Category: KULTURË

Demir RESHITI

Mbyllja e kufirit ndërmjet ish-Jugosllavisë dhe Shqipërisë në vitin 1947 ka qenë një ngjarje që ka pasur ndikim të thellë dhe të dhimbshëm në jetën e shumë familjeve shqiptare. Ky kufi, që ndante territoret shqiptare të Kosovës dhe të Maqedonisë nga Shqipëria, u vendos pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore. Para vitit 1947, shumë familje shqiptare jetonin në zona ku kufijtë e shteteve nuk ishin të qarta. Mbyllja e kufirit dhe vendosja e masave të rrepta për kalimin e tij solli përçarje dhe vuajtje të mëdha duke krijuar një ndarje të dhembshme dhe shpesh të pashmangshme.

Për shumë shqiptarë që jetonin në zona të ndryshme nga të dy anët e kufirit, kjo ndarje përfaqësonte më shumë sesa një ndryshim të thjeshtë territorial; ajo ishte një ndarje e thellë emocionale dhe familjare. Shumë njerëz humbën kontaktin me të afërmit e tyre, të cilët ndodheshin në anën tjetër të kufirit. Vizitat dhe komunikimi ishin të pamundura, dhe shumë familje u detyruan të jetonin në kushte të ngurta dhe të paqartë për dekada të tëra.

Shkrimtarët që i janë qasur kësaj teme, shpesh e kanë përshkruar këtë ndarje si një tragjedi personale dhe kolektive. Ata kanë përshkruar historitë e individëve që janë ndarë nga të dashurit e tyre duke u përballur me shumë sfida për të ruajtur lidhjet familjare dhe vëllazërore. Historitë e tyre shpesh janë të mbushura me ndjenja të humbjes dhe ndarje, por gjithashtu tregojnë përpjekjet e tyre për të ruajtur lidhjet dhe kujtimet e ndara.

Janë shumë ngjarje të dhimbshme të ndarjes, në të shumtën e rasteve të treguara nga protagonistë që i kanë përjetuar vetë ato ndarje e që i kanë përcjellë te lexuesit shkrimtarë e publicistë që kanë pasur njohje të drejtpërdrejtë me protagonistët e tyre. I tillë është edhe shkrimtari dibran Nuri Koleci i cili këto ditë ka botuar monodramën “Unë jam unë” brenda së cilës është edhe monodrama tjetër e titulluar “Edhe unë jam unë” e që janë kronologjikisht të lidhura njëra me tjetrën, që përshkruajnë fatin tragjik dhe vuajtjet që iu shkaktoi ndarja dy personazheve të tija (mund të themi reale) Shpend Gurit dhe të dashurës së tij Dritës të cilët rrëfejnë në vetën e parë dramën që ua ka shkaktuar mbyllja e kufirit…

Shpend Guri dhe Drita, protagonistë të kësaj monodrame, janë jo vetëm personazhe, por gjithashtu edhe përfaqësues të shumë individëve që kanë përjetuar ndarjen e papritur të familjeve dhe dashurive të tyre për shkak të kufijve politikë.

Në një periudhë kur ndarjet politike kanë formuar dhe shpesh kanë shkatërruar jetët e individëve, vepra e shkrimtarit Nuri Koleci ofron një pasqyrë të thellë dhe të ndjeshme mbi tragjeditë e shkaktuara nga mbyllja e kufirit ndërmjet ish-Jugosllavisë dhe Shqipërisë në vitin 1947. Monodrama “Unë jam unë”, është një dëshmi e fuqishme e pasojave emocionale dhe njerëzore të kësaj ndarje të dhimbshme.

Përmes një stili të pasur dhe emocional, Koleci e ndihmon lexuesin të ndiejë dhe të kuptojë thellësinë e dhimbjes së personazheve të tij, duke përdorur një narrativë të fuqishme dhe të drejtpërdrejtë. “Unë jam unë” nuk është vetëm një histori personale, por një reflektim i përjetshëm mbi ndikimin e politikës në jetën e individëve dhe mbi fuqinë e lidhjeve njerëzore që mund të mbijetojnë edhe përballë ndarjeve më të ashpra. Kufiri, në këtë rast, nuk është vetëm një vijë gjeografike, por një barriere që ndan të njëjtën botë dhe krijon trauma të thella dhe ndarje të dhunshme. Ky kufi është simbol i ndarjeve që përjetojnë njerëzit, si në nivelin e individëve ashtu edhe në nivelin e komuniteteve dhe shteteve.

Personazhi kryesor i pjesës së parë të monodramës, është Shpend Guri, një njeri që përjeton një krizë të thellë identiteti dhe vetmie pas ndarjes nga e dashura e tij, Drita. Ai është një figurë komplekse që përfaqëson të gjitha vuajtjet dhe mundimet e individëve që janë prekur nga kufijtë dhe regjimet autoritare. Shpendi është një njeri që ka kaluar nëpër shumë vuajtje dhe trauma, përfshirë burgosjen dhe internimin. Ai është i mbërthyer në një ekzistencë të tërhequr dhe të mbushur me ngjarje të trishtueshme dhe të dhimbshme.

Në performancën e tij, Shpendi paraqitet si një individ që është ndarë nga çdo lidhje shoqërore dhe emocionale, duke jetuar në një gjendje të përhershme vetmie. Ai është përshkruar si një burrë i moshës së mesme, me një pamje që reflekton përvojat e tij të jetës dhe trauma të ndryshme. Interpretimi i tij është i mbushur me emocione të thella dhe shpesh arrin në një qasje groteske dhe ironike ndaj jetës së tij dhe fatit të tij tragjik.

Monodrama është ndërtuar në një formë të thjeshtë dhe të drejtpërdrejtë, duke përdorur monologun për të shprehur ndjenjat dhe mendimet e protagonistit. Pjesa më e madhe e veprës është e përqendruar në përvojat dhe reflektimet e Shpendit, të cilat janë të pasuruara me ndjenja të forta dhe një gjuhë të pasur që ndihmon në krijimin e një atmosfere të ngarkuar emocionalisht. Teksti është i mbushur me ironi dhe groteskë, duke pasqyruar ndjenjat e trishtimit dhe zemërimit të protagonistit ndaj sistemit dhe ndarjeve që ka përjetuar.

Shpendi përballet me një konflikt të thellë identiteti dhe me ndjenjën e të qenit një “person i pa dëshiruar” në të dy anët e kufirit. Kjo ndjenjë është e theksuar nga përjetimet e tij në Shqipëri dhe Jugosllavi dhe ndjenjat e mospranimit dhe dëshirës për të përjetuar dashurinë dhe respektin. Ai shfaq një ndjenjë të thellë të trishtimit dhe zemërimit ndaj sistemit politik dhe shoqëror që e ka ndaluar dhe e ka përjashtuar.

Shprehjet ironike janë të pranishme në monodramë, veçanërisht kur Shpendi përdor humorin për të përshkruar situatat e tij tragjike. Ky përdorim i ironisë ndihmon në theksimin e absurditetit të situatës së tij dhe në ndihmën e audiencës për të kuptuar tensionin dhe përpjekjet e tij për të kapërcyer këto vështirësi.

Shpendi shpreh një ndjenjë të thellë dëshpërimi dhe të humbjes së identitetit, duke reflektuar mbi përvojat e tij në burg dhe mënyrën se si është stigmatizuar nga shoqëria dhe vetë sistemi. Ai ndjen se nuk është i dënuar nga populli, por nga shteti, dhe ky dënim është më i rëndë për të.

Ushujzat janë një metaforë për pushtetin dhe korrupsionin që përhapet në shoqëri. Shpendi përdor këtë metaforë për të ilustruar si këto “ushujza” ndikojnë në çdo aspekt të jetës dhe se si ato e konsumojnë shpirtin dhe shëndetin e njerëzve. Në këtë pjesë, ushujzat janë një simbol i makthit dhe e keqes që përhapet nëpër shoqëri dhe individë.

Pjesa e parë e monodramës “Unë jam unë” përmbyllet me një pasqyrë të trishtueshme të fundit të jetës së Shpendit, duke treguar se si ai ka kaluar në një gjendje çmendurie dhe është lënë në harresë. Ky përfundim i tragjik është një reflektim i thellë mbi pasojat e sistemit totalitar dhe ndikimin e tij në individin dhe shoqërinë. Shpend Guri, si personazh, është një simbol i përjetimeve të ashpra dhe të dështimeve të një sistemi që ka lënë plagë të thella në individë dhe shoqëri.

Pjesa e dytë e monodramës e titulluar “Edhe unë jam unë” vazhdon të eksplorojë tematikën e dhimbshme të dashurisë dhe pengesave që i vendosen individëve për të realizuar ëndrrat e tyre në një kontekst historik dhe kulturor të ngarkuar. Monodrama përqendrohet në përjetimet e Dritës, një vajzë nga një fshat shqiptar pranë kufirit me ish-Jugosllavinë, dhe thekson ndikimin e kufirit dhe sistemit autoritar mbi jetët e individëve dhe marrëdhëniet e tyre personale.

Drita përballet me realitetin e ashpër të një shoqërie patriarkale dhe të një sistemi që i refuzon aspiratat dhe dëshirat e saj. Historia e saj pasqyron tensionet mes traditës dhe dëshirës individuale, si dhe ndikimin e sistemit totalitar mbi jetën personale.

Përpjekjet e Dritës për të kaluar kufirin dhe për të qëndruar me Shpendin janë të pamundura dhe dështojnë, duke ilustruar peshën dhe kufizimet që imponohen mbi individët nga forcat që ata nuk mund të kontrollojnë. Të dy personazhet përjetojnë ndarje dhe humbje të thella që ndodhin për shkak të strukturave politike dhe sociale që i rrethojnë.

Në përgjithësi, pjesa e dytë e monodramës “Edhe unë jam unë” thekson dhe ndihmon në kuptimin e dhimbjes dhe vuajtjeve që vijnë si rezultat i ndarjeve të dhunshme dhe pengesave që imponohen nga strukturat politike të kohës. Monologu i Dritës është një eksplorim emocional i thellë i një vajze që po përjeton një martesë të imponuar, e cila e gjen atë të ngujuar në një situatë ku nuk ndjen asnjë lidhje personale me burrin e ardhshëm. Ky fragment pasqyron tensionet dhe dilemën e saj të brendshme në një mënyrë shumë të ndjeshme dhe të fuqishme. Vajza është e shqetësuar, e trishtuar dhe e dëshpëruar për situatën e saj. Ajo ndihet e detyruar të largohet nga shtëpia dhe familja e saj për të hyrë në një marrëdhënie që nuk e ka zgjedhur. Dhimbja e saj është thelbësore dhe përhapet në të gjithë monologun. Ajo është në një gjendje të thellë të panikut dhe mosbesimit në të ardhmen e saj. Ndjenja e pafuqisë dhe frikës për të ardhmen e saj është e dukshme, dhe ajo ndjen se ka humbur çdo mundësi për të qenë e lumtur.

Drita e thekson se nuk është në përputhje me dëshirat dhe ëndrrat e saj, dhe kritikon rolin e babait dhe shoqërisë në ndarjen e saj nga dashuria e saj e vërtetë. Ndjenja e saj për tradhti dhe pafuqie është e thellë dhe komplekse, dhe ajo ndjen se është një viktimë e rrethanave që e kanë detyruar të ndjekë një rrugë që nuk e ka zgjedhur vetë. Në përgjithësi, ky monolog është një shprehje e fuqishme e konflikteve emocionale dhe shoqërore, duke ofruar një pamje të thellë në jetën e një vajze që përballet me sfida të mëdha në një shoqëri të rreptë.

Në fund, Drita arrin në një pikë ku përfundon të pranojë fatin e saj dhe humbjen e çdo shprese për ndonjë ndryshim të mundshëm. Ky pranim është një reflektim i shpresës së humbur dhe i dhimbjes së përjetuar për shumë gra të tjera që janë nën ndikimin e kushteve të ngjashme. Kjo pjesë përfundimtare e monodramës shpreh në mënyrë të fuqishme një ndjenjë të thellë tragjedie dhe pa shpresë, duke e theksuar rolin e rëndësishëm të individëve që përballen me normat e prapambetura dhe kufizimet e shoqërisë në përpjekjen e tyre për të gjetur një jetë të merituar dhe të lumtur.

Monodrama është ndërtuar në një formë të thjeshtë dhe të drejtpërdrejtë, duke përdorur monologun për të shprehur ndjenjat dhe mendimet e protagonistit.

Në përmbyllje të këtij vështrimi, konstatojmë se kjo monodramë është një thirrje për të kujtuar dhe për të nderuar ata që kanë vuajtur për shkak të ndarjeve të padëshiruara dhe për të reflektuar mbi pasojat që këto ndarje kanë pasur në jetën dhe shpirtin e njerëzve. Shkrimtari Nuri Koleci, me mjeshtërinë e tij të ndjeshme dhe të thellë, na ofron një mundësi për të rikthyer kujtimet dhe për të reflektuar mbi ndikimin e ngjarjeve historike në jetën e individëve dhe në lidhjet e tyre më të dashura.

Peshkopi, fillimshtator 2024

 BOX
Botues: Sh.B. NOVITE
Redaktor:  Atli Dema
Recensent: Arbana Qormemeti
Lektor: Qeram Lleshi
Faqosja: Atli Dema
Kopertina: Dritan Bocku
Dibër, Maqedoni e Veriut, 2024

PriFest prezanton kategorinë kryesore garuese, ate të filmave të gjatë artistik nga Ballkani. Gjashtë produksione të reja nga rajoni ku tregohen histori të fuqishme dhe emocionale. Nga gjashtë filmat, një është premierë botërore, një premierë ndërkombëtare dhe të gjithë filmat janë premiera vendore.

Një tjetër karakteristijë e këtij seleksioni është se nga gjashtë filmat, katër janë produksion apo koproduksion me Kosovën.

Dhe filmat janë:

OKARINA nga Jeton ZOGJANI, Kosovë/ Premierë kosovare (92min).

Një tregim për problemet familjare që dalin në pah për shkak të ndryshimit të mënyrës së jetesës pas zhvendosjes në një vend të ri, të motivuar nga dëshira e fortë për të përmirësuar kushtet e jetesës. Shaqa dhe Selvia sfidojnë ndjenjën e tyre të “moralit” për të arritur një të ardhme më të mirë. Ndërkohë, përfshirja e pavetëdijshme e Giovannit i drejton ata në një rrugë të papritur. Megjithatë, udhëtimi i tyre nuk përfundon siç e kishin parashikuar.

EXCURSION nga Una GUNJAK, Bosnja dhe Hercegovina, Kroacia, Serbia, Franca, Norvegjia dhe Katari/ Premierë kosovare (93min).

Në Sarajevë, një adoleshente që kërkon vëmendje pretendon se ka kryer marrëdhënie për herë të parë gjatë një loje «e vërtetë apo guxim» mes nxënësve të shkollës së mesme. E ngatërruar në gënjeshtrën e saj, shpik një shtatzëni dhe bëhet qendra e një skandali që del jashtë kontrollit.

STORK nga Isa QOSJA, Mali i Zi, Kosova/ Premierë botërore (97min).

Një fshat i përgjumur në Mal të Zi, ku shumica e banorëve kanë emigruar në SHBA, është skena e një tregimi për tri gra që luftojnë për pavarësinë e tyre. Suta refuzon të martohet me vëllain autik të burrit të ndjerë, Vezire dhe Drane duhet të bashkëjetojnë ndërsa burri i tyre planifikon të largohet, Fize përpiqet të gjejë një nuse për djalin e saj. Një lejlek që arrin shqetëson banorët supersticiozë.

M nga Vardan TOZIJA, Maqedonia, Kroacia, Kosova, Franca, Luksemburgu/ Premierë kosovare (96min).

Në një pyll të izoluar, i riu Marko jeton nën mbikëqyrjen e kujdesshme dhe misterioze të babait të tij mbrojtës. Kjo jetë e mbyllur është e vetmja që njeh. Marko gjen ngushëllim në librin e tij të dashur me ilustrime, duke kërkuar përgjigje në faqet e tij. Një ditë, takimi me një djalë të pafajshëm dhe të mirë zemre, të quajtur Miko, sjell një shkëndijë ngrohtësie në botën e izoluar të Markos. Kurioziteti i tij rritet dhe Marko dëshiron të zbulojë sekretet përtej kufijve të pyllit. Një kthesë e hidhur e ngjarjeve i jep atij mundësinë më shpejt se sa e priste. Një udhëtim i errët e pret, i mbushur me rreziqe të panjohura dhe një pamje të një bote që ka ndryshuar përgjithmonë.

THIS IS NOT A LOVE SONG nga Nevio MARASOVIC, Kroaci/ Premierë ndërkombëtare (72min).

Një regjisor i famshëm në krizë të moshës së mesme fton ish-të dashurën e tij fatale në një hotel pranë liqenit për ta ndihmuar të shkruajë një skenar bazuar në marrëdhënien e tyre.

SILENCE OF SIRENS nga Gazmend Nela, Kosovë, Zvicër, Maqedoni e Veriut, Shqipëri/ Premierë Kosovare (90min).

Avniu është një polic trafiku në një qytet të vogël në Kosovë, një njeri i zakonshëm dhe familjar, as shumë i ndershëm as shumë i guximshëm. Ai dhe partneri i tij Gëzimi marrin ryshfete të vogla nga shoferët që kapin për shpejtësi. Një natë, ata shoqërojnë në stacion një prokuror ndërkombëtar që po ngiste i dehur me një çantë plot para në makinë, duke menduar se po bëjnë gjënë e duhur. Shpejt, të dy do të përfshihen në një rast korrupsioni që i tejkalon ata.

Oraret e shfaqjes së gjithë filmave do të publikohen së shpejti.

Edicioni 16-të mbahet prej 10-15 shtator 2024 në Kino Armata, Prishtinë.

115 vjet më parë, nga data 2-9 shtator 1909, në qytetin e Elbasanit u zhvillua një ngjarje e shënuar në historinë e arsimit, shkollës e kulturës shqiptare, që në histori njihet si “Kongresi i Elbasanit” apo “Kongresi i shkollave shqipe”, ku morën pjesë 35 përfaqësues nga 28 klube e shoqëri patriotike, brenda e jashtë territorit shqiptar.

Midis delegatëve të kongresit kishte veprimtarë të njohur të lëvizjes kombëtare si edhe mësues atdhetarë, siç ishin Orhan Pojani, Grigor Cilka, Gjergj e Sevasti Qiriazi, Ahmet Dakli, Refit Toptani, Hamdi Ohri, Nikollë Kaçori, Andrea Konomi, Idhomen Kosturi, Kahreman Vrioni, etj.Programi kulturor e arsimor që hartoi Kongresi i Elbasanit parashtronte njohjen zyrtare të gjuhës shqipe në të gjithë sistemin ekzistues arsimor dhe përhapjen e mëtejshme të arsimit në gjuhën shqipe. Kongresi parashtroi edhe nevojën e krijimit të një shkolle të mesme në Elbasan.

Kongresi i Elbasanit, në rrugë demokratike zgjodhi kryetar Dervish Biçakçiun, si dhe nënkryetar Mit’hat Frashërin. Ndërsa shkronjës të Kongresit u caktuan Simon Shuteriqi dhe Josif Haxhimima.Kongresi i Elbasanit mori një sërë vendimesh të pasqyruara në Aktin e Vendimeve të Kongresit, prej 15-të pikash si dhe miratoi dhe rregulloren e klubeve dhe shoqërive patriotike. Në vendimet e këtij kongresi theksohet se Shoqëria “Përparimi”, që do të krijohej në Korçë, kishte për detyrë të financonte mbajtjen e Shkollës Normale (e hapur më 1 dhjetor të 1909), me ndihmat që do të grumbulloheshin, do t’u jepte ndihmë shkollave shqipe ekzistuese, do të orientonte çeljen e shkollave të rejave në shumë vise të vendit, si dhe futjen e mësimit shqip në të gjitha shkollat e huaja që ekzistonin. Jo rastësisht për mbajtjen e kongresit të arsimit u zgjodh qyteti i Elbasanit.

Ishin traditat e shkëlqyera patriotike, arsimore e kulturore dhe figurat e spikatura të Rilindjes Kombëtare të këtij qyteti që ndikuan në zgjedhjen e tij. “Njerëzia e Elbasanit jo vetëm tani, por edhe në kohët despotike, ishin quar për dashurinë e tyre për gjuhën shqipe”, shkruante Mit’hat Frashëri në ditarin e tij.

Kongresi i Elbasanit i dha një shtytje të re lëvizjes për shkollën dhe për arsimin kombëtar në përgjithësi. Të mbështetur në vendimet e tij, atdhetarët shqiptarë ngritën në Korçë, më 20 shtator 1909, Shoqërinë qendrore shkollore “Përparimi”, në kryesinë e së cilës u zgjodhën atdhetarët e njohur Orhan Pojani (kryetar), Stavri Karoli, Idhomenë Kosturi e Mihal Gramenoja.

Shkolla shqipe u hapën në këtë periudhë pas Kongresit të Elbasanit edhe në vende të tjera të Shqipërisë. Në fund të shtatorit u bë në Korçë përurimi i shkollës së riorganizuar të djemve (i mësonjëtores së parë shqipe të vitit 1887), çelur qysh në pranverën e vitit 1909, e cila ishte një nga shkollat më të plota me pesë klasa dhe pesë mësues. Në tetor u hapën shkolla shqipe në Progër, në Cukaj të Martaneshit, në Verlen të Bilishtit, në Margëllëç, ndërsa në muajin dhjetor u çel shkolla shqipe në Negovan (nën drejtimin e Petro Nini Luarasit) dhe në fshatin Koshtan të Tepelenës.

Jehona e Kongresit të Elbasanit

Punimet e Kongresit të Elbasanit patën jehonë brenda dhe jashtë vendit. Kalendari “Korça”, në titullin “Kongresi i Elbasanit”, shkruante se “ky kongres është më i shënuari nga të gjithë kongreset. Me vendimet që mori e la emrin e tij të pa vdekur nëpër faqet e historisë sonë”. Ndërsa e përkohshmja “Italia për të huajt” (L’Italia al estero) do të theksonte se “në Elbasan u mbajt një kongres i madh, ku morën pjesë shqiptarë të shkëlqyer, me qëllim që të vënë në udhë të gjitha ato që janë të nevojshme për përparimin dhe paqen e Shqipërisë”.

Punimet dhe vendimet në rrafshin kombëtar të Kongresit të Elbasanit, përbëjnë vlerë dhe kontribut në drejtim të përhapjes së arsimit, gjuhës amtare e kulturës kombëtare.

Ashtu edhe si është bërë traditë, PriFest përmbyll edicionin me një Projeksion Special.

Filmi përmbyllës i këtij edicioni është filmi ‘Bota jonë’ i regjisores dhe skenaristes së mirënjohur Luana Bajrami.

Filmi ‘Bota Jonë’ do të shfaqet në natën e fundit, para ndarjes së çmimeve, me datë 15 shtator nga ora 19:00.

‘Bota jonë’ është bashkëprodhim mes Kosovës dhe Francës dhe trajton tema të rëndësishme si kërkimi për liri personale, miqësia, dhe sfidat e rritjes në një mjedis ku mundësitë janë të kufizuara.

Zoen dhe Volta, dy kushërira, të cilat vendosin ta braktisin fshatin dhe familjen për të studiuar në Prishtinë, por më shumë se kaq ato kërkojnë ta gjejnë veten dhe vendin të cilit i takojnë. Me njëra – tjetrën në krah, entuziaste e me ëndrra plot, ato marrin rrugën drejt Prishtinës. Megjithatë, ikja nga fshati e fillimet në Prishtinë për Zoen dhe Voltan nuk ishin edhe aq të lehta. Ky rrugëtim sa ambicioz, ishte edhe i vështirë e i shoqëruar me kriza e probleme të shumta shoqërore e ekonomike.

Regjia dhe skenari Luana Bajrami, producentë të filmit janë: Val Rahmani, Eric Toledano, Olivier Nakache, Nicolas Duval Adassovsky dhe Hervé Ruet.

Aktorët kryesorë; Albina Krasniqi, Elsa Mala, Don Shala, Aurora Ferati dhe Gani Rrahmani.

Ky është filmi i dytë i gjatë i Luana Bajramit dhe premierën botërore e pat vitin e kaluar në festivalin e Venecias. Filmi i saj i parë ‘Luaneshat e kodrës’ kishte premierën në festivalin e Cannes, si dhe fitoi dy çmime në PriFest 2021.

PËRGATITI: TEUTA ARIFAJ 

Filmi dokumentar “Si e verdhë e sëmurë” në regji të regjisores kosovare, Norika Sefa ka fituar shpërblimin e filmit më të mirë dokumentar të shkurtë në Festivalin e Filmit në Sarajevë.

Dokumentari i cili zgjat rreth 23 minuta paraqet disa rrëfime të veçanta të marra nga videokasetat e vjetra, kryesisht histori familjare të anëtarëve të cilët nuk janëmë. Ky është shpërblimi i dytë për dokumentarin e Sefës meqë paraprakisht u shpërblye në Dokufest.

Gjatë ceremonisë së ndarjes së shpërblimeve, me ç’rastedhe u përmbyll edicioni i 30-të i Festivalit të Filmit nëSarajevë Norika Sefa, nuk ishte e pranishme. Si shumëkosovarë të tjerë ajo pati probleme me afatin e vizës i cili i kishte skaduar ngase i ishte lëshuar vetëm për katër ditë. Por publikut e organizatorëve u është drejtuar me një video mesazh.

Suksesin e Sefës në Sarajevë e ka përshëndetur edhe ministri i Kulturës, Hajrullah Çeku. Ai ka thënë se kjo arritje edhe një herë shpërfaq potencialin e jashtëzakonshëm që ka Kosova. Për shpërblimin nëFestivalin në Sarajevë ka reaguar edhe Qendra Kinematografike e Kosovës.

“Filmi është një zhytje në kujtesën e Norës, ku realitetet shkrihen, e keqja dhe e bukura ndërthuren derisa të gjitha përzihen dhe formohet diçka tjetër”, shkruan Qendra e Kinematografisë.

Në anën tjetër, Festivali i Filmit në Sarajevë cilësohet si ngjarja më e madhe dhe më prestigjioze e filmit në Evropën Juglindore dhe një prej më të mëdhenjve në Evropë.

Historia e këtij festivali filloi në vitin 1995, pikërisht kur Sarajeva mbahej e rrethuar nga forcat ushtarake serbe. Ndonëse në mes të luftës edicioni i parë i festivalit me filma nga vetëm 15 vende të botës ishte përcjellë nga 15 mijë njerëz.

Këtë vit gjithsej 54 filma në katër kategori konkurruan për shpërblimin “Zemra e Sarajevës”, dhe tre filma të tjerë u shfaqën jashtë konkurrencës. Festivali i Filmit në Sarajevë në total prezantoi më shumë se 240 filma nga 70 vende.

Ylli i edicionit të sivjetmë ishte aktorja hollivudianeMeg Ryan e cila u shpërblyue me Zemrën e nderit tëSarajevës dhe regjisori amerikan, John Turturro.  

E përgjatë 30 vjetëve të këtij festivali, qilimin e kuq tëtij e kanë shkelur qindra yje botërore të filmit, regjisë e muzikës sikurse Angelina Jolie, Brad Pitt, Robert de Niro, Orlando Bloom, Morgan Freeman, GerardDepardieu, Benicio del Toro, Bono Vox… e të tjerë.

Kanë mbetur shumë pak ditë deri në fillimin e edicionit të 16-të të festivalit ndërkombëtar të filmit – PriFest, një edicion i jashtëzakonshëm që premton shumë.

Kinemaja regjionale dhe njëkohësisht gara kryesore e PriFest, filmat e metrazhit të gjatë Ballkanik, premton një program shumë tërheqës dhe atraktiv.

Filmi i parë i kësaj kategorie dhe njëherësh edhe filmi i cili do të hap këtë edicion është filmi LEJLEK (STORK) nga regjisori i mirënjohur Isa Qosja, film i cili vjen si premierë botërore në PriFest. Ky film është bashkëprodhim i Malit të Zi me Kosovën.

Filmi ‘Lejlek’ është përkrahur nga Qendra Kinematografike e Kosovës.

Filmi flet për një fshat të përgjumur në Malin e Zi, ku shumica e vendasve kanë emigruar në SHBA. Ky fshat është mjedisi i një historie të hidhur të tre grave. Suta i reziston presionit për t’u martuar me binjakun autik të burrit të saj të ndjerë, Vezirja dhe Dranja duhet të mësojnë të bashkëjetojnë pasi burri i tyre i përbashkët planifikon të largohet, Fizja përpiqet të gjejë një nuse për djalin e saj. Por, me ardhjen e një lejleku shqetësohen të gjithë fshatarët supersticioz.

Për 97 minuta, publiku do shikojë performancën e mrekullueshme të aktorëve: Arta Dobroshi, Donat Qosja, Shkumbin Istrefi, Arben Bajraktaraj, Flonja Kodheli, Doresa Rexha, Mirush Kabashi, Kumrije Hoxha, Zyliha Miloti, Luan Jaha, Selman Jusufi, Safete Rogova, Gentian Anastasi, Besa Tusha.

Producentë janë Ivan Gjuroviq, Bajrush Kajtazi dhe Snezhana Nikçeviq. Xhirues është Gokhan Tiryaki ndërsa montazher Vanço Mirakovski.

Drejtori i PriFest-it, Fatos Berisha me këtë rast tha: “Jemi shumë të lumtur që po e hapim edicionin e 16-të me premierë boterore, për me shumë me një film bashkëprodhim i Malit të Zi me Kosovën. Filmi i regjisorit të mirënjohur Isa Qosja me një kast të mrekullueshëm të aktorëve nga Kosova e Shqipëria do të hap festën e filmit dhe do të jetë në konkurencën zyrtare të kategorisë kryesore të filmave të metrazhit të gjatë ballkanik.”

PriFest zgjat nga 10-15 shtator 2024 në Kino Armata në Prishtinë.

“Festivali i Dua Lipës synon të ndryshojë imazhin e Kosovës”, është titulli i një artikulli qe BBC i ka kushtuar festivalin që u mbajt për katër net në Prishtinë, duke i dhënë gjallëri gjithë vendit.

BBC shkruan se në Britaninë e Madhe përgjatë verës ka festivale çdo javë diku, ndërsa shton se në disa pjesë të botës nuk ka mundësi që të vallëzosh me bashkëshortin duke mbajtur një birrë në dorë.

“Në disa pjesë të botës nuk ka asnjë mundësi për të kërcyer me bashkëshortët tuaj në një fushë duke mbajtur një birrë të vakët, duke u përballur me shampon e thatë, sinjalin e dobët të telefonit dhe thirrjet “Oggy, oggy, oggy, oi, oi, oi”.

Sipas BBC’së këtu ka qenë pika ku Dua Lipa dhe babai i saj Dukagjini kanë dashur të ndryshojnë gjërat duke e lansuar festivalin Sunny Hill në vendlindje, Kosovë.

“Dua të ndryshoj retorikën e asaj që njerëzit mendojnë për Kosovën dhe se ajo është e shkatërruar nga lufta”, shpjegoi Dua në fillim të këtij viti.

“Kur isha duke jetuar në Kosovë, asnjë nga artistët që unë doja t’i shihja nuk vinte.”

Dua Lipa, e veshur me një bluzë me vija të bardha dhe babai i saj Dukagjini me një bluzë të kaltër. Prapavija është e kuqe me disa marka të bardha, shkruan BBC.

Dua kishte lindur në Britani por shkoi në Prishtinë si fëmijë pas një lufte në fund të viteve 1990 që la ëm shumë se 10 mijë të vdekur, ndërsa Kosova po luftonte për pavarësi nga Serbia.

Pavarësia u shpall më 2008, edhe pse disa vende – përfshirë Serbinë- refuzuan ta njohin atë.

“Rivendosja e vendit mori më shumë vite nga sa do të donim,” thotë Dukagjin Lipa.

Ai thotë se ishte “gjithmonë një ëndërr” të kishte diçka si Sunny Hill në Prishtinë, pasi kishte punuar në industrinë e ngjarjeve të muzikës live për vite përpara se Dua të bëhej një yll ndërkombëtar i popit.

Në vitin 2018, 10 vjet pasi Kosova shpalli pavarësinë, u lansua Sunny Hill. Por atëherë ishte më e vështirë të bindeshin artistë të tjerë botërorë që të luanin dhe vitin e ardhshëm ylli i Neë Rules iu drejtua miqve të saj Miley Cyrus dhe Calvin Harris, të cilët të dy performuan në rajon për herë të parë.

Kjo ndryshoi mënyrën se si festivali u pa nga aktet e tjera dhe ekipet e tyre menaxhuese.

“Ne me të vërtetë ia dalim kur bëhet fjalë për ‘line up’”, tha Dukagjini për BBC Neës.

“Kur flas me artistët për ardhjen, them: “Shiko, mund të mos kesh tekilën që dëshiron, por më beso se do të kesh pajisjet më të mira të zërit që mund të blejnë paratë”.

Të dhënat e tij të fundit vlerësojnë se rreth 40% e vizitorëve ishin nga jashtë Kosovës – duke vënë në dukje se do të ndikohet fuqishëm nga diaspora e vendit pasi ata me lidhje familjare këtu sjellin miq me ta.

Disa kishin udhëtuar aq larg nga Çikago në SHBA për të parë artistë si Bebe Rexha, Burna Boy, Stormzy dhe DJ Snake që kryesojnë skenën kryesore fundjavën e kaluar. Groove Armada, Black Coffee dhe Griff ishin gjithashtu.

Kosova mendohet të ketë popullsinë më të re në Evropë, pasi më shumë se gjysma vlerësohet të jetë nën moshën 30 vjeçare.

Kufizimet e udhëtimit, deri në fillim të këtij viti, nënkuptonin që muzikantët vendas nuk kishin fleksibilitetin për të luajtur në pjesë të tjera të kontinentit.

“Nuk është aq e lehtë të jesh muzikant”, shpjegon këngëtari La Fazani, i cili ka luajtur disa herë në Sunny Hill.

“E vetmja mënyrë për të fituar të ardhura të mira është duke luajtur klube nate.”

Kohët e fundit ai fitoi një shfaqje të madhe televizive në vend, por thotë se pa Sunny Hill nuk do të mund të luante drejtpërdrejt me një turmë prej mijëra njerëzish dhe shpreson që lista e të ftuarve të Lipës mund të përmirësojë karrierën e tij.

“Sunny Hill është një nga gjeneruesit më të mëdhenj të imazhit pozitiv të Kosovës”, thotë ai.

“Ka shumë njerëz të ‘label’ ndërkombëtare këtu dhe shpresoj se mund të kem rënë në sy të dikujt që mund t’i pëlqejë ajo që bëj.”

I freskët duke parë vajzën e tij si titullar i një prej festivaleve më të mëdhenj në botë, Dukagjin thotë se “Glastonbury është i një lloji” dhe e di se do të jetë e vështirë për projektin e tij Sunny Hill, i cili u zhvillua për herë të parë në vendin e tij të ri të përhershëm për të akomoduar audiencën në rritje, për të arritur një status të tillë.

Edhe pse, ai thotë se miqtë e industrisë si pronari i Coachella, Paul Tollett, thonë se projekti i kujton atij Glastonbury në vitet 1980 dhe ka plane për ta bërë atë më shumë se një festival muzikor live.

“I dua artistët që kalojnë një ose dy ditë më gjatë në Prishtinë dhe kanë mundësi të takojnë artistë vendas dhe të ndajnë ide.”

“Dhe që ata të fërkojnë krahrorët me njerëzit në industrinë e muzikës, dhe shpresojmë që vitin e ardhshëm ne mund të krijojmë një lëvizje me disa punëtori,” thotë Dukagjin Lipa.