Category: Lajme

Policia e Kosovës ka bërë të ditur se gjatë 24-të orëve të fundit në vendin tonë janë shkaktuar 72 aksidente trafiku ku prej tyre 32 me të lënduar dhe 40 me dëme materiale.

Po ashtu është bërë e ditur se janë shqiptuar 2209 gjoba për shkelësit e rregullave të trafikut rrugor.

18 persona janë arrestuar ndërsa 10 janë dërguar në mbatje.

Shefja e zgjerimit të BE-së përcakton katër fusha për diskutim: reformat e brendshme pa ndryshime në traktate, mbrojtje më të forta demokratike, një metodologji integrimi gradual dhe masa gjithëpërfshirëse kalimtare.

Shefja e zgjerimit të BE-së, Marta Kos, të martën paraqiti propozimin e Komisionit Evropian për të rishikuar procesin e zgjerimit të bllokut, duke përshkruar planet për integrimin gradual, verifikimin më të rreptë të kandidatëve dhe një metodologji të re, ndërsa procesi hyn në atë që ajo e quajti një “Moment i ri i Helsinkit”.

“Bota ka ndryshuar. Dhe zgjerimi duhet të ndryshojë bashkë me të”, tha Komisionerja Europiane për Zgjerimin, Marta Kos, në Konferencën e Ambasadorëve Kroatë në Zagreb të martën.

Në fjalimin e saj, Kos përshkroi elementët kryesorë të rishikimit të ardhshëm të politikave para zgjerimit  një iniciativë e lënë pas dore që shqyrton se si mund të duket një Bashkim Evropian me më shumë se 30 shtete anëtare. Komisioni e ka ringjallur çështjen për të rimarrë iniciativën përpara një diskutimi kritik midis udhëheqësve të BE-së në tetor.

Për Komisioneren sllovene, BE-ja po përballet me një “Moment të ri të Helsinkit”, duke iu referuar mbledhjes së liderëve evropianë në kryeqytetin finlandez që hapi rrugën për zgjerimin e “Big Bang” pas Luftës së Ftohtë, kur 10 vende të reja iu bashkuan bllokut.

Ajo vuri në dukje në veçanti përparimin e shpejtë të Malit të Zi si favorit për t’u anëtarësuar në Bashkim, përparimin e Shqipërisë në përmbushjen e standardeve kryesore të sundimit të ligjit, përparimet e rëndësishme teknike nga Ukraina dhe Moldavia, si dhe votën e Islandës për të rifilluar procesin e pranimit.

“Komisioni do të paraqesë idetë e tij se si duhet të përgatitet Bashkimi Evropian ndërsa vendet kandidate i afrohen vijës së finishit të negociatave të pranimit”, tha Kos. “Sipas mendimit tim, ne duhet të adresojmë katër çështje për të ndërtuar konsensus në nivelin më të lartë për të mirëpritur shtetet e reja anëtare.”

Reformat e brendshme

Për shefen e zgjerimit të BE-së, një Bashkim më i madh do të ketë nevojë për reforma të rëndësishme për të mbetur i aftë të veprojë dhe të përshtatet shpejt në kohë krize.

Është e rëndësishme të theksohet se ajo argumenton se ndryshimet në proceset e vendimmarrjes dhe rregullimet institucionale mund të futen pa ndryshuar traktatet, gjë që do të kërkonte negociata të gjata dhe një proces të paparashikueshëm ratifikimi midis shteteve anëtare.

“Ne duhet ta përdorim këtë për ta bërë vendimmarrjen më të lehtë dhe më fleksibile. Kjo mund të nënkuptojë gjithashtu zvogëlimin e numrit të fushave ku një shtet anëtar i vetëm mund të bllokojë të gjithë të tjerët. Kjo mund të nënkuptojë gjithashtu zvogëlimin e institucioneve tona”, tha Kos.

Ajo gjithashtu vuri në dukje bashkëpunimin e zgjeruar, një mekanizëm ligjor që i lejon një grupi më të vogël vendesh të BE-së të ecin përpara me një iniciativë kur shtetet e tjera anëtare nuk janë gati ta bëjnë këtë. Mekanizmi është përdorur në fusha që përfshijnë marrëveshjen e Shengenit dhe euron.

Mbrojtjet demokratike

Një element tjetër i theksuar nga Komisionerja është forcimi i masave mbrojtëse ekzistuese për të parandaluar që anëtarët e rinj të mos shkelin standardet demokratike dhe sundimin e ligjit – një ide e hedhur nga pesë anëtarë themelues të BE-së si mësim nga Hungaria nën Viktor Orbán.

“Duhet të bëjmë një hap më tej. Duhet të sigurohemi që të mos lejojmë që të hyjnë “Kuajt e Trojës”. As sot, as pas 10 apo 20 vitesh. Përvoja e fundit ka treguar se mund të kërkohen masa mbrojtëse më të forta për të parandaluar – dhe, nëse është e nevojshme, për të korrigjuar – shkeljet e parimeve dhe vlerave themelore të Unionit tonë”, tha Kos.

Megjithatë, propozimi ka rezultuar i diskutueshëm, pasi rrezikon të bjerë ndesh me parimin thelbësor të BE-së që shtetet anëtare duhet të trajtohen në mënyrë të barabartë, duke krijuar potencialisht anëtarë të nivelit të dytë.

Ambasadori i Malit të Zi në BE, Petar Markoviç, i tha Euronews se Podgorica do të ishte në favor të masave të tilla mbrojtëse, me kusht që ato të bazoheshin në kritere objektive të vlerësuara rast pas rasti.

“Masa të tilla janë të domosdoshme, jo të këndshme. Kjo është thelbësore për të ndërtuar besim dhe unitet brenda Unionit tonë për të pranuar anëtarë të rinj”, shtoi Kos, duke sugjeruar se masa mbrojtëse më të forta mund të lehtësojnë gjithashtu procesin e ratifikimit.

Metodologjia e zgjerimit

Disa vende të BE-së, veçanërisht Franca dhe Gjermania, kanë sugjeruar gjithashtu që blloku duhet të rishikojë metodologjinë e tij të zgjerimit, veçanërisht përmes “integrimit gradual” që do t’u ofronte vendeve kandidate përfitime të prekshme në një fazë më të hershme.

“Zgjerimi i BE-së duhet të evoluojë për t’iu përgjigjur realiteteve të sotme”, tha Kos, duke theksuar se ndërsa procesi i pranimit mund të zgjasë me dekada, kundërshtarët e BE-së mund të shfrytëzojnë pasigurinë dhe të ushtrojnë presion politik për të penguar procesin.

“Prandaj, duhet të largohemi nga një logjikë ‘gjithçka ose asgjë’ në zgjerim. Na duhet një qasje më e strukturuar për të kapërcyer kohën që nuk kemi më. Duhet të kërkojmë mënyra më ambicioze për integrim gradual”, tha ajo.

Urgjenca për të ripërcaktuar metodologjinë e zgjerimit të bllokut buron kryesisht nga fillimi i procesit të pranimit të Ukrainës, pasi kryeqytetet e BE-së janë të kujdesshme se një formë e garancive të anëtarësimit dhe sigurisë mund të duhet të jetë pjesë e një marrëveshjeje përfundimtare paqeje me Rusinë për ta ankoruar fort Kievin në Evropë.

Kos vuri në dukje se tashmë ka disa përfitime të hershme që aspirantët e BE-së mund të korrin, të tilla si bashkimi me Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA) dhe lidhja me rrjetin energjetik të bllokut. “Këto janë hapa pozitivë. Por nuk mjaftojnë”, vazhdoi ajo.

Masat kalimtare

Së fundmi, shefja e zgjerimit të BE-së vuri në dukje se Brukseli duhet të kuptojë ndikimin që anëtarët e rinj do të kenë në shtetet anëtare ekzistuese dhe të mbrojë interesat e bllokut nga rreziqet e mundshme.

“Ne kemi përvojë me masa të gjera kalimtare për t’u siguruar që integrimi i të sapoardhurve të shkojë pa probleme. Dhe duhet të sigurohemi që buxheti i BE-së të mund të vazhdojë të financojë prioritetet tona”, shtoi ajo.

Mënyra se si shtetet e reja anëtare duhet të përfshihen në buxhetin e BE-së është një pikë mosmarrëveshjeje midis qeverive evropiane, duke i komplikuar më tej negociatat tashmë të tensionuara mbi Kornizën e ardhshme Financiare Shumëvjeçare./Euronews

Kryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku, ka shprehur ngushëllime për ndarjen nga jeta të profesorit Eqrem Kryeziu, duke e cilësuar atë si një intelektual të shquar, veprimtar të hershëm të LDK-së dhe një prej figurave të rëndësishme të jetës institucionale e politike të Kosovës.

Abdixhiku tha se me vdekjen e Kryeziut, LDK-ja humbi një prej figurave të saj më të rëndësishme, ndërsa Prizreni një personalitet që e përfaqësoi dhe e udhëhoqi me dinjitet.

Sipas tij, profesor Eqrem Kryeziu ishte pjesë e brezit themeltar të LDK-së dhe bashkudhëtar i Presidentit Ibrahim Rugova. Për më shumë se dy dekada ai udhëhoqi Degën e LDK-së në Prizren, ndërsa shërbeu edhe si nënkryetar i parë i LDK-së, deputet dhe kryetar i Komunës së Prizrenit në vitet e para pas çlirimit.

“LDK-së i dha vite të tëra angazhimi, besnikërie dhe shërbimi; Kosovës i shërbeu në arsim, në politikë dhe në ndërtimin e institucioneve demokratike”, ka shkruar Abdixhiku.

Ai e ka përshkruar Kryeziun si profesor, intelektual dhe veprimtar politik me mendim të lirë, fjalë të drejtpërdrejtë dhe karakter të veçantë.

Në fund, Abdixhiku u ka shprehur ngushëllime familjes Kryeziu, miqve, bashkëpunëtorëve dhe qytetarëve të Prizrenit.

“Profesor Eqrem, faleminderit për gjithë kontributin dhe gjurmën që le pas. Pusho në paqe! I përhershëm qoftë kujtimi për ty!”, ka përfunduar Abdixhiku.

Ish-kryetari i Aleancës, Ramush Haradinaj është shprehur i pikëlluar për vdekjen e profesorit, Eqrem Kryeziut.

Përmes një postimi në Facebook, Haradinaj tha se sot Kosova humbi një intelektual të shquar, një profesor të përkushtuar të letërsisë dhe një burrë shteti që la gjurmë të pashlyeshme në proceset e shtetndërtimit.

“Me Profesorin kemi pasur një miqësi të kahershme dhe respekt të ndërsjellë. Ka qenë një intelektual i guximshëm, i cili nuk ka ngurruar kurrë të flasë hapur apo të përkrahë njerëz e procese përtej vijave të partisë së tij, gjë që e bënte një politikan të veçantë në Kosovë”, ka shkruar ish-kryeministri.

Ai shtoi se Eqrem Kryeziu do të kujtohet gjithmonë për profilin e tij intelektual, qytetarinë dhe kontributin e madh në arsim dhe politikë, derisa, siç tha ai, “ne që e njohëm nga afër do të kujtojmë gjithmonë me respekt të lartë bisedat dhe bashkëpunimin me të”.

Sot do t’i jepet lamtumira e fundit Eqrem Kryeziut, i cili ndërroi jetë sot.

Familjarët kanë njoftuar me pikëllim për ndarjen e tij nga jeta, duke e kujtuar si bashkëshort, baba dhe gjysh të dashur.

Varrimi i tij do të mbahet sot, me ikindi, në Varrezat e Reja të Qytetit, në Landovicë.

Familja ka ftuar të afërmit, miqtë dhe të gjithë ata që e kanë njohur të marrin pjesë në ceremoninë e varrimit.

Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit ka publikuar çmimet maksimale të lejuara për shitjen e derivateve të naftës, të cilat hyjnë në fuqi sot, nga ora 10:00.

Sipas njoftimit të MINT-it, çmimi maksimal i naftës është 1.79 euro për litër, ndërsa benzina mund të shitet deri në 1.53 euro për litër.

Çmimi maksimal i lejuar për gazin është 0.62 euro për litër.

Një tornado me intensitet të rrallë ka goditur të hënën në mbrëmje rajonin Aude në jugperëndim të Francës, duke shkaktuar dëme të mëdha materiale dhe duke lënduar 39 persona.

Dy prej të lënduarve ndodhen në gjendje kritike në fshatin Pomas, ndërsa më shumë se 300 banesa janë dëmtuar nga stuhia e fuqishme, kanë bërë të ditur autoritetet lokale.

Situata është rënduar edhe nga ndërprerjet e energjisë elektrike. Deri të martën në mëngjes, rreth 21 mijë familje në jug të Francës kishin mbetur pa energji, prej tyre rreth 1,600 në rajonin Aude, sipas operatorit lokal të rrjetit ENEDIS.

“Një tornado me intensitet të rrallë goditi rajonin Aude dje pasdite vonë, duke dëmtuar rëndë fshatin Pomas”, ka deklaruar në X ministri i Brendshëm, Laurent Nunez.

Pamjet e publikuara në rrjetet sociale dhe të verifikuara nga Reuters tregojnë tornadon teksa rrotullohet mbi fshatin e afërt Verzeille. Në zonat e prekura, shumë banesa kanë pësuar dëme të konsiderueshme, përfshirë thyerjen e dritareve.

Tornadoja ka goditur në një periudhë kur vala intensive e të nxehtit që ka përfshirë Francën gjatë kësaj vere po i hap rrugë stuhive të fuqishme me bubullima në pjesë të ndryshme të jugut të vendit.

Autoritetet vijojnë të vlerësojnë dëmet dhe të ndërhyjnë në zonat e prekura nga moti ekstrem.

AKADEMIK, PROF ANASTAS ANGJELI

Ne debatin e sotem, të zhvillimit dhe financimit te arsimit të lartë bashkëkohor, një prej sfidave më të rëndësishme, eshte mënyra se si universitetet mund të kalojnë nga bashkëpunimi sporadik drejt partneriteteve strategjike që ndërtojnë korridore të qëndrueshme akademike, shkencore, ekonomike dhe diplomatike ndërmjet vendeve dhe rajoneve. Kjo nuk është thjesht një çështje teknike financiare, por një çështje që prek vizionin institucional, qeverisjen, diplomacinë akademike, dhe gjithashtu zhvillimin e qëndrueshëm.

Pyetja themelore nuk është thjesht se “Ku mund të gjejmë financim për një projekt të përbashkët?”, por: “Si mund të konceptohen modele financimi dhe partneriteti që të vazhdojnë të gjenerojnë vlerë institucionale edhe pasi cikli formal i projektit të ketë përfunduar?” Kjo pyetje, sipas vlerësimit tim, përfaqëson thelbin epistemologjik të partneriteteve akademike të së ardhmes dhe konkretisht ne disa drejtime..

1. Nga logjika e projektit drejt partneritetit strategjik

Për disa dekada, ndërkombëtarizimi i arsimit të lartë është konceptuar kryesisht përmes instrumenteve të njohura: mobiliteti i studentëve dhe stafit, projekte të përbashkëta, konferenca, marrëveshje Erasmus dhe memorandume mirëkuptimi. Këto instrumente mbeten të domosdoshme, por literatura akademike bashkëkohore vë në dukje se bashkëpunimi ndëruniversitar duhet të evoluojë nga logjika e projektit drejt logjikës së partneritetit strategjik, të kuptuar si aleancë institucionale me karakter afatgjatë.

Partneriteti strategjik ndëruniversitar – bashkëpunim institucional afatgjatë ndërmjet dy ose më shumë institucioneve në vende të ndryshme – mund të marrë formën e konsorciumeve ose rrjeteve shumëpalëshe, duke forcuar kapacitetin institucional për zhvillim rajonal përmes lidhjeve ndërmjet-partnerësh, ndërsektoriale dhe ndër-ekosistemesh.

Çdo projekt ka një fillim dhe një fund të përcaktuar; një partneritet strategjik kërkon një vizion afatgjatë, duke gjeneruar kapacitete institucionale, programe të përbashkëta, kërkim bashkëpunues, inovacion dhe ndikim social të matshëm. OECD identifikon fragmentimin e burimeve të financimit si pengesë kryesore strukturore për bashkëpunimin ndërkombëtar, dhe propozon forcimin e kapaciteteve institucionale dhe koordinim ndërqeveritar më koherent. Nga kjo rrjedh një parim i parë metodologjik: financimi duhet t’i shërbejë strategjisë institucionale, dhe jo ta zëvendësojë atë.

2. Diversifikimi i burimeve të financimit si kusht qëndrueshmërie.

Diversifikimi i burimeve të financimit është një kusht strukturor për qëndrueshmërinë institucionale. Teoria e portofolit thotë se diversifikimi nuk synon domosdoshmërisht rritjen e të ardhurave neto, por reduktimin e paqëndrueshmërisë financiare, pasi rënia në një burim kompensohet nga rritja në një tjetër. Rënia e vazhdueshme e financimit publik ka detyruar universitetet drejt diversifikimit, megjithëse mbivarësia nga financimi publik ose tarifat e studentëve i lë ende shumë prej tyre të cenueshme ndaj goditjeve si Covid-19 apo konfliktet gjeopolitike, ndërsa burime si partneritetet me industrinë dhe donacionet mbeten të nënshfrytëzuara, ndonëse gjithnjë e më të rëndësishme.

Kategoritë kryesore të financimit rezistent përfshijnë financimin publik dhe të BEsë, institucionet shumëpalëshe të zhvillimit, fondacionet, partneritetet me sektorin privat, të ardhurat institucionale (tarifat, fondet e trashëgimisë, aktivitetet “third stream”), si dhe modelet e financimit hibrid/PPP.

Diversifikimi vetvetiu, sidoqoftë, nuk është i mjaftueshëm: pa përafrim strategjik dhe qeverisje efektive, rrezikon të mos prodhojë rezultatet e pritura. Qëndrueshmëria reale rrjedh nga integrimi i diversifikimit të të ardhurave me sipërmarrjen institucionale, qeverisjen dhe bashkëpunimin sistematik me industrinë – çka mund të quhet “inteligjencë financiare institucionale”.

3. Nga financimi i aktiviteteve drejt financimit të rezultateve.

Një ndryshim paradigmatik kyç është kalimi nga pyetja “Sa aktivitete do të realizohen?” drejt pyetjes “Çfarë ndryshimi strukturor krijohet?” Nuk mjafton të raportohet numri i trajnimeve; duhet demonstruar nëse ndryshoi cilësia e mësimdhënies, nëse u krijuan programe të qëndrueshme, nëse u rrit punësueshmëria, dhe nëse partneriteti vazhdoi pas përfundimit të grantit fillestar.

Kjo reflekton trendin më të gjerë të “financimit të bazuar në rezultate”, ku pagesat e donatorëve kushtëzohen nga tregues të verifikueshëm dhe jo thjesht nga zbatimi i aktiviteteve. Korridoret e ardhshme duhet të projektojnë, që prej fillimit, tregues të qartë ndikimi, të verifikueshëm nga të gjithë partnerët — sipas një “theory of change”: Financim ’! Kapacitete institucionale ’! Bashkëpunim ’! Rezultate ’! Ndikim social ’! Qëndrueshmëri afatgjatë.

4. Diplomacia e dijes: universitetet si aktorë të marrëdhënieve ndërkombëtare.

Një dimension teorik thelbësor është “diplomacia e dijes”, një alternativë analitike ndaj “soft power” për të shpjeguar rolin e arsimit të lartë ndërkombëtar në ndërtimin e marrëdhënieve bilaterale dhe shumëpalëshe. E përcaktuar si “procesi i ndërtimit dhe forcimit të marrëdhënieve ndërmjet vendeve përmes arsimit të lartë ndërkombëtar, kërkimit dhe inovacionit”, ky koncept ndryshon nga “soft power” duke u mbështetur në reciprocitet dhe përfitim të ndërsjellë, dhe jo në dominim. Një korridor akademik duhet konceptuar jo thjesht si infrastrukturë mobiliteti, por si hapësirë ndërtimi besimi ndërinstitucional, veçanërisht i rëndësishëm për rajonin euroaziatik që lidh Evropën, Ballkanin, Lindjen e Mesme dhe Azinë.

Konventa e UNESCO-s për Njohjen e Kualifikimeve të Arsimitt ë Lartë – traktati i parë global i OKB-së për arsimin e lartë, në fuqi prej marsit 2023 -mbështet pikërisht këtë qasje dhe deri në maj të 2026, ishte ratifikuar nga 41 shtete. Kjo dëshmon se ndërtimi i korridoreve akademike globale kërkon jo vetëm burime financiare, por edhe standarde të përbashkëta dhe kompatibilitet strukturor ndërmjet sistemeve arsimore.

5. Kushtet e qëndrueshmërisë afatgjatë të partneriteteve globale

Studimet identifikojnë katër rreziqe strukturore që kërcënojnë vazhdimësinë e partneriteteve globale: divergjencën e motivimeve institucionale; planifikimin e pamjaftueshëm dhe paqëndrueshmërinë financiare nga varësia prej një burimi të vetëm; ndërprerjen e vazhdimësisë institucionale për shkak të lëvizjes së udhëheqjes; dhe moralin e ulët të stafit nga varësia nga punësimi me kohë të pjesshme.

Si përgjigje, propozohen katër kushte: analizë transparente e kulturave organizative të partnerëve përpara nënshkrimit; sigurimin e burimeve të shumëfishta financimi me plan strategjik të qartë; ndarjen e përgjegjësive udhëheqëse ndërmjet disa individëve; dhe krijimin e një mjedisi që nxit dialogun dhe zhvillimin profesional. Qëndrueshmëria e një korridori akademik global, shkurtimisht, nuk është thjesht funksion i financimit të disponueshëm, por rezultat i një arkitekture qeverisjeje të projektuar me kujdes.

6. Një model i ri operacional: “Fondi Global i Partneritetit Akademik”

Prandaj, ndoshta do te ishte me vend,krijimi i një Fondi Global të Partneritetit Akademik, ose fondeve rajonale analoge, të strukturuara mbi pesë shtylla operacionale:

1. Seed Funding – financim fillestar për partneritete të reja pa histori paraprake bashkëpunimi.

2. Capacity Building – mbështetje për kapacitetet administrative, digjitalizimin, kërkimin, sigurimin e cilësisë dhe ndërkombëtarizimin.

3. Joint Academic Programmes – financim për Diploma të përbashkëta apo të Dyfishta, programe me mikro-kredite dhe programe të lidhura me tregun e punës.

4. Research and Innovation – mbështetje për laboratorë të përbashkët, kërkim bashkëpunues, transferim teknologjie dhe start-up-e.

5. Sustainability Funding – financim për vazhdimësinë institucionale pas përfundimit të grantit fillestar.

Shtylla e fundit është, më thelbësorja. Pyetja e llojit “Çfarë ndodh kur mbaron financimi?” duhet zëvendësuar tashmë nga pyetja “Si do të financohet vazhdimësia e partneritetit pasi të përfundojë financimi fillestar?”

Përvoja ndërkombëtare me partneritetet publik-privat (PPP) në infrastrukturën universitare mund të ndihmojë në analizën e pikes së fundit. University of California Merced ka realizuar projekte PPP mbi 1.3 miliardë dollarë për zgjerim kërkimor dhe akademik; Ohio State University ka nënshkruar koncesione afatgjata (deri në 50 vjet) me investitorë privatë për infrastrukturën energjetike dhe të parkimit, duke liruar burime buxhetore për prioritete akademike; ndërsa modeli tripalësh indian i IIIT-Hyderabad/Bangalore, i cili që bashkon qeverinë, shtetin dhe kompani si Infosys dhe Tata Consultancy Services, tregon se PPP-të mund të financiohen nga ekspertiza dhe kurrikulat e orientuara nga industria, jo vetëm nga kapitali. Këto shembuj ilustrojnë se financimi hibrid publik-privat mund të lirojë kapacitete institucionale për qëllime strategjike afatgjata, në vend që të mbetet thjesht instrument mbulimi kostosh.

7. Modeli “3+1”: një kornizë analitike për partneritete të qëndrueshme

Një kornizë e thjeshtuar analitike mund te jete Modeli “3+1”, me tre dimensione themelore plus një dimension transversal ndikimi.

Edukimi – programe të përbashkëta akademike, mobilitet ndërinstitucional, zhvillim i përbashkët kurrikulash.

· Kërkimi shkencor dhe inovacioni – kërkim bashkëpunues, laboratorë të përbashkët, publikime, transferim teknologjie.

· Qevrisja & Diplomacia – bashkëpunim institucional strukturor, standarde të përbashkëta, sigurim cilësie, diplomaci akademike.

· Impakti social – çdo partneritet duhet t’i përgjigjet pyetjes: “Çfarë ndryshimi konkret sjell ky bashkëpunim për shoqërinë?”- punësimin e të rinjve, inovacionin rajonal, tranzicionin digjital, zhvillimin e qëndrueshëm, dhe forcimin e paqes ndërmjet komuniteteve të ndryshme.

Ky dimension i katërt gjen mbështetje në literaturën mbi rolin e universiteteve në ekosistemet rajonale të inovacionit, e cila identifikon mekanizma konkretë – laboratorë të përbashkët, infrastruktura kërkimore të përbashkëta, dhe profesionistë të industrisë si pedagogë me kohë të pjesshme. Në këte mënyrë “Impakti social” shndërrohet në një kategori operacionale, dhe jo thjesht një aspiratë retorike.

Programi Erasmus+ Capacity Building in Higher Education ilustron pikërisht këtë logjikë: me një buxhet total prej 613 milionë eurosh për periudhën 2021–2027. U përzgjodhën 173 projekte të reja vetëm në thirrjen e vitit 2025, me përfshirjen e mbi 1.550 institucioneve nga rreth 125 vende, ndërsa në thirrjen e vitit 2026 u alokuan 113 milionë euro shtesë.

8. Nga konkurrenca institucionale drejt bashkë-krijimit rajonal të vlerës

Universitetet shpesh konkurrojnë për të njëjtat fonde dhe burime të kufizuara. Sfidat globale bashkëkohore si ndryshimet klimatike, inteligjenca artificiale, transformimi digjital, migracioni, plakja demografike, siguria ushqimore dhe energjetike, kërkojnë ekosisteme dijesh të koordinuara dhe jo institucione të izoluara dhe të fragmentarizuara.

“Bashkë-krijimi” si koncept konsideron zhvillimin rajonal jo si rezultat i një aktori të vetëm, por si produkt i një rrjeti bashkëveprues ndërmjet universitetit, industrisë dhe qeverisjes si dhe shoqërinë civile si aktor i katërt. Evidenca nga aleancat universitare evropiane tregon se bashkë-krijimi funksionon më mirë si proces bashkëpunues i krijimit reciprok të vlerës, dhe jo si transferim linear i dijes nga universiteti drejt shoqërisë. Universiteti i së ardhmes duhet të zhvendosë fokusin nga ajo se cfarë mund të arrijmë si aktorë të vetëm drejt asaj se cfarë e mund të arrihet në bashkepunim me kë. Dhe kjo mund të them se është filozofia themelore mbi të cilën duhet të ndërtohen korridoret globale të arsimit të lartë të shekullit XXI.

Universitetet ndodhen përpara një mundësie historike me implikime strukturore afatgjata. Nëse shekulli i kaluar ndërtoi korridore infrastrukturore për mallra, energji dhe kapital, shekulli XXI duhet të ndërtojë korridore për qarkullimin e dijes, talentit, inovacionit dhe mirëkuptimit ndërmjet popujve.

Këto korridore nuk mund të ndërtohen ekskluzivisht mbi memorandume mirëkuptimi formale. Ato kërkojnë vizion strategjik të përbashkët, financim të diversifikuar sistematikisht, arkitekturë qeverisjeje të projektuar me kujdes, besim ndërinstitucional të konsoliduar, dhe rezultate empirikisht të matshme.Prandaj,, le të ndërtojmë korridore akademike që lidhin jo vetëm universitetet, por rajonet, ekonomitë, kulturat, dhe, në fund të fundit, njerëzit vetë.Ne nuk duhet të presim pasivisht të ardhmen e arsimit të lartë global, por ta ndërtojmë së bashku,te behemi pjese e tij, në mënyrë sistematike dhe të koordinuar.