të bëjnë dallimin mes një dite verore të qetë dhe një problemi shëndetësor që kërkon ndihmë urgjente.

Stabiliteti i gjurit varet nga bashkëpunimi i muskujve të kofshës, ijëve dhe vitheve, prandaj forcimi i tyre është i rëndësishëm për lëvizje më të sigurta

Ushtrimet për stabilitetin e gjunjëve ndoshta nuk janë gjëja e parë që ju shkon ndër mend kur shkoni në palestër. Megjithatë, gjunjët e qëndrueshëm janë shumë të rëndësishëm në shumë situata të përditshme: nga vrapimi dhe ngjitja e shkallëve, deri te përkulja për të marrë një fëmijë në krahë.

“Pothuajse të gjithë mund të përfitojnë nga një formë forcimi që përmirëson stabilitetin e gjurit”, thotë për SELF Carrie Whitelam, fizioterapiste në Hospital for Special Surgery në Nju-Jork.

Çfarë është stabiliteti i gjurit?

Stabiliteti i gjurit nënkupton aftësinë për ta mbajtur gjurin në pozicion dhe drejtim të duhur gjatë lëvizjes. Në këtë proces marrin pjesë strukturat pasive, si ligamentet, përfshirë ACL dhe MCL, por edhe strukturat aktive, pra muskujt.

Më të rëndësishmit janë muskujt e përparmë të kofshës, muskujt e pasmë të kofshës dhe muskujt e ijëve. Muskujt e përparmë ndihmojnë në shtrirjen e gjurit, muskujt e pasmë në përkuljen e tij, ndërsa ijët veprojnë si “timoni” që kontrollon drejtimin dhe vendosjen e gjurit gjatë lëvizjes.

Me fjalë të tjera, stabiliteti i gjurit tregon sa mirë bashkëpunojnë këto grupe muskujsh gjatë ushtrimeve si squat, lunge apo ngjitja në një shkallë.

Pse është i rëndësishëm stabiliteti i gjurit?

Stabiliteti i mirë nuk lidhet vetëm me formën e saktë gjatë ushtrimeve. Ai ndihmon edhe në uljen e rrezikut për dhimbje dhe lëndime të gjurit, si gjatë sportit, ashtu edhe gjatë aktiviteteve të përditshme.

Kur muskujt që e mbështesin gjurin janë mjaftueshëm të fortë, kockat, kërci dhe ligamentet nuk marrin ngarkesë të panevojshme. Në plan afatgjatë, kjo ndihmon në ruajtjen e lëvizshmërisë, pavarësisë dhe aftësisë për të bërë aktivitetet që i duam, edhe me kalimin e viteve.

Si të përmirësohet stabiliteti i gjurit?

Një mënyrë e thjeshtë dhe efektive është përfshirja e ushtrimeve që forcojnë muskujt kryesorë që mbështesin gjurin: muskujt e përparmë dhe të pasmë të kofshës, si dhe muskujt e vitheve dhe ijëve.

Më poshtë janë tri ushtrime të rekomanduara për stabilitet më të mirë të gjunjëve: ngjitja në platformë, hapi përpara dhe hapi anash.

Mund t’i bëni si një qark të shkurtër: kryeni secilin ushtrim për 30 sekonda, pushoni 30 sekonda dhe kaloni te ushtrimi tjetër. Përsëriteni qarkun 3 deri në 4 herë.

Kur ta zotëroni teknikën dhe ushtrimet t’ju duken të lehta, mund të shtoni ngarkesë të jashtme, si pesha dore ose kettlebell. Filloni me 3 seri nga 15 deri në 20 përsëritje për secilin ushtrim.

Kujdes: Nëse gjuri ju është “lëshuar” disa herë, nëse kapaku i gjurit është dukur sikur del nga vendi, ose nëse ndieni dobësi të pazakontë rreth nyjës, konsultohuni me mjek ose fizioterapist para se t’i provoni këto ushtrime.

1. Ngjitja në platformë

Qëndroni para një platforme ose shkalle të qëndrueshme, me këmbët sa gjerësia e ijëve. Vendosni këmbën e majtë mbi platformë, pastaj ngjiteni edhe këmbën e djathtë. Ndaluni për një çast kur të dyja këmbët janë sipër.

Me kontroll, zbrisni fillimisht këmbën e majtë, pastaj të djathtën. Më pas përsëriteni ushtrimin duke filluar me këmbën tjetër.

Ky ushtrim është shumë i dobishëm, sepse ju mëson ta mbani gjurin të qëndrueshëm gjatë gjithë lëvizjes. Gjuri duhet të qëndrojë në të njëjtin drejtim me shputën dhe nuk duhet të bjerë nga brenda.

2. Hapi përpara

Qëndroni drejt, me këmbët sa gjerësia e shpatullave. Bëni një hap përpara me këmbën e djathtë dhe vendoseni fort në dysheme.

Përkulni të dy gjunjët, në mënyrë që këmbët të krijojnë afërsisht kënde 90 gradë. Gjoksi duhet të qëndrojë drejt, ndërsa trupi pak i anuar përpara. Gjuri i përparmë duhet të jetë mbi shputë, jo të kalojë shumë përpara dhe as të bjerë nga brenda.

Shtyni me këmbën e përparme për t’u kthyer në pozicionin fillestar, pastaj përsëriteni me këmbën tjetër.

Ky ushtrim është pak më sfidues se ngjitja në platformë, sepse kërkon kontroll më të madh të gjurit gjatë frenimit të lëvizjes. Nëse gjuri lëkundet shumë, filloni fillimisht me squat dhe kaloni te ky ushtrim kur të ndiheni më të sigurt.

3. Hapi anash

Qëndroni drejt, me këmbët bashkë dhe duart në ijë. Bëni një hap të madh anash me këmbën e majtë. Kur shputa të prekë dyshemenë, përkuluni lehtë nga ijët, shtyni vithet prapa dhe përkulni gjurin e majtë për t’u ulur në pozicion lunge anash.

Ndaluni për një çast, pastaj shtyni me këmbën e majtë për t’u kthyer në pozicionin fillestar. Përsëriteni në anën tjetër.

Ky ushtrim kërkon më shumë koordinim, sepse trupi lëviz anash, ndërsa gjuri duhet të qëndrojë i kontrolluar. Kujdesuni që trungu të mos lëkundet, gjuri të mos bjerë nga brenda dhe ijët të mos dalin anash.

Nëse ushtrimi ju duket i vështirë, mund ta bëni në mënyrë statike: vendoseni këmbën anash dhe kryeni ulje-ngritje pa e lëvizur shputën nga dyshemeja.

Me praktikë të rregullt, këto tri ushtrime mund të ndihmojnë në forcimin e muskujve që mbështesin gjurin, në përmirësimin e kontrollit gjatë lëvizjes dhe në uljen e rrezikut për dhimbje apo lëndime gjatë aktiviteteve të përditshme.

Të heqësh krejt sheqerin nga dieta duket si gjëja më e shëndetshme për t’u bërë. Por një studim i fundit sugjeron se kjo mund të bëjë më shumë dëm sesa mirë. Në vend që të përmirësojë shëndetin metabolik, duket se mund ta përkeqësojë atë.

Megjithatë, para se të ndryshoni listën e blerjeve, është e rëndësishme të theksohet se ky hulumtim u krye te brejtësit, me një mostër shumë të vogël prej vetëm gjashtë minjsh për grup. Minjtë kanë sisteme tretëse thelbësisht të ndryshme nga njerëzit. Megjithatë, gjetjet japin një paralajmërim për rreziqet e mundshme të fshehura të dietave ekstreme.

Ky përfundim befasues lidhet drejtpërdrejt me obsesionin kulturor për “ushqimin e pastër” (clean eating). Kjo nuk është rastësi: dekada të tëra të dhënash e lidhin konsumimin e tepërt të sheqerit me rritjen globale të sëmundjeve si obeziteti dhe diabeti i tipit 2. Si rrjedhojë, këshillat shëndetësore kanë promovuar vazhdimisht uljen drastike të sheqerit të shtuar për të parandaluar këto sëmundje. Njerëzit që mbështeten te ushqimet e përpunuara marrin pa e kuptuar sasi të mëdha sheqernash të shtuara, duke rritur rrezikun për zhvillimin e sëmundjeve.

Kjo ka çuar në besimin e përhapur se, nëse teprica e sheqerit është toksike, atëherë mungesa e tij totale duhet të jetë ideale. Por përpjekja për ta “pastruar” trupin duke eliminuar një klasë të tërë lëndësh ushqyese mund të përfundojë duke privuar nga ushqimi pikërisht sistemin që po përpiqeni të shëroni, raporton The Independent.

Ky studim ofron një perspektivë të re mbi shëndetin, shumë përtej kalorive dhe humbjes së peshës. Në eksperiment, minjtë që ndoqën dietën strikte pa sheqer nuk shtuan peshë. Sipas matjeve tipike të shëndetit, ata dukeshin krejtësisht në rregull.

Megjithatë, nën sipërfaqe, metabolizmi i tyre dështoi. Hormonet e tyre sinjalizonin se zorra ishte në krizë dhe ata humbën aftësinë për të larguar glukozën nga gjaku. Kjo sugjeron se mund të jeni të dobët dhe prapëseprapë metabolikisht jo të shëndetshëm nëse ekosistemi i zorrëve dëmtohet.

Për të kuptuar pse ndodh kjo, duhet të shohim mikrobet që jetojnë në traktin tretës. Disa familje bakteresh të dobishme varen nga sheqernat e thjeshta për të mbijetuar. Kur këto baktere ushqehen me karbohidrate, ato prodhojnë nënprodukte kimike jetike. Këto nënprodukte ndihmojnë në ruajtjen e shëndetit të mukozës së zorrëve dhe mbështesin aftësinë e trupit për të përthithur lëndët ushqyese. Ato gjithashtu nxisin çlirimin e hormoneve që ndihmojnë në rregullimin e oreksit dhe përmirësojnë reagimin e trupit ndaj insulinës.

Kur një dietë pa sheqer ndalon prodhimin e këtyre lëndëve ushqyese, qelizat që veshin zorrën humbasin burimin e tyre kryesor të energjisë dhe barriera e zorrëve fillon të dëmtohet. Dieta strikte gjithashtu eliminoi mikrobet e dobishme që ndihmojnë sistemin imunitar.

Zorra e përshkueshme (“Leaky Gut”)

Kur mikrobet e mira vdesin për shkak të mungesës së karbohidrateve të thjeshta, bakteret e dëmshme dhe të përshtatura ndaj stresit nxitojnë të zënë vendin e tyre. Ky ndryshim krijon atë që quhet “zorrë e përshkueshme”. Toksinat e baktereve të dëmshme kalojnë përmes murit të dëmtuar të zorrës dhe qarkullojnë në trup, duke shkaktuar një reagim të fortë imunitar.

Është e rëndësishme të theksohet se dieta në këtë eksperiment ishte gjithashtu shumë e ulët në yndyrë. Kjo është shumë ndryshe nga dietat perëndimore me shumë yndyrë dhe shumë sheqer që shkaktojnë sëmundje në botën reale. Nëse konsumoni një dietë të pasur me yndyrë dhe kalori, ulja e sheqerit mbetet një zgjedhje shumë e shëndetshme.

Megjithatë, ky studim tregon se eliminimi agresiv i çdo gjurme sheqeri nga ushqimi mund të ketë rreziqet e veta. Një trup i fortë dhe i qëndrueshëm ka nevojë për një zorrë të larmishme dhe të ushqyer mirë. Në vend që ta trajtoni dietën si një ushtrim eliminimi ekstrem, përqendrohuni në furnizimin e ekosistemit tuaj të brendshëm me përzierjen e gjerë dhe të larmishme të lëndëve ushqyese që i duhen për të lulëzuar.

Tiroidja është një gjëndër në formë fluture në pjesën e përparme të qafës. Ajo prodhon hormone që kontrollojnë shpejtësinë e metabolizmit. Problemet me tiroiden mund të ngadalësojnë ose përshpejtojnë metabolizmin duke ndërhyrë te prodhimi i hormoneve të tiroideve.

Kur nivelet e hormoneve janë shumë të ulëta ose të larta, mund të përjetoni një sërë simptomash.

Shtim ose rënie drastike në peshë: Një ndryshim i pashpjegueshëm në peshë është një nga shenjat më të zakonshme të çrregullimit të tiroides.

Shtimi në peshë mund të sinjalizojë për nivele të ulëta të hormoneve të tiroides, një gjendje e quajtur hipotiroidizëm.

Ënjtje në qafë: Ënjtja ose një gungë në qafë është një shenjë e dukshme që diçka nuk shkon mirë me tiroiden. Gunga mund të shfaqet si në rastin e hipertiroidizmit ashtu edhe hipotiroidizmit.

Ndonjëherë ënjtja në qafë mund të shfaqet edhe për shkak të kancerit të tiroides ose nodujve, gjëndra që rriten brenda tiroides. Mund të jetë edhe për ndonjë shkak që nuk lidhet me tiroiden.

Ndryshime në rrahjet e zemrës: Hormonet e tiroides prekin thuajse çdo organ në trup dhe mund të ndikojnë në shpejtësinë e rrahjeve të zemrës. Personat që vuajnë nga hipotiroidizmi kanë rrahje më të ngadalta zemre se zakonisht, shkruan Agroweb.

Ndërsa hipotiroidizmi mund të shkaktojë përshpejtim të rrahjeve të zemrës. Mund të shkaktojë gjithashtu rritje të tensionit të gjakut dhe një ndjesi sikur zemra po del nga vendi.

Ndryshime në humor: Çrregullimet e tiroides mund të kenë një impakt të dukshëm në gjendjen emocionale, humorin dhe sa energjikë jeni. Hipotiroidizmi i bën njerëzit të ndihen më të plogësht, më të lodhur dhe të stresuar. Ndërsa hipertiroidizmi mund të shkaktojë ankth, probleme me gjumin dhe nervozizëm.

Rënie flokësh: Rënia e flokëve është një tjetër shenjë e mosbalancimit të hormoneve të tiroides. Si hipertiroidizmi ashtu edhe hipotiroidizmi mund të shkaktojnë rënie të flokëve. Në shumë raste flokët fillojnë të rriten sapo trajtohet sëmundja.

Shalqiri, një nga frutat më të preferuara të verës, mund të sjellë një sërë përfitimesh për shëndetin kur konsumohet si pjesë e një diete të balancuar. Sipas studimeve, ky frut është i pasur me ujë, vitamina, minerale dhe antioksidantë që mbështesin funksionimin normal të organizmit.

Ekspertët theksojnë se shalqiri përmban likopen, një antioksidant që është lidhur me shëndetin kardiovaskular. Gjithashtu, ai është burim i aminoacidit L-citrulinë, i cili mund të ndihmojë në përmirësimin e funksionit të enëve të gjakut dhe në uljen e lehtë të tensionit arterial te disa persona.

Për shkak të përmbajtjes së lartë të ujit, që arrin rreth 92 për qind, shalqiri konsiderohet një zgjedhje e mirë për hidratim gjatë ditëve të nxehta të verës. Ai përmban edhe fibra, të cilat mund të mbështesin tretjen dhe të ndihmojnë në parandalimin e kapsllëkut.

Shalqiri përmban gjithashtu vitaminë C dhe përbërës të tjerë ushqyes që kontribuojnë në funksionimin normal të sistemit imunitar dhe në mbrojtjen e qelizave nga stresi oksidativ. Disa studime sugjerojnë se antioksidantët dhe lëndët ushqyese që gjenden në këtë frut mund të ndihmojnë edhe në reduktimin e proceseve inflamatore në organizëm.

Megjithatë, specialistët theksojnë se asnjë ushqim i vetëm nuk mund të parandalojë apo trajtojë sëmundje të caktuara. Përfitimet e shalqirit janë më të dukshme kur ai konsumohet në kuadër të një stili jetese të shëndetshëm, që përfshin ushqyerje të balancuar dhe aktivitet fizik të rregullt.

Reaksioni nuk shfaqet menjëherë, prandaj shumë pacientë nuk e lidhin atë me atë që kanë ngrënë disa orë më parë

Rriqrat njihen për transmetimin e infeksioneve që mund të shkaktojnë sëmundje serioze, përfshirë sëmundjen Lyme dhe encefalitin nga rriqrat. Megjithatë, ato lidhen edhe me një gjendje më pak të njohur: sindromën alfa-gal, një alergji ndaj mishit që mund të jetë e rrezikshme për jetën dhe që mund të zhvillohet disa javë ose muaj pas pickimit nga rriqra.

Çfarë e shkakton sindromën alfa-gal, alergjinë e rrezikshme ndaj mishit?

Sindroma alfa-gal për herë të parë është lidhur me një lloj të caktuar rriqre rreth 15 vjet më parë. Ajo po diagnostikohet gjithnjë e më shpesh, ndërsa rritet vetëdijesimi dhe gjithnjë e më shumë njerëz raportojnë simptoma alergjike pas konsumimit të mishit, e në disa raste edhe të produkteve të qumështit.

Duhet theksuar se kjo alergji nuk ndikon në konsumimin e frutave të detit, mishit të shpezëve, si pula dhe gjeldeti, apo vezëve.

Ndryshe nga sëmundjet e tjera që transmetohen nga rriqrat, sindroma alfa-gal nuk shkaktohet nga bakteret ose viruset. Ajo shfaqet kur sistemi imunitar i njeriut nis një përgjigje alergjike ndaj një lloj sheqeri të njohur si alfa-gal, shkurtim për galaktozë-alfa. Ky sheqer gjendet në mishin e shumicës së gjitarëve, si lopët, derrat dhe delet, si dhe në pështymën e disa llojeve të rriqrave, por jo te njerëzit apo primatët e tjerë.

Kur bëhet i rrezikshëm për njeriun sheqeri alfa-gal?

Kur konsumohet përmes ushqimit, zakonisht është i padëmshëm. Megjithatë, kur rriqrat që e bartin atë pickojnë përmes lëkurës, mund ta fusin drejtpërdrejt në qarkullimin e gjakut. Kjo nxit zhvillimin e antitrupave te njeriu, pra proteinave të sistemit imunitar që luftojnë “pushtuesit e huaj” dhe mësojnë të identifikojnë e të sulmojnë molekulat e sheqerit alfa-gal.

Pas kësaj, kur personi konsumon mish gjitarësh, antitrupat alfa-gal mund të shkaktojnë reaksion alergjik.

“Sipas të gjitha gjasave, lëkura është një mënyrë shumë e fuqishme për të nxitur reaksion alergjik. Nëse kjo do të ndodhte përmes gojës, pra nëse alfa-gal do ta merrnim vetëm duke ngrënë biftek ose mish të pjekur, nuk do të bëheshim alergjikë”, thekson dr. Scott Commins, studiues i sindromës alfa-gal në Universitetin e Karolinës së Veriut.

Çfarë simptomash shkakton sindroma alfa-gal?

Simptomat e sindromës alfa-gal shpesh nuk shfaqen menjëherë. Reaksioni mund të zhvillohet deri në gjashtë orë pas konsumimit të mishit të kuq, ndërsa vetë gjendja mund të krijohet gradualisht, gjatë disa javëve ose muajve. Te disa persona, simptomat me kalimin e kohës bëhen më të theksuara.

“Një person mund të hajë mish në mbrëmje dhe më pas, gjatë natës, të zgjohet me simptoma të forta. Pikërisht për këtë arsye, si për pacientët ashtu edhe për mjekët, është e vështirë të lidhet reaksioni alergjik me ushqimin e konsumuar disa orë më parë”, thekson Marianne van Hage, profesoreshë e imunologjisë klinike në Institutin Karolinska në Suedi.

Simptomat e mundshme të sindromës alfa-gal janë:

• skuqje ose puçrra në lëkurë
• kruarje intensive
• shqetësime të tretjes, si fryrje dhe parehati në stomak
• reaksione të rënda alergjike.

Në rastet më të rënda mund të shfaqen anafilaksia, ënjtja, vështirësia në frymëmarrje dhe shoku alergjik.

Si diagnostikohet alergjia e rrezikshme që lidhet me pickimin e rriqrës?

Sindroma alfa-gal diagnostikohet përmes analizës së gjakut për praninë e antitrupave IgE. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se rezultati laboratorik, i vetëm, nuk mjafton për vendosjen e diagnozës.

“Analiza e gjakut është shumë e dobishme, por nuk mund të jetë kriteri i vetëm për diagnozë. Nevojiten edhe simptoma reale, sepse në alergologji shpesh hasim rezultate fals pozitive”, kujton dr. Commins nga Universiteti i Karolinës së Veriut.

Ai shton se te një pjesë e të prekurve alergjia me kalimin e kohës mund të dobësohet ose të zhduket. Sipas përvojës së dr. Commins, kjo ndodh te rreth 15 deri në 20 për qind e pacientëve. Megjithatë, duhet shmangur pickimi i ri nga rriqrat, në mënyrë që të ulet rreziku i rikthimit të sëmundjes.