Category: Lajme

Presidenti Donald Trump mblodhi aleatët politikë, donatorët e pasur dhe bordin e Qendrës John F. Kennedy për Artet Performuese në Shtëpinë e Bardhë të hënën për të promovuar një plan drastik rinovimi për institucionin kulturor kombëtar. Projekti do ta mbyllë qendrën për afërsisht dy vjet, edhe pse administrata pretendon se i ka rikthyer prestigjin vendit.

Trump e përdori takimin në Shtëpinë e Bardhë për të lavdëruar Grenell, i cili mbikëqyri institucionin gjatë vitit të kaluar. Ai mohoi se Grenell u shkarkua nga detyra.

“Pati një histori se ai u pushua nga puna. Ai nuk u pushua nga puna” tha Trump, duke e përshkruar qëndrimin e Grenell si një detyrë të përkohshme që synonte të ndihmonte në stabilizimin e organizatës gjatë tranzicionit.

Trump njoftoi se po kërkonte një detyrë tjetër për Grenell.

“Po kërkoj sipërmarrjen tuaj të radhës”, ka deklaruar Trump.

Ministri i Mbrojtjes së Kosovës, Ejup Maqedonci, thotë se raketat e reja balistike që Serbia i ka blerë nga Kina janë sulmuese dhe jo mbrojtëse. Ai tha se nuk është hera e parë që Beogradi bën blerje të tilla, duke rritur shkallën e militarizimit të vendit.

“Në fakt blerja e këtyre sistemeve nuk është duke bërë vetëm këto kohët e fundit. Serbia në vazhdimësi mund të themi ka bërë blerje nga Rusia nga Kina por edhe nga vende të tjera. Ne kemi informacion që ka bërë blerje të që disa vite bën blerje të raketave të ndryshme nga Kina”, tha ministri i Mbrojtjes së Kosovës, Ejup Maqedonci, në “Puls” nga Bruna Çifligu në A2 CNN.

“Normalisht që këto raketat e fundit e kanë mund të themi atë natyrën e raketave që janë të dizajnuara për sulme dhe duke qenë të tilla paraqesin kërcënim jo vetëm për Republikën e Kosovës, por për gjithë rajonin e Ballkanit. Kjo po tregon edhe më tej qasjen hegjemoniste dhe tentativën për të dominuar të Serbisë në aspektin ushtarak, ekonomik, por në aspekte të tjera në Ballkanin Perëndimor”.

Sipas tij, kjo hedh poshtë pretendimet e Presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, se po tenton të mbrohet nga Shqipëria, Kosova dhe Kroacia. “Normalisht që pastaj këto arsyetimet që bëhen nga krerët e shtetit në Serbi, se këto furnizime po bëhen për shkak që siç thonë ata po ndihen të kërcënuar nga marrëveshja trilaterale mes Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë nuk qëndrojnë sepse këto blerje nuk janë duke u bërë vetëm prej periudhës kur e kemi bërë nënshkrimin e marrëveshjes trilaterale, por janë bërë edhe më herët”, tha Maqedonci.

“Duke bërë këto blerje nga vendet që nuk janë të NATO-s dhe në anën tjetër duke promovuar politika hegjemoniste në raport me fqinjët, ku kombinohet blerja e raketave të tilla me qasjen politike në raport me fqinjët, atëherë është kërcënuese për krejt regjionin dhe me të vërtetë është me rëndësi që NATO ta marrë seriozisht jo vetëm këtë blerje por krejt militarizimin e Serbisë dhe të diskutojë seriozisht për këtë çështje”.

Profesori Enver Hasani është ftuar për të dëshmuar në Prokurorinë Themelore në Prishtinë lidhur me pretendimet e tij për diplomë të falsifikuar nga dekani i Fakultetit Juridik në Universitetin e Prishtinës “ Hasan Prishtina”, Avni Puka.

Hasani ka konfirmuar për “Betimi për Drejtësi” se është ftuar të merret në pyetje në Prokurorinë Themelore në Prishtinë më 17 mars 2026.

Ky veprim vjen pasi profesori Envar Hasani, në intervistën dhënë për “Betimi për Drejtësi”, kishte thënë se ka dëshmi se dekani i Fakultetit Juridik, Avni Puka ka diplomën e doktoratës të falsifikuar, gjithashtu punimin tjetër të doktoratës e ka plagjiaturë. Për, këtë ai ishte shprehur se nuk është ftuar asnjëherë nga Prokuroria për të dhënë provat e tij.

Lidhur me këtë, “BetimipërDrejtësi” ka kontaktuar dhe i ka shënuar Pukës për të marrë një qëndrim nga ai, por se deri në publikimin e këtij raporti nuk ka kthyer ndonjë përgjigje. Raporti do të përditësohet kur të pranohet përgjigja.

Prokuroria Themelore në Prishtinë më 26 shkurt 2026 ka njoftuar se pas deklarimeve të ish-kryetarit të Gjykatës Kushtetuese, njëherësh profesorit Enver Hasani në emisionin “Betimi për Drejtësi”, ka lëshuar autorizim për Policinë e Kosovës që të ndërmarrë veprime hetimore për pretendimet e ngritura.

“Prokurori i shtetit, ka përcjellë me vëmendje deklarimin e ish Kryetarit të Gjykatës Kushtetuese z. Enver Hasani, të dhënë në emisionin “Betimi për Drejtësi”, i transmetuar me datë 25.02.2026, i cili ndër të tjera ka deklaruar se për rastin e denoncuar nga ana e tij, nuk është ftuar nga prokuroria. Konform pretendimeve të ngritura nga z. Hasani në emisionin e lartcekur se posedon dëshmi lidhur me çështjen e denoncuar nga ana e tij, krejt kjo në drejtim të zbulimit të veprimeve inkriminuese të personit apo personave të dyshuar lidhur me këtë çështje, si dhe sigurimit të informatave dhe provave shtesë, me qëllim të zbardhjes së tërësishme të rastit…”, thuhej në njoftim.

Profesori Envar Hasani, në intervistën dhënë për “Betimi për Drejtësi”, kishte thënë se ka dëshmi se dekani i Fakultetit Juridik, Avni Puka ka diplomën e doktoratës të falsifikuar, gjithashtu punimin tjetër të doktoratës e ka plagjiaturë. Për, këtë ai ishte shprehur se nuk është ftuar asnjëherë nga Prokuroria për të dhënë provat e tij.

“Betimi për Drejtësi“, kishte raportuar se po për këtë rast, Prokuroria Themelore në Prishtinë më 16 prill 2025 ka marrë vendim për mbylljen e rastit me shënim zyrtar ndaj dekanit të Fakultetit Juridik në Universitetin e Prishtinës “Hasan Prishtina”, Avni Puka, me arsyetimin se vërtetohet se ai ka doktoruar në Universitetin e Romës “La Sapienza”, dhe që ka prezantuar diplomën origjinale të mbrojtur në UP.

Kryeprokurori i Prokurorisë Themelore në Prishtinë, Zejnullah Gashi kishte deklaruar për “Betimi për Drejtësi”, se rasti ishte mbyllur me shënim zyrtar pasi provat e prokurorisë marrë nga UP-ja, vërtetonin ashtu.

“Po, me raport zyrtar për shkak se provat tona, që i ka pas Prokuroria e të cilat janë siguruar prej Universiteti e të cilat janë marrë mbi bazë të përgjigjeve të marra nga Italia kanë ardhë në atë përfundim. Por, nëse ky tash i ka tjerat prova që e flasin të kundërtën e asaj që na i kemi, atëherë dikush aty ka kryer vepër penale ose dikush po deklaron rrejshëm, e ka falsifikuar ose dikush diçka ka bë prej dy palëve. Këto pretendime ne duhet me i vërtetu”, tha Zejnullahu.

Profesori Hasani, më 19 qershor 2023, përmes e-mailit, kishte paraqitur dyshimet e tij tek Prokuroria se Puka ka kryer veprat penale “Mashtrimi” nga neni 323 të Kodit Penal dhe “Falsifikimi i dokumenteve” nga neni 390 të Kodit Penal. Sipas Hasanit, dekani Puka ka gënjyer se ka kryer doktoratën në Fakultetin Juridik në Universitetin “La Sapienza”, në Romë të Italisë, dhe se temën e doktoratës të kryer në UP, e ka plagjiat.

Për këto pretendime, Prokuroria kishte marrë vendim për mbyllje të rastit, me arsyetimin se pas hetimeve të kryera, vërtetohet se Prof.Asoc.Dr.Avni Puka, ka doktoruar në Universitetin e Romës “La Sapienza”, dhe që ka prezantuar diplomën origjinale të mbrojtur në UP.

“E për më tepër, kjo është konfirmuar edhe nga Universiteti i Romës “La Sapienza” (Itali), se janë përfunduar studimet e doktoratës nga Prof.Asoc.Dr.Avni Puka, e se diploma e Universitetit të Romës nuk është shfrytëzuar për avancim derisa z.Avni Puka ka marrë thirrjet e profesorit bazuar në diplomën e doktoratës së parë të kryer në Universitetin e Prishtinës. Gjithashtu, është vërtetuar origjinaliteti i punimit të doktoratës të Prof.Asoc.Dr.Avni Puka, me titull “Përgjegjësia penale e personave juridikë”, të mbrojtur me datën 08.09.2016, pranë Fakultetit Juridik, Universiteti i Prishtinës, si dhe është konfirmuar respektimi i kornizës ligjore dhe standardeve akademike në procedurën për avancim akademik të Prof.Asoc.Dr.Avni Puka”, thuhej në arsyetimin e Prokurorisë.

Andaj, sipas Prokurorisë, duke u bazuar në provat e administruara, nuk mbështetet dyshimi i arsyeshëm apo i bazuar se Puka është kryerës i këtyre veprave penale apo ndonjë vepre penale e cila ndiqet sipas detyrës zyrtare.

“Vlerësojmë se përgjegjësia penale duhet të provohet dhe se askush nuk mund të akuzohet në bazë të supozimeve pa pasur prova të drejtpërdrejta dhe bindëse, të cilat do ta përshkruanin me saktësi ekzistimin e fakteve përkitazi me kryerjen e veprës penale”, thuhej në raportin përmbyllës të Prokurorisë.

Megjithatë, Prokuroria kishte lënë të hapur mundësinë se nëse të ardhmen paraqiten prova të reja, mund të hapej prapë rasti.

Një ditë më parë, më 25 shkurt 2026, profesori Enver Hasani në një intervistë për “Betimi për Drejtësi”, kishte përmendur këtë pretendim të tij, duke thënë se asnjëherë nuk është ftuar nga Prokuroria për të paraqitur provat.

I pyetur prapë nëse ishte në dijeni për këtë vendim të 16 prillit 2025, ai është shprehur “Kurrë. Është hera e parë që po dëgjoj për të”.

Ndërsa, lidhur me atë se si e vlerëson vendimin për mbyllje të rastit duke hudhur poshtë pretendimet e tij, Hasani kishte thënë se pretendimet e tij nuk kanë rënë poshtë.

“Pretendimet e mia nuk kanë rënë poshtë, sepse unë kam prova të tjera që katërcipërisht vërtetojnë se Avni Puka nuk ka mbrojtur disertacionin e doktoratës në Fakultetin Juridik të Universitetit “La Sapienza”, siç ka pretenduar para Këshillit të Fakultetit Juridik dhe recensentëve që kanë hartuar raport pozitiv për avancimin e tij në thirrjen aktuale”, ka thënë Hasani.

Sipas tij, ajo diplomë është nxjerrë në qarkullim nga Avni Puka pasi siç pretendon Hasani, kishte deklaruar publikisht e me argumente, se Puka kurrë nuk i ka përfunduar studimet e doktoratës në Fakultetin Juridik të Universitetit “La Sapienza”.

“As Prokurori i Shtetit dhe as Këshilli i Etikës nuk kanë kompetencë për të nostrifikuar titujt shkencorë të fituar jashtë Kosovës. Këtë mund ta bëjë vetëm NARIC-u, që funksionon brenda MASHT-it. Prokuroria dhe Këshilli i Etikës duhet ta dërgojnë aty “diplomën” e Avni Pukës, dhe ju garantoj 100 për qind se do të dalë ashtu siç po them unë”, ka shtuar tutje.

Hasani theksoi se kjo është arsyeja pse ai nuk është ftuar asnjëherë nga Prokuroria apo Këshilli i Etikës.

“Arsyeja kryesore pse as Prokurori i Shtetit dhe as Këshilli i Etikës nuk më kanë thirrur kurrë për këtë çështje është pikërisht kjo – e kanë ditur se provat e mia e zbulojnë të vërtetën lakuriq”, ka përfunduar Hasani.

Këto pretendime të Enver Hasanit, dekani Puka më 2022 i kishte cilësuar si shpifje e fyerje. Kishte thënë se çdo pretendim do duhej të drejtohej të institucionet relevante, pa dëmtuar imazhin e fakultetit dhe pa i denigruar dhe fyer kolegët e tij.

“Për akuzat ndaj integritetit tim akademik dhe shkencor, nuk kam asnjë problem, sepse doktoratura ime është produkt i punës time dhe përkushtimit disa vjeçar (e verifikuar nga komisione, mekanizma e profesorë me kredenciale akademike). Por megjithatë, për shkak të akuzave publike, këtë çështje do ta adresoj tek autoritetet kompetente, për të provuar një gjë të tillë”, kishte shkruar ai.

Ai ishte shprehur i gatshëm të zbardhë çdo pretendim, sipas tij të pabazë, duke paralajmëruar se nuk do të tolerojë fyerje dhe shantazhe dhe do të përdorë të gjitha mjetet ligjore të lejuara.

Ndërsa, më 12 shkurt 2024, Këshilli i Etikës i UP-së, kishte marrë vendim ku kishte konstatuar se duke u bazuar në deklaratën e Universitetit të Romës “La Sapienza”, të Italisë, dhe diplomën e prezantuar, konfirmon vërtetësinë e përfundimit të studimeve të doktoratës nga ana e profesorit Puka.

Gjithashtu, Këshilli kishte konstatuar edhe origjinalitetin e punimit të doktoratës se Pukës, sipas tyre, duke u bazuar në raportin e ekspertizës profesionale.

Këshilli i Etikës, veç tjerash kishte konstatuar se duke u bazuar edhe në përgjigjen e Agjencisë Kosovare të Akreditimit dhe organeve tjera kompetente të Universitetit, konfirmon respektimin e kornizës normative dhe standardeve akademike në procedurën e avancimit të dekanit Puka.

Pas marrjes së vendimit nga Këshilli i Etikës, Avni Puka kishte reaguar duke thënë se gjatë tri viteve të ushtrimit të detyrës si dekan i Fakultetit Juridik, asnjë sulm, shpifje apo formë tjetër shantazhi nuk e ka zmbrapsur, duke theksuar se ka qenë i vendosur të ndalojë ndikimin abuzues të individëve dhe grupeve, si dhe të realizojë reforma të thella, të cilat, sipas tij, e kanë transformuar Fakultetin Juridik.

Për më shumë, ndiqeni intervistën e plotë të profesorit Enver Hasani, e cila u transmetua më 25 shkurt 2026 në “Betimi për Drejtësi”.

I dyshuari për vrasjen që ndodhi gjatë ditës së sotme në Gjakovë është vetëdorëzuar në polici.

Lajmin e ka konfirmuar drejtori i Policisë në Gjakovë, Lumni Graishta.

Ndryshe, një person i moshës 38 vjeç ka mbetur i vrarë ndërsa një tjetër i plagosur pas të shtënave me armë zjarri në orët e para të mëngjesit të së hënës në Gjakovë.

Ngjarja e rëndë ka ndodhur në Çarshinë e vjetër, përkatësisht në rrugën “Vëllezërit Frashëri”.

Zëdhënësi i policisë Rajonale në Gjakovë, Sheremet Elezaj, tha se njësitet e policisë me të marrë informacionin kanë dalë në vendin e ngjarjes së bashku edhe me Prokurorin e shtetit dhe ekipet mjekësore. Këto të fundit në vendngjarje kanë konstatuar vdekjen e njërit prej tyre.

“Në mëngjes rreth orës 5.30 kemi pranuar një informatë se në rrugën ‘Vëllezërit Frashëri’ në Gjakovë dy persona meshkuj të moshës madhore janë qëlluar me armë zjarri. Si pasojë e plagëve të marra njëri prej tyre ka ndërruar jetë në vendngjarje dhe ekipi mjekësor ka konstatuar vdekjen e tij. Poashtu në vendin e ngjarjes ka dalë prokurori i shtetit në konsultim me të cilin është iniciuar rasti ‘vrasje e rëndë ndërsa trupi i pajetë është dërguar për ekzaminim mjeko-ligjor”, ka thënë ai.

Kryetarja e Kuvendit të Republikës së Kosovës, Albulena Haxhiu, priti sot në takim Ambasadorin e Republikës së Sllovenisë në Kosovë, Borut Blaj.

Sipas njoftimit nga Kuvendi, biseda u përqendrua në bashkëpunimin ndërmjet dy vendeve, në veçanti në dimensionin parlamentar dhe në mundësitë për të thelluar shkëmbimin e përvojave institucionale.

Haxhiu theksoi rëndësinë e marrëdhënieve të mira me Slloveninë dhe vlerësoi mbështetjen e saj të vazhdueshme për konsolidimin demokratik dhe integrimin evropian të Kosovës.

Punëtorët e “Prishtina Parking” kanë protestuar për të kërkuar pagën e tyre, shujtën si dhe pjesën e pagës që ende nuk është ekzekutuar, raporton Ekonomia Online.

E në rast se sërish do të hasin në shpërfillje nga menaxhmenti, ata paralajmërojnë se do të hyjnë në grevë, ndërsa theksojnë se pavarësisht protestës së parë, askush nuk është marrë me ta.

Kryetari i Sindikatës, Flamur Hajdari tha se këto kërkesa të tyre po bëhen tash e më shumë se tre vjet.

“Ne jemi mbledhur në protestën e dytë. Kërkesat të cilat i kemi parashtruar te ndërmarrja jonë “Prishtina Parking” ende nuk janë plotësuar. Po presim për plotësimin e kërkesave tona që i kemi paraqitur. Deri më tani nuk kemi pasur asnjë dialog apo ftesë për takim nga menaxhmenti. Kërkesat tona janë ato që i kemi parashtruar më herët: pagesa e shujtës, përmbushja e obligimeve ndaj sindikatës, si dhe pagesa e një gjysmë page që na ka mbetur pa u ekzekutuar. Ne presim që ndërmarrja të ndërmarrë hapa konkretë për zgjidhjen e këtyre çështjeve. Në të kundërtën, do të vazhdojmë me protesta dhe, nëse nuk arrihet ndonjë zgjidhje, do të fillojmë edhe me grevë. Tash e tri vite jemi duke i bërë këto kërkesa, por deri më sot nuk kemi arritur të realizojmë asgjë. Përgjigjja që kemi marrë nga ndërmarrja është se si institucion ndodhet në krizë financiare. Por edhe ne jemi në krizë. Me një pagë prej rreth 500 eurosh, për momentin jemi në gjendje shumë të vështirë ekonomike”, ka thënë ai.

Anëtari i Kryesisë së Sindikatës, Safet Zuka ka treguar se nga ndërmarrja është thënë se po përballen me krizë dhe me borxhet.

“Këtu ka probleme edhe me sigurimin shëndetësor, i cili nuk është paguar për 7–8 muaj. Anëtarëve të sindikatës dhe kolegëve të punës u ndalen mjetet për sigurim shëndetësor, ndërsa familjarët e tyre supozohet të jenë të mbuluar me këtë sigurim. Megjithatë, edhe pse mjetet ndalen nga paga, sigurimi nuk paguhet. E njëjta gjë ka ndodhur për rreth 8–9 muaj edhe me sindikatën tonë. Mjetet janë ndalur nga menaxhmenti, por nuk janë ekzekutuar në llogarinë e sindikatës. Këto janë çështje shumë shqetësuese. Ne kemi kërkuar edhe rritje të pagave, pasi kjo është një nevojë e domosdoshme. Negociatat që kemi pasur me menaxhmentin kanë treguar se ndërmarrja ka borxhe dhe është në krizë financiare. Megjithatë, këto janë pasoja të një keqmenaxhimi që po e pësojmë ne si punëtorë. Menaxhmenti vazhdimisht thekson se ndërmarrja nuk ka të hyra dhe nuk ka mjete as për rritje pagash, as për pagesën e sigurimit shëndetësor dhe as për obligimet ndaj sindikatës”, tha ai.

Ambasadori i Bashkimi Evropian në Kosovë, Aivo Orav, zhvilloi një takim lamtumirës me kryeministrin Albin Kurti.

Sipas postimi në Facebook, Orav vlerësoi bashkëpunimin e mëparshëm dhe mbështetjen që Bashkimi Evropian i ka ofruar Kosovës, duke shprehur shpresën që së shpejti të gjitha institucionet të jenë funksionale dhe të fokusohen plotësisht në procesin e integrimit evropian.

“Duke i thënë lamtumirë sot Kryeministrit të Kosovës Albin Kurti, Ambasadori i BE-së Aivo Orav reflektoi mbi marrëdhëniet e kaluara dhe të ardhshme BE–Kosovë dhe mbi mbështetjen e konsiderueshme që BE-ja i ka ofruar Kosovës deri më tani.

Orav shprehu shpresën që së shpejti të gjitha institucionet të jenë funksionale dhe plotësisht të përqendruara në integrimin evropian”, shkruhet në postim.

AKADEMIK. PROF. DR. ANASTAS ANGJELI

Lufta në Iran është shndërruar brenda pak javësh nga një konflikt rajonal, në një krizë me pasoja globale. Përshkallëzimi i tensioneve në Gjirin Persik ka vënë në lëvizje tregjet ndërkombëtare të energjisë, ka rritur shqetësimet për stabilitetin ekonomik botëror dhe ka rikthyer në qendër të debatit gjeopolitik rëndësinë strategjike të energjisë. Në një botë të karakterizuar nga ndërvarësi të thella ekonomike dhe nga një sistem energjetik ende i mbështetur në mënyrë të konsiderueshme te karburantet fosile, çdo krizë në Lindjen e Mesme ka potencialin të shndërrohet shpejt në një tronditje globale.

Në qendër të kësaj krize ndodhet Ngushtica e Hormuzit, korridori detar që lidh Gjirin Persik me oqeanin e hapur dhe që përbën një nga nyjat më të rëndësishme të ekonomisë botërore. Rreth një e pesta e konsumit global të naftës kalon përmes kësaj rruge, ndërsa një pjesë e konsiderueshme e gazit natyror të lëngëzuar që eksportohet nga vendet e Gjirit ndjek të njëjtën trajektore. Për këtë arsye, Ngushtica e Hormuzit nuk është thjesht një kalim detar, por një arterie jetike e sistemit energjetik global. Çdo destabilizim në këtë zonë ka pasoja të menjëhershme në tregjet ndërkombëtare dhe në pritshmëritë e aktorëve ekonomikë.

Sulmet ndaj anijeve tregtare dhe aktiviteti ushtarak në rajon kanë bërë që shumë kompani transporti dhe sigurimi të rishikojnë operimin e tyre në Gjirin Persik. Në disa raste, tarifat e sigurimit për tankerët janë rritur ndjeshëm, ndërsa disa kompani kanë zgjedhur të devijojnë itineraret ose të shtyjnë dërgesat. Si pasojë, trafiku i tankerëve është reduktuar dhe kostot e transportit janë rritur, duke shtuar presionin mbi çmimet ndërkombëtare të energjisë. Tregjet, reagojnë shpesh jo vetëm ndaj zhvillimeve konkrete, por edhe ndaj perceptimit të rrezikut. Në këtë kuptim, vetë mundësia e një ndërprerjeje të furnizimit është e mjaftueshme për të gjeneruar paqëndrueshmëri në çmimet e naftës. Rritja e çmimeve të naftës përkthehet shpejt në rritje të kostove të transportit, të prodhimit industrial dhe të ushqimeve, duke ushtruar presion mbi inflacionin dhe mbi politikat monetare të shumë vendeve. Në këtë kuadër, kriza aktuale nuk duhet parë vetëm si një zhvillim në një rajon të caktuar të botës, por si një episod që nxjerr në pah dobësitë strukturore të sistemit energjetik global.

Në të njëjtën kohë, kjo krizë vjen në një moment kur rendi ndërkombëtar po kalon një fazë të re transformimi. Rivalitetet midis fuqive të mëdha janë intensifikuar, zinxhirët globalë të furnizimit janë bërë më të brishtë dhe tregjet e energjisë janë tashmë të ndikuara nga një ndërthurje faktorësh ekonomikë, strategjikë dhe politikë. Në këtë kontekst, zhvillimet në Gjirin Persik nuk janë vetëm një krizë rajonale, por edhe një test për mënyrën se si ekonomia globale dhe institucionet ndërkombëtare reagojnë ndaj tronditjeve të mëdha gjeopolitike. Pikërisht për këtë arsye, reagimi i aktorëve ndërkombëtarë dhe koordinimi midis ekonomive kryesore të botës merr një rëndësi të veçantë.

KOORDINIMI EMERGJENT I G7-S

Në 11 mars, nën Presidencën franceze u thirr një takim virtual i vendeve të G7-s, për të analizuar pasojat globale të konfliktit, dhe ndikimin e tij në tregjet e energjisë e për të koordinuar një përgjigje të përbashkët për të stabilizuar situatën.

Në deklaratën e përbashkët u theksua rëndësia e bashkëpunimit ndërkombëtar për të garantuar furnizimin global me energji dhe për të mbrojtur lirinë e lundrimit në rajon. Një nga vendimet më të rëndësishme ishte mbështetja për lirimin e rezervave strategjike të naftës nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë, deri në 400 milionë fuçi, një ndërhyrje që synon të qetësojë tregjet dhe të kompensojë përkohësisht ndërprerjet e furnizimit nga Gjiri Persik. Kjo për arsye se ndikimi i krizës po kërcënon rezervat energjetike të shteteve kryesore.

Ky forum përfaqëson ekonomitë më të industrializuara të botës dhe historikisht ka luajtur një rol të rëndësishëm në menaxhimin e krizave ekonomike dhe energjetike ndërkombëtare. Koordinimi ndërkombëtar në fushën e energjisë ka rrënjë të thella historike. Pas krizës së 1973 kur embargoja e vendeve arabe shkaktoi një tronditje të madhe ekonomike në Perëndim, vendet e industrializuara filluan të ndërtojnë mekanizma të përbashkët për menaxhimin e krizave energjetike. Një nga rezultatet kryesore ishte krijimi i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë në vitin 1974, një institucion që koordinon rezervat strategjike të energjisë dhe bashkëpunimin midis ekonomive të industrializuara duke reaguar ndaj krizave te herëpashershme, (ajo e vitit 1991, ndaj krizës nga lufta Rusi-Ukraine, vendosja e një tavani çmimi për eksportet e naftës ruse, etj.).

Në këtë kuptim, reagimi ndaj krizës aktuale është pjesë e një tradite më të gjerë bashkëpunimi ndërkombëtar për menaxhimin e krizave energjetike.

TREGJET E NAFTËS NËN PRESION

Tregjet ndërkombëtare të energjisë reaguan menjëherë ndaj përshkallëzimit të konfliktit. Çmimet e naftës u rritën ndjeshëm ndërsa investitorët dhe operatorët e tregut filluan të vlerësojnë rrezikun e ndërprerjeve të furnizimit nga rajoni i Gjirit Persik, një nga zonat më të rëndësishme prodhuese dhe eksportuese të energjisë në botë. Në situata të tilla, tregjet reagojnë shpesh me shpejtësi, sepse nafta mbetet një mall strategjik që ndikon drejtpërdrejt në funksionimin e ekonomisë globale. Tregu i naftës është shumë i ndjeshëm ndaj perceptimit të rrezikut gjeopolitik, i cili shpesh reflektohet në çmimet e kontratave të ardhshme dhe në vendimet e aktorëve financiarë. Rëndësia e rajonit të Gjirit Persik për tregun global të energjisë e bën këtë situatë edhe më delikate. Vende si Arabia Saudite, Iraku, Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajti dhe Katari përfaqësojnë një pjesë të madhe të prodhimit dhe eksporteve botërore të energjisë. Në këtë kontekst, edhe perceptimi i rrezikut është i mjaftueshëm për të shkaktuar luhatje të mëdha në çmimet e naftës. Kompanitë e transportit mund të kërkojnë tarifa më të larta sigurimi, disa tankerë mund të zgjedhin rrugë alternative ose të shtyjnë dërgesat, ndërsa investitorët financiarë mund të rrisin aktivitetin spekulativ në tregjet e energjisë. Të gjitha këto faktorë kontribuojnë në një klimë pasigurie që reflektohet drejtpërdrejt në tregjet ndërkombëtare. Për më tepër, tregu i naftës sot është shumë më i ndërlidhur me tregjet financiare sesa në të kaluarën. Fondet e investimeve, bankat dhe aktorët financiarë luajnë një rol të rëndësishëm në formimin e çmimeve përmes tregtimit të kontratave të ardhshme dhe instrumenteve të tjera financiare. Kjo do të thotë se tensionet gjeopolitike mund të përforcohen nga dinamika financiare, duke krijuar luhatje edhe më të mëdha në treg. Nëse kriza në Gjirin Persik vazhdon, presioni mbi tregjet e energjisë mund të intensifikohet edhe më tej. Për këtë arsye, zhvillimet në tregjet e energjisë po ndiqen me vëmendje jo vetëm nga kompanitë energjetike, por edhe nga qeveritë dhe institucionet financiare në të gjithë botën.

INFLACIONI DHE PRESIONI EKONOMIK

Pasojat ekonomike të konfliktit shtrihen shumë përtej tregut të energjisë. Rritja e çmimeve të naftës zakonisht përhapet me shpejtësi në të gjithë ekonominë globale, sepse energjia mbetet një input themelor për transportin, prodhimin industrial dhe funksionimin e zinxhirëve ndërkombëtarë të furnizimit. Kur çmimet e energjisë rriten, ndikimi i tyre transmetohet në mënyrë graduale në pothuajse çdo sektor të aktivitetit ekonomik. Çmimet më të larta të energjisë rrisin menjëherë kostot e transportit dhe të logjistikës. Mallrat që transportohen në distanca të gjata bëhen më të shtrenjta, ndërsa kompanitë përballen me rritje të shpenzimeve për prodhimin dhe shpërndarjen. Në sektorin industrial, energjia është një komponent kyç i proceseve të prodhimit, ndaj çdo rritje e çmimit të saj reflektohet në koston përfundimtare të produkteve. Në të njëjtën kohë, ndërprerjet në eksportet petrokimike nga rajoni i Gjirit Persik ndikojnë në furnizimin me plehra kimikë dhe produkte të tjera të rëndësishme për bujqësinë dhe industrinë, duke reflektuar më pas në çmimet për konsumatorët.

Në një moment kur shumë ekonomi ende përballen me pasojat e krizave të viteve të fundit, një tronditje e re energjetike mund të përkthehet në një valë të re inflacioni global. Bankat qendrore në shumë vende janë ende të angazhuara në përpjekje për të stabilizuar çmimet dhe për të kontrolluar inflacionin (e postpandemisë dhe luftës Rusi-Ukrainë). Një rritje e re e kostove të energjisë mund ta bëjë këtë proces edhe më të vështirë, duke vendosur ekonomitë përballë një dileme midis stabilitetit të çmimeve dhe ruajtjes së ritmit të rritjes ekonomike. Rreziku i shfaqjes së inflacionit të jashtëm edhe për vendin tonë, nëse kriza zgjat, duhet konsideruar.

KONKURRENCA GJEOPOLITIKE PËR ENERGJINË

Kriza aktuale ka rikthyer fuqishëm në qendër dimensionin gjeopolitik të energjisë. Energjia nuk është vetëm një burim ekonomik që ushqen industrinë dhe transportin global, por edhe një instrument i rëndësishëm i fuqisë në marrëdhëniet ndërkombëtare. Historia e politikës botërore tregon se kontrolli mbi burimet energjetike dhe mbi korridoret e transportit të tyre shpesh ka qenë i lidhur ngushtë me ndikimin strategjik të shteteve.

Në këtë kontekst, aftësia e Iranit për të kërcënuar transportin detar në Ngushticën e Hormuzit tregon qartë se si kontrolli mbi një korridor strategjik mund të shndërrohet në një instrument presioni gjeopolitik. Vetë mundësia e ndërprerjes së trafikut është e mjaftueshme për të krijuar tension në tregjet ndërkombëtare dhe për të rritur ndikimin politik të aktorëve që kanë kapacitetin ta destabilizojnë këtë korridor. Në të njëjtën kohë, kriza po krijon mundësi për eksportues të tjerë të energjisë që mund të përfitojnë nga rritja e çmimeve dhe nga kërkesa për furnizime alternative. SHBA falë revolucionit të prodhimit të naftës dhe gazit nga shale në dekadën e fundit, është shndërruar në një nga prodhuesit kryesorë të energjisë në botë. Në një situatë ku furnizimet nga Gjiri Persik bëhen më të pasigurta, prodhimi amerikan mund të marrë një rëndësi edhe më të madhe për stabilitetin e tregjeve ndërkombëtare.

Gjithashtu, Federata Ruse mbetet një nga eksportuesit më të mëdhenj të energjisë dhe mund të përfitojë nga çmimet më të larta të naftës. Edhe pse Moska përballet me sanksione të gjera nga Perëndimi tregjet globale të energjisë mbeten të ndërlidhura dhe çdo rritje e çmimeve globale ka potencialin të rrisë të ardhurat nga eksportet energjetike ruse.

Kjo krizë nxjerr në pah rolin gjithnjë e më të rëndësishëm të fuqive të mëdha konsumuese të energjisë. Kina, importuesi më i madh i energjisë në botë, po ndjek me vëmendje zhvillimet në Gjirin Persik. Stabiliteti i këtij rajoni është thelbësor për sigurinë energjetike të ekonomisë kineze, e cila mbështetet në importe të mëdha të naftës nga Lindja e Mesme.

Përveç konkurrencës midis eksportuesve dhe konsumatorëve të energjisë, kriza aktuale reflekton edhe një transformim më të gjerë të gjeopolitikës së energjisë. Në një botë ku tranzicioni drejt burimeve të rinovueshme është në proces, por ende larg përfundimit, energjia fosile vazhdon të luajë një rol qendror në balancat strategjike ndërkombëtare. Kjo do të thotë se tensionet në rajone prodhuese si Lindja e Mesme kanë potencialin të ndikojnë jo vetëm në tregjet e energjisë, por edhe në marrëdhëniet politike dhe strategjike midis fuqive të mëdha.

Kriza aktuale është një kujtesë se gjeopolitika e energjisë mbetet një nga dimensionet më të rëndësishme të politikës ndërkombëtare dhe çështje e strategjive kombëtare të çdo vendi, prandaj ajo do të vazhdojë të mbetet edhe një faktor kyç në rivalitetin midis fuqive të mëdha. Por, kriza aktuale mund të shndërrohet në një moment reflektimi për sistemin energjetik global të energjisë që mbetet në një ekuilibër të brishtë. Prandaj, nëse tensionet në Gjirin Persik vazhdojnë, bota mund të përballet me një nga krizat më serioze energjetike të dekadave të fundit. Nëse situata stabilizohet, kjo krizë mund të shërbejë si një paralajmërim për dobësitë strukturore të sistemit global të energjisë.

Në çdo rast, zhvillimet e fundit tregojnë se në ekonominë globale të shekullit XXI energjia, ekonomia dhe gjeopolitika mbeten thellësisht të ndërthurura dhe me rëndësi për t’u bashkëkoordinuar.