Kosova po hyn sërish në një proces zgjedhor që, në vend të zgjidhjeve, po prodhon një tjetër kapitull të pasigurisë. Brenda më pak se një viti e gjysmë, vendi shkon për herë të tretë në zgjedhje parlamentare.
Zgjedhjet e 7 qershorit 2026 do të jenë të dytat e parakohshme radhazi për Kosovën, pas atyre të dhjetorit 2025, të cilat erdhën si pasojë e dështimit të legjislaturës së nëntë për të konsoliduar institucionet.
Edhe legjislatura e dhjetë nuk arriti të përmbushë një nga detyrimet themelore kushtetuese, zgjedhjen e presidentit, duke çuar në shpërndarjen e Kuvendit dhe shpalljen e zgjedhjeve nga ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu.
Kriza politike në vend dhe shkuarja në zgjedhje të reja po krijojnë pasiguri serioze për ekonominë e Kosovës, duke rrezikuar stabilitetin e bizneseve dhe zhvillimin ekonomik në përgjithësi.
Drejtori i Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë, Kushtrim Ahmeti, theksoi se zgjedhjet e shpeshta po sjellin kosto të drejtpërdrejta për ekonominë.
“Çdo proces i ri zgjedhor nënkupton muaj të tërë të humbur për vendimmarrje dhe projekte zhvillimore. Kjo po u kushton bizneseve vonesa, humbje financiare dhe pasiguri të mëdha për të ardhmen dhe investimet.
Ekonomia nuk mund të presë pafundësisht cikle politike – ajo ka nevojë për stabilitet të menjëhershëm”.
Ai thekson rolin e DHTIK-së, duke lobuar për zgjidhje konkrete, duke propozuar politika lehtësuese, si dhe duke ndërmjetësuar komunikimin ndërmjet institucioneve dhe sektorit privat.
“Përfaqësuesit e bizneseve raportuan për rritje të kostove të prodhimit, varësi të lartë nga importi, mungesë mbështetjeje institucionale dhe zvarritje të vendimmarrjes, faktorë që po e bëjnë gjithnjë e më të vështirë operimin në treg”.
Paralajmërime të forta ka bërë edhe Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë.
Kryetari Arian Zeka rikujtoi se krizat politike në vend kanë një histori të qartë ndikimi negativ në ekonomi.
“Historikisht, sa herë kemi pasur ngërçe politike… kjo gjithmonë ka reflektuar në normën e rritjes ekonomike edhe gjatë vitit 2026 pritshmëritë janë për një normë të ulët, kryekëput për shkak të tejzgjatjes së krizës politike”.
Ai theksoi se pa stabilitet institucional, investimet e huaja mbeten të rrezikuara.
“Investitorët e huaj kanë nevojë për institucione të qëndrueshme, kanë nevojë për mjedise stabile, kanë nevojë për përfaqësues të institucioneve të shtetit me të cilët ata mund të bisedojnë edhe mund të japin zotimet e tyre dhe, në të njëjtën kohë, të ndiejnë që investimet e tyre do të jenë të sigurta dhe nuk do të cenohen nga çfarëdo krize ose pasigurie politike, e cila po e karakterizon vendin tonë.
Uroj që zgjedhjet e ardhshme të bëhen sa më shpejt në mënyrë të rregullt, pas tyre të mos kemi vonesa të mëtejme as në konstituimin e Kuvendit të Republikës e as në themelimin e qeverisë së re dhe zgjedhjen e presidentit ose presidentes së vendit”.
Sipas tij, mungesa e institucioneve funksionale po krijon edhe një boshllëk komunikimi me investitorët potencialë.
“Është e rëndësishme që këta investitorë të kenë me kë të mund të bisedojnë”.
Rrezikohen miliona euro fonde
Në anën tjetër, Oda Ekonomike e Kosovës ka ngritur alarmin për rrezikun e humbjes së fondeve nga Bashkimi Europian.
Kryetari Lulzim Rafuna paralajmëroi se mungesa e institucioneve mund të kushtojë me qindra miliona euro:
“Shuma tjetër e mjeteve nuk mund të merret pa u bërë reforma… ekziston rreziku shumë i madh që të humbim një pjesë shumë të madhe të mjeteve”.
Kosova ka në dispozicion rreth 880 milionë euro nga Plani i Rritjes i BE-së, por deri tani ka përfituar vetëm 63 milionë euro si parafinancim. Pjesa tjetër mbetet e kushtëzuar me reforma që, në mungesë të Kuvendit funksional dhe qeverisë me mandat të plotë, nuk mund të realizohen.
Rafuna theksoi se situata aktuale e bën pothuajse të pamundur përparimin e këtyre proceseve.
“Tani është shumë vonë, të gjitha partitë politike janë të përqendruara në fushatë”.
Përveç krizës së brendshme, ekonomia e Kosovës po përballet edhe me presione të jashtme. Sipas Rafunës, vendi ka importuar inflacion si pasojë e rritjes së çmimeve të energjisë dhe derivateve.
“Ne jemi një vend që importojmë shumë, bashkë me importin kemi importuar edhe rritjen e çmimeve edhe inflacionin. Çmimi i derivateve është kosto operative për çdo biznes dhe kjo me automatizëm e ka shkaktuar inflacionin”.
Ndërsa ekonomisti Safet Gërxhaliu thotë se këto zgjedhje janë luks dhe komoditet që nuk mund t’i përballojnë as vendet europiane.
Gërxhaliu përmendi edhe inflacionin dhe rritjen e çmimeve që është goditur Kosova.
“Jemi duke jetuar në një kohë krize globale, jemi duke jetuar në një kohë kur inflacioni ka kapluar dhe ka goditur ekonomitë më të mëdha dhe jo vetëm Kosovën. Jemi në një kohë kur çmimet e produkteve thelbësore në Kosovë janë vërtet më të larta dhe po e dëmtojnë standardin e qytetarëve të Kosovës dhe jemi në një kohë kur Kosova ka nevojë për investime të shumta dhe projekte kapitale, nga të cilat do të përfitojnë edhe bizneset e qytetarëve”.
Ai përmendi edhe mungesën e kompromisit politik, ndërsa nuk beson që zgjedhjet do të jenë zgjidhje, për shkak të siç e tha ai, qasjen agresive të pushtetit
“Kosova do të humbë edhe në aspektin e absorbimit të mjeteve nga donatorët, në veçanti nga Bashkimi Europian. Do të dëmtojë imazhin e saj, sepse askush nga investitorët e huaj nuk do të vijë të investojë në Kosovë, në një shtet ku nuk ka stabilitet politik dhe ku nuk ka një politikë pro-biznes.
Do të rritet importi dhe do të eksportohet paraja e gatshme dhe në këtë drejtim, në aspektin ekonomik, do të kemi pasoja të mëdha”.
Mbi 10 milionë për një palë zgjedhje
Në këtë situatë, edhe buxheti për organizimin e zgjedhjeve reflekton koston e lartë të krizës politike. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka miratuar një buxhet prej 10,887,186.45 eurosh për procesin zgjedhor të 7 qershorit.
Fushata zgjedhore do të zgjasë vetëm 10 ditë e 7 orë, nga 28 maji deri më 7 qershor në orën 06:59, ndërsa votimi do të mbahet nga ora 07:00 deri në 19:00. Procesi përfshin gjithashtu votimin nga diaspora (25 maj – 6 qershor), votimin në përfaqësi diplomatike më 6 qershor, si dhe një sërë afatesh për regjistrime dhe akreditime gjatë muajit maj.
Në krahasim me vendet europiane, ku tri cikle zgjedhore zakonisht zhvillohen brenda 7 deri në 10 viteve, Kosova po vendos një rekord të ri, tri zgjedhje brenda një viti e katër muajsh.
Në këtë realitet, zgjedhjet nuk po perceptohen më si mekanizëm zgjidhjeje, por si simptomë e një krize të thellë institucionale që po zgjatet dhe po prodhon pasoja të drejtpërdrejta për ekonominë dhe zhvillimin e vendit.
Kosova do të shkojë në zgjedhje të reja më 7 qershor për shkak se politika dështoi ta zgjedhë presidentin e shtetit, deri më 28 prill, siç e kërkonte Kushtetuta. Këto janë votimet e treta nacionale që mbahen në vend, nga shkurti 2025.
I gjithë viti i kaluar u shoqërua me një ngërç politik, për shkak të pamundësisë së politikës që të gjejë një zgjidhje për ndërtimin e institucioneve. /Monitor
