Category: SHËNDETËSI

Shkencëtarët kanë zhvilluar një sensor të vogël që mund të zbulojë nivelet e dopaminës, një lëndë kimike e trurit që ndihmon në kontrollin e lëvizjeve dhe humorit, nga një mostër e vogël lotësh.

Testet laboratorike treguan se pajisja mund të dallojë nivelet e ulëta të dopaminës që lidhen me sëmundjen e Parkinsonit. Aktualisht, matja e kësaj substance bëhet përmes analizave të gjakut, urinës ose pajisjeve të vendosura në tru, metoda që janë më të ngadalta, më të kushtueshme ose më invazive.

Një test me lot mund t’u japë mjekëve mundësinë të zbulojnë ndryshimet e para kimike të Parkinsonit shumë kohë përpara shfaqjes së dridhjeve dhe ngurtësimit të muskujve.

Dopamina transmeton sinjale mes qelizave nervore dhe ndihmon në ruajtjen e lëvizjeve të kontrolluara. Kur qelizat e trurit që prodhojnë dopaminë fillojnë të vdesin, nivelet e saj bien dhe shfaqen simptomat kryesore të Parkinsonit. Ajo gjithashtu ndikon në humor, motivim dhe mënyrën se si mësojmë.

Sensori u krijua nga një ekip studiuesish të udhëhequr nga Neftalí Lênin Villarreal Carreño në Universitetin Federal të Pelotas në Brazil. Ata përdorën një rreze lazer mbi një fletë të hollë plastike për të krijuar grafen, një material që përçon elektricitetin. Më pas e veshën atë me nikel dhe përbërje të pasura me azot, duke rritur aftësinë për të kapur molekulat e dopaminës.

Testet me lot artificialë treguan se sensori jepte sinjale të sakta: sa më shumë dopaminë të kishte, aq më i madh ishte rryma elektrike e matur. Pajisja zbuloi edhe sasi shumë të vogla të substancës, në nivele që përputhen me ato të raportuara te personat me Parkinson.

Sensori mbeti i saktë edhe kur u përball me përbërës të tjerë që gjenden normalisht në lot, duke treguar se mund të funksionojë në kushte reale.

Studiuesit synojnë që në të ardhmen të krijojnë një pajisje të vogël dore që mund të përdoret në klinika për një analizë të shpejtë nga një pikë loti. Megjithatë, pajisja është testuar deri tani vetëm në lot artificialë dhe nevojiten prova me mostra reale njerëzore.

Nëse rezultatet konfirmohen, ky sensor i lirë dhe pa dhimbje mund të ndihmojë në zbulimin e hershëm të Parkinsonit dhe në monitorimin më të lehtë të ndryshimeve në trurin e pacientëve. / Earth

Nga ftohja e lëkurës dhe hidratimi, deri te aloe vera dhe kujdesi me flluskat – dermatologët tregojnë çfarë ndihmon vërtet dhe çfarë duhet shmangu

Edhe pse dihet mirë se kremi me faktor mbrojtës SPF është mbrojtja më e mirë kundër rrezatimit të dëmshëm UV, i cili në rastet më të rënda mund ta rrisë rrezikun e kancerit të lëkurës, ndodh që edhe personat më të kujdesshëm të harrojnë të mbrojnë pjesë të caktuara të trupit.

Çfarë është djegia nga dielli?

Djegia nga dielli është një reaksion inflamator në shtresat e jashtme të lëkurës, i shkaktuar nga rrezet UV. Ajo shfaqet me skuqje, zhveshje të lëkurës, ënjtje dhe flluska.

Edhe pse djegia mund të shërohet, në disa qeliza mund të ndodhin mutacione të përhershme, të cilat potencialisht mund t’i bëjnë ato kancerogjene.

“Dielli lëshon rrezatim ultravjollcë, i cili arrin në lëkurë dhe i dëmton qelizat e saj. Kjo ndodh sepse rrezatimi shkakton ndryshime në ADN, duke çuar në skuqjen karakteristike të djegies nga dielli”, shpjegon dermatologia e certifikuar, dr. Ranella Hirsch.

Melanina është pigmenti që e mbron lëkurën nga dëmtimi duke e errësuar atë. Disa njerëz kanë më shumë melaninë, prandaj lëkura e tyre nxihet, ndërsa të tjerët digjen më lehtë nga dielli.

“Megjithatë, pavarësisht llojit të lëkurës, është e rëndësishme të theksohet se si nxirja, ashtu edhe djegia nga dielli janë shenja të dëmtimit të qelizave të lëkurës”, thekson Hirsch.

Fatmirësisht, ka disa hapa që mund të ndërmerrni për ta lehtësuar djegien dhe për ta përshpejtuar shërimin, transmeton Telegrafi.

Largohuni menjëherë nga dielli

Sapo ta vini re djegien, kaloni në hije dhe shmangeni diellin derisa lëkura të shërohet plotësisht.

Dr. Hirsch këshillon të mos ekspozoheni në diell për sa kohë lëkura është e kuqe, rozë ose po zhvishet.

“Kur lëkura tashmë po përballet me një djegie, ajo është shumë më e ndjeshme ndaj dëmtimeve të mëtejshme dhe potencialisht më serioze”, paralajmëron dermatologia dr. Michelle Henry.

Ftoheni lëkurën

Lëkura duhet ftohur sa më shpejt. Sipas dr. Henry, i ftohti ndihmon në zbutjen e inflamacionit, dhimbjes, ndjesisë së djegies dhe kruajtjes që shoqërojnë djegien nga dielli.

Megjithatë, mos vendosni akull ose kompresë shumë të ftohtë drejtpërdrejt mbi lëkurë.

“Mbështilleni kompresën e ftohtë me një peshqir dhe mbajeni për 15 deri në 20 minuta, në mënyrë që të shmangni dëmtimin nga të ftohtit”, thotë ajo, duke shtuar se duhet të prisni një ose dy orë para se ta vendosni sërish.

Rekomandohet edhe një dush i freskët, pasi mund të ndihmojë në largimin e mbetjeve të klorit ose kripës, të cilat mund ta irritojnë më tej lëkurën.

Megjithatë, shmangni dushin e zgjatur, sepse mund ta thajë lëkurën, si dhe sapunët e fortë dhe pilingun.

Përgatitni një banjë me tërshërë ose qumësht

Një banjë qetësuese mund të ndihmojë në lehtësimin e simptomave. Një nga opsionet është banja me tërshërë të bluar imët.

“Ajo ka veti antiinflamatore dhe mund të ndihmojë në kontrollimin e inflamacionit dhe kruajtjes që lidhen me djegiet. Kjo falë përbërjeve të quajtura avenantramide, të cilat e pengojnë inflamacionin”, shpjegon dr. Henry.

Tërshëra koloidale mund të jetë veçanërisht e dobishme në lehtësimin e të ashtuquajturës “kruajtje e ferrit” – një kruajtje jashtëzakonisht e dhimbshme dhe e pandalshme, e cila ndonjëherë mund të shfaqet disa ditë pas djegies.

Një përparësi tjetër është se kjo banjë e hidraton lëkurën dhe e ndihmon rikuperimin e saj.

Nëse nuk keni tërshërë, dr. Hirsch rekomandon një banjë me sasi të barabarta qumështi dhe uji të ftohtë.

“Proteinat e qumështit dhe acidi laktik natyral kanë efekt shumë qetësues”, shpjegon ajo.

Hidratohuni nga brenda

Lëkura e djegur ka nevojë për shumë më tepër ujë gjatë rikuperimit.

“Kur lëkura po përballet me dëmtimin e shkaktuar nga rrezet UV, asaj i nevojitet hidratim shtesë për ta zëvendësuar lëngun e humbur gjatë qëndrimit në diell”, shpjegon dr. Henry.

Sapo ta kuptoni se jeni djegur, rriteni konsumimin e ujit.

Dr. Hirsch thekson se hidratimin mund ta shtoni edhe me pije izotonike ose me fruta dhe perime të pasura me ujë, si shalqiri dhe kastraveci.

Hidratoni lëkurën edhe nga jashtë

Pas dushit, aplikoni një krem të butë hidratues për ta ruajtur lagështinë në lëkurë.

Thajeni lëkurën me kujdes, pa e fërkuar, dhe vendoseni kremin ndërsa ajo është ende pak e lagësht.

Kjo ndihmon në zbutjen e tharjes që shpesh shoqëron djegiet nga dielli.

“Vazhdoni ta hidratoni lëkurën edhe gjatë fazës së zhveshjes”, këshillon dr. Henry.

Vishni rroba të gjera

Mund të duket e vetëkuptueshme, por shmangni veshjet e ngushta dhe zgjidhni rroba të gjera.

Preferoni materiale të buta dhe ajrosëse, të cilat mbulojnë sa më shumë sipërfaqe të lëkurës.

Aplikoni aloe vera

Djegiet nga dielli dhe aloe vera shpesh shkojnë së bashku.

“Efekti qetësues i xhelit të kësaj bime mund të ndihmojë në shërimin e djegieve të shkallës së parë dhe të dytë dhe ta përshpejtojë rikuperimin”, shpjegon dr. Henry.

Përdorni aloe vera të pastër.

“Shmangni produktet që përmbajnë alkool, sepse ai mund t’i neutralizojë vetitë hidratuese dhe qetësuese të bimës”, thotë ajo.

Nëse keni mundësi të përdorni xhelin nga një bimë e freskët, aq më mirë.

Kërkoni produkte që përmbajnë peptide

Peptidet, të njohura për përdorimin në produktet kundër plakjes, kanë gjithashtu veti që ndihmojnë në shërimin e plagëve.

“Peptidet janë zinxhirë të shkurtër aminoacidesh, të cilët shërbejnë si blloqe ndërtuese të qelizave dhe ndihmojnë në riparimin e qelizave të dëmtuara. Dihet se mund të depërtojnë në dermë dhe ta nxisin prodhimin e kolagjenit”, shpjegon dr. Rabach, e cila u rekomandon pacientëve produkte me peptide pas ekspozimit të tepërt në diell.

Mos e prekni lëkurën që po zhvishet dhe mos i çani flluskat

Lëreni lëkurën të shërohet vetë.

“Kur djegia arrin fazën e zhveshjes, lejojeni lëkurën të bjerë natyrshëm”, thotë dr. Henry.

“Nëse keni flluska, mos i prekni dhe mos i çani, sepse kjo e rrit rrezikun e infeksionit.”

Nëse flluskat çahen vetë, dr. Henry rekomandon që zona të pastrohet me sapun të butë antibakterial dhe ujë të freskët, pastaj të vendoset një sasi e vogël vazeline dhe të mbulohet me fashë sterile që nuk ngjitet në lëkurë.

Parandaloni djegiet e përsëritura

Tregohuni të kujdesshëm para se të ekspozoheni sërish në diell.

Dr. Henry thekson se masa më e rëndësishme parandaluese është veshja e rrobave që mbrojnë nga dielli, duke përfshirë mëngët e gjata, pantallonat dhe kapelën me strehë të gjerë.

Natyrisht, kjo duhet të shoqërohet me përdorimin e një kremi mbrojtës me spektër të gjerë dhe SPF 30 ose më të lartë.

Mos harroni ta riaplikoni kremin çdo dy orë, sidomos pas notit ose djersitjes. /Telegrafi/

Shtatzënia është një kohë kur ushqyerja nuk është më vetëm një zgjedhje për nënën, por gjithashtu hedh themelet për shëndetin e foshnjës. Fruti është aleati më i mirë në këtë proces sepse është i pasur me vitamina, minerale, fibra dhe ujë, dhe gjithashtu ofron një mënyrë të shëndetshme për të kënaqur dëshirën tuaj për ëmbëlsira.

Edhe pse pothuajse çdo frut i freskët është një zgjedhje e shkëlqyer, disa lloje dallohen për shkak të vlerave të tyre specifike ushqyese që ndihmojnë drejtpërdrejt zhvillimin e fetusit dhe lehtësojnë shqetësimet e zakonshme të shtatzënisë.

Bananet si shpëtimtar kundër të përzierave dhe ngërçeve

Bananet konsiderohen me të drejtë një aleat ideal, veçanërisht në fazat e hershme të shtatzënisë. Ato janë të buta për stomakun dhe të lehta për t’u tretur, duke i bërë ato një zgjedhje të shkëlqyer për gratë shtatzëna që vuajnë nga të përzierat në mëngjes. Për shkak të përmbajtjes së lartë të vitaminës B6, e cila është treguar se ndihmon në lehtësimin e të përzierave, dhe kaliumit, i cili rregullon ekuilibrin e lëngjeve në trup, bananet janë të paçmueshme. Kaliumi gjithashtu luan një rol kyç në zvogëlimin e ngërçeve të pakëndshme në këmbë, të cilat shpesh ndodhin në fazat e mëvonshme të shtatzënisë.

Fruta agrume për imunitet dhe thithje më të mirë të hekurit

Agrumet, si portokalli, limoni dhe mandarina, ofrojnë një freski të nevojshme dhe ndihmojnë në luftimin e të përzierave me shijen e tyre të veçantë të thartë. Këto agrume janë jashtëzakonisht të pasura me vitaminë C dhe acid folik natyral, i cili është thelbësor në shtatzëninë e hershme për zhvillimin e duhur të sistemit nervor të foshnjës. Përveç kësaj, vitamina C në agrume lehtëson shumë thithjen e hekurit nga ushqimi, kështu që limonata ose portokalli i freskët është një shoqërues i shkëlqyer për vaktet e pasura me hekur, siç janë mishi i kuq ose spinaqi.

Manaferrat si një mbrojtje natyrale dhe stimulues i tretjes

Manaferrat, duke përfshirë boronicat, mjedrat dhe manaferrat, janë një burim i vërtetë antioksidantësh. Ato kanë një indeks të ulët glicemik, që do të thotë se nuk shkaktojnë rritje të papritura të sheqerit në gjak, duke i bërë ato perfekte për një meze të lehtë dhe të shëndetshme. Përmbajtja e lartë e fibrave dhe ujit në manaferra stimulon natyrshëm tretjen, duke ofruar një zgjidhje të butë dhe efektive për problemin e zakonshëm të kapsllëkut gjatë shtatzënisë.

Avokado për zhvillimin e trurit të foshnjës

Edhe pse në gatim shpesh e klasifikojmë si perime, avokado është në fakt një frut me vlera të jashtëzakonshme ushqyese për gratë shtatzëna. Është i pasur me yndyrna të shëndetshme, mono të pangopura, të cilat janë thelbësore për zhvillimin e duhur të trurit, sistemit nervor dhe lëkurës së foshnjës. Përveç kësaj, avokado përmban fibra, kalium dhe vitaminë K, dhe ndihmon në mënyrë aktive trupin tuaj të përthithë më lehtë vitaminat e tjera të tretshme në yndyrë që merrni përmes dietës suaj.

Frutat e thata si një burim i koncentruar energjie

Frutat e thata, të tilla si kumbullat e thata dhe kajsitë, ofrojnë një burim të koncentruar lëndësh ushqyese si hekuri dhe kaliumi. Për shkak të përmbajtjes së tyre të lartë të sheqerit natyror, ato duhet të konsumohen me masë, por vetëm disa kumbulla të thata në ditë mund të jenë një mënyrë jashtëzakonisht efektive dhe natyrale për të rregulluar tretjen dhe për të stimuluar jashtëqitjen pa pasur nevojë për laksativë.

Si t’i përfshini këto ushqime lehtësisht në jetën tuaj të përditshme

Të gjitha këto fruta janë të lehta për t’u përfshirë në dietën tuaj të përditshme. Mund të prisni një banane në bollgurin e mëngjesit ose të përzieni manaferrat me kos grek për një kombinim ideal të proteinave dhe fibrave. Avokadot janë të shkëlqyera për t’u lyer me pak lëng limoni ose për t’u shtuar në sallata të freskëta.

Të moshuarit e shëndetshëm në aspektin njohës me nivele të larta të një biomarkeri të quajtur p-tau217 në gjakun e tyre kishin një shans prej 38% më të madh për të zhvilluar shenja të hershme të demencës gjatë pesë viteve, zbuloi një studim i ri. Gjatë 10 viteve, rreziku ishte 78% më i lartë, megjithëse të dhënat nuk ishin aq të forta.

“Ajo që më tregon kjo është se ne me të vërtetë mund të përdorim testet e gjakut p-tau217 në të ardhmen për të qenë në gjendje të kuptojmë rrezikun individual të dikujt për dëmtim njohës”, tha autorja kryesore e studimit Rachel Buckley, një profesoreshë e asociuar e neurologjisë në Shkollën Mjekësore të Harvardit, shkruan CNN.

Tradicionalisht, diagnostikimi i Alzheimerit kërkonte procedura të kushtueshme dhe invazive si skanimet PET ose pulsimet kurrizore. Megjithatë, testet e gjakut që matin nivelet e tau 217 të fosforiluar, ose p-tau217, “parashikojnë fuqimisht” grumbullimin e pllakave ngjitëse të beta-amiloidit në tru, tha Buckley.

Pllakat amiloide, të cilat shkaktojnë inflamacion dhe dëmtojnë komunikimin midis neuroneve, mund të grumbullohen në tru dekada para humbjes së kujtesës ose rënies njohëse – edhe kur njerëzit janë në të 30-at dhe 40-at e tyre.

Ndërsa nivelet e beta-amiloidit rriten në tru, gërshet e proteinave të quajtura tau fillojnë të grumbullohen brenda qelizave të trurit, duke shkaktuar shembjen dhe vdekjen e neuroneve. Në disa sëmundje të tilla si demenca e lobit frontal, e cila dëmton funksionin ekzekutiv në vend të kujtesës, gërshet mund të grumbullohen pa praninë e amiloidit.

Jo të gjithë ata që kanë nivele të larta të amiloidit do të përparojnë në demencë, ashtu si prania e tau në tru nuk dikton dëmtime njohëse më vonë në jetë, tha Buckley.

Analizat e gjakut kanë nevojë për studime shtesë

Rezultatet e studimit, të planifikuara të prezantohen njëkohësisht të mërkurën në Konferencën Ndërkombëtare të Shoqatës së Alzheimerit dhe të botuara në revistën JAMA, rianalizuan rezultatet e gjashtë provave vëzhguese dhe klinike të kryera në Australi, Amerikën e Veriut dhe Japoni. Gati 2,700 të rritur të moshuar pa simptoma të rënies njohëse iu nënshtruan skanimeve të trurit PET dhe testeve p-tau217 në fillim të studimeve dhe u ndoqën deri në 21 vjet.

Megjithatë, hulumtimi është ende në fazat e hershme dhe duhet të përsëritet në studime më të gjera, të cilat përfshijnë njerëz nga “të gjitha sferat e jetës dhe me nivele të ndryshme të sëmundjes”, tha Buckley.

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka paralajmëruar se bota po përballet me një rritje të ndjeshme të barrës së kancerit gjatë dekadave të ardhshme.

Sipas Raportit Global mbi Gjendjen e Kancerit 2026, numri i rasteve të reja mund të arrijë në afro 35 milionë në vit deri në vitin 2050, krahasuar me rreth 20.6 milionë raste që regjistrohen aktualisht çdo vit.

Raporti thekson se kanceri mbetet shkaku i dytë kryesor i vdekjeve në botë, me afro 10 milionë viktima çdo vit. Ekspertët vlerësojnë se plakja e popullsisë, rritja e obezitetit, mungesa e aktivitetit fizik, dieta jo e shëndetshme, ndotja e ajrit dhe konsumimi i duhanit e alkoolit do të kontribuojnë ndjeshëm në rritjen e numrit të rasteve në dekadat e ardhshme.

Sipas OBSH-së, megjithëse janë shënuar përparime të rëndësishme në diagnostikim dhe trajtim, miliona njerëz vazhdojnë të mos kenë qasje në shërbime cilësore. Në shumë vende me të ardhura të ulëta mungojnë barnat esenciale kundër kancerit, pajisjet e radioterapisë dhe programet efektive të depistimit, duke bërë që pacientët të diagnostikohen në faza të avancuara të sëmundjes.

Raporti tregon gjithashtu se mbi 80% e vendeve tashmë kanë hartuar plane kombëtare për kontrollin e kancerit dhe se përdorimi i duhanit ka rënë ndjeshëm në shumë rajone, duke ndihmuar në uljen e disa llojeve të kancerit. Megjithatë, OBSH vlerëson se këto përparime nuk janë të mjaftueshme për të frenuar rritjen e përgjithshme të rasteve.

Organizata u bën thirrje qeverive të investojnë më shumë në parandalim, vaksinim, diagnostikim të hershëm, trajtim dhe kujdes mbështetës për pacientët, duke theksuar se lufta kundër kancerit nuk duhet të fokusohet vetëm te zhvillimi i terapive të reja, por edhe te sigurimi i qasjes së barabartë në kujdes shëndetësor për të gjithë. /Gazeta Shneta/

Ekspozimi ndaj metaleve të caktuara gjatë shtatzënisë dhe viteve të para të jetës mund të ndikojë në zhvillimin e trurit dhe të rrisë rrezikun për probleme njohëse dhe të sjelljes te fëmijët, paralajmërojnë ekspertët e Institutit Kombëtar të Shëndetësisë të SHBA-së (NIH).

Sipas NIH-së, metale si plumbi, merkuri, arseniku dhe kadmiumi mund të ndërhyjnë në zhvillimin normal të sistemit nervor, sidomos gjatë periudhave kur truri zhvillohet me ritme të shpejta. Edhe ekspozimi në nivele të ulëta, por për një kohë të gjatë, mund të ketë pasoja afatgjata.

Studimet tregojnë se fëmijët e ekspozuar ndaj këtyre metaleve kanë më shumë gjasa të shfaqin vështirësi në të nxënë, probleme me kujtesën dhe përqendrimin, si edhe çrregullime të sjelljes. Në disa raste janë vërejtur edhe ulje të koeficientit të inteligjencës (IQ) dhe vonesa në zhvillimin gjuhësor.

Ekspertët shpjegojnë se ekspozimi mund të ndodhë përmes ujit të ndotur, ushqimit, ajrit, pluhurit në banesa të vjetra me bojë që përmban plumb, si edhe përmes disa produkteve industriale. Për këtë arsye, gratë shtatzëna dhe prindërit këshillohen të jenë të kujdesshëm ndaj burimeve të mundshme të ndotjes dhe të ndjekin rekomandimet e autoriteteve shëndetësore.

NIH thekson se parandalimi mbetet mënyra më efektive për të mbrojtur zhvillimin e trurit. Instituti rekomandon përdorimin e ujit të sigurt për konsum, shmangien e ekspozimit ndaj kimikateve të rrezikshme, kontrollin e banesave të vjetra për praninë e plumbit dhe një dietë të pasur me hekur, kalcium dhe vitaminë C, të cilat mund të ndihmojnë në uljen e përthithjes së disa metaleve të rënda nga organizmi.

Sipas ekspertëve, nevojiten kërkime të mëtejshme për të kuptuar më mirë efektet afatgjata të ekspozimit ndaj metaleve dhe për të zhvilluar strategji më efektive për mbrojtjen e shëndetit të fëmijëve. /Gazeta Shneta/

Nuk bëhet fjalë vetëm për goditje nga të nxehtit, sepse trupi mund të humbasë saktësinë edhe pa simptoma të dukshme

Përveç pasojave të drejtpërdrejta shëndetësore, si dehidratimi, rraskapitja nga nxehtësia dhe goditja nga të nxehtit, ekspozimi ndaj temperaturave të larta ka edhe një efekt më pak të dukshëm, por shumë të rëndësishëm: rrit rrezikun nga lëndimet e zakonshme në vendin e punës. Megjithatë, këto nuk janë pasojat e vetme të mundshme shëndetësore të kushteve tropikale të temperaturës për jetën dhe funksionimin e përditshëm.

Çfarë thotë shkenca për lëndimet në punë gjatë vapës së tepërt: më shumë se vdekshmëri

Në përfundimet e studimit të kryer nga Jaswal dhe bashkëpunëtorët (2026), duke iu referuar të dhënave nga literatura shkencore, thuhet se nxehtësia e tepërt kontribuon në pothuajse 23 milionë lëndime në punë çdo vit në mbarë botën.

Sipas profesoreshës, ky fakt tregon se barra e vapës ekstreme nuk matet vetëm me vdekshmërinë dhe shtrimet në spital, por edhe me rënien e aftësisë për punë, shtimin e gabimeve, lëndimeve dhe ngarkesën mbi sistemin e mbrojtjes në punë.

Rreziku nga lëndimet fillon shumë më herët, para temperaturave ekstreme

Studimi i Alahmad dhe bashkëpunëtorëve (2025) tregon se këto lëndime, në evidenca, zakonisht nuk i atribuohen ndikimit të nxehtësisë, por regjistrohen si lëndime të zakonshme në punë. Autorët analizuan 845.014 lëndime të raportuara në sistemin OSHA gjatë vitit 2023, ndërsa për një vlerësim më të gjerë kombëtar përdorën të dhëna për gjithsej 2.368.900 lëndime në sektorin privat në SHBA gjatë të njëjtit vit.

U tregua se rreziku nga lëndimet fillon të rritet tashmë në indeksin e nxehtësisë prej 29,4 °C, ndërsa shtohet ndjeshëm mbi 32,2 °C. Në këtë kontekst, indeksi i nxehtësisë është më i rëndësishëm se vetë temperatura e ajrit, sepse përveç temperaturës përfshin edhe lagështinë, duke pasqyruar më saktë ngarkesën reale termike për organizmin.

Krahasuar me vlerën referente prej 26,7 °C, rreziku nga lëndimi ishte më i lartë për 3 për qind në 32,2 °C, për 6 për qind në 35,0 °C, për 10 për qind në 37,8 °C, për 15 për qind në 40,6 °C dhe për 20 për qind në 43,3 °C. Me fjalë të tjera, rreziku nuk fillon vetëm në temperatura ekstreme, pothuajse të padurueshme, por rritet edhe në intervalin që gjatë verës shpesh është pjesë e ambientit të zakonshëm të punës, transmeton Telegrafi.

Cilët persona janë më të rrezikuar nga lëndimet?

Sipas saj, një gjetje e rëndësishme e këtij studimi është se rreziku i shtuar nuk kufizohet vetëm në punën në ambiente të hapura. Siç pritej, më të prekur janë punëtorët në bujqësi, ndërtimtari, transport, magazinim dhe menaxhim të mbeturinave, por rritje e ndjeshme e rrezikut është regjistruar edhe në repartet prodhuese, ku puna kryesisht zhvillohet në ambiente të mbyllura. Në këtë grup, rreziku nga lëndimet ishte më i lartë për 17 për qind në 37,8 °C, për 25 për qind në 40,6 °C dhe madje për 34 për qind në 43,3 °C.

Kjo, sipas prof. dr. Stanišić, vë në pikëpyetje supozimin e zakonshëm se rrezikut nga nxehtësia i ekspozohen kryesisht punëtorët që punojnë në diell. Sallat e mbinxehura, depot, punëtoritë, kuzhinat, hapësirat e transportit dhe objektet me ventilim të dobët mund të përbëjnë po ashtu ambiente pune me rrezik të lartë.

Çrregullimi i funksioneve në organizëm nis para shfaqjes së goditjes nga të nxehtit

Shpjegimi i këtij fenomeni nuk lidhet vetëm me mbinxehjen fiziologjike të organizmit. Shumë kohë para shfaqjes së goditjes nga të nxehtit, temperaturat e larta mund të dëmtojnë koordinimin e lëvizjeve, ekuilibrin, qëndrueshmërinë muskulore, shpejtësinë e reagimit, vëmendjen, kujtesën, përpunimin e informacionit dhe vlerësimin e rrezikut.

Punëtori mund të mos ketë simptoma të goditjes nga të nxehtit, por mund të reagojë më ngadalë, ta vlerësojë më keq rrezikun, të humbasë saktësinë e lëvizjeve ose të bëjë gabim gjatë përdorimit të pajisjeve. Pasojë e kësaj janë rrëzimet, prerjet, shtypjet, lëndimet e muskujve, përplasjet me objekte dhe gabimet gjatë punës me makineri, të cilat formalisht regjistrohen si lëndime të zakonshme, edhe pse në shfaqjen e tyre ka kontribuar ndjeshëm ngarkesa termike.

Rëndësia e masave parandaluese dhe çfarë tregon shpeshtësia e lëndimeve

Masat parandaluese nuk janë të ndërlikuara, por duhet të jenë sistematike. Ato, sipas saj, përfshijnë aklimatizimin gradual të punëtorëve, sigurimin e ujit të pijshëm, pauzat e rregullta, qasjen në hije ose në hapësira të freskëta, përshtatjen e ritmit të punës, trajnimin për njohjen e simptomave të hershme të ngarkesës nga nxehtësia dhe procedurat e përcaktuara paraprakisht për periudhat e vapës ekstreme.

Rëndësia e tyre nuk qëndron vetëm në parandalimin e goditjes nga të nxehtit, por edhe në ruajtjen e përqendrimit, koordinimit, shpejtësisë së reagimit dhe aftësisë për të përdorur pajisjet në mënyrë të sigurt.

Një tjetër gjetje interesante është se marrëdhënia midis temperaturës dhe shpeshtësisë së lëndimeve ka formën e shkronjës U. Kjo do të thotë se numri i lëndimeve rritet jo vetëm gjatë vapës së madhe, por edhe gjatë ditëve shumë të ftohta. Megjithatë, duke pasur parasysh valët gjithnjë e më të shpeshta, më të gjata dhe më intensive të të nxehtit, temperaturat e larta të verës po bëhen faktor gjithnjë e më i rëndësishëm i rrezikut profesional, veçanërisht në sektorët ku lodhja fizike, veshjet mbrojtëse, ventilimi i dobët, rrezatimi i nxehtësisë nga pajisjet dhe mungesa e pushimit ndërthuren me njëra-tjetrën.

Në këto rrethana, mbrojtja nga temperaturat e larta nuk është çështje komoditeti, por pjesë e parandalimit të lëndimeve, ruajtjes së aftësisë për punë dhe mbrojtjes së shëndetit të punonjësve. Prej këtu hapet edhe pyetja tjetër: sa mund ta rrisë ose ta zbusë rrezikun nga nxehtësia vetë hapësira ku jetojmë dhe punojmë, nga materialet dhe ventilimi deri te dendësia e ndërtimit?

Strategjitë e mbrojtjes

Rreziku nga temperaturat e larta nuk mund të vlerësohet vetëm sipas vlerës absolute në termometër. E njëjta temperaturë nuk ka të njëjtin efekt në një mjedis të thatë dhe në një mjedis me lagështi, në një zonë të gjelbëruar dhe në një pjesë të qytetit të mbuluar me beton, as në një shtëpi me klimatizim dhe në një banesë të mbinxehur pa mundësi ftohjeje efikase.

Prandaj, rreziku nga nxehtësia duhet të shihet si kombinim i temperaturës së jashtme, lagështisë së ajrit, përshtatjes lokale, moshës së popullsisë, urbanizimit, cilësisë së banimit dhe qasjes në hapësira të freskëta. Në nivel individual, klimatizimi mbetet masa më efikase e mbrojtjes, por ai nuk mund të jetë përgjigjja e vetme ndaj vapës ekstreme.

Në cilat kushte mund të ndihmojë ventilatori?

Më pak se një e treta e familjeve në botë kanë pajisje klimatizuese, që do të thotë se një pjesë e madhe e popullsisë duhet të mbështetet në masa më të thjeshta dhe më të lira ftohjeje.

Në këto masa përfshihen marrja e lëngjeve, zvogëlimi i aktivitetit fizik, qëndrimi në hije ose në hapësira të freskëta, përdorimi i ventilatorit në kushte të përshtatshme, lagia e lëkurës, veshja e rrobave të lagura dhe zhytja e këmbëve në ujë.

Ventilatori mund të jetë i dobishëm deri në rreth 40 °C te personat e rinj dhe të shëndetshëm dhe deri në rreth 38 °C te personat e moshuar të shëndetshëm, por nuk rekomandohet në kushte shumë të nxehta dhe të thata, sidomos kur temperatura është mbi 40 °C dhe lagështia nën 10 për qind, sepse në atë rast mund ta shtojë më tej stresin termik dhe kardiovaskular.

Veçanërisht e dobishme është lagia e lëkurës me ujë me temperaturë rreth 20 °C, sepse mund të zvogëlojë ngarkesën kardiovaskulare, ndjesinë subjektive të parehatisë dhe dehidratimin. Në këto kushte, dehidratimi mund të ulet deri në 65 për qind.

Rëndësia e izolimit dhe ventilimit

Izolimi i mureve dhe kulmeve është një tjetër masë kyçe, sepse zvogëlon kalimin e nxehtësisë nga mjedisi i jashtëm në brendësi të ndërtesës. Ai është veçanërisht i rëndësishëm në objektet e vjetra, me efikasitet të dobët energjetik, si dhe në lagjet ku banorët nuk kanë qasje në klimatizim.

Xhamat cilësorë, folitë mbrojtëse, tendat e jashtme, roletat, kapakët dhe perdet zvogëlojnë hyrjen e drejtpërdrejtë të rrezatimit diellor, veçanërisht në fasadat që gjatë verës janë më të ekspozuara ndaj diellit. Ventilimi natyror i tërthortë është po ashtu element i rëndësishëm i ftohjes pasive.

Kur hapjet në ndërtesë vendosen në mënyrë që të shfrytëzojnë erërat dominuese të verës, rritet qarkullimi i ajrit nëpër hapësirë. Megjithatë, as materialet ndërtimore nuk veprojnë të izoluara nga mjedisi përreth. Veshjet reflektuese në fasada dhe rrugë, në zona urbane të dendura, mund ta reflektojnë rrezatimin diellor drejt ndërtesave fqinje ose këmbësorëve, prandaj nuk janë gjithmonë po aq të dobishme sa në kulme.

Muret e gjelbra dhe vegjetacioni në ndërtesa mund të ulin temperaturën e sipërfaqeve dhe sasinë e rrezatimit që depërton në objekt, por kërkojnë mirëmbajtje, ujë dhe projektim të kujdesshëm. Për këtë arsye, ndërtesat duhet të shihen si pjesë e një sistemi më të gjerë urban, e jo si njësi të ndara që ftohen veçmas.

Mjekët paralajmërojnë se përdorimi pa kontroll i terapisë hormonale mund të çojë në çrregullime të ciklit dhe probleme më serioze shëndetësore

Shumë gra mendojnë të marrin pilula hormonale për shtyrjen e menstruacioneve, në mënyrë që cikli të mos u përkojë me ditët e pushimit në det, plazh apo pishinë. Megjithatë, këto tableta nuk janë aq të padëmshme sa mund të duken, veçanërisht kur përdoren pa kontroll mjekësor.

Çdo ilaç kërkon kujdes, ndërsa terapia hormonale edhe më shumë, sepse përmban hormone sintetike që ndikojnë drejtpërdrejt në organizëm. Prandaj, marrja e tyre pa rekomandimin e gjinekologut mund të paraqesë rrezik serioz për shëndetin.

Mjekët paralajmërojnë se shumë gra, në vend që të konsultohen me profesionistë shëndetësorë, shpesh dëgjojnë këshilla nga të njohurit ose kërkojnë përgjigje në internet. Pikërisht këtu qëndron problemi, sepse pacientet duhet të kenë informacion të saktë se çfarë po marrin, si vepron preparati dhe në cilat raste mund ta rrezikojë shëndetin.

Edhe burimet mjekësore ndërkombëtare e theksojnë këtë kujdes. Sipas Mayo Clinic, preparatet me norethindrone mund të shkaktojnë ndryshime menstruale dhe gjakderdhje të parregullt, ndërsa kërkojnë vëmendje të veçantë te personat me rrezik për mpiksje të gjakut. Edhe Cleveland Clinic përmend si shenja alarmuese dhimbjen, ënjtjen ose ngrohtësinë në këmbë, vështirësinë në frymëmarrje dhe dhimbjen në gjoks, të cilat mund të lidhen me mpiksje të gjakut.

Mjekët theksojnë se është më mirë të shmangen disa ditë larjeje gjatë ciklit sesa të merret terapi hormonale pa kontroll profesional. Edhe larja gjatë menstruacioneve, nëse gruaja ndihet mirë dhe respekton higjienën, nuk është domosdoshmërisht më e rrezikshme sesa përdorimi i pakontrolluar i hormoneve për shtyrjen e ciklit.

Vëmendje të veçantë duhet të kenë gratë që tashmë kanë sëmundje kronike, trombofili, sëmundje të zemrës, si dhe duhanpirëset ose personat me mbipeshë. Te këto grupe, terapia hormonale mund të jetë më e rrezikshme dhe nuk duhet marrë pa vlerësim paraprak nga mjeku.

Pasojat e marrjes së pilulave për shtyrjen e ciklit

Përdorimi i terapisë hormonale për shtyrjen e menstruacioneve mund të çojë në çrregullim të ciklit pas ndërprerjes së saj. Te disa gra kjo mund të shfaqet me vonesa, gjakderdhje të çrregullt, ndryshim të intensitetit të menstruacioneve ose shqetësime të tjera hormonale.

Mjekët paralajmërojnë se këto barna nuk duhet të merren “me dëshirë”, vetëm për arsye komoditeti gjatë pushimeve. Ato duhet të përdoren vetëm kur i rekomandon mjeku, pasi të jetë vlerësuar gjendja shëndetësore, historia mjekësore dhe faktorët individualë të rrezikut.

Si efekte afatshkurtra mund të shfaqen fryrje barku, dhimbje koke, ndjeshmëri e gjinjve dhe ndryshime në gjakderdhje. Megjithatë, shqetësimi më i madh lidhet me pasojat më serioze, si çrregullimet e zgjatura të ciklit dhe, në raste të caktuara, rreziku për mpiksje të gjakut.

Prandaj, shtyrja e ciklit menstrual nuk duhet trajtuar si zgjidhje e thjeshtë për pushime. Para çdo vendimi për përdorimin e pilulave hormonale, këshilla e gjinekologut është e domosdoshme.

Shumë njerëz pyesin nëse pozicioni i gjumit, sidomos të fjeturit në anën e majtë, mund të ndikojë negativisht në zemër për shkak të presionit që supozohet se krijohet. Sipas një kardiologu, kjo është më shumë mit sesa fakt.

Gjumi dhe shëndeti i zemrës

Gjumi është një proces thelbësor rikuperimi për trupin. Ai ndihmon në uljen e stresit, inflamacionit dhe në eliminimin e toksinave, faktorë të lidhur me sëmundje të ndryshme kronike.

“Kualiteti i gjumit, veçanërisht gjumi i thellë dhe faza REM, është shumë i rëndësishëm për shëndetin kardiovaskular”, shpjegon Dr. Renato A. Apolito, kardiolog dhe drejtor mjekësor i laboratorit të kateterizimit kardiak në Qendrën Mjekësore të Universitetit Jersey Shore, shkruan vizionplus.tv.
A e dëmton zemrën gjumi në anën e majtë?

Sipas mjekut, nuk ka prova shkencore që tregojnë se fjetja në anën e majtë apo në ndonjë pozicion tjetër të caktuar dëmton zemrën.

“Nuk ka studime të forta që tregojnë se një pozicion gjumi është më i mirë apo më i keq për zemrën. Kjo varet më shumë nga individi, rehatia e tij dhe nevojat ortopedike. Për më tepër, njerëzit ndryshojnë pozicion gjatë gjumit pa e kuptuar,” thotë ai.

Më e rëndësishme se pozicioni është nëse ai ndikon në frymëmarrje apo shkakton shqetësime fizike, për shembull në shtyllën kurrizore. Disa pozicione, si të fjeturit përmbys, nuk rekomandohen.

Rreziku real: apnea e gjumit

Problemi më serioz dhe shpesh i padiagnostikuar është apnea e gjumit – një çrregullim që mund të rrisë presionin e gjakut dhe rrezikun e fibrilacionit atrial.

Simptomat kryesore përfshijnë:

Lodhje gjatë ditës edhe pas një gjumi të plotë.

Përgjumje e papritur në aktivitete të përditshme.

Dhimbje koke në mëngjes.

Gërhitje e fortë ose ndalime të frymëmarrjes gjatë gjumit.

Nëse këto simptoma janë të pranishme, rekomandohet konsultimi me mjekun. Diagnostikimi është i thjeshtë dhe trajtimi mund të përmirësojë ndjeshëm cilësinë e gjumit dhe shëndetin e zemrës.

Sipas kardiologut, pozicioni i gjumit nuk duhet të jetë shqetësim për shëndetin e zemrës. Më e rëndësishmja është të flini 7–9 orë gjumë cilësor dhe të jeni të vëmendshëm ndaj shenjave të apnesë së gjumit.

Në fund, ajo që ka më shumë rëndësi për zemrën tuaj nuk është pozicioni në të cilin flini, por cilësia e gjumit dhe kujdesi për problemet e mundshme shëndetësore.

Fryrja e barkut është një shqetësim i zakonshëm që prek shumë persona dhe shpesh krijon ndjesi parehatie dhe stresi, sidomos kur përpiqemi të ndjekim një dietë të shëndetshme pa rezultate të dukshme.

Ekspertët theksojnë se arsyeja e kësaj gjendjeje lidhet kryesisht me disa zakone ushqimore dhe reagime të organizmit ndaj ushqimeve të caktuara.

Sipas vlerësimeve, tre shkaktarët kryesorë të fryrjes së barkut janë:

Sheqeri i shtuar – Konsumimi i tepërt i produkteve me sheqer mund të ndikojë në tretje dhe të shkaktojë fryrje.

Konsumimi i tepruar i disa ushqimeve të shëndetshme – si frutat, thjerrëzat dhe perimet e gjelbra, të cilat në sasi të mëdha mund të krijojnë gazra dhe fryrje.

Intoleranca ushqimore – disa persona reagojnë ndaj ushqimeve të caktuara pa e ditur, duke përjetuar fryrje dhe parehati në bark.

Specialistët këshillojnë që për të menaxhuar këtë problem, është e rëndësishme të vëzhgohet dieta dhe të identifikohen ushqimet që shkaktojnë reagime negative në organizëm.