Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, paralajmëroi të martën se mund ta shkatërrojë Iranin nëse nuk ka një marrëveshje për t’i dhënë fund luftës, por gjithashtu sugjeroi se një marrëveshje mund të arrihet së shpejti mes një shtytjeje diplomatike në Kombet e Bashkuara.
“Kam një vendim të madh për të marrë“, tha Trump në një fjalim në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së në Nju Jork, shkruan Reuters.
“A do të arrihet një marrëveshje me Iranin që do t’i lejojë ata të rindërtojnë dhe të krijojnë një vend shumë më të madh se sa ka qenë ndonjëherë më parë?… Apo duhet ta shkatërroj Republikën Islamike dhe ta bëj shpejt, duke mos u dhënë më kurrë atyre një shans për të vrarë dhe shkatërruar njerëz dhe vende”?
Në një deklaratë të martën, Forcat e Armatosura të Iranit i hodhën poshtë komentet e Trump në OKB si “propagandë“, duke thënë se përgjigja e tyre është “gatishmëri e plotë për të shkaktuar goditje më të rënda, shkatërruese dhe të paparashikueshme ndaj agresorëve”.
Por larg retorikës së zjarrtë, diskutimet vazhduan në përpjekje për t’i dhënë fund konfliktit gati shtatëmujor që filloi me sulme të përbashkëta SHBA-Izrael dhe që që atëherë ka vrarë mijëra njerëz, ka rritur çmimet e naftës dhe ka tërhequr vëmendjen e vendeve fqinje, transmeton Sinjali.
I dërguari amerikan Steve Witkoff në një postim në X tha se Shtetet e Bashkuara dhe Irani u angazhuan në bisedime të gjata të martën në margjinat e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së përmes ndërmjetësve “të cilët lëvizën midis dy palëve gjatë gjithë ditës”.
Ndërmjetësit do të vazhdojnë punën e tyre, shtoi Witkoff, duke thënë se shpresonte që diskutimet e së martës “do të rezultojnë konstruktive dhe premtuese“.
Trump u takua gjithashtu me udhëheqësit e vendeve të Lindjes së Mesme, të cilët janë të etur për të rivendosur transportin detar përmes Ngushticës së Hormuzit, kanali për një të pestën e dërgesave globale të naftës dhe gazit para luftës, por janë të kujdesshëm të mos i japin shumë pushtet rivalit të tyre të hershëm, Iranit.
Shumë prej tyre gjithashtu strehojnë baza të mëdha ushtarake amerikane që janë sulmuar vazhdimisht nga Irani gjatë gjithë luftës.”Ne mendojmë se situata me Iranin mund të përfundojë menjëherë pas zgjedhjeve të mesit të mandatit (të 3 nëntorit), ndoshta edhe më parë. Nuk e di. Nuk i dihet kurrë”, tha Trump ndërsa takohej me udhëheqësit.
Manovrimi diplomatik vjen në një kohë kur Trump përballet me presion në shumë fronte rritjen e kostove të energjisë në vend, një konflikt rajonal në zgjerim jashtë vendit dhe zgjedhjet e mesit të mandatit gjashtë javë larg që mund të riformësojnë pozicionin e tij politik. Nëse bisedimet prodhojnë një marrëveshje ose lufta përshkallëzohet më tej, ka pasoja për tregjet globale të naftës, sigurinë e Gjirit dhe miliona iranianë.
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, u takua me Kryeministrin e Katarit, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, i cili ka kaluar muaj duke u përpjekur të qetësojë konfliktin, njoftoi agjencia shtetërore e lajmeve të Katarit.
Një zyrtar i lartë iranian tha se Teherani mund ta rihapë Ngushticën e Hormuzit brenda ditësh nëse SHBA-të lehtësojnë presionin ushtarak dhe heqin bllokadën ndaj porteve iraniane.
Zyrtari i lartë iranian i tha Reuters se Teherani ia kishte përcjellë propozimin e tij të fundit Uashingtonit nëpërmjet ndërmjetësve javën e kaluar dhe mund ta rihapte ngushticën për anijet e Gjirit brenda shtatë ditësh nëse plotësohen kërkesat e tij.
Në një kujtesë për qëndrimin e vendosur të Iranit deri më tani, Kryetari i Parlamentit Mohammad Baqer Qalibaf, i cili kryesoi ekipin negociator të Iranit në bisedimet e mëparshme, tha se Irani nuk do të dorëzohej kurrë: “Trump duhet ta kuptojë se nuk mund t’ia imponojë pushtetin e tij popullit iranian dhe forcave të tij të armatosura”.
Zgjerimi i konfliktit rajonal
Në tryezën e takimit të shteteve të Gjirit me Trumpin është një propozim i Katarit për një kornizë të përbashkët sigurie që përfshin Iranin dhe shtetet arabe të Gjirit, thanë burime rajonale. Një burim tha se Irani po e shqyrtonte propozimin.
Al Thani ka thënë se çdo marrëveshje e tillë do të duhet të ofrojë garanci sigurie për shtetet e Gjirit dhe të zgjerojë ndërvarësinë ekonomike me Iranin.
Arabia Saudite, më e madhja nga shtetet e Gjirit, është përfshirë më thellë në luftë këtë muaj, ndërsa luftëtarët Huthi të lidhur me Iranin kanë përparuar në Jemen, duke i shpartalluar forcat e qeverisë së mbështetur nga Arabia Saudite dhe duke kërcënuar eksportet e naftës saudite përmes Detit të Kuq.
SHBA-të, të cilat bombarduan Houthi-t për dy muaj vitin e kaluar, deri më tani kanë refuzuar thirrjet e përsëritura nga Princi i Kurorës i Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman, për t’u ribashkuar në luftë. The New York Times raportoi se Trump anuloi sulmet amerikane kundër Houthi-ve të dielën në minutën e fundit.
I pyetur pse Uashingtoni ishte përmbajtur nga sulmi ndaj Huthëve, Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, tha se Shtetet e Bashkuara do ta mbështesin gjithmonë Arabinë Saudite, duke shtuar: “Megjithatë, ky është një konflikt shumë i rrezikshëm dhe kompleks që ekziston paraprakisht… Ne kemi një histori me Huthitët gjithashtu, dhe kjo është diçka që nuk duam ta shohim të ndikohet”.
Tregjet e naftës gjetën njëfarë lehtësimi të martën pasi burime i thanë Reuters se Arabia Saudite kishte rinisur operacionet në tubacionin e saj Lindje-Perëndim dhe mund të rifillonte eksportet nga porti i Yanbu-së në Detin e Kuq brenda disa orësh, megjithëse me vëllime të reduktuara.
Tubacioni, rruga kryesore e eksportit të Arabisë Saudite që anashkalon ndërprerjet e kohës së luftës në Ngushticën e Hormuzit, ishte mbyllur pas sulmeve të këtij muaji për të cilat Riadi fajësoi grupet e mbështetura nga Irani në Irak.
