Category: SHËNDETËSI

Nga bakteret orale te bllokimi i arterieve – hapet perspektiva për trajtime revolucionare

Shkencëtarët në Finlandë dhe Mbretërinë e Bashkuar kanë publikuar prova të reja që sugjerojnë se shkaku i sulmit në zemër mund të lidhet me infeksione bakteriale, dhe jo vetëm me nivelin e lartë të kolesterolit apo stilin e jetesës, siç besohej deri më tani.

Sipas hulumtimit, bakteret mund të fshihen brenda pllakave të arterieve dhe të mbeten joaktive për dekada, derisa të aktivizohen nga një infeksion viral ose ndonjë faktor tjetër i jashtëm. Kur ndodh kjo, ato shkaktojnë inflamacion, çarje të pllakave arteriale dhe formim të bllokimeve që shpesh përfundojnë në sulm në zemër.

Ky zbulim hap mundësinë për zhvillimin e terapive të reja dhe madje edhe vaksinave parandaluese për sëmundjet koronare, theksojnë studiuesit nga Universiteti i Tampere-s.

Çfarë sjell ky zbulim?

Ky rezultat sfidon tërësisht konceptet tradicionale mbi shkaqet e sulmit në zemër.

Profesori Pekka Karhunen, autori kryesor i studimit në Universitetin Tampere, shpjegon se deri më tani besohej se procesi që çon drejt sëmundjes koronare fillonte vetëm nga lipoproteinat me dendësi të ulët të oksiduara (LDL), të cilat trupi i njeh si struktura të huaja.

“Përfshirja e baktereve në sëmundjen koronare është dyshuar prej kohësh, por kanë munguar prova të drejtpërdrejta dhe bindëse. Studimi ynë tregoi praninë e materialit gjenetik ADN-së, të disa baktereve orale brenda pllakave aterosklerotike”, thekson Karhunen.

Simptomat kryesore të sulmit në zemër

Simptoma më e zakonshme është dhimbja ose presioni në gjoks. Megjithatë, në shumë raste dhimbja është e lehtë ose mungon krejtësisht, sidomos te personat e moshuar dhe ata me diabet. Simptoma të tjera që mund të dominojnë janë dobësia, vështirësia në frymëmarrje, të përzierat dhe të vjellat.

Sulmi në zemër ndodh kur qarkullimi i gjakut drejt një pjese të muskulit të zemrës bllokohet, duke shkaktuar dëmtim ose vdekje të indit kardiak. Shkaku më i zakonshëm është arteroskleroza, grumbullimi i pllakave yndyrore në arteriet koronare që mund të shkaktojë formimin e një mpiksjeje gjaku (theksohet nga CDC).

Në rast të dyshimit për sulm në zemër, është jetike të kërkohet ndihmë e menjëhershme mjekësore, sepse ndërhyrja e shpejtë shpëton jetë dhe ul rrezikun e dëmtimit të përhershëm të zemrës.

Simptomat më të shpeshta përfshijnë:

dhimbje ose presion në gjoks, që shpesh përhapet në qafë, nofull, shpatulla ose duar;
dhimbje në shpinë ose në pjesën e sipërme të barkut;
gulçim dhe vështirësi në frymëmarrje;
ndjesi të përzierash ose të vjella;
dhimbje që zgjat më shumë se 20 minuta dhe nuk lehtësohet as me pushim, as me nitroglicerinë;
ndonjëherë dhimbja është e maskuar (p.sh. si dhimbje dhëmbi ose qafe), duke e bërë diagnostikimin më të vështirë.
Ekspertët theksojnë se, pavarësisht këtyre rezultateve, kujdesi për zemrën me kontrolle të rregullta dhe një stil jetese i shëndetshëm mbetet i domosdoshëm.

Studimi është vetëm një hap i parë, por ofron shpresë që shkenca të sjellë zgjidhje inovative kundër një prej sëmundjeve më të përhapura në botë. /Telegrafi/

Ekspertët shpjegojnë pse ndodh, kur është normale dhe kur kërkon vizitë te mjeku

Lëngu sinovial, tendinat dhe ligamentet që fërkohen përgjatë kockave shpesh krijojnë zhurma me kalimin e moshës dhe nga qëndrimi i keq. Kjo e bën më të shpeshtë kërcitja në qafë.

Kërcitja në qafë, i njohur mjekësisht si krepitacion, zakonisht është e padëmshme. Aijoshpesh shkaktohet nga shpërthimi i flluskave të gazit në lëngun sinovial (lëngu i nyjeve), ose nga lëvizja e tendinave dhe ligamenteve përgjatë kockave. Ky fenomen është më i zakonshëm me kalimin e viteve dhe përkeqësohet nga qëndrimi i gabuar i trupit.

Megjithatë, nëse kërcitja shoqërohet me dhimbje, ënjtje ose ngurtësi, ajo mund të tregojë probleme themelore si artriti, sëmundjet degjenerative ose dëmtimet, ndërsa në këto raste kërkohet ndihmë mjekësore.

Pse dëgjojmë shpesh “klik” në qafë?

Kjo zhurmë përshkruhet si një krisje ose kërcitje që ndodh gjatë rrotullimit të kokës. Kur e ktheni kokën ose përkulni qafën, ju shtrini kapsulat e vogla që mbështjellin nyjet e qafës.

Kapsulat janë të mbushura me lëng; gjatë shtrirjes, presioni brenda tyre bie dhe një pjesë e lëngut shndërrohet në flluska gazi, duke krijuar tingullin karakteristik të krisjes.

Sipas ekspertëve, ky proces në vetvete nuk është i dëmshëm.

Dr. Andrew Bang, kiropraktik në Cleveland Clinic, shpjegon: “Qafa ka nyje facete, të vogla, të vendosura në të dyja anët e rruazave. Kur ato shtrihen, në kapsulë krijohen flluska gazi që prodhojnë kërcitjen. Prandaj, për shumë njerëz, sjell një ndjenjë lehtësimi, sikur të jetë ulur presioni në atë zonë”, transmeton Telegrafi.

Shkaqet e kërcitjes në qafë

Kërcitja në qafë mund të ndodhë për tri arsye kryesore:

Presioni negativ në nyje – krijohet një vakuum brenda kapsulës që lëshon gaz dhe prodhon tingull.
Lëvizja e ligamenteve dhe tendinave – kur ato kalojnë mbi kocka ose struktura të tjera, shkaktohet zhurmë.
Shkëputja e lëkurës nga fascia – një shtresë indi lidhës nën lëkurë; ndarja e saj mund të prodhojë krisje.
Kur bëhet e rrezikshme?

Një kërcitje e herëpashershme dhe e lehtë nuk është e rrezikshme. Problemi lind kur është shumë e shpeshtë ose e dhunshme.

Sipas Dr. Bang, pasojat e mundshme janë:

Bllokimi i nervit – lëvizjet e forta ose të papritura mund të ngjeshin një nerv, duke shkaktuar dhimbje të forta dhe kufizim të lëvizshmërisë.
Tendosja e muskujve dhe nyjeve – shtrirja e tepërt mund të dëmtojë muskujt dhe ligamentet përreth, duke shkaktuar ngurtësi.
Hipermobiliteti – te disa njerëz që kanë natyrshëm nyje më elastike, shfaqet nevoja e vazhdueshme për të “krisur qafën”. Me kohën, ligamentet mund të zgjaten përhershëm, duke rritur rrezikun për osteoartrit.
Situata të rralla, por serioze – në raste të veçanta, kërcitja mund të dëmtojë enët e gjakut të qafës dhe të rrisë rrezikun për goditje në tru (insult).
Kur duhet kërkuar ndihmë mjekësore?

Kontakti me mjekun rekomandohet nëse pucketimi shoqërohet me:

Dhimbje ose ngurtësi që përsëritet.
Ënjtje në qafë – mund të tregojë grumbullim lëngu, dëmtim ose infeksion.
Dhimbje kronike në nyjen e qafës pa shkak të qartë.
Kufizim në lëvizshmëri, që mund të vijë nga plakja ose nga sëmundje si osteoartriti.
Kujdes me kiropraktikën

Edhe pse manipulimet kiropraktike mund të lehtësojnë presionin dhe të përmirësojnë lëvizshmërinë e qafës, Dr. Bang paralajmëron se nuk duhet tepruar.

Përdorimi i shpeshtë mund të shkaktojë lëshim të tepërt të nyjeve, gjë që është e padëshiruar. Sipas tij, maksimumi një herë në javë është i pranueshëm; më shpesh se kaq, rrezikohet stabiliteti i nyjeve të qafës.

Mëlçia është organi më i madh i brendshëm dhe luan një rol kyç në ruajtjen e shëndetit të mirë. Ajo kryen më shumë se 500 funksione jetësore, nga filtrimi i gjakut deri te pjesëmarrja në tretje dhe metabolizëm.

Kjo është arsyeja pse është jashtëzakonisht e rëndësishme të njihen shenjat e para të dëmtimit të mëlçisë. Këto simptoma shpesh janë delikate dhe mund të ngatërrohen lehtësisht me sëmundje të zakonshme si lodhja ose problemet me tretjen. Megjithatë, zbulimi i hershëm i sëmundjes së mëlçisë mund të parandalojë dëmtime serioze dhe të përhershme.

Lodhje e vazhdueshme dhe ndjenjë dobësie

Një nga shenjat e para të problemeve me mëlçinë mund të jetë një ndjenjë e vazhdueshme lodhjeje që nuk zhduket as pas pushimit.

Mëlçia luan një rol të rëndësishëm në pastrimin e gjakut dhe prodhimin e energjisë. Kur nuk funksionon siç duhet, i gjithë trupi punon më ngadalë. Kjo lodhje është shpesh më e thellë se lodhja e zakonshme pas një dite në punë dhe mund të ndikojë ndjeshëm në aktivitetet e përditshme. Shumë njerëz e shoqërojnë atë me stresin ose mungesën e gjumit, por rrallë mendojnë për mëlçinë si një shkak të mundshëm.

Dhimbje e ‘shurdhër’ nën brinjën e djathtë

Dhimbja ose shqetësimi i lehtë në pjesën e sipërme të djathtë të barkut, poshtë brinjëve, mund të jetë shenjë e sëmundjes së mëlçisë. Shpesh ngatërrohet me një tendosje muskulore ose dispepsi. Megjithatë, kur mëlçia është e inflamuar ose e dëmtuar, ajo mund të zmadhohet dhe të shtypë indet përreth, duke shkaktuar shqetësim. Nëse kjo dhimbje vazhdon ose përkeqësohet, është e rëndësishme të vizitoni një mjek, pasi mund të tregojë një problem më serioz.

Ulje e oreksit dhe humbje e paqëllimshme në peshë

Një humbje e dukshme e oreksit, ndonjëherë e shoqëruar me neveri ndaj ushqimit, është një tjetër shenjë e mundshme e sëmundjes së mëlçisë. Mëlçia luan një rol të rëndësishëm në tretjen dhe shfrytëzimin e lëndëve ushqyese, kështu që dobësia e saj mund të çojë në probleme metabolike. Kjo shpesh shkakton humbje peshe dhe ndonjëherë humbje të masës muskulore. Nëse këto ndryshime ndodhin papritur dhe pa një arsye të qartë, është e nevojshme të merret në konsideratë mundësia që mëlçia të jetë shkaku.

Ndryshimet e lëkurës

Problemet me mëlçinë mund të ndikojnë edhe në lëkurën tuaj. Një nga ndryshimet më të zakonshme janë angiomat merimangë – njolla të vogla të kuqe me vena të holla që i ngjajnë një rrjete merimange. Ato zakonisht shfaqen në gjoks, shpatulla ose në pjesën e sipërme të trupit. Përveç kësaj, skuqja e pëllëmbëve të duarve, e njohur si eritema palmare, mund të tregojë gjithashtu një çekuilibër hormonal që lidhet me mëlçinë. Edhe pse këto ndryshime zhvillohen ngadalë dhe janë të lehta për t’u injoruar, kur kombinohen me simptoma të tjera, ato mund të jenë një shenjë e rëndësishme paralajmëruese.

Të përziera dhe dispepsi

Të përzierat e vazhdueshme, megjithëse të lehta, si dhe fryrja, dispepsia ose diarreja e shpeshtë, mund të jenë shenja të hershme të problemeve me mëlçinë. Kur mëlçia nuk prodhon mjaftueshëm biliare ose nuk mund t’i largojë në mënyrë efektive toksinat, sistemi tretës vuan. Njerëzit shpesh i shoqërojnë simptoma të tilla me ushqimin ose stresin, por nëse ato përsëriten shpesh, është mirë të flisni me mjekun tuaj.

Shëndeti i mëlçisë është thelbësor për funksionimin normal të të gjithë trupit. Edhe pse simptomat fillestare mund të duken të padëmshme, ato nuk duhen injoruar. Njohja e shenjave herët dhe konsultimi me një mjek mund të parandalojë dëmtime serioze dhe pasoja afatgjata.

Macet janë të njohura si “gurmanë të vërtetë”, ato parapëlqejnë mishin e freskët apo një copë të shijshme peshku. Megjithatë, shpesh pronarët pyesin: a mund të hanë macet edhe fruta, dhe konkretisht, a janë mjedrat të sigurta për to?

Mjedrat nuk bëjnë pjesë në ushqimin bazë të maceve, por një sasi e vogël e tyre nuk është toksike dhe nuk shkakton probleme shëndetësore. Një ose dy kokrra, të ofruara si shpërblim apo “ëmbëlsirë” e rastit, mund ta kënaqin macen pa e rrezikuar shëndetin e saj.

Nëse macja i provon për herë të parë, është e rëndësishme të ndiqni reagimin e saj. Në rast se vëreni shenja si: pështymë e shtuar, të vjella apo diarre, atëherë nuk duhet t’i ofroni më mjedra.

Përfitimet e mundshme të mjedrave për macet

Edhe pse macet janë mishngrënës të rreptë, mjedrat kanë disa vlera që mund të shfrytëzohen si ushqim shtesë:

▪ Përmbajnë fibra dhe pak karbohidrate, të cilat ndihmojnë në tretje dhe parandalojnë kapsllëkun.

▪ Janë të pasura me vitamina A dhe C, që mbështesin funksionimin normal të muskujve dhe nervave, forcojnë imunitetin dhe reduktojnë stresin oksidativ.

▪ Përmbajnë mangan, i domosdoshëm për funksion riprodhues normal dhe për prodhimin e acideve yndyrore.

▪ Për më tepër, mjedrat kanë përmbajtje të lartë uji, çka i bën të dobishme për macet që shmangin pirjen e ujit. Ato janë një ushqim i lehtë, pa rrezik shtimi në peshë.

A i shijojnë macet mjedrat?

Macet nuk e ndjejnë shijen e ëmbël si njerëzit, por kjo nuk i pengon të provojnë fruta. Kombinimi i tyre me pak krem djathi, kos ose pana (nëse macja nuk ka intolerancë ndaj laktozës) mund ta bëjë atë edhe më tërheqëse.

Në ditët e ngrohta të verës, mjedra e ngrirë mund të shërbejë si freskim i mrekullueshëm, transmeton Telegrafi.

Kujdes: mjedrat nuk zëvendësojnë ushqimin bazë

Macja ka nevojë për proteina me origjinë shtazore – mish dhe peshk. Frutat, përfshirë mjedrat, nuk mund të bëhen pjesë e dietës së përditshme, por vetëm një shtesë e vogël e sigurt dhe e shëndetshme.

Mbani mend! Mjedrat janë të sigurta për macet në sasi të vogël dhe mund të jenë një mënyrë e mirë për t’i hidratuar dhe për t’u dhënë fibra e vitamina shtesë. Megjithatë, ato kurrë nuk duhet të zëvendësojnë ushqimin kryesor të bazuar në mish.

Me afrimin e vjeshtës dhe dimrit, moti po bëhet gjithnjë e më i ftohtë – dhe një nga sfidat më të zakonshme gjatë këtyre muajve është tharja e rrobave.

Ndërsa larja nuk është problem, tharja e rrobave të pastra pa një makinë të posaçme për tharjen e tyre mund të jetë sfiduese.

Megjithatë ekspertët ndajnë rreziqet që vijnë nga lagështia e myku.

Eksperti i pastrimit të shtëpisë dhe lavanderisë, Nigel Bearman nga kompania Daily Poppins, shpjegon:

“Shumë njerëz mendojnë se lagështia është thjesht një problem estetik – pak myk në mur apo avull në dritare. Por në të vërtetë, ajo mund të ketë pasoja serioze për shëndetin, sidomos për fëmijët, të moshuarit apo personat me astmë dhe alergji”.

Nëse je i detyruar të thash rrobat brenda, ja si të mbrosh shtëpinë nga lagështia:

Siguro ajrosje të mirë

Romanca sekrete që i la plagë – aktori John Malkovich rrëfehet për herë të parë
Yjet
Romanca sekrete që i la plagë – aktori John Malkovich rrëfehet për herë të parë
Gjëja më e rëndësishme është të kujdesesh për qarkullimin e ajrit.

“Edhe nëse është ftohtë, hap dritaret për 10–15 minuta gjatë tharjes së rrobave. Kjo ndihmon në largimin e lagështisë nga ajri dhe parandalon mbledhjen e saj në mure e dritare”, – këshillon Nigel.

Mos i përqendro të gjitha rrobat në një dhomë

Nëse i lë të gjitha rrobat për t’u tharë në të njëjtin ambient, sasia e lagështisë në ajër do të rritet ndjeshëm.

Zgjidhja? Shpërndaji rrobat në dhoma të ndryshme, nëse ke mundësi – kjo ndihmon në përhapjen më të barabartë të lagështisë dhe redukton rrezikun e mykut.

Përdor materiale që thithin lagështinë

Një truk i thjeshtë dhe pa kosto: vendos peshqirë ose çarçafë të thatë nën apo pranë rrobave që po thahen. Këto do të ndihmojnë në përthithjen e lagështisë së tepërt që lëshojnë rrobat.

Nëse doni të shpëtoni kafshët dhe të mbroni mjedisin ose thjesht të rregulloni dietën tuaj, ja ndryshimet që mund të prisni në trupin tuaj kur hiqni mishin e kuq nga dieta juaj.

Për revistën Healthy, Doktoresha e Shkencave Sally Warren zbuloi disa nga përfitimet që do të ndodhin nëse eliminoni mishin e kuq nga dieta juaj, por ajo përmendi edhe një pengesë.

Mund të humbni disa kilogram

Mishi i kuq është i pasur me kalori. Nëse e hiqni nga dieta juaj e përditshme, mund të shihni një numër më të ulët në peshore.

“Shumica e porcioneve me mish përmbajnë më shumë proteina sesa nevojitet në të vërtetë. Një porcion prej 90 gramësh me mish viçi mund të ketë rreth 170 kalori, por një porcion me fasule mund të ketë rreth 100 kalori dhe tofu rreth 70 kalori”, thotë Dr. Sally Warren.

Në fillim mund të mos duket si një ndryshim i madh, por mund të shtohet me kalimin e kohës. Një artikull i vitit 2015 në Journal of General Internal Medicine raportoi se njerëzit në një dietë vegjetariane humbën më shumë peshë sesa ata në një dietë jo-vegjetariane, dhe veganët humbën më shumë peshë sesa njerëzit që ende hanin vezë dhe produkte qumështi.

Mund të ndiheni më pak të fryrë

Trupi e tret mishin e kuq më ngadalë se ushqimet e tjera, prandaj mund të përjetoni kapsllëk, dhimbje barku dhe rritje të gazrave pas një darke të bollshme me biftek.

Edhe pse mund të përjetoni shqetësime në tretje menjëherë pasi të hiqni dorë nga mishi i kuq, kjo është kryesisht rezultat i ngrënies së ushqimeve më të shëndetshme dhe të pasura me fibra.

Në planin afatgjatë, do të shtoni baktere të shëndetshme në zorrët tuaja, të cilat mund të zvogëlojnë inflamacionin në të gjithë trupin tuaj dhe t’ju bëjnë të ndiheni më pak të fryrë. Në fakt, një studim i vitit 2015 zbuloi se vegjetarianët kanë shkallë më të ulëta të inflamacionit sesa ata që hanë mish.

Lëkura juaj mund të përmirësohet

Lëkura bëhet më e pastër kur filloni një dietë të shëndetshme. Hani shumë fruta dhe perime, të cilat janë gjithashtu të mbushura me vitamina si A, C dhe E, të cilat njihen për luftimin e radikaleve të lira që shkaktojnë njolla.

Nivelet e kolesterolit tuaj mund të ulen

Eliminoni mishin e kuq dhe do të zvogëloni sasinë e yndyrës së ngopur, e cila është e lidhur me nivele më të larta të kolesterolit. Shoqata Amerikane e Zemrës rekomandon që të mos konsumoni më shumë se pesë deri në gjashtë përqind të kalorive tuaja ditore nga yndyra e ngopur.

Ky ekuilibër zvogëlon rrezikun e kolesterolit të lartë, i cili mund të çojë në grumbullimin e pllakave në muret e arterieve.

“Ky grumbullim quhet aterosklerozë, e cila mund të çojë në sëmundje të arteries koronare (CAD), atak në zemër, goditje në tru ose atak ishemik kalimtar (TIA) dhe sëmundje të arteries periferike”, thotë Warren.

Edhe pse kolesteroli i lartë mund të lidhet me gjenet tuaja, heqja dorë nga mishi i kuq do të ndihmojë shumë në uljen e niveleve të kolesterolit në trupin tuaj.

Ju mund të zvogëloni rrezikun e sëmundjeve të rënda

Heqja e mishit të kuq nga menyja mund të zvogëlojë rrezikun e disa sëmundjeve.

“Mishi i kuq mund të përmbajë sasi të larta të yndyrës së ngopur, e cila shoqërohet me një rrezik në rritje të sëmundjeve kardiovaskulare, obezitetit dhe diabetit”, thotë Warren.

Një studim i vitit 2018 i botuar në European Heart Journal zbuloi se ngrënia e mishit të kuq prodhon një përbërës që mund të rrisë rrezikun e atakut në zemër.

Karnitina, e cila bën që trupi të prodhojë trimetilaminë-N-oksid (TMAO), një përbërës i prodhuar nga bakteret në stomak, duket se lidhet me rrezikun.

“Studiuesit besojnë se ndikon në metabolizmin e kolesterolit në trup, gjë që çon në rritjen e zhvillimit të pllakave në muret e enëve të gjakut dhe mund të rrisë rrezikun e sëmundjeve të zemrës”, thotë Warren.

Njerëzit që hanë mish viçi mund të zhvillojnë edhe sëmundjen e Alzheimerit. Një studim i vitit 2017 i botuar në British Medical Journal ia atribuoi lidhjen akumulimit të tepërt të hekurit për shkak të konsumit të tepërt të mishit të kuq në dietë.

Mund të keni më shumë energji

Dr. Warren thotë se energjia e mirë kërkon një zemër të shëndetshme, një sistem tretës të shëndetshëm dhe një mendje e trup të shëndetshëm. Zëvendësimi i mishit të kuq me ushqime më të shëndetshme, siç janë fasulet, yndyrnat me bazë bimore, drithërat e plota, frutat dhe perimet, mund të rezultojë në nivele më të larta energjie.

Mund t’ju mungojnë disa lëndë ushqyese

Edhe pse është e mundur të kompensohet humbja e proteinave në dietë, disa lëndë ushqyese vijnë kryesisht nga mishi i kuq dhe mund të filloni të keni mungesë të tyre nëse nuk i merrni si suplemente.

Një familje kryesore lëndësh ushqyese janë vitaminat B, kryesisht vitamina B12, dhe minerali hekur. Nëse hani butak, 90 gramë butak të gatuar mund t’ju ofrojnë po aq B12 sa mishi i viçit.

Burime të tjera të mira përfshijnë produktet e tofusë dhe sojës, peshkun, djathin dhe vezët. Disa ekspertë ende rekomandojnë marrjen e suplementeve për siguri.

“Marrja e suplementeve, përfshirë B12 me cilësi të lartë, mund të sigurojë që po merrni dozën e saktë ditore”, thotë Warren.

Shumë njerëz, madje edhe ata që hanë mish të kuq, kanë mungesë magnezi. Kjo ndodh sepse toka e sotme ka pak magnez, kështu që një dietë me bazë bimore nuk ofron më aq shumë nga ky mineral i rëndësishëm.

Edhe në mish, bagëtitë e rritura në kullota ose të ushqyera me kashtë nuk marrin mjaftueshëm për të ruajtur nivele të shëndetshme ditore. Merrni një suplement magnezi dhe vitamine D3. Gjithashtu, shtoni probiotikë, të cilët ofrojnë baktere të rëndësishme miqësore që ndihmojnë zorrët tuaja të tretin dhe përthithin ushqimin.

Të zgjohesh herë pas here i djersitur nuk është domosdoshmërisht shkak për shqetësim, veçanërisht nëse ndodh gjatë temperaturave të larta ose gjumit të keq.

Megjithatë, nëse kjo ju ndodh vazhdimisht, mund të jetë një problem.

Shëndeti Publik Britanik (Shërbimi Shëndetësor Kombëtar) deklaron se në këtë rast duhet patjetër të kërkoni ndihmën e një mjeku.

Të rriturit dhe fëmijët mund të vuajnë nga kjo, dhe shkaku ndonjëherë është i panjohur.

Megjithatë, mjekja e përgjithshme Suzanne Wylie i tha Metro.co.uk se kjo ndodh shpesh gjatë menopauzës për shkak të mënyrës se si hormonet ndikojnë në temperaturën e trupit. Ajo gjithashtu renditi shkaqe të tjera si ankthi, apnea obstruktive e gjumit, hiperhidroza, infeksionet, problemet me tiroidet, diabeti dhe, në raste të rralla, kanceret si limfoma.

“Ato mund të jenë gjithashtu një efekt anësor i disa ilaçeve, duke përfshirë edhe antidepresivët”, tha ajo.

Zgjimi i djersitur mund të ndodhë edhe për shkak të faktorëve “të thjeshtë” si ngrënia e ushqimeve pikante, konsumimi i kafeinës ose alkoolit, ose ushtrimet fizike vonë natën.

Edhe nëse flini gjithsej shtatë deri në nëntë orë, siç rekomandojnë ekspertët, gjumi i ndërprerë mund të ndikojë në funksionin e trurit, shëndetin fizik dhe mirëqenien emocionale.

Ish-presidenti i Amerikës, Joe Biden, është operuar nga kanceri i lëkurës. Çdo vit, një numër gjithnjë e më i madh pacientësh sëmuren nga karcinoma e lëkurës, dhe ekzistojnë disa lloje të saj. Kontrollet parandaluese vjetore të lëkurës mund t’ju shpëtojnë jetën, prandaj mjekët gjithnjë e më shpesh i kushtojnë vëmendje masave parandaluese, sidomos gjatë verës.

Një virus i përhapur, që shumë njerëz e mbartin, mund të jetë shkak i njërit prej formave më të shpeshta të kancerit të lëkurës. Ky virus ndikon drejtpërdrejt në shfaqjen e karcinomës së lëkurës.

Shkaqet e shfaqjes së kancerit të lëkurës

Etiopatogjeneza nuk është plotësisht e qartë. Rrezatimi ultravjollcë (UV) është shkaku kryesor i shfaqjes së kancerit të lëkurës. Burimi kryesor është dielli, por edhe llambat e solarit. Përmenden gjithashtu hormonet, traumat, prania e nishaneve, veçoritë racore dhe gjenetike, faktorët kimikë dhe rrezatimi jonizues, transmeton Telegrafi.

Rreziku është më i lartë në këto raste:

▪ lëkurë e bardhë dhe shfaqje e lehtë e njollave pas ekspozimit në diell,
▪ sy dhe flokë të çelët,
▪ numër i madh nishanesh ose nishane me dukje të pazakonshme,
▪ histori familjare të karcinomës së lëkurës,
▪ djegie nga dielli në fëmijëri,
▪ shumë kohë në diell pa mbrojtje,
▪ trajtim me rrezatim për akne në adoleshencë.

Ndarja dhe pamja klinike e karcinomave më të shpeshta

Carcinoma basocellulare cutis – tumor gjysmë-malinj i lëkurës, pa metastaza, me rritje progresive. Format kryesore: nodulare, ulcerative, invazive dhe pigmentare.
Carcinoma spinocellulare – tumor malinj i epitelit, me prirje metastazash në nyjet limfatike. Shfaqet në formë nyjesh ose ulcerash, sidomos në fytyrë e buzën e poshtme.
Morbus Bowen – karcinomë intraepidermale (in situ), me potencial për invazion. Shfaqet si pllaka të kufizuara qartë në lëkurë ose mukozë.
Morbus Paget – adenokarcinomë intraepidermale e gjirit, zakonisht te gratë mbi 40 vjeç. Fillon me skuqje dhe irritim rreth thithës.
Erytroplasia Queyrat – karcinomë in situ e organeve gjenitale, ngjyrë e kuqe, me prognozë të mirë nëse trajtohet herët.
Melanoma malinje – tumor agresiv, zakonisht nga nishane ekzistuese. Shquhet për kufij të parregullt, rritje të shpejtë, gjakosje dhe ulcerim. Metastazon herët në nyje, mushkëri, kocka dhe mëlçi.

Diagnoza dhe trajtimi

Diagnoza vendoset mbi bazën e pamjes klinike dhe konfirmohet me analizë histologjike.

Opsionet e trajtimit:

▪ heqje kirurgjikale e tumorit,
▪ shkatërrim me elektrokauter,
▪ krioterapi,
▪ citostatike,
▪ terapi rrezatimi me kontakt.

Çfarë është kirurgjia Mohs?

Joe Biden iu nënshtrua kirurgjisë Mohs për heqjen e një tumori të lëkurës nga balli. Kjo teknikë përdoret për disa lloje kanceresh të lëkurës, përfshirë karcinomën bazocelulare, karcinomën spinoqelizore, melanoma të caktuara dhe forma më të rralla. Edhe bashkëshortja e tij, Jill Biden, ka kryer këtë procedurë në vitin 2023.

Kirurgjia Mohs kryhet në kushte ambulatore, zakonisht me anestezi lokale. Procedura zgjat disa orë dhe pacienti qëndron zgjuar. Qëllimi është të hiqet sa më shumë ind i prekur, duke ruajtur indin e shëndetshëm përreth. Indi hiqet shtresë pas shtrese, ekzaminohet në mikroskop dhe përsëritet derisa të mos gjenden më qeliza kanceroze.

Plagët mund të kërkojnë qepje ose të shërohen vetë. Pacientët zakonisht largohen nga klinika pas 2-6 orësh.

Rritja e rasteve të karcinomës së lëkurës

Kirurgjia Mohs është shumë e zakonshme, vetëm në SHBA kryhen mbi 876,000 operacione në vit. Rastet e karcinomës bazocelulare arrijnë në rreth 3.6 milion çdo vit, ndërsa karcinoma spinoqelizore në rreth 1.8 milion raste.

Numri i rasteve është rritur për shkak të:

▪ diagnostikimit më të hershëm,
▪ ekspozimit më të madh ndaj rrezeve UV,
▪ kohës së gjatë në aktivitete jashtë,
▪ stilit të veshjes,
▪ jetëgjatësisë më të madhe,
▪ hollimit të shtresës së ozonit,
▪ faktorëve gjenetikë,
▪ uljes së imunitetit në disa pacientë.

Ky rast i presidentit Biden shërben si kujtesë për rëndësinë e kontrolleve të rregullta dermatologjike dhe mbrojtjes nga dielli, si masat më efektive për të parandaluar kancerin e lëkurës.

Tensioni i lartë i gjakut, i njohur edhe si hipertension, është një problem serioz shëndetësor që shpesh kalon pa u vënë re.

Edhe pse shumë nuk e perceptojnë si të rrezikshme derisa të shfaqen simptoma të rënda, është një gjendje që mund të ketë pasoja serioze shëndetësore – duke përfshirë atakun në zemër dhe goditjen në tru, si dhe ndërlikime të tjera.

Një nga sfidat më të mëdha në luftën kundër hipertensionit është se ai shpesh zhvillohet gradualisht dhe pa shenja të dukshme. Kjo është arsyeja pse quhet “vrasësi i heshtur” për një arsye. Domethënë, shumë të prekur as nuk e dinë që kanë tension të lartë të gjakut për një kohë të gjatë, sepse simptomat – nëse shfaqen – mund të jenë të lehta, jo specifike ose t’i atribuohen gabimisht ankesave të tjera.

Pikërisht për këtë arsye, matja e rregullt e tensionit të gjakut, të paktën një herë në vit, është thelbësore për zbulimin në kohë të sëmundjes. Sot, mund ta bëni shumë lehtë, madje edhe në shtëpi, me ndihmën e pajisjeve dixhitale që gjenden lehtësisht në farmaci dhe dyqane të pajisjeve mjekësore.

Gjashtë simptoma që mund të tregojnë tension të lartë të gjakut – edhe pse njerëzit shpesh nuk i shoqërojnë ato me këtë gjendje:

Dhimbje koke

Edhe pse mund të ketë shumë shkaqe, dhimbjet e kokës nga hipertensioni shpesh ndodhin në pjesën e prapme të kokës ose në majë të kokës. Nëse këto dhimbje koke janë të shpeshta, rekomandohet kontrolli i presionit të gjakut.

Shikim i turbullt

Tensioni i lartë i gjakut mund të dëmtojë enët e gjakut në sytë tuaj, duke rezultuar në shikim të turbullt. Nëse vini re një përkeqësim të menjëhershëm të shikimit tuaj, sigurohuni që të vizitoni një mjek.

Vështirësi në frymëmarrje

Ndjenja e gulçimit, edhe me një sforcim minimal, mund të tregojë se zemra është nën një ngarkesë shtesë. Kjo simptomë nuk duhet injoruar, veçanërisht nëse shfaqet në qetësi.

Dhimbje gjoksi

Presioni në gjoks ose dhimbja gjatë aktivitetit mund të sinjalizojë se zemra nuk është në gjendje të përmbushë nevojat e trupit për shkak të presionit të lartë të gjakut. Në raste të tilla, është i nevojshëm një vlerësim i menjëhershëm mjekësor.

Gjakderdhje nga hunda

Edhe pse nuk është vërtetuar drejtpërdrejt se gjakderdhja nga hunda lidhet me hipertensionin, shfaqja e shpeshtë e saj mund të jetë një shenjë se diçka nuk shkon – dhe duhet të hetohet.

Urinë me shkumë

Nëse urina juaj ka një pamje të shkumëzuar, kjo mund të nënkuptojë që proteina po nxirret nga trupi juaj, gjë që mund të jetë rezultat i dëmtimit të veshkave të shkaktuar nga presioni i lartë i gjakut. Mos e vononi vizitën te mjeku nëse vini re këtë ndryshim.

Shumë nga këshillat që dëgjojmë për gjumin dhe përballimin e pagjumësisë në fakt mund të kenë efektin e kundërt, duke përfshirë mospërdorimin e telefonit dhe eliminimin e plotë të kafeinës.

Të gjithë e dimë sa më mirë ndihemi pas një gjumi të mirë natën. Shkenca e mbështet këtë: gjumi cilësor përmirëson shëndetin kardiovaskular, funksionin imunitar, shëndetin e trurit dhe mirëqenien emocionale. Nuk është çudi që shumë njerëz duan të përmirësojnë gjumin e tyre dhe “higjiena e gjumit” është bërë një strategji prioritare.

Higjiena e gjumit i referohet zakoneve dhe faktorëve mjedisorë që nxisin një gjumë të mirë, siç është të shkosh në shtrat rregullisht, të shmangësh ekranet para gjumit dhe të zvogëlosh konsumin e kafeinës. Këto janë këshilla të shëndosha, por për njerëzit me pagjumësi, disa praktika mund të kenë efektin e kundërt – duke e përkeqësuar pagjumësinë në vend që ta zgjidhin atë.

Ekspertët thonë se këto pesë strategji të zakonshme të higjienës së gjumit mund të bëjnë më shumë dëm sesa dobi për njerëzit që vuajnë nga pagjumësia.

Kalimi i më shumë kohës në shtrat

Kur gjumi nuk të vjen lehtë, është tunduese të shkosh në shtrat më herët ose të qëndrosh zgjuar më vonë, duke shpresuar ta “kapësh ritmin”, por kjo strategji shpesh kthehet në kundërsulm. Sa më shumë kohë të kalosh në shtrat zgjuar, aq më shumë e dobëson lidhjen mendore midis shtratit dhe gjumit – dhe e forcon lidhjen midis shtratit dhe frustrimit.

Në vend të kësaj, përpiqu të kufizosh kohën që kalon në shtrat. Shko në shtrat pak më vonë dhe zgjohu në të njëjtën kohë çdo mëngjes. Kjo rrit presionin e gjumit – dëshirën natyrale të trupit tënd për të fjetur – dhe ndihmon në rivendosjen e shtratit si sinjal për gjumë, jo për zgjim.

Shmangie e rreptë e ekranit

Shpesh na thuhet të heqim qafe ekranet para gjumit, sepse drita blu që ato lëshojnë pengon melatoninën, një hormon që ndihmon në rregullimin e gjumit. Megjithatë, kjo këshillë mund të jetë shumë e thjeshtëzuar.

Në realitet, njerëzit që vuajnë nga pagjumësia mund të përdorin telefonat e tyre sepse nuk mund të flenë – jo anasjelltas. Të qëndrosh në errësirë ​​pa asgjë për të zënë mendjen mund të krijojë një stuhi të përsosur për ankth dhe mendime të tepërta, të cilat të dyja nxisin pagjumësinë.

Në vend që ta ndaloni plotësisht përdorimin e ekranit, merrni në konsideratë përdorimin e tij strategjik. Zgjidhni përmbajtje qetësuese dhe jo stimuluese, përdorni modalitetin e natës dhe shmangni lëvizjen pa menduar. Një podcast i qetë ose një dokumentar i lehtë mund të jetë një shpërqendrim i vërtetë për t’ju ndihmuar të relaksoheni.

Eliminimi i plotë i kafeinës

Kafeina bllokon adenozinën, neurotransmetuesin që na bën të përgjumur. Megjithatë, jo të gjithë e përpunojnë kafeinën në të njëjtën mënyrë – gjenetika luan një rol në shpejtësinë me të cilën e metabolizojmë atë.

Disa njerëz mund të zbulojnë se një kafe në mëngjes i ndihmon të largojnë inercinë e gjumit (ndjesinë e lodhjes që ndjeni kur zgjoheni) dhe t’i japë energji, gjë që mund të mbështesë një cikël të shëndetshëm gjumë-zgjim. Nëse jeni të ndjeshëm ndaj kafeinës, është e mençur ta shmangni atë më vonë gjatë ditës – por ndërprerja e saj plotësisht nuk është gjithmonë e nevojshme. Të kuptuarit e reagimit tuaj individual është thelbësore.

Po përpiqesh shumë për të “optimizuar” gjumin tënd.

Ndërsa shumë nga produktet e ofruara për të përmirësuar gjumin tuaj mund të jenë me qëllime të mira, ato mund të kontribuojnë në gjendjen moderne të njohur si ortosomi: ankthi i shkaktuar nga përpjekja për të fjetur në mënyrë perfekte.

Është e rëndësishme të mbani mend se gjumi është një funksion autonom, si tretja ose presioni i gjakut. Ndërsa mund ta ndikojmë gjumin me zakone të shëndetshme, nuk mund ta detyrojmë atë të ndodhë. Obsesioni për cilësinë e gjumit mund t’i përkeqësojë gjërat në mënyrë paradoksale.

Pritet e njëjta sasi gjumi çdo natë

Gjumi i shëndetshëm nuk është një numër i caktuar orësh – ai është dinamik dhe përshtatet me jetën tonë. Faktorë si stresi, shëndeti fizik, mosha, mjedisi dhe madje edhe përgjegjësitë prindërore ndikojnë të gjitha në gjumë. Për shembull, foshnjat duhet të hanë çdo disa orë dhe modelet e gjumit të të rriturve përshtaten me këtë nevojë. Fleksibiliteti në gjumin tonë ka qenë gjithmonë një tipar mbijetese.

Të presësh qëndrueshmëri të ngurtë nga gjumi krijon pritshmëri jorealiste. Disa netë do të jenë më të mira se të tjerat – dhe kjo është normale.