Category: SHKENCË

Fizikani teorik amerikan David Gross, fitues i Çmimit Nobel në Fizikë, ka dhënë një paralajmërim të fortë për të ardhmen e njerëzimit, duke sugjeruar se rreziqet globale mund ta çojnë atë drejt një krize ekzistenciale shumë më shpejt sesa mendohet.

Gross, i cili u vlerësua me Nobelin në vitin 2004 për zbulime në fushën e fizikës teorike, thekson se kërcënimet më të mëdha sot janë lufta bërthamore dhe zhvillimi i pakontrolluar i inteligjencës artificiale.

Sipas tij, probabiliteti për një konflikt bërthamor global mbetet shqetësues dhe është rritur në dekadat e fundit.

Në një intervistë të fundit, ai sugjeroi se mundësia që një individ të jetojë edhe 50 vite të tjera është relativisht e ulët, duke përmendur një vlerësim të përafërt prej rreth 35 vitesh për shkak të rrezikut të luftës bërthamore.

Ai shtoi se, nëse trendet aktuale vazhdojnë, një katastrofë globale mund të ndodhë edhe brenda këtij shekulli.

Gross thekson se situata është përkeqësuar pas shpërbërjes së marrëveshjeve për kontrollin e armëve bërthamore dhe përshkallëzimit të tensioneve ndërkombëtare, përfshirë konfliktet dhe rivalitetet mes fuqive të mëdha dhe vendeve me kapacitete bërthamore.

Një tjetër shqetësim madhor sipas tij është roli në rritje i teknologjive të avancuara, veçanërisht inteligjencës artificiale. Ai paralajmëron se automatizimi i sistemeve ushtarake dhe përdorimi i AI në vendimmarrje të shpejtë mund të krijojnë situata të rrezikshme dhe të paparashikueshme.

Në skenarë ekstremë, vendime kritike për përdorimin e armëve bërthamore mund të delegohen te sistemet inteligjente, të cilat megjithëse të avancuara, nuk janë të pagabueshme dhe mund të prodhojnë rezultate të pasakta.

Megjithatë, në përfundim, fizikani thekson se armët bërthamore janë krijim i njerëzimit – dhe si të tilla, eliminimi i tyre mbetet në dorën e vetë njerëzve.

Ëndrrat mund të duken të çrregullta dhe të paqarta, por sipas një studimi të ri shkencor, ato luajnë një rol të rëndësishëm në përgatitjen tonë për sfidat e përditshme.

Sipas studiuesve, ëndrrat nuk shërbejnë vetëm për përpunimin e emocioneve apo kujtimeve, por funksionojnë si një lloj simulimi mendor. Gjatë gjumit, truri krijon skenarë që lidhen me qëllime dhe situata reale, si mbijetesa, marrëdhëniet shoqërore apo kujdesi për familjen.

Autori i studimit, Frederick Thomas, thekson se ëndrrat mund të shërbejnë si një “hapësirë praktike” ku mendja përpunon sfida sociale, duke ndihmuar individin të përgatitet për situata që lidhen me reputacionin, lidhjet dhe sigurinë personale.

Studimi sugjeron se ëndrrat janë një “hapësirë simulimi me shumë qëllime”, ku truri ushtron role të ndryshme njëkohësisht. Kjo mund të ndihmojë njerëzit të përballen më mirë me ndërveprimet komplekse gjatë jetës së përditshme.

Për kërkimin, rreth 400 pjesëmarrës përshkruan ëndrrat e tyre të fundit, të cilat më pas u analizuan nga ekspertë. Ata identifikuan disa tema kryesore që shfaqeshin shpesh, si mbrojtja nga rreziku, konkurrenca dhe suksesi, nevoja për përkatësi sociale, kujdesi për familjen, frika nga sëmundjet dhe marrëdhëniet romantike.

Rezultatet treguan se temat më të zakonshme ishin ato që lidhen me mbijetesën dhe statusin, si për shembull ëndrra ku njerëzit ndjekin apo dështojnë në situata të rëndësishme. Gjithashtu, u vu re se disa tema shfaqen së bashku, duke sugjeruar se truri organizon sfidat sociale në mënyrë kuptimplote edhe gjatë gjumit.

Studimi, i publikuar në revistën “Dreaming”, zbuloi se këto modele janë të ngjashme tek të dy gjinitë, duke treguar se ëndrrat pasqyrojnë mënyra universale të përballjes me jetën.

Ekspertët theksojnë se interesi për rolin e ëndrrave po rritet, sidomos në një botë të karakterizuar nga presion social dhe pasiguri. Sipas tyre, ëndrrat nuk janë thjesht përvoja të rastësishme, por një mekanizëm i rëndësishëm për të kuptuar dhe menaxhuar realitetin.

Një studim tjetër sugjeron se edhe ëndrrat e frikshme mund të kenë efekt pozitiv. Studiues nga Universiteti i Kansasit zbuluan se ndjenja e frikës gjatë ëndrrave mund të ndihmojë në përmirësimin e kontrollit emocional gjatë ditës.

Megjithatë, ekspertët theksojnë se kjo vlen vetëm kur gjumi nuk ndërpritet nga makthe të forta. Në këto raste, ëndrrat mund të shërbejnë si një mënyrë natyrale për të përpunuar emocionet dhe për t’u përgatitur për situata reale.

NASA ka zbuluar një plan të pazakontë: ndezjen e një zjarri në sipërfaqen e Hënës për të studiuar se si sillet flaka në kushte me gravitet të ulët dhe për të përmirësuar sigurinë e misioneve të ardhshme hapësinore.

Edhe pse duket e habitshme, zjarri konsiderohet një nga rreziqet më serioze për astronautët. Kjo sepse në hapësirë dhe në mjedise me gravitet të reduktuar, si Hëna apo International Space Station, flakët nuk sillen njësoj si në Tokë. Materiale që në Tokë nuk digjen lehtësisht mund të vazhdojnë të digjen për periudha më të gjata në hapësirë.

Eksperimenti i planifikuar për këtë vit do të përfshijë katër mostra materiali, të cilat do të vendosen në një dhomë të mbyllur dhe do të transportohen në Hënë në kuadër të një misioni pa ekuipazh. Aty, ato do të ndizen dhe do të monitorohen nga kamera dhe sensorë për të analizuar përhapjen e flakës dhe konsumimin e oksigjenit.

Shkencëtarët theksojnë se ky test është thelbësor përpara kthimit të njerëzve në Hënë në vitin 2028, në kuadër të misioneve të ardhshme. Në Tokë, përhapja e zjarrit ndikohet nga graviteti dhe rrymat e ajrit, por në Hënë – ku graviteti është rreth një e gjashta e atij tokësor – këto procese ndodhin ndryshe.

Në këto kushte, oksigjeni mund të ushqejë flakën pa e shuar atë, duke krijuar një mjedis potencialisht më të rrezikshëm për përhapjen e zjarrit. Studiuesit paralajmërojnë se zjarret në habitatet hënore, ku niveli i oksigjenit do të jetë i ngjashëm me atë të Tokës, mund të jenë një kërcënim real për astronautët.

Një sfidë e madhe për NASA-n është testimi i zjarrit në kushte të ngjashme me hapësirën. Eksperimentet aktuale në Tokë dhe në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor kanë kufizime, pasi mund të simulojnë mikrogravitetin vetëm për periudha të shkurtra ose me flakë shumë të vogla.

Testet e mëparshme kanë treguar fenomene të pazakonta, si përhapja e flakës në drejtim të kundërt me rrjedhën e ajrit apo djegie më intensive në materiale të holla. Këto rezultate kanë nxitur nevojën për eksperimente më të avancuara.

Projekti i ri, i njohur si “Flammability of Materials on the Moon”, do të jetë hera e parë që një zjarr i kontrolluar ndizet në sipërfaqen hënore, duke u ofruar shkencëtarëve një kuptim më të qartë të rreziqeve dhe sjelljes së flakës në hapësirë.

Ky eksperiment pritet të luajë një rol kyç në përgatitjen e misioneve të ardhshme dhe në garantimin e sigurisë së astronautëve gjatë qëndrimit në Hënë.

Në një cep të izoluar të shkretëtirës, dukuri të pazakonta prej dekadash sfidojnë logjikën dhe mbajnë gjallë një nga misteret më të mëdha të kohës sonë

Në veri të Meksikës, në mes të një shkretëtire të ashpër, ndodhet një vend që prej dekadash ngjall mosbesim te shkencëtarët, studiuesit dhe aventurierët. Bëhet fjalë për zonën e njohur si Zona e Heshtjes, një hapësirë ku telefonat mbesin pa sinjal, orët tregojnë kohë të pasaktë, ndërsa busullat sillen pa asnjë rregull. Ajo që tingëllon si skenë nga një film fantastiko shkencor, në realitet është një nga fenomenet më enigmatike në botë.

Shkretëtira ku teknologjia ndalon së funksionuari

Zona e Heshtjes ndodhet në rajonin shkretinor Bolson de Mapimi, në skajin verior të Meksikës. Bëhet fjalë për një hapësirë të madhe të rrethuar me male, ku toka është e tharë dhe e çarë nga temperaturat ekstreme. Vetë zona anormale shtrihet në rreth 50 kilometra.

Nëse një vizitori i prishet vetura aty, vendbanimi më i afërt ndodhet rreth 30 kilometra larg, çka e bën situatën veçanërisht të rrezikshme.

Heshtje e rëndë dhe dukuri të pazakonta

Banorët vendas e quajtën këtë vend Zona e Heshtjes me arsye. Aty mbretëron një qetësi e pazakonshme, pothuaj shtypëse, që te shumë njerëz shkakton shqetësim.

Vizitorët raportojnë se pajisjet elektronike pushojnë së funksionuari papritur, radion e dëgjojnë vetëm me zhurmë, ndërsa navigacioni satelitor jep të dhëna të pakuptimta ose fiket krejtësisht. Kamerat shpesh dështojnë, ndërsa kartelat e memories mund të dëmtohen.

Vend i mbushur me histori dhe teori

Në të kaluarën e largët, kjo zonë ishte e mbuluar nga oqeani i lashtë Tetis. Sot kanë mbetur vetëm rëra, gurët dhe bimësia e rrallë me gjemba.

Mistikën e shton fakti se Zona e Heshtjes ndodhet në të njëjtën paralelë gjeografike me Bermuda Triangle dhe Pyramids of Giza. Pikërisht kjo përputhje ka ushqyer teori të shumta për shkaqe gjeofizike, magnetike apo edhe jashtëtokësore.

Takime të çuditshme dhe rrëfime për NLO

Banorët e hershëm thoshin se kishin parë gurë të zjarrtë që binin nga qielli, si dhe njerëz me pamje të pazakontë që afroheshin natën dhe zhdukeshin në errësirë.

Shumë dëshmitarë pohojnë se mbi shkretëtirë kanë parë drita shumëngjyrëshe që bashkoheshin në një sferë të madhe ndriçuese. Disa vizitorë janë të bindur se kanë parë UFO, madje disa pretendojnë se kanë komunikuar me jashtëtokësorë. Megjithatë, asnjë nga këto pretendime nuk është vërtetuar me prova të forta.

Piloti që alarmoi botën

Historia moderne e zonës nis në vitin 1930, kur piloti meksikan Francisco Sarabia fluturoi mbi këtë rajon. Gjatë fluturimit, pajisjet e navigimit dështuan papritur, radioja filloi të kërciste dhe aeroplani mbeti për pak çaste i pakontrollueshëm.

Sapo doli nga zona, gjithçka u kthye në normalitet. Ai u rikthye në bazë dhe regjistroi koordinatat e vendit të çuditshëm.

Raketa që ndryshoi gjithçka

Vëmendja më e madhe erdhi në fund të shekullit të kaluar, kur një raketë amerikane e lëshuar nga poligoni ushtarak devijoi nga kursi dhe ra pikërisht në këtë zonë. Njësitë speciale siguruan mbetjet dhe mostrat e tokës, por rezultatet e analizave u shpallën sekret shtetëror.

Publiku nuk mësoi kurrë çfarë u gjet aty.

Shkencëtarët ende kërkojnë përgjigje

Pas këtij incidenti, autoritetet meksikane ndërtuan një qendër kërkimore pranë zonës. Edhe sot ekspertët përpiqen të kuptojnë pse pajisjet teknologjike aty dështojnë.

Pavarësisht dekadave të studimeve, një shpjegim përfundimtar ende nuk ekziston. Zona e Heshtjes mbetet një nga misteret më të mëdha të planetit, vendi ku shkenca dhe enigma vazhdojnë betejën e tyre të heshtur.

Gjatë misionit të tyre 10-ditor në anën e paparë më parë të Hënës, ekuipazhi i Artemis II arriti diçka që asnjë njeri nuk e kishte bërë në 54 vjet. Ekuipazhi theu rekordin për udhëtimin më të gjatë të bërë nga njeriu rreth Hënës dhe kthim.

Gjatë fluturimit shtatëorësh pranë Hënës, ekuipazhi dëshmoi disa momente që është e vështirë të përshkruhen me fjalë, duke përfshirë një eklips total diellor dhe një “Perëndim të Tokës”, siç e quajtën ata – ekuivalenti i një perëndimi dielli nga hapësira.

Komandanti i misionit, Reid Wiseman, ka publikuar një nga videot më mbresëlënëse të këtij misioni. Astronauti 50-vjeçar ka filmuar Tokën duke u zhdukur gradualisht pas Hënës duke përdorur iPhone 17 Pro Max, pajisje që iu dha secilit anëtar të ekuipazhit.

Wiseman e përshkroi përvojën si një “mundësi që ndodh vetëm një herë në jetë” dhe shkroi në Twitter: “Si të shikoja perëndimin e diellit në plazh nga pika më e largët e universit, nuk munda t’i rezistoja bërjes së një videoje me telefonin tim. Mund të dëgjoni shkrehësin e Nikon ndërsa Christina Koch vazhdon të shkrepë dhe të kapë këto foto të jashtëzakonshme të Tokës përmes lentes së saj 400 mm. Victor Glover ishte në dritaren 3 duke parë me Jeremy Hansen pranë tij.”

Në një koment në postim, komandanti i Artemis II shtoi gjithashtu: “Mezi mund ta shihja Hënën përmes dritares së portit të ankorimit, por iPhone ishte madhësia perfekte për të kapur pamjen. Kjo pamje është e papërpunuar, e pamodifikuar dhe me zmadhim 8x, që është mjaft e krahasueshme me syrin e njeriut. Shijojeni.”

Misioni Artemis II u nis më 1 prill 2026 për një udhëtim dhjetëditor drejt Hënës dhe kthim. Më 6 prill, ekuipazhi përfundoi një fluturim 7-orësh rreth Hënës, përpara se të kthehej në Tokë më 10 prill, një moment që u ndoq në internet nga miliona njerëz në të gjithë botën.

Only one chance in this lifetime…

Like watching sunset at the beach from the most foreign seat in the cosmos, I couldn’t resist a cell phone video of Earthset. You can hear the shutter on the Nikon as @Astro_Christina is hammering away on 3-shot brackets and capturing those… pic.twitter.com/8aWnaFJ69c

— Reid Wiseman (@astro_reid) April 19, 2026

Kapacitetet në hapësirë janë rritur ndjeshëm në vitet e fundit, me misionin Artemis II të NASA-s që çoi astronautët Reid Wiseman, Christina Koch, Victor Glover dhe Jeremy Hansen në Hënë në misionin e parë hënor në më shumë se 50 vjet.

Dhe tani, agjencia hapësinore amerikane thuhet se po synon një qëllim edhe më ambicioz: të vendosë reaktorë bërthamorë në Hënë deri në vitin 2030 përmes Projektit të saj të Energjisë Sipërfaqësore Fission, me plane për të lëshuar një reaktor me fuqi mesatare në orbitë deri në vitin 2028.

Por për këtë detyrë të vështirë, NASA do të duhet të bashkojë forcat me Departamentin e Energjisë të SHBA-së dhe Departamentin e Mbrojtjes, shkruajnë mediat e huaja.

Në këtë drejtim, Zyra e Shkencës dhe Teknologjisë e Shtëpisë së Bardhë (OSTP) ka ndarë tashmë udhëzime të reja për agjencitë federale për të zhvilluar një plan veprimi për teknologjinë bërthamore hapësinore.

“Energjia bërthamore në hapësirë do të na japë energjinë elektrike, ngrohjen dhe shtytjen e qëndrueshme thelbësore për një prani të përhershme në Hënë, Mars dhe më gjerë”, ka thënë OSTP në një postim në X.

Pse energjia diellore është e kufizuar në hapësirë

Sipas mediave të huaja, përcjell Telegrafi, ky ndryshim ndodh kryesisht sepse energjia diellore dhe burimet e tjera tradicionale të energjisë nuk do të jenë të mjaftueshme për të mbështetur në mënyrë të besueshme vendbanimet njerëzore afatgjata në Hënë ose planetë të tjerë, siç është Marsi.

Nata hënore është një arsye kryesore për këtë, pasi një natë e vetme në Hënë zgjat rreth 14 ditë në Tokë.

Gjatë kësaj kohe, panelet diellore nuk mund të përdoren dhe bateritë nuk kanë kapacitet të mjaftueshëm për të mbështetur një bazë të tërë gjatë periudhave të ftohta dhe të errëta.

Mbështetja vetëm në energjinë diellore gjithashtu e bën më të vështirë për programe si Artemis të eksplorojnë rajone të errëta përgjithmonë siç është poli jugor hënor, i cili nuk sheh kurrë rrezet e diellit, por përmban akull uji të vlefshëm.

Në të kundërt, reaktorët bërthamorë ofrojnë kryesisht energji të vazhdueshme dhe të bollshme për vite me radhë përmes ndarjes bërthamore, pavarësisht nga moti, rrezet e diellit ose vendndodhja. S

Shtytja elektrike bërthamore gjithashtu mund të ndihmojë “anijet kozmike” të kryejnë misione komplekse dhe afatgjata pa rrezikuar shterimin e karburantit.

“Ka ardhur koha që Amerika të fillojë me energjinë bërthamore në hapësirë”, postoi administratori i NASA-s, Jared Isaacman, në X.

Projekti i Energjisë Sipërfaqësore Fission pritet të ketë një kapacitet projektimi prej 40-100 kilovatësh energji elektrike, i cili duhet të jetë i mjaftueshëm për të mbështetur një habitat të vogël hënor me laboratorë shkencorë dhe pajisje për nxjerrjen e burimeve për disa vite.

Ky projekt pritet të ndihmojë SHBA-në të forcojë pozicionin e saj në teknologjinë hapësinore në krahasim me Kinën dhe Rusinë, ndërsa siguron një shtrat testimi hënor për të avancuar teknologjitë për misionet e ardhshme me ekuipazh në Mars.

Sistemi pritet të funksionojë në mënyrë autonome me mirëmbajtje minimale të kërkuar nga astronautët, duke mbetur i shkallëzueshëm dhe modular.

Dhe ai do të duhet të marrë parasysh aplikimet që mund të mbështesin si shtytjen hapësinore ashtu edhe jetën e ardhshme në Hënë.

Një asteroid me madhësinë e tre fushave të futbollit do të kalojë pranë Tokës brenda tre vitesh, duke u dhënë shkencëtarëve një shans të rrallë për të studiuar një shkëmb kolosal hapësinor nga afër.

I quajtur Apophis — sipas hyjnisë së lashtë egjiptiane të njohur si “Zoti i kaosit” — asteroidi pritet të kalojë pranë planetit më 13 prill 2029, sipas NASA-s.

Ai do të vijë rreth 32,186 km nga sipërfaqja e Tokës, që është më afër se shumë satelitë në orbitë, ka njoftuar agjencia.

Shkencëtarët e konsiderojnë Apophisin si “një asteroid potencialisht të rrezikshëm”.

Por, NASA ka njoftuar se nuk ka rrezik të përplasjes me Tokën për të paktën 100 vjet.

“Nuk ka rrezik për Tokën, për askënd ose asgjë që jeton në të, ose për astronautët apo satelitët në hapësirë”, tha agjencia.

“Por ngjarja është një mundësi e mahnitshme dhe krejtësisht e pashembullt për të mësuar shumë më tepër rreth Apophis dhe asteroidëve të ngjashëm pranë Tokës”, shtoi ajo.

Ndryshe, është jashtëzakonisht e pazakontë që një asteroid aq i madh sa Apophis të kalojë kaq afër Tokës.

NASA vlerëson se ngjarje të tilla ndodhin mesatarisht një herë në disa mijëra vjet.

Nëse ky vlerësim është i saktë, atëherë kalimi i asteroidit në vitin 2029 do të jetë i pari i këtij lloji në histori që do të vëzhgohet nga afër me teknologjinë moderne.

Apophis u zbulua për herë të parë më 19 qershor 2004 nga astronomët Roy Tucker, David Tholen dhe Fabrizio Bernardi në Observatorin Kombëtar Kitt Peak në Arizona.

Gjatë rikthimit në Tokë të kapsulës Artemis II, shumë përdorues në rrjetet sociale vunë re një detaj që shkaktoi shqetësim: një zonë e madhe që dukej sikur mungonte ose ishte dëmtuar në mburojën termike të kapsulës Orion.

Kjo ngriti dyshime, sidomos pasi ekspertët kishin paralajmëruar më herët se shtresa mbrojtëse, rreth 7–8 cm e trashë, mund të dëmtohej gjatë hyrjes në atmosferë.

Por NASA ka reaguar duke siguruar se nuk ka asnjë problem.

Sipas agjencisë, ajo që dukej si një “copë e munguar” ishte thjesht një njollë e krijuar nga djegia e materialeve gjatë rikthimit në atmosferë.

Administratori i NASA-s, Jared Isaacman, theksoi se inxhinierët e kanë inspektuar menjëherë kapsulën pas uljes në det dhe nuk kanë konstatuar asnjë situatë të papritur.

Si funksionon mburoja termike?

Kapsula Orion përdor një mburojë termike të tipit “ablativ”, të bërë nga materiali Avcoat. Ky material është projektuar të digjet dhe të shpërbëhet gjatë hyrjes në atmosferë, duke shpërndarë nxehtësinë ekstreme – njësoj si sistemi mbrojtës i makinave gjatë përplasjeve.

Në misionin Artemis I, kjo mburojë u dëmtua më shpejt nga sa pritej, duke humbur pjesë të konsiderueshme gjatë rikthimit. Për këtë arsye, NASA ndryshoi trajektoren për Artemis II, duke zgjedhur një hyrje më të drejtpërdrejtë në atmosferë.

Çfarë shkaktoi “njollën”?

Sipas shpjegimeve zyrtare, zona e zbardhur lidhet me një pjesë specifike të strukturës së kapsulës, ku ndodhen bulona titani që lidhen me modulin evropian të shërbimit.

Gjatë rikthimit, këto elemente ekspozohen ndaj temperaturave ekstreme dhe mund të krijojnë mbetje si oksid titani – që shfaqet si njollë e bardhë, pa qenë dëmtim real i mburojës.

Edhe dëshmitarë në vendngjarje konfirmuan se bëhej fjalë vetëm për çngjyrosje, jo për vrima apo dëmtime strukturore.

Nuk u konstatua asnjë problem

NASA theksoi se kjo sjellje ishte e parashikuar dhe ishte vërejtur edhe gjatë testeve laboratorike. Agjencia do të kryejë një analizë të plotë të të dhënave dhe do t’i publikojë rezultatet.

Nëse konfirmohet përfundimisht, kjo do të thotë se mburoja termike e Orion funksionoi sipas pritshmërive, pavarësisht shqetësimeve të mëparshme.

Në thelb, ajo që u interpretua si dëmtim nga publiku rezulton të jetë një efekt normal i kushteve ekstreme gjatë rikthimit në Tokë – dhe jo një problem teknik.

“Ora e Kiametit” po i afrohet mesnatës si kurrë më parë, një tregues simbolik që Buletini i Shkencëtarëve Atomikë e përdor prej dekadash për të matur rrezikun e një katastrofe globale. Tensionet midis Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Kinës, kërcënimet e konfliktit bërthamor, kriza klimatike dhe zhvillimet e pakontrolluara në inteligjencën artificiale krijojnë një sfond të rrezikshëm. Megjithatë, edhe nëse njerëzimi arrin t’i shmangë këto skenarë, jeta në Tokë ka një fund të pashmangshëm.

Sipas një studimi të ri të botuar në Nature Geoscience, qëndrueshmëria e Tokës është më e kufizuar nga sa mendohej më parë.

Studiuesit Kazumi Ozaki dhe Christopher T. Reinhard vlerësojnë se atmosfera e planetit do të pushojë së qeni miqësore për jetën shumë më herët nga sa parashikohej.

Deri vonë, shkencëtarët besonin se Toka do të mbetej e banueshme për rreth dy miliardë vjet, për shkak të rritjes graduale të shkëlqimit të Diellit.

Megjithatë, të dhënat e reja e zvogëlojnë këtë afat në rreth një miliard vjet. Një rol kyç në këtë proces luan oksigjeni dhe historia e tij në planet.

Rreth 2.5 miliardë vjet më parë ndodhi Ngjarja e Madhe e Oksidimit, kur mikroorganizmat që prodhonin oksigjen ndryshuan rrënjësisht atmosferën, duke zhdukur shumë forma jete, por duke krijuar kushtet për organizmat kompleksë.

Sot, biosfera mbështetet në një ekuilibër ku atmosfera përmban rreth 20% oksigjen. Por shkencëtarët paralajmërojnë se ky ekuilibër nuk është i përhershëm. Me kalimin e kohës, Dielli do të bëhet më i nxehtë dhe më i ndritshëm.

Kjo do të shkaktojë avullimin e ujit dhe ndryshime në atmosferë, duke çuar në një rënie drastike të oksigjenit dhe duke e bërë Tokën të papërshtatshme për jetën.

Megjithatë, studiuesit theksojnë se nuk ka arsye për shqetësim të menjëhershëm, pasi bëhet fjalë për një periudhë prej një miliard vjetësh.

Nëse njerëzimi arrin të kapërcejë sfidat aktuale, nuk përjashtohet mundësia që qytetërimet e ardhshme të zhvillojnë teknologji për t’u përshtatur ose për t’u zhvendosur në planetë të tjerë.

Ndërkohë, programe kërkimore të NASA-s, si projekti LUVOIR, synojnë të studiojnë botë të largëta, duke ndihmuar në kuptimin e proceseve që lidhen me lindjen dhe fundin e jetës në univers.

Kthimi i Artemis II më 10 prill do të jetë një çështje e rrezikshme për shkak të problemeve me ngrohjen e anijes kozmike. Ajo do të bjerë poshtë me shpejtësi të jashtëzakonshme.

Misioni Artemis II po arrin fazën më kritike, duke hyrë përsëri në atmosferën e Tokës me shpejtësi prej 40,000 km/h me temperatura jashtë Orionit që arrijnë 2,700 gradë Celsius.

Administratori i NASA-s, Jared Isaacman, pranon se kjo është një shkak shqetësimi.

“Për sa i përket asaj që më mban zgjuar natën, tensioni im i gjakut do të jetë i ngritur derisa të jenë në ujin pranë Bregut Perëndimor. Nuk ka plan B atje. Ky është sistemi i mbrojtjes termike. Mburoja e nxehtësisë duhet të funksionojë”, tha Isaacman.

Rihyrja e Orionit në atmosferë do të jetë shumë e ndryshme nga anijet kozmike që kthehen nga Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor.

Isaacman shpjegoi se në kohën e lëshimit, raketa masive prodhoi 8.8 milionë paund shtytje, duke e mbushur anijen e vogël kozmike me energji të jashtëzakonshme.

Kur Orion bën një hyrje të fuqishme përsëri në atmosferën e Tokës, e gjithë kjo energji duhet të çlirohet.

Dhe kur anija të jetë 122 kilometra mbi planetin, moduli i tij i shërbimit do të ndahet nga kapsula.

Do të fillojë të bjerë me shpejtësi që do të prekë 40,000 km/h.

Shpejtësia intensive do të shkaktojë që ajri përpara anijes kozmike të kompresohet dhunshëm, duke rritur temperaturat në pjesën e jashtme të kapsulës në gati 2,700 gradë Celsius.

Në këtë kohë, i gjithë komunikimi midis Orionit dhe kontrollit të misionit do të ndërpritet për shkak të shtresës intensive të gazit të mbinxehur që do të formohet në pjesën e jashtme.

E njohur si plazma, kjo shtresë bllokon përkohësisht të gjitha sinjalet radio, duke i lënë astronautët pa asnjë mënyrë për të marrë ose dërguar mesazh.

Dy parashuta do të hapen sapo të përfundojë kjo fazë, duke e ngadalësuar anijen kozmike në 480 km/h.

Më vonë, një palë parashuta pilotësh dhe tre parashuta kryesore masive do të hapen, duke e ngadalësuar edhe më shumë Orionin, pas së cilës ai do të përplaset në Oqeanin Paqësor.

Ekuipazhi i Artemis II është planifikuar të zbarkojë në brigjet e San Diegos, Kaliforni.