Shkencëtarët zbulojnë se jo vetëm çfarë themi, por edhe sa shpejt flasim mund të sinjalizojë ndryshime në tru
Mënyra se si flasim mund të zbulojë shumë më tepër sesa mendojmë. Ndërsa shpesh përqendrohemi te harresa e fjalëve apo emrave, studimet e fundit tregojnë se ndoshta më e rëndësishme është shpejtësia e të folurit sesa vetë përmbajtja.
Ekspertët paralajmërojnë se shenjat e para të rënies njohëse, madje edhe të sëmundjes Alzheimer, mund të fshihen pikërisht në ndryshime të vogla në të folur që shpesh i anashkalojmë.
Nuk është vetëm “më shpëtoi fjala”, por ritmi i të folurit
Shumë prej nesh e kanë përjetuar ndjesinë “më është në majë të gjuhës”. Këto situata janë normale në çdo moshë. Megjithatë, me kalimin e viteve, vështirësia për të gjetur fjalët mund të bëhet më e shpeshtë.
Sidoqoftë, studiuesit nga Universiteti i Torontos theksojnë një aspekt tjetër: ritmi i ngadalshëm i të folurit mund të jetë tregues më i besueshëm i ndryshimeve në tru sesa vetë harresa.
“Ndryshimet në shpejtësinë e të folurit mund të pasqyrojnë ndryshime në funksionimin e trurit”, shpjegon neuroshkencëtari njohës Jed Meltzer.
Çfarë zbuluan studiuesit
Në studim morën pjesë 125 persona të shëndetshëm, të moshës nga 18 deri në 90 vjeç. Ata u testuan përmes përshkrimit të skenave dhe emërtimit të objekteve, ndërsa dëgjonin sinjale zanore që ndihmonin ose vështirësonin kujtesën.
Rezultatet ishin të qarta: ata që flisnin më shpejt, përgjigjeshin më shpejt, ndërsa ata me të folur më të ngadalshëm bënin pauza më të gjatadhe përpunonin informacionin më ngadalë .
Me fjalë të tjera, shpejtësia e të folurit pasqyronteshpejtësinë e të menduarit.
Pse ndodh ngadalësimi
Këto gjetje përputhen me teorinë se ngadalësimi i përgjithshëm i përpunimit të informacionit në tru është një nga mekanizmat kryesorë të plakjes njohëse.
Me kalimin e moshës, truri përpunon më ngadalë informacionin, gjë që ndikon në:
shpejtësinë e të folurit
shpeshtësinë e pauzave (“uh”, “um”)
rrjedhën e mendimit dhe shprehjen
Interesante është se personi shpesh e di përgjigjen e saktë, por i duhet më shumë kohë për ta shprehur.
Lidhja me sëmundjen Alzheimer
Shkencëtarët kanë vërejtur edhe një aspekt tjetër të rëndësishëm. Te personat me ndryshime në tru të lidhura me Alzheimer, si grumbullimi i proteinës tau dhe pllakave amiloide, shfaqen më shpesh:
të folur më i ngadalshëm
pauza më të gjata
ritëm i paqëndrueshëm i të folurit
Këto ndryshime mund të shfaqen edhe para se të vërehen probleme të dukshme me kujtesën, duke e bërë të folurin një tregues të hershëm të mundshëm.
A mund të ndihmojë inteligjenca artificiale?
Sot po zhvillohen sisteme që analizojnë të folurin. Disa algoritme arrijnë të identifikojnë shenja të hershme të Alzheimerit me një saktësi rreth 78 për qind, bazuar vetëm në mënyrën e të folurit.
Kjo hap mundësinë që në të ardhmen një bisedë e thjeshtë të shërbejë si mjet për zbulimin e hershëm të sëmundjes.
Çfarë do të thotë kjo për ne
Kjo nuk do të thotë se duhet të shqetësohemi sa herë që harrojmë një fjalë. Por është e rëndësishme të vërejmë ndryshimet që zgjasin.
Nëse dikush fillon të flasë dukshëm më ngadalë, bën pauza të gjata dhe e ka më të vështirë të lidhë mendimet, është mirë të kërkohet këshillë mjekësore.
Kur të folurit bëhet sinjal që nuk duhet injoruar
Të folurit nuk është vetëm mjet komunikimi. Ai është edhe pasqyrë e asaj që ndodh në tru. Ndonjëherë, pikërisht ndryshimet e vogla, që duken të parëndësishme, janë sinjalet e para që na tregojnë se duhet t’i kushtojmë më shumë vëmendje shëndetit.
Prandaj, kur dëgjojmë veten apo të afërmit tanë, ndoshta nuk duhet të dëgjojmë vetëm çfarë thuhet, por edhe mënyrën se si thuhet.
