Category: Lajme

CDU e CSU të hënën kanë njoftuar për emrat e qeverisë së re. Johann Wadephul është Ministri i ri i Jashtëm – i pari kristjandemokrat në këtë post në pothuajse 60 vjet.

Deutsche Welle raporton se Wadephul është njohës i mirë i Ballkanit.

Ai ka qenë drejtues i grupit të punës për Ballkanin Perëndimor në grupin parlamentar CDU/CSU në Bundestag.

Cka mund të pritet nga Wadephul si njohës i Ballkanit, si do të sillet ai ndaj vendeve të Ballkanit Perëndimor?

DW ka kthyer një deklaratë të Wadephul në vitin 2022 gjatë vizitës së kancelarit Olaf Scholz në Beograd. Ai e kishte quajtuar “amatoreske” qasjen e kancelarit.

“T’i thuash presidentit serb në një konferencë të madhe për media se parakusht për gjithçka është njohja e Kosovës sipas të drejtës ndërkombëtare- çka do të ishte e dëshirueshme kjo dihet- por kjo duhet të jetë në fund të procesit. Tani për Serbinë procesi është vështirësuar për shkak të kësaj mënyrë amatoreske”, tha ai.

DW raporton se me Wadephul ministër të jashtëm ka mundësi për “një kthim te politika më e balancuar mes Kosovës dhe Serbisë”.

Deputeti i partisë së Gjelbër, Boris Mijatoviç, tha për DW, se pret që Wadelphul të angazhohet për demokracinë dhe sundimin e ligjit dhe që Gjermania të mos i hapë rrugë regjimeve autoritare drejt BE’së.

Komuna e Prishtinës ka shënuar Ditën Ndërkombëtare të Zjarrfikësve me një aktivitet të veçantë, ku kryetari Përparim Rama vlerësoi përkushtimin e zjarrfikësve dhe njoftoi për investimet e fundit në pajisje dhe mirëqenie të tyre, raporton Ekonomia Online.

Rama bëri të ditur se Komuna ka ndërmarrë hapa konkretë, përfshirë sigurimin e shujtave ditore dhe organizimin e fizioterapisë si mbështetje për mirëqenien fizike të zjarrfikësve.

“Zjarrfikësit tanë janë 24 orë në dite 365 ditë në vite janë të gatshëm qe ti ndihmojnë qytetit tonë, qytetarëve, vendit tonë. Ne si kryeqytet kemi bërë investime të shumta tash, psh mendojmë që zjarrfikësit tanë që të jenë sa të më gatshëm duhet edhe ne duhet të mbrojmë mirëqenin e tyre. Për herë të parë keni organizo fizioterapisë dhe shujta ditore që me pasur një pikë ndihmëse për ta. Në buxhetin tonë kemi buxhetor edhe për pajisje të reja si kampin sulmues dhe pajisje të tjera për të mirën e tyre. Kërkoj që të kemi iniciativë shtresë nga niveli qendror, për zjarrfikës të ri, të cilëve u ka munguar zjarrfikës të ri, janë 26 të ri shtesë por mungojnë edhe 44 tjerë”,, theksoi Rama.

Malë Gashi nga Brigada e Zjarrfikësve në Prishtinë tha se kjo ditë është një moment për të nderuar jo vetëm ata që humbën jetën në krye të detyrës, por edhe për të vlerësuar sakrificën e përditshme të zjarrfikësve kudo në botë.

“Është ditë për të përkujtuar dhe për të nderuar të gjithë zjarrfikësit anembanë botës që kanë humbur jetën në kryerjen e detyrave mirëpo kjo nuk është për të nderuar vetëm ata është për të nderuar sakrificën e përditshme qe e japin zjarrëëfiksat kudo që janë ata. Sot kjo ditë ka të bëjë me çështjen e senzibilimzimt të qytetarëve për të parë edhe qytetarët të gjitha kapacitetet tona, dhe të jemi të gatshëm për të gjitha situatat. Mund të bëhet më shumë por ky shërbim do ta arrijë vendin e vet, investimi në këtë shërbim ka të bëjë për ruajtjen e njerëzve”, ka thënë Gashi.

Presidentja Vjosa Osmani është pritur me “nderimet më të larta shtetërore” në aeroportin Brunei Darussalam.

Ajo tha se u ftua të shkonte atje nga Sulltani.

“Pritja me nderimet më të larta shtetërore ushtarake në aeroportin e Brunei Darussalam, e ftuar nga Sulltani i Bruneit për vizitë shtetërore. Kjo është vizita e parë ndonjëherë e kreut të shtetit të Kosovës në këtë shtet mik të Azisë Juglindore. Faleminderit për mikpritjen! Terima Kasih! “, shkroi Osmani në Facebook, duke ndarë pamje nga pritja.

Vendimi i Qeverisë së Malit të Zi për ndarjen e ndihmës financiare për familjet e viktimave civile të luftërave të viteve ’90 është historik dhe me rëndësi të madhe për përballjen me të kaluarën, por nuk i ka përfshirë familjet e të gjitha viktimave.

Ky është vlerësimi i përbashkët i organizatës Aksioni për të Drejtat e Njeriut (HRA), Komitetit të Juristëve të Malit të Zi për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Shoqatës “Shtërpcë – Kundër Harresës”.

Shoqëria civile thotë se shteti ka një detyrim moral edhe ndaj viktimave të krimeve të luftës në Kalugjerski Laz, ku Ushtria e Jugosllavisë qëlloi mbi një kolonë refugjatësh nga Kosova dhe vrau 21 persona.

Qeveria e Malit të Zi ka vendosur që ndihma të ndahet për gjithsej 16 familje të viktimave të rasteve të deportimit të refugjatëve nga Bosnja dhe Hercegovina në vitin 1992, të rrëmbimit në Shtërpcë (në Bosnje) në vitin 1993, si dhe të bombardimeve të NATO-s në Murinë dhe Tuz në vitin 1999.

Familjeve do t’u ndahen nga 100 mijë euro, duke korrigjuar kështu një padrejtësi disadekadëshe dhe duke konfirmuar përkushtimin e Malit të Zi për njohjen e të drejtave të të gjitha viktimave të luftës, thuhet në vendimin e Qeverisë.

Dëmshpërblim për të gjitha viktimat civile të luftës

Megjithatë, sektori civil thotë se nuk është e qartë pse Qeveria ka lënë jashtë familjet e viktimave të tjera civile të luftës.

Duhet të dëmshpërblehen edhe viktimat e zhdukjeve me dhunë në Kosovë dhe në Bosnje e Hercegovinë, si dhe rastet e vrasjeve dhe dëbimeve në Bukovicë, thotë Tea Gorjanc Prelleviq nga HRA.

“Ato janë gjithashtu familje të viktimave civile të luftës, statusi i të cilave është njohur me ndryshimet e fundit ligjore, dhe që kanë pasur ose ende kanë shtetësinë e Malit të Zi”, thotë Gorjanc Prelleviq për Radion Evropa e Lirë.

Miratimi i ndryshimeve në Ligjin për Mbrojtjen e Veteranëve dhe Invalidëve të Luftës në shkurt të këtij viti ka mundësuar që familjet e viktimave civile të luftës të kërkojnë dëmshpërblim.

Sipas ligjit, viktimë civile e luftës konsiderohet një person civil i vrarë apo i zhdukur gjatë konflikteve të armatosura në territorin e ish-Jugosllavisë pas 17 gushtit 1990, që kishte shtetësinë e ish-RSFJ-së.

Dëmshpërblimet janë të parashikuara për anëtarët e familjeve të viktimave që kanë shtetësi malazeze.

Sipas të dhënave të HRA-së, Mali i Zi duhet të dëmshpërblejë së paku edhe nëntë familje të tjera.

Gorjanc Preleviq shton se shteti ka një detyrim moral edhe ndaj viktimave të krimeve të luftës në Kallugjerski Laz, ku Ushtria e RFJ-së qëlloi mbi një kolonë refugjatësh nga Kosova dhe vrau 21 persona.

Për shkak të mangësive në hetime dhe procedurat penale, gjatë të cilave nuk u përcaktua përgjegjësia për këtë krim, gjykatat i hodhën poshtë të gjitha kërkesat për dëmshpërblim si të parashkruara.

Edhe sipas evidencës së Komitetit të Juristëve për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut ka ende disa familje që duhet të dëmshpërblehen, thotë kryetari i këtij komiteti, Velija Muriq.

Ai përmend rastin e familjes Ibrahimaj nga Peja, e cila vitet e fundit jeton në Rozhajë.

Në Kallugjerski Laz humbën jetën katër anëtarë të kësaj familjeje, të cilët në atë kohë kishin shtetësi të përbashkët të Serbisë dhe Malit të Zi, thotë Muriq për Radion Evropa e Lirë.

Ai përmend edhe rastin e djaloshit Senad Daciq, i cili humbi jetën nga shpërthimi i bombave kasetore në fshatin Besnik afër Rozhajës, të hedhura nga avionët e ushtrisë së Serbisë dhe Malit të Zi në prill të vitit 1999.

“Kjo familje nuk ndryshon në asgjë nga viktimat në Murinë. I vetmi dallim është se viktimat në Murinë u vranë nga avionët e NATO-s, ndërsa këtu kemi të bëjmë me ushtrinë e Serbisë dhe Malit të Zi”, thotë Muriq.

Në Murinë humbën jetën gjashtë civilë, përfshirë tre fëmijë, ndërsa katër të tjerë u plagosën. Familjet e tyre janë përfshirë në vendimin për dëmshpërblim.

“Vendim edhe pozitiv, edhe zhgënjyes i Qeverisë”

Radio Evropa e Lirë ka kontaktuar disa nga familjet që nuk janë përfshirë në vendimin e Qeverisë.

Ellsana Nurkoviq, e bija e një të zhdukuri në Kosovë, thotë se këtë vendim e sheh njëkohësisht si pozitiv dhe zhgënjyes.

“Ligji që njeh disa persona si viktima të luftës nga ana e shtetit është një hap shumë i madh dhe pozitiv. Por nga ana tjetër, fakti që jo të gjithë janë përfshirë dhe që dikush duhet të provojë se është apo jo viktimë – është poshtërues dhe degradues”, thotë ajo për Radion Evropa e Lirë.

Ajo është njëra nga gjashtë vajzat e Halit Nurkoviq nga Rozhaja, i cili në korrik 1999, pas përfundimit të bombardimeve të NATO-s, nisi një udhëtim drejt Kosovës me kolegun e tij Dervish Muriq për të transportuar një pasagjere.

Ata u panë për herë të fundit afër Pejës, pas së cilës humbi çdo gjurmë e tyre. Dy dekada e gjysmë më vonë, familja ende nuk di asgjë për fatin e Halitit.

Përpjekjet për të gjetur të vërtetën përmes institucioneve të Malit të Zi, Kosovës dhe ndërkombëtarëve, kanë qenë kryesisht pa përgjigje.

“Tani duhet të luftosh për të dëshmuar që i përket asaj kategorie [të personave që marrin dëmshpërblim] dhe kjo e bën gjithë procesin shumë të vështirë”, thotë Elsana.

Sllavica Silanoska, bashkëshortja e një të rrëmbyeri në Kosovë, beson se me këtë vendim Qeveria ka përfshirë fillimisht viktimat që kanë humbur jetën në territorin e Malit të Zi.

“Besoj se do të ketë dëmshpërblim për të gjitha viktimat, se do të vijë radha edhe për ne, sepse nëse fillojnë të ndajnë viktimat, atëherë gjithçka e humb kuptimin”, thotë Silanoska për Radion Evropa e Lirë.

Bashkëshorti i saj, Slavolub Ristiq, një serb nga Kosova, u rrëmbye në Gjilan në korrik të vitit 1999. Pasi kishin ikur përkohësisht në Mal të Zi, ai ishte kthyer në Kosovë për të aplikuar për një vend pune.

Për gjashtë vjet nuk dihej asgjë për fatin e tij, deri kur më 2005 u konfirmua se kishte vdekur, dhe një vit më pas u varros në Vranjë, thotë ajo.

Ajo dhe i biri, i lindur në Kotor në vitin 1997, jetojnë në Mal të Zi dhe kanë shtetësi malazeze.

Organizatat e shoqërisë civile kanë paralajmëruar se do të kërkojnë nga ministria përgjegjëse që të përfshijë në vendim edhe familjet e tjera të viktimave civile të luftës.

“Shpresojmë që respektimi i të drejtave të tyre në Mal të Zi të bëhet shembull për vendet e tjera të rajonit, për vendime të ngjashme që do të përfshijnë të gjitha familjet e viktimave të krimeve të luftës”, thuhet në fund të deklaratës së përbashkët të HRA-së, Komitetit të Juristëve dhe Shoqatës “Shtërpcë”.

Shëndeti mendor në vendin e punës konsiderohet një aspekt i rëndësishëm i mirëqenies së punëtorëve pasi ndikon direkt në produktivitetin dhe atmosferën e punës.

Në një botë gjithnjë e më dinamike dhe të mbingarkuar me ritme të shpejta pune, rëndësia e ruajtjes së shëndetit mendor është shumë e rëndësishme.

Ekspertët e shëndetit mendor theksojnë se shtypja e emocioneve, mungesa e empatisë dhe mbingarkesa me përgjegjësi, ngarkesat emocionale dhe mendore, që shpesh burojnë nga jeta personale, përzihen me sfidat profesionale, duke ndikuar në performancën, motivimin dhe mirëqenien e individit.

Psikologu Kristian Halilaj thotë për KosovaPress, se ruajtja e marrëdhënieve të shëndetshme ndër-njerëzore dhe kujdesi për shëndetin mendor janë thelbësore, pasi mungesa e këtij kujdesi sjell pakënaqësi, rënie të produktivitetit dhe nevojë për pushim nga puna.

Halilaj thekson se njeriu është i ndërlidhur ngushtë me emocionet, ndjenjat dhe mendimet, dhe nëse nuk arrin t’i kontrollojë, kjo çon në mungesa produktiviteti.

Ndërsa një aspekt tjetër me rëndësi për shëndetin mendor, psikologu Yll Avdijaj thekson limitet dhe kufijtë personal që individi duhet t’ia vendosë vetes sidomos në raport me familjen dhe profesionin.

Avdijaj thotë se produktiviteti në punë varet nga ambienti, kolegët dhe natyra e punës, por edhe dëshira.

Ndryshe, OBSH thotë se shëndeti mendor është një gjendje e mirëqenies mendore që u mundëson njerëzve të përballen me streset e jetës, të realizojnë aftësitë e tyre, të mësojnë mirë dhe të punojnë mirë dhe të kontribuojnë në komunitetin e tyre.

Në çdo kohë, një grup i ndryshëm faktorësh individualë, familjarë, komuniteti dhe strukturorë mund të kombinohen për të mbrojtur ose dëmtuar shëndetin mendor.

Megjithëse shumica e njerëzve janë elastikë, njerëzit që janë të ekspozuar ndaj rrethanave të pafavorshme – duke përfshirë varfërinë, dhunën, paaftësinë dhe pabarazinë – janë në rrezik më të lartë për të zhvilluar një gjendje të shëndetit mendor, paralajmëron OBSH.

Shumë kushte të shëndetit mendor mund të trajtohen në mënyrë efektive me kosto relativisht të ulët, megjithatë sistemet shëndetësore mbeten në mënyrë të konsiderueshme të pamjaftueshme dhe boshllëqet e trajtimit janë të gjera në të gjithë botën.

Kujdesi për shëndetin mendor shpesh është i dobët në cilësi kur ofrohet. Njerëzit me probleme të shëndetit mendor shpesh përjetojnë gjithashtu stigmë, diskriminim dhe shkelje të të drejtave të njeriut.

Një nga zhvillimet më të bujshme të botës së biznesit në Ballkan ka marrë një kthesë dramatike. Kompania ruse, e cila vetëm vitin e kaluar kishte penguar ngarkimin e mbi 60 kontejnerëve të mallrave të biznesmenit Bledian Ramadani në një nga portet kryesore të rajonit, ka shpallur falimentimin dhe është tërhequr përfundimisht nga tregjet ballkanike.

Pikërisht një vit më parë, kjo kompani kishte ndërmarrë një veprim të paprecedent – duke përdorur ndikimin në portin ku operonte, ajo pengoi ngarkimin e mallrave të kompanisë së Ramadanit, duke bllokuar mbi 60 kontejnerë për disa ditë dhe duke i shkaktuar humbje të konsiderueshme.

Burime të afërta me industrinë konfirmojnë se kjo kompani, që për vite me radhë kishte kontroll të fuqishëm mbi importin e xhamit dhe materialeve ndërtimore nga Rusia drejt Evropës Juglindore, Dje ajo ka dorëzuar dokumentet për falimentim në të paktën tre shtete të Ballkanit.

Kjo ndodh vetëm pak muaj pasi ajo humbi një sërë kontratash strategjike dhe ndikimi i saj u zbeh ndjeshëm në rajon. Megjithatë, situata duket se ka ndryshuar me shpejtësi. Burime të ndryshme tregojnë se Ramadani ka reaguar me vendosmëri dhe ka ndërmarrë një ofensivë të heshtur ekonomike, duke shfrytëzuar rrjetin e tij të fuqishëm të furnizuesve dhe partnerëve në Evropë dhe Azi.

Në disa raste, është raportuar se ai ka siguruar kontrata të reja me çmime agresive, çka ka bërë që kompania ruse të humbë pozicionet e saj. Në një deklaratë të fundit për media lokale në Rusi, përfaqësues të kompanisë së falimentuar kanë pohuar: “Kjo është hakmarrje shqiptare drejtpërdrejtë e klanit të Ramadanit ndaj nesh. Ata e shijuan ëmbël poshtërimin në port vitin e kaluar dhe sot na e kthyen keq.”

Deklarata u pasua nga akuza të paqarta për presion ekonomik dhe politik nga qarqe të lidhura me Ramadanin në disa vende të rajonit. Analistët shohin këtë zhvillim si një prej shembujve më të qartë të zhvendosjes së fuqisë ekonomike në Ballkan – nga duart e aktorëve të huaj drejt atyre lokalë, të mirëorganizuar dhe me lidhje të fuqishme rajonale.

Ramadani, tashmë i njohur për investimet në energji, logjistikë dhe xham, pritet të zgjerojë edhe më tej rrjetin e tij, pas kësaj fitoreje të heshtur. Një gjë është e sigurt: beteja në port ishte vetëm fillimi. Tani, loja është në duart e tij, bënë të ditur Bledian Ramadani.

Qeveria në Kosovë duhet të mendojë për shembullin e Bosnje dhe Hercegovinës që të mos ketë kufizim kohor për aplikim për statusin e viktimës së dhunës seksuale, thotë Sabiha Husiq, drejtoreshë e organizatës “Medica Zenica”.

Ajo e konsideron thelbësore një gjë të tillë, meqë thotë se nuk dihet asnjëherë se kur është gati një e mbijetuar që të aplikojë për pension.

Në një intervistë për KosovaPress, Husiq flet për drejtësi dhe rëndësinë e ndëshkimit të këtij krimi, për çka thotë se duhet të krijohet atmosferë e mirë që viktimat e dhunës seksuale të dëshmojnë atë që iu ka ndodhur.

Sabiha Husiq, e cila udhëheq organizatën më të vjetër të grave në Bosnje, thotë se të mbijetuarit e dhunës seksuale në BeH vazhdojnë të mbajnë të heshtur ngjarjen traumatike.

Ajo thekson se shumë të mbijetuar kanë vendosur pas tri dekadave që të aplikojnë për statusin e viktimës së dhunës seksuale.

Në intervistën për KosovaPress, ajo thotë se të mbijetuarit e dhunës seksuale duhet të rrëfejnë pa turp për ngjarjen traumatike.
Gjatë luftës në Bosnje dhe Hercegovinë, siç thotë ajo, janë dhunuar seksualisht rreth 50 mijë gra e vajza të reja.

Numri i personave të përdhunuar gjatë luftës së fundit në Kosovë nuk dihet, por raportet flasin për rreth 20 mijë. Historitë e tyre nuk dihen pasi të mbijetuarit ende i druhen stigmës e paragjykimit dhe vazhdojnë të zgjedhin heshtjen.

Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani-Sadriu dhe Zotëria i Parë, Prindon Sadriu, kanë udhëtuar për Brunei, të ftuar nga Madhëria e Tij Sulltan Haxhi Hassanal Bolkiah, Sulltan i Bruneit, për vizitë shtetërore, duke shënuar vizitën e parë ndonjëherë të kreut të shtetit të Kosovës në këtë shtet të Azisë Juglindore.

Gjatë vizitës shtetërore në Brunei Darussalam, Presidentja Osmani do të pritet me nderime të larta shtetërore dhe do të zhvillojë takime me Madhërinë e Tij, Sulltan Bolkiah, në rezidencën zyrtare Istana Nurul Iman.

Gjatë kësaj vizite shtetërore, Madhëria e tij Sulltani i Bruneit dhe bashkëshortja e tij, Madhëria e saj Raja Isteri Pengiran Anak Hajah Saleha, do të shtrojnë banket shtetëror në nder të vizitës së Presidentes dhe Zotërisë së Parë.

Gjatë kësaj vizite, në Universitetin e Brunei Darussalam, Presidentja Osmani do të flasë para korit diplomatik, studentëve dhe stafit akademik. Në Brunei Darussalam, Presidentja Osmani do të takohet dhe me anëtarë të tjerë të familjes mbretërore dhe të kabinetit qeveritar, si dhe do të vizitojë edhe disa nga monumentet më të njohura kulturore të këtij shteti.