ATV

Category: Lajme

  • Dorëhiqet kryeprokurori i Ukrainës për shkak të skandalit të korrupsionit

    Dorëhiqet kryeprokurori i Ukrainës për shkak të skandalit të korrupsionit

    Kryeprokurori i Ukrainës, Ruslan Kravchenko, ka dhënë dorëheqje për shkak të akuzave për korrupsion në lidhje me qendrat e thirrjeve të paligjshme në vend.

    Kjo vjen pas një kontrolli në zyrat e tij gjatë fundjavës nga hetuesit ukrainas të antikorrupsionit, të cilët thanë se kishin identifikuar një skemë pastrimi parash të udhëhequr nga një zyrtar në zyrën e Kravchenkos.

    Në letrën e tij të dorëheqjes, Kravchenko tha se nuk donte që pozicioni i tij të përdorej si një “mjet për konfrontim politik” dhe iu referua një postimi të mëparshëm në të cilin ai i hodhi poshtë pretendimet si “të pabazuara”.

    Skandalet e korrupsionit kanë përfshirë Kievin gjatë gjithë luftës kundër Rusisë, me akuza të drejtuara ndaj disa anëtarëve të rrethit të ngushtë të Presidentit Volodymyr Zelensky, raporton BBC.

    Sipas Byrosë Kombëtare Kundër Korrupsionit (Nabu) të Ukrainës dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar Kundër Korrupsionit (Sap), rrjeti në zyrën e Kravchenkos mori para për të mbrojtur qendrat e thirrjeve që kryenin mashtrime telefonike dhe “pastruan miliona në asete”.

    Paratë u përdorën më pas për të blerë prona, bizhuteri dhe sende të tjera me vlerë, sipas Nabu.

    Kravchenko lëshoi ​​një deklaratë të dielën në mbrëmje duke i hedhur poshtë akuzat si “plotësisht të pabazuara” dhe mohoi çdo shkelje.

    Ai paraqiti dorëheqjen një ditë më vonë, duke falënderuar Zelenskyn dhe parlamentin ukrainas për “besimin” e tyre. Presidenti ukrainas ende nuk ka komentuar publikisht për dorëheqjen.

  • Mbi 2 milionë euro për banimin social në Gjilan

    Mbi 2 milionë euro për banimin social në Gjilan

    Kryetari i Komunës së Gjilanit, Alban Hyseni, ka njoftuar se Komuna ka nënshkruar Marrëveshjen e Grantit në vlerë prej 2 milionë e 30 mijë eurosh për realizimin e projekteve të banimit social.

    Marrëveshja është nënshkruar me ministren e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, Fitore Pacolli, në kuadër të Projektit të Banimit Social Adekuat.

    Sipas Hysenit, në Gjilan do të realizohen gjithsej 33 njësi banimi, përfshirë 25 njësi të reja të banimit social, renovimin e dy shtëpive private dhe rindërtimin e gjashtë shtëpive private.

    Hyseni e ka cilësuar këtë si një hap konkret drejt përmirësimit të kushteve të jetesës për familjet që kanë më së shumti nevojë për mbështetje.

  • Një foshnje dërgohet pa shenja jete në Spitalin e Prizrenit

    Një foshnje dërgohet pa shenja jete në Spitalin e Prizrenit

    Një foshnjë është dërguar pa shenja jete në Spitalin e Prizrenit, mëngjesin e 7 shtatorit.

    Sipas Policisë, foshnja është dërguar në spital nga prindërit e saj, ndërsa vdekjen e ka konstatuar mjeku kujdestar.

    Lidhur me rastin, në vendin e ngjarjes kanë dalë njësitet përkatëse, ndërsa me vendim të prokurorit, trupi i pajetë i foshnjës është dërguar në Institutin e Mjekësisë Ligjore (IML) për obduksion.

    Rasti është duke u hetuar nga organet kompetente, ndërsa detajet për shkakun e vdekjes nuk janë bërë të ditura.

  • Xhelal Sveçla dënohet me burgim me kusht për hedhjen e gazit lotsjellës në Kuvend

    Xhelal Sveçla dënohet me burgim me kusht për hedhjen e gazit lotsjellës në Kuvend

    Ministri në detyrë i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, është dënuar nga gjykata me një vit burgim me kusht për hedhjen e gazit lotsjellës në Kuvendin e Kosovës.

    Sipas vendimit të gjykatës, Sveçlës i është caktuar dënimi prej një viti burgim, i cili nuk do të ekzekutohet nëse ai nuk kryen vepër tjetër penale brenda periudhës së verifikimit prej një viti.

    Sveçla nuk ishte i pranishëm në seancë gjatë shpalljes së dënimit.

    Në seancën e sotme, prokurori ka deklaruar se Prokuroria qëndron prapa rrethanave rënduese dhe lehtësuese të paraqitura në fjalën përfundimtare më 28 gusht 2026.

    “Duke qenë se tanimë gjykata të pandehurin Xhelal Sveçla e ka shpallur fajtor për këtë vepër penale, duke pasur parasysh se neni 375 paragrafi 2 i KPRK-së parashihet për këtë vepër penale dënim me gjobë deri në 10 mijë euro dhe dënim me burg prej 1-10 vjet”, ka deklaruar prokurori.

    Prokuroria kishte kërkuar që Sveçla të dënohej me dy vjet burgim efektiv dhe 3 mijë euro gjobë.

    “Gjykatës i propozojmë që me rastin e dënimit të pandehurit Xhelal Sveçla t’i shqiptohet dënim me burgim efektiv në kohëzgjatje prej 2 vitesh dhe dënim me gjobë në shumën prej 3 mijë euro”, ka thënë prokurori.

    Ndërkaq, mbrojtja ka deklaruar se nuk do të paraqesë propozime për dënimin, duke u bazuar në faktin se Sveçla nuk e ka pranuar fajësinë.

    “Duke u nisur nga fakti që i mbrojturi im nuk e ka pranuar fajësinë, ne nuk e shohim të arsyeshme që të paraqesim propozime apo të japim komente rreth rrethanave”, ka deklaruar avokati mbrojtës.

    Në fund, gjykata vendosi që Sveçla të dënohet me një vit burgim me kusht, duke mos e shqiptuar dënimin efektiv nëse brenda afatit të përcaktuar nuk kryen vepër tjetër penale.

  • IKD: Kuvendi duhet të konstituohet, nuk ka arsye për vazhdimin e bllokadës

    IKD: Kuvendi duhet të konstituohet, nuk ka arsye për vazhdimin e bllokadës

    Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) ka kërkuar që seanca e Kuvendit të Kosovës e thirrur për 9 shtator të përfundojë me konstituimin e Kuvendit dhe t’i hapë rrugë funksionalizimit të institucioneve të vendit.

    Në një reagim të publikuar të martën, IKD e ka vlerësuar pozitive gatishmërinë e PDK-së dhe LDK-së për të marrë pjesë në seancë, duke theksuar se tashmë përgjegjësia e të gjithë deputetëve është që procesi të mos bllokohet sërish.

    Sipas IKD-së, afati kushtetues prej 30 ditësh për konstituimin e Kuvendit është tejkaluar dhe kjo përbën shkelje që duhet të konstatohet e të mos relativizohet. Megjithatë, instituti thekson se tejkalimi i këtij afati nuk mund të përdoret si arsye për të vazhduar bllokadën institucionale.

    IKD ka kritikuar veçanërisht veprimet dhe mosveprimet e kryesuesit të seancës konstituive, Avni Deharit, dhe Lëvizjes Vetëvendosje, duke i bërë përgjegjës për pamundësimin e përfundimit të procesit brenda afatit kushtetues.

    “Shkelja që ka ndodhur nuk mund të përdoret për të prodhuar një bllokadë të re dhe potencialisht të pakufishme”, thuhet në reagimin e institutit.

    IKD vlerëson se, pavarësisht tejkalimit të afatit, kjo legjislaturë nuk e humb automatikisht të drejtën për të ushtruar kompetencat e saj kushtetuese. Për rrjedhojë, sipas institutit, ekziston rruga ligjore që Kuvendi të konstituohet dhe të vazhdohet me procedurat për formimin e Qeverisë dhe zgjedhjen e Presidentit.

    IKD ka paralajmëruar se vazhdimi i bllokadës vetëm sa do ta thellonte krizën institucionale dhe do ta mbante vendin pa institucione funksionale.

    “Konstituimi i Kuvendit duhet të përfundojë dhe vendit duhet t’i hapet rruga për formimin e Qeverisë dhe zgjedhjen e Presidentit”, thuhet në përfundim të reagimit.

    Sipas IKD-së, mbrojtja e Kushtetutës nuk nënkupton vazhdimin e një gjendjeje jofunksionale, por rikthimin e institucioneve në funksion dhe respektimin e detyrimeve kushtetuese.

  • Rama takon Shefin e ri të EULEX-it: Siguria, sundimi i ligjit dhe institucionet e fuqishme, themel i kryeqytetit

    Rama takon Shefin e ri të EULEX-it: Siguria, sundimi i ligjit dhe institucionet e fuqishme, themel i kryeqytetit

    Kryetari i Prishtinës, Përparim Rama ka pritur në takim Shefin e ri të Misionit të EULEX-it në Kosovë, Antero Lopes.

    Ai e uroi Lopesin për detyrën e re dhe i dëshiroi shumë sukses në misionin e tij.

    “Siguria, sundimi i ligjit dhe institucionet e fuqishme janë themel i një Kryeqyteti që zhvillohet dhe ecën përpara”, thuhet në njoftimin e komunës së Prishtinës.

    Bëhet e ditur që gjatë takimit u diskutua edhe për rëndësinë e bashkëpunimit institucional, sfidat në fushën e sigurisë dhe angazhimin e përbashkët për një Prishtinë më të sigurt për të gjithë qytetarët.

    “Kryeqyteti do të vazhdojë të jetë partner i hapur dhe konstruktiv në forcimin e sigurisë dhe sundimit të ligjit”.

  • Dy burra ushtrojnë dhunë psiqike ndaj familjares në Malishevë

    Dy burra ushtrojnë dhunë psiqike ndaj familjares në Malishevë

    Një rast i dhunës në familje është raportuar më të dielën në Malishevë.

    Sipas raportimit, dy burra dyshohet se kanë ushtruar dhunë psiqike ndaj një gruaje.

    Lidhur me rastin është njoftuar prokurori, ndërsa procedurat hetimore po vazhdojnë në procedurë të rregullt.

  • AAB përmbyll me sukses samitin më të madh të AI dhe Teknologjisë në vend

    AAB përmbyll me sukses samitin më të madh të AI dhe Teknologjisë në vend

    Pas dy ditësh të mbushura me diskutime, ide, ekspertizë, inovacion dhe perspektiva të reja mbi zhvillimet më të rëndësishme teknologjike të kohës, në Kolegjin AAB është përmbyllur AI & Tech Summit 2026, një prej ngjarjeve më të rëndësishme kushtuar Inteligjencës Artificiale dhe teknologjisë në vend.

    Samiti mblodhi në një platformë të përbashkët përfaqësues të institucioneve, ekspertë të fushës, akademikë, profesionistë, inovatorë, studentë dhe të rinj, duke krijuar një hapësirë të veçantë për shkëmbim të ideve dhe diskutim mbi mënyrën se si teknologjia po transformon arsimin, ekonominë, biznesin dhe shoqërinë.

    Gjatë dy ditëve të samitit, vëmendje e veçantë iu kushtua zhvillimeve të Inteligjencës Artificiale, inovacionit teknologjik, transformimit digjital dhe mundësive që këto zhvillime krijojnë për gjeneratat e reja. Përmes ligjëratave, paneleve, prezantimeve dhe workshopeve, pjesëmarrësit patën mundësinë të dëgjojnë perspektiva nga emra të rëndësishëm të skenës institucionale, akademike dhe profesionale.

    Prania e figurave të larta publike, politike, amabsadorë dhe profesionistëve të njohur i dha samitit një dimension të veçantë, duke e shndërruar AAB-në për dy ditë në një pikëtakim të ideve, vizionit dhe inovacionit teknologjik.

    Në përmbyllje të samitit, pjesëmarrësve iu ndanë certifikatat, duke shënuar kështu fundin e një përvoje dyditore të fokusuar në dije, bashkëpunim dhe zhvillim profesional.

    Për AAB-në, AI & Technology Summit 2026 përfaqëson edhe një dëshmi të angazhimit të vazhdueshëm për të qenë në hap me zhvillimet globale dhe për t’u ofruar studentëve, profesionistëve dhe komunitetit një hapësirë ku idetë e sotme kthehen në mundësitë e së nesërmes.

    Me përmbylljen e këtij edicioni, AAB dëshmoi edhe një herë se e ardhmja e teknologjisë nuk diskutohet vetëm larg nesh – ajo po ndërtohet këtu.

    AI & Tech Summit 2026 – dy ditë, një vizion: të kuptojmë të ardhmen dhe të jemi pjesë e saj.

  • Fjala e Poetit Lulzim Tafa në Parlamentin e Paraguait

    Fjala e Poetit Lulzim Tafa në Parlamentin e Paraguait

    Fjala e Poetit Lulzim Tafa në Parlamentin e Paraguait:

    I nderuar Kryetar i Parlamentit, z. Raul Luis Latorre Martinez

    I nderuar Zëvendëspresident, z. Hugo Joel Meza

    Të nderuar deputetë dhe përfaqësues të zgjedhur të qytetarëve të Paraguait,

    I nderuar z. Peter Tase,

    Të nderuar miq nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Azerbajxhani dhe vende të tjera,

    Zonja dhe zotërinj,

    Ju faleminderit për këtë nderim dhe për këtë mundësi që po më jepni për t’ju drejtuar sot, këtu, në këtë sallë, ku ju bëni shumë punë të mira për qytetarët tuaj.
    Faleminderit që jeni këtu për të dëgjuar mesazhet e një shkrimtari.
    Paraguain dhe gjithë kontinentin tuaj unë i kam njohur shumë herët, përmes letërsisë suaj të fuqishme, përmes shkrimtarëve tuaj. Letërsia juaj, ashtu si e gjithë letërsia e Amerikës Latine, përbën një nga traditat më të fuqishme dhe më me ndikim të letërsisë botërore. Realizmi magjik i kësaj letërsie më ka bërë shumë herët për vete. Në veprat e shumë autorëve latino-amerikanë, e zakonshmja dhe e jashtëzakonshmja bashkëjetojnë natyrshëm. Ngjarjet fantastike nuk paraqiten si të çuditshme, por si pjesë normale e jetës. Sepse, në fund të fundit, është detyrë e letërsisë që të zakonshmen ta bëjë të duket e pazakonshme e të pazakonshmen ta shndërrojë në të zakonshme.
    Si poet, edhe romanin e lexoj si poezi, prandaj e adhuroj dimensionin poetik të prozës suaj, ajo, edhe pse është prozë, duket si poezi. Për mendimin tim, kjo është një veçori e rrallë e letërsisë suaj, sepse edhe romanet kanë shpesh një gjuhë shumë lirike, me metafora të dendura, ritëm poetik dhe ndjeshmëri të fortë filozofike. Prandaj letërsia juaj është kaq e dashur për lexuesit në kontinentin tonë evropian.

    Zonja dhe zotërinj,

    Poezi kam filluar të shkruaj si fëmijë, jam rritur me poezinë dhe po plakem me të. Unë gjithmonë i kam qëndruar besnik poezisë. Në jetë kam bërë edhe punë të tjera, qoftë si profesor, qoftë në pozita menaxheriale, siç është edhe pozita e rektorit, por jam angazhuar edhe në aktivitete në fushën e të drejtave të njeriut dhe të mbrojtjes së kafshëve. Megjithatë, duhet ta theksoj se, edhe kur kam vepruar në fusha të tjera, gjatë gjithë jetës sime kam frymuar si poet. Jam ndier poet dhe vazhdoj të jetoj si i tillë.
    Vendi im, para pak vitesh, ka dalë nga një luftë e përgjakshme. Unë edhe atëherë kam qenë poet, kam shkruar për lirinë dhe paqen.
    Një ditë, një konvoj militarësh erdhi dhe dogji shtëpinë time. Më dogjën bibliotekën, librat, dorëshkrimet, fotografitë dhe kujtimet. Secili prej jush e di ç’do të thotë për një poet t’i digjen dorëshkrimet dhe librat. Unë shkruaja për lirinë. Ata që m’i dogjën librat, një ditë ikën nga vendi im, ndërsa unë vazhdova të shkruaja përsëri për lirinë dhe paqen. Këtë e bëj edhe sot.
    Vendi im dhe vendi juaj janë mijëra kilometra larg, por largësia është vetëm një fakt gjeografik, afërsia është një zgjedhje e shpirtit. Dy popujt tanë kanë nevojë të njihen më shumë. Le t’i bashkojmë gjuhët, librat, muzikën, universitetet dhe ëndrrat tona. Detet dhe oqeanet nuk janë pengesa për kulturën, por rrugë që presin të përshkohen. Miqësia ndërmjet kombeve është vepra më e bukur që mund të shkruhet nga njerëzit.
    Neve nuk na ndan historia, na ndan vetëm largësia. Dhe largësia është më e vogël se një libër i përkthyer, një dorë e shtrirë apo një bashkëpunim. Le ta bëjmë kulturën urën që gjeografia nuk arriti ta ndërtojë. Është detyra jonë që ta lehtësojmë këtë bashkëpunim.
    Letërsia mund të luajë një rol shumë të rëndësishëm në afrimin e dy kombeve që janë gjeografikisht të largëta, sepse ajo krijon afërsi shpirtërore aty ku mungon afërsia fizike. Roli i saj nuk është vetëm të tregojë histori, por edhe të ndërtojë ura mirëkuptimi, imagjinate dhe respekti të ndërsjellë. Përkthimet, festivalet letrare, botimet e përbashkëta dhe takimet ndërmjet shkrimtarëve krijojnë marrëdhënie të qëndrueshme kulturore. Në këtë kuptim, letërsia bëhet një formë e diplomacisë shpirtërore.
    Pra, le t’i heqim të gjitha barrierat. Këto mesazhe unë i them kudo që më jepet rasti, ngase popujt nuk afrohen vetëm sepse kanë të njëjtën histori, ata afrohen edhe sepse arrijnë ta kuptojnë dhimbjen e njëri-tjetrit. Paraguai e njeh mirë dhimbjen e luftës, humbjen dhe sakrificën. Edhe ne e dimë se çfarë do të thotë të vuash dhe të mbijetosh.
    Unë besoj në fuqinë e poezisë. Gjatë jetës sime si krijues kam pranuar shumë nderime dhe dekorata, ndërsa nderime kam marrë edhe nga Ukraina. Atje më kanë nderuar Akademia, Patriarku i Shenjtë, si dhe organizatat e shkrimtarëve. Ata më nderuan sepse unë u mundova që, përmes poezisë, ta ndalja atë luftë ende pa filluar. Mund ta merrni me mend se deri ku shkon imagjinata e poetit. Poeti asnjëherë nuk ka problem me imagjinatën, poeti ka problem me realitetin, e ky realitet nuk është ai që ne do të dëshironim.

    Zonja dhe zotërinj,

    Ky nderim më frymëzon për ta vazhduar punën time krijuese. Si poet, do të mundohem që, me vargjet e mia, t’u shërbej lexuesve dhe t’u ofroj kënaqësi shpirtërore, kurse si jurist, profesor dhe menaxher, do të punoj që planetin tonë ta bëjmë më të jetueshëm, sepse kemi detyrim ndaj brezave që po vijnë. Të kujdesemi që të hartojmë ligje sa më të mira, jo vetëm për njerëzit, por edhe për kafshët, shpezët, ekosistemin, pra për të gjitha krijesat e Zotit në këtë planet.

    Viva la Poesia

    Ju faleminderit!

  • Takimi i ministrave të Financave të G20-s

    Takimi i ministrave të Financave të G20-s

    AKADEMIK PROF.ANASTAS ANGJELI

    Takimi i Ministrave të Financave dhe Guvernatorëve të Bankave Qendrore të ekonomive më të mëdha të botës, që u mblodhën në Asheville të SHBA-së, më 31 gusht – 1 shtator, nën presidencën amerikane të G20-s, ishte një nga tryezat më të rëndësishme të financës globale. Në të morën pjesë edhe përfaqësues të Bashkimit Evropian dhe Bashkimit Afrikan. E veçanta në pjesëmarrje në këtë takim ishte pjesëmarrja gjithashtu fizikisht e ministrit të Financave të Federatës Ruse.

    RRITJA EKONOMIKE E NDJEKUR NGA POLITIKA

    Edhe pse takime të tilla nuk prodhojnë ligje të detyrueshme, kanë një rëndësi të veçantë sepse ndikojnë drejtimin e debatit global mbi borxhin, tregtinë, normat e interesit, kapitalin dhe stabilitetin financiar dhe të tregjeve.

    Prandaj, axhenda zyrtare ishte ekonomia, me në qendër rritjen ekonomike, borxhin, stabilitetin financiar, tregtinë dhe inovacionin. Por prapa këtyre termave teknikë qëndron një realitet më i ndërlikuar, ekonomia botërore po bëhet gjithnjë e më shumë terren i përplasjeve politike dhe gjeopolitike.

    Për SHBA-në, si vendi që mban presidencën e G20-s gjatë vitit 2026, mesazhi kryesor ishte rikthimi i forumit te misioni i tij ekonomik, që është në thelb nxitja e rritjes ekonomike, forcimi i inovacionit dhe ndërtimi i partneriteteve që prodhojnë rezultate të prekshme. Departamenti amerikan i Thesarit synoi që gjatë ditëve të takimit të kishte një debat më pak ceremonial dhe më shumë të përqendruar te ekonomia reale, investimet dhe qëndrueshmëria financiare.

    RRITJA EKONOMIKE SI PRIORITET

    Në dukje, kjo është një qasje e thjeshtë. Pas viteve të zgjatura të inflacionit, normave të larta të interesit, ngadalësimit të tregtisë ndërkombëtare dhe rritjes së borxheve publike, ekonomia botërore ka nevojë për një formulë të re rritjeje. Por pyetja thelbësore mbetet: çfarë rritjeje dhe me çfarë kostoje?

    Administrata amerikane ka vënë theksin te investimet, prodhimi, inovacioni dhe tregjet financiare më dinamike. Në këtë kuadër, gjatë takimit u diskutuan modernizimi i rregullimit financiar, pagesat ndërkufitare, asetet digjitale dhe mënyrat për të nxitur sektorët e rinj ekonomikë. Synimi i deklaruar është që ekonomia globale të mos mbetet peng i rregullave të vjetra, procedurave të ngadalta dhe varësive që e bëjnë tregtinë e financat të prekshme ndaj krizave.

    Por rritja nuk ka të njëjtin kuptim për të gjithë. Për ekonomitë e mëdha, ajo mund të nënkuptojë rikthimin e prodhimit industrial, investime në teknologji, energji dhe infrastrukturë. Për vendet në zhvillim, rritja lidhet më drejtpërdrejt me aksesin në kredi, koston e borxhit, eksportet dhe aftësinë për të tërhequr investime të huaja. Prandaj, edhe kur shtetet pajtohen për nevojën e rritjes, ato nuk pajtohen domosdoshmërisht për rrugën drejt saj. Debati lidhet drejtpërdrejt me tregtinë dhe zinxhirët e furnizimit. SHBA dhe vendet e tjera perëndimore kërkojnë të reduktojnë varësitë strategjike për mallra, teknologji dhe lëndë të para kritike, ndërsa Kina mbetet vendimtare në shumë hallka të prodhimit global. Zinxhirët e furnizimit më të sigurt mund të jenë politikisht tërheqës, por shpesh nënkuptojnë edhe kosto më të larta për kompanitë dhe konsumatorët.

    Në teori, tregtia e hapur ul kostot dhe zgjeron tregjet. Në praktikë, tarifat, subvencionet dhe kufizimet e eksportit po përdoren gjithnjë e më shpesh për të mbrojtur industritë strategjike. Këto politika mund të sjellin përfitime të brendshme në afat të shkurtër, por nëse shumëfishohen, rrezikojnë të fragmentojnë tregjet dhe të frenojnë rritjen globale. Edhe energjia mbetet një faktor vendimtar. Pasiguria në rrugët detare, konfliktet dhe sanksionet mund të rrisin shpejt kostot e transportit e të energjisë, duke ushqyer inflacionin dhe duke kufizuar hapësirën e bankave qendrore për të ulur normat e interesit. Kështu, rritja ekonomike gjatë takimit në Asheville nuk ishte thjesht një objektiv ekonomik, por një debat për modelin e ardhshëm të globalizimit, do ketë në të ardhmen më shumë rregulla të përbashkëta apo një ekonomi gjithnjë e më e ndarë në blloqe rivale.

    BORXHI DHE ÇEKUILIBRAT

    Një nga temat më të ndjeshme të takimit ishte borxhi sovran. Shumë vende me të ardhura të ulëta dhe të mesme përballen me presion të lartë financiar, ndërsa kostot e huamarrjes janë rritur pas periudhës së normave të larta të interesit në ekonomitë e zhvilluara. Presidenca amerikane ka vendosur në qendër transparencën e borxhit dhe përshpejtimin e proceseve të ristrukturimit të tij.

    Në gjuhën diplomatike, transparenca tingëllon si një çështje teknike. Në praktikë, ajo prek marrëdhëniet mes kreditorëve perëndimorë, institucioneve shumëpalëshe dhe huadhënësve të rinj, veçanërisht Kinës. Çështja nuk është vetëm sa borxh ka një shtet, por kujt i detyrohet, me çfarë kushtesh dhe kush pranon të marrë humbje kur borxhi duhet ristrukturuar. Për vendet që kërkojnë financim, borxhi nuk është vetëm problem kontabël. Ai lidhet me mundësinë për të financuar shërbimet publike, investimet, infrastrukturën dhe stabilitetin social. Ndërsa kreditorët e mëdhenj negociojnë rregullat, shumë ekonomi të brishta vazhdojnë të përballen me kufizime të forta buxhetore.

    Në axhendë ishin edhe çekuilibrat e tepërt globalë, pra diferencat e mëdha në tregti, kursime, prodhim dhe flukse kapitali mes ekonomive kryesore. Tema prek drejtpërdrejt raportet SHBA-Kinë, por edhe tensionet mes vendeve me suficite të mëdha tregtare dhe atyre me deficite të vazhdueshme. Kur këto dallime zgjerohen, ato nuk mbeten vetëm çështje statistikash; shndërrohen në presion politik për tarifa, subvencione dhe rikthim të prodhimit brenda kufijve kombëtarë.

    TREGTIA NËN PRESION

    Takimi i Asheville u zhvillua në një kohë tensionesh të dukshme tregtare. Tarifat, rivaliteti industrial, kufizimet e furnizimit dhe konkurrenca për teknologjitë strategjike vendosin përballë njëra-tjetrës dy logjika, nevojën për rritje globale dhe përpjekjen e shteteve për të mbrojtur industritë e tyre. Ky është paradoksi i momentit. Tarifat dhe subvencionet mund të krijojnë kapacitete prodhuese dhe vende pune në afat të shkurtër, por përdorimi i tyre i gjerë mund të rrisë kostot dhe të fragmentojë tregjet. G20 u krijua pas krizës financiare të vitit 2008 mbi idenë se krizat globale kërkojnë koordinim; sot sfida është ruajtja e vetë mundësisë së bashkëpunimit në një botë më të ndarë. Debati bëhet edhe më i vështirë sepse tregtia nuk shihet më vetëm si shkëmbim mallrash. Ajo lidhet me sigurinë kombëtare, teknologjinë, energjinë, mineralet kritike dhe kontrollin e industrive që do të përcaktojnë konkurrencën e së ardhmes. Për këtë arsye, shumë vende nuk po kërkojnë thjesht tregje më të mëdha, por edhe më shumë autonomi ekonomike.

    HIJA E KONFLIKTEVE

    Ekonomia nuk mund të ndahet nga gjeopolitika. Konfliktet në Lindjen e Mesme, shqetësimet për sigurinë e rrugëve detare dhe ndikimi i tyre mbi energjinë dhe transportin global ishin pjesë e atmosferës së takimit. Çdo goditje ndaj qarkullimit në korridoret strategjike detare mund të rrisë kostot e transportit, të ndikojë te çmimet e energjisë dhe të rikthejë presionin inflacionist në tregjet ndërkombëtare.

    Prania e ministrit rus të Financave, Anton Siluanov, e bëri edhe më të dukshme vështirësinë e ndarjes së ekonomisë nga politika. Kjo prani shkaktoi pakënaqësi te disa përfaqësues dhe e vendosi presidencën amerikane përballë një prove diplomatike që nuk lidhej drejtpërdrejt me normat e interesit apo raportet e borxhit. Kjo tregon natyrën e dyfishtë të G20-s. Nga njëra anë, kemi të bëjmë me një është forum teknik ku diskutohen stabiliteti financiar, monedhat, tregjet dhe rritja ekonomike. Nga ana tjetër, me një hapësirë ku ulen në të njëjtën tryezë shtete me interesa të kundërta mbi luftën, sanksionet, energjinë, teknologjinë dhe tregtinë. Kjo e bën G20-n të domosdoshme, por njëkohësisht e kufizon aftësinë e tij për të prodhuar marrëveshje të thella.

    NJË KONSENSUS I KUFIZUAR

    Në planin zyrtar, presidenca amerikane kërkoi një takim më të përqendruar te rezultate të prekshme dhe te një axhendë prorritjes ekonomike, duke e lidhur forcimin e ekonomive kombëtare me stabilitetin e përgjithshëm ndërkombëtar.

    Megjithatë, debati tregoi se rruga drejt këtij objektivi është shumë më pak e qartë se vetë formula e rritjes ekonomike. Uashingtoni e paraqiti zgjerimin ekonomik si mjetin më të qëndrueshëm për të zbutur barrën e borxheve të akumuluara pas krizës financiare të vitit 2008 dhe pandemisë, ndërsa në të njëjtën kohë kërkoi vëmendje të shtuar ndaj çekuilibrave tregtarë dhe nevojës që Kina të mbështetet më pak te eksportet e më shumë te konsumi i brendshëm. Kjo qasje prek një nyje qendrore të rendit ekonomik aktual. Për SHBA dhe aleatët e saj, suficitet e mëdha tregtare, mbikapacitetet industriale dhe varësia nga disa zinxhirë furnizimi krijojnë rreziqe strategjike. Për Kinën dhe shumë ekonomi në zhvillim, nga ana tjetër, eksportet, investimet industriale dhe aksesi në tregjet e mëdha mbeten mjete vendimtare për zhvillim. Prandaj, thirrja për balancim ekonomik nuk është vetëm teknike por nënkupton një rinegocim të roleve që ekonomitë kryesore kanë ndërtuar në globalizimin e dekadave të fundit.

    Edhe çështja e borxhit e nxori në pah këtë tension. Transparenca më e madhe dhe mekanizmat më funksionalë të ristrukturimit janë objektiva të rëndësishëm, veçanërisht për vendet që përballen me kosto të larta huamarrjeje. Por pa marrëveshje të vërtetë mes kreditorëve kryesorë, institucioneve shumëpalëshe dhe vendeve huamarrëse, rreziku është që ky angazhim të mbetet një parim i pranuar në deklarata, por i kufizuar në zbatim. Vetë fakti që presidenca amerikane e ka vendosur transparencën dhe ristrukturimin e borxhit mes prioriteteve të saj tregon se problemi është tashmë strukturor, jo i përkohshëm.

    PO SHQIPËRIA?

    Shqipëria si vend në prag të anëtarësimit në Bashkimin Europian duhet të konsideroj dhe ballafaqohet me çështjet e diskutuara në G-20-tën. Dhe duke e parë me këtë sy, në këndvështrimin e rritjes ekonomike, duket se ekonomia jonë, për vite ruan një rritje 3-4 %, por duhet më shumë focus te modeli i rritjes, zhvillimi teknollogjik, energjitika dhe investimet e huaja, etj. Sa i përket borxhit publik, ai mbetet nën kontrol në shifrën rreth 50 % të GDP, duke garantuar më shumë stabilitet financiar dhe mënyra të financimit të ekonomisë. Njëherësh, ndikimi i situatës gjeopolitike duhet të na bëjë më vigjilent për zinxhirin e furnizimit dhe të tregtisë, stabilitetit financiar e bankar që, edhe pse vazhdon të jetë i qëndrueshëm, duhet të konsideroj më shumë çështjet e siguriose kibernetike dhe të inteliagjences artificiale, etj.

    Takimi dëshmoi gjithashtu se ekonomia globale nuk mund të ndahet nga siguria dhe gjeopolitika. Konflikti me Iranin, shqetësimet për lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit dhe pasiguria mbi rrjedhën e energjisë e të mallrave strategjike e vendosën çështjen e furnizimeve në qendër të debatit. Bashkimi Evropian, në deklarimin e tij të lidhur me takimin, kërkoi njëkohësisht presion ekonomik ndaj Iranit dhe ruajtjen e lundrimit të lirë e të sigurt në Hormuz.

    Përplasjet mbi praninë ruse e treguan edhe më qartë këtë dimension. Pjesëmarrja e ministrit rus të Financave shkaktoi pakënaqësi te disa delegacione dhe e devijoi vëmendjen nga përpjekja amerikane për ta mbajtur takimin të fokusuar te rritja ekonomike. Dhe kjo nuk është thjesht një çështje protokolli, por është dëshmi se G20 mbetet një forum i domosdoshëm, sepse përfshin fuqitë kryesore të botës, por njëkohësisht një forum me aftësi të kufizuar për të prodhuar konsensus të thellë kur interesat strategjike përplasen.