Category: Lajme

Nga Safet Gërxhaliu

Sipas raportit të BQK – së të korrikut 2024, depozitat e klientëve në banka kanë arritur një vlerë të paprecedent prej 6.26 miliardë euro, duke shënuar një rritje prej 120.79 milionë euro ose 1.97% krahasuar me muajin paraprak. Këto të dhëna tregojnë qartë se shumë ndërmarrës dhe ekonomi familjare nuk po i përdorin këto mjete për të investuar brenda vendit, por po i mbajnë të bllokuara në depozita bankare, ose po planifikojnë të investojnë jashtë vendit, një trend ky që ka shënuar rritje në vitet e fundit.

Kosova vazhdon të përballet me një mungesë të theksuar të investimeve të huaja direkte, një trend që ka karakterizuar vendin për shumë vite dhe që, pa ndryshim të qasjes nga institucionet qeveritare, nuk pritet të ndryshojë në të ardhmen e afërt.

Përtej faktit se Kosova është larg për të tërhequr investitorë të huaj, ajo gjithashtu po bën shumë pak për të nxitur investimet vendore, duke krijuar një ambient të pasigurt politik dhe juridik që nuk është tërheqës për kapitalin vendor.

Në një mjedis të tillë, qytetarët e Kosovës po tregojnë gjithnjë e më pak besim për të investuar brenda vendit, një fakt që përforcohet nga të dhënat e fundit të publikuara nga Banka Qendrore e Republikës së Kosovës.

Faktorët kryesorë që kanë ndikuar në këtë rritje të depozitave janë të shumtë, por më të theksuarit janë:

Mungesa e një stabiliteti politik dhe juridik është një nga arsyet kryesore që dekurajon investimet vendore. Qytetarët nuk janë të sigurt se investimet e tyre do të jenë të mbrojtura nga ligji dhe se do të mund të zhvillohen në një ambient të qëndrueshëm politik.

Mungesa e politikave të favorshme fiskale me qrast bizneset në Kosovë vazhdojnë të përballen me një ambient fiskal të pafavorshëm që nuk mbështet zhvillimin e ndërmarrjeve prodhuese. Kjo ka bërë që shumë ndërmarrës të preferojnë të mbajnë kapitalin e tyre në depozita, sesa të rrezikojnë në investime që nuk janë të mbështetura nga politikat fiskale.

Mungesa e edukimit dhe promovimit të ndërmarrësisë prodhuese.Shumë pak është bërë për të edukuar dhe inkurajuar ndërmarrësinë prodhuese në vend. Pa një kulturë të fortë sipërmarrëse dhe pa stimuj të mjaftueshëm për të investuar në sektorët prodhues, shumë qytetarë zgjedhin të kursejnë në vend që të investojnë.

Mungesa e fushatave dhe nxitjeve për investime ku institucionet përkatëse nuk kanë arritur të zhvillojnë fushata të suksesshme për të nxitur investimet vendore. Nxitjet për investime, qoftë përmes subvencioneve, lehtësirave fiskale apo programeve të tjera mbështetëse, janë të pamjaftueshme dhe shpesh të paefektshme.

Mungesa e aftësive të ministrive të linjës për krijimin e mekanizmave zhvillimi: Institucionet qeveritare nuk kanë treguar aftësi për të krijuar mekanizma efektivë për zhvillimin ekonomik. Mungesa e bashkëpunimit dhe koordinimit ndërmjet ministrive përkatëse ka çuar në një situatë ku sektori privat mbetet i ngulfatur dhe pa mbështetje adekuate.

Ngulfatja e sektorit privat nga institucionet qeveritare ku sektori privat në Kosovë është ngulfatur nga politikat dhe praktikat burokratike të institucioneve qeveritare. Kjo e bën të vështirë për ndërmarrësit që të operojnë lirshëm dhe të marrin vendime të lira për investime.

Në këtë kontekst, është e vështirë të pritet që me këtë qasje aktuale nga institucionet, Kosova të mund të tërheqë investitorë të huaj. Mungesa e stabilitetit politik dhe juridik, së bashku me një mjedis të pafavorshëm për investime, i largon investitorët potencialë vendor, duke i bërë ata të zgjedhin vende të tjera në rajon apo më gjerë për të investuar kapitalin e tyre.

Institucionet qeveritare duhet të hartojnë strategji dhe mekanizma që të mbështesin çdo NVM apo biznes Start-Up që ka një plan investiv të qëndrueshëm. Kjo duhet të bëhet përmes një qasjeje të drejtpërdrejtë, siç është modeli “one-stop-shop”, dhe jo përmes thirrjeve për aplikime burokratike dhe të manipuluara. Qasja e drejtpërdrejtë dhe mbështetja efektive do të nxisë rritjen e prodhimit, eksportit dhe punësimit të të rinjve.

Përfundimisht, nuk është se Kosova është e varfër, por vendi po preferon të mbetet në këtë gjendje për të qenë në një farë mënyre “i gjithë populli i barabartë në varfëri apo barazi”. Qeveria duhet të ndërmarrë hapa të guximshëm për të ndryshuar këtë situatë dhe për të krijuar një ambient më tërheqës dhe të sigurt për investime, si për kapitalin vendor ashtu edhe për atë të huaj.

Kryetari i Prizrenit, Shaqir Totaj, do të mbajë sot konferencë për media.

Në këtë konferencë pritet që ai t’u përgjigjet akuzave të ministrit të Kulturës, Hajrulla Çeku, për rrënimin e objektit “Saraji i Vjetër”.

Aty do të marrë pjesë edhe zyrtarja e lëndës nga Drejtoria e Urbanizmit dhe Planifikimit Hapësinor.

Javën e kaluar ministria kishte bërë kallëzim penal ndaj Totajt pas rrënimit të qëllimshëm të monumentit që ishte në mbrojtje të përhershme.

Më 26 gusht të vitit 1998, artileritë serbe, vranë 11 anëtarë të familjes Asllani në fshatin Rancë të Shtimes, prej të cilëve 8 ishin fëmijë të moshave të ndryshme dhe tri gra.

Në këtë ngjarje të dhimbshme, kanë humbur jetën: Jalldyze Asllani (1934), Halide Asllani (1963), Ajshe Asllani (1971), Burim Asllani (1985), Lumnije Asllani (1986), Ejup Asllani (1988), Luljeta Asllani (1991), Shpend Asllani (1993), Xhafer Asllani, (1995), Antigona Asllani (1997) dhe Albiona Asllani (1998). Atë ditë të kobshme në këtë fshat nga forcat serbe u ekzekutua edhe plaku 96-vjeçar Zeqir Asllani./KP

Një person është gjetur pa shenja jete në njërën nga qendrat e masazhit, në lagjen Arbëria të Prishtinës.

Bëhet fjalë për një burrë rreth të 60-ve. Por, identiteti i tij nuk është konfirmuar pasi ai nuk kishte dokumente me vete, më momentin kritik.

Vdekjen e tij e ka konstatuar ekipi mjekësor në vend të ngjarjes dhe trupi më pas është dërguar në Institutin e Mjekësisë Ligjore (IML).

Pasdite, qendra e masazhit ku ndodhi rasti tragjik qëndronte e mbyllur, raporton EO.

Mjekët kanë nisur provën e vaksinës së parë mRNA në botë kundër kancerit të mushkërive në shtatë vende, përfshirë Turqine, në një përpjekje novatore që mund të revolucionarizojë trajtimin e kancerit, transmeton Anadolu.

Vaksina, e njohur si BNT116 dhe e zhvilluar nga BioNTech, është krijuar për të synuar kancerin e mushkërive me qeliza jo të vogla (NSCLC), lloji më i zakonshëm i kancerit të mushkërive.

Ai synon të eliminojë qelizat e kancerit dhe të parandalojë përsëritjen e tyre duke trajnuar sistemin imunitar për të njohur dhe sulmuar markerët e tumorit specifik për NSCLC.

Testimi, që zhvillohet në Britani, SHBA, Gjermani, Spanjë dhe Turqia, ndër të tjera, konsiderohet si një hap i rëndësishëm në trajtimin e kancerit të mushkërive.

Kanceri i mushkërive mbetet shkaku kryesor i vdekjeve nga kanceri në mbarë botën, përgjegjës për rreth 1,8 milion vdekje në vit, me norma veçanërisht të ulëta të mbijetesës te rastet e avancuara.

Prova klinike e fazës 1 po kryhet në 34 lokacione kërkimore, duke përfshirë gjashtë në Britani. Pacienti i parë në Mbretërinë e Bashkuar mori vaksinën të martën, duke shënuar një moment historik kritik në studim, tha gazeta Guardian.

Rreth 130 pacientë me stade të ndryshme të kancerit të mushkërive, nga faza e hershme në të avancuar ose të përsëritur, do të marrin pjesë në provë, duke marrë vaksinën së bashku me imunoterapinë.

Teknologjia mRNA e përdorur në BNT116 është e ngjashme me atë në vaksinat kundër COVID-19, duke punuar duke nxitur sistemin imunitar të sulmojë qelizat e kancerit dhe duke i kursyer ato të shëndetshme, ndryshe nga kimioterapia tradicionale.

Siç raportohet nga Guardian, ekspertët, duke përfshirë Siow Ming Lee nga Spitalet e Universitetit College London, e shohin këtë provë si fillimin e një “epoke të re shumë emocionuese” në kërkimet mbi kancerin.

Një nga pjesëmarrësit e parë, shkencëtari 67-vjeçar Janusz Racz nga Londra, iu bashkua testimit për shkak të besimit të tij në përparimin e shkencës.

I diagnostikuar në maj, Racz shpreson se trajtimi i ri do të ndihmojë në eliminimin e kancerit të tij dhe do të kontribuojë në përpjekjet globale për të zhvilluar terapi efektive të kancerit. Ai do t’i nënshtrohet një regjimi rigoroz të trajtimit, duke përfshirë injeksione të shumta çdo javë, të ndjekur nga doza periodike gjatë një viti.

Ndërsa prova përparon, studiuesit synojnë të demonstrojnë efektivitetin e vaksinës në parandalimin e përsëritjes së kancerit të mushkërive, duke e bërë atë një trajtim standard në mbarë botën.

Kjo iniciativë është pjesë e një skeme më të gjerë të Shërbimit Kombëtar të Shëndetit (NHS) për të përshpejtuar pacientët në provat klinike për trajtime inovative të kancerit, e cila është përshëndetur si një ndryshim potencial i rrjedhës në luftën kundër kancerit të mushkërive.

Ministri i Shkencës i Mbretërisë së Bashkuar, Lord Vallance, ka shprehur optimizëm për këtë testim, duke theksuar potencialin e vaksinës për të shpëtuar mijëra jetë, tha Guardian.

Ndërkohë, Racz mbetet me shpresë se pas përfundimit të trajtimit, ai mund t’i rikthehet vrapimit dhe të arrijë qëllimin e tij për të përfunduar Maratonën e Londrës.

Ky test përfaqëson një moment historik të rëndësishëm në kërkimin e kancerit të mushkërive, me potencialin për të transformuar rezultatet e trajtimit dhe për të ofruar shpresë të re për pacientët në mbarë botën.

Sistemi i ri i hyrjes dhe daljes (EES) në Bashkimin Evropian (BE) do të hyjë në fuqi më 10 nëntor të këtij viti.

Të gjithë udhëtarët nga vendet jo anëtare të BE-së do të duhet të regjistrojnë hyrjen dhe daljen e tyre nga vendet e BE-së, si dhe nga zonat Shengen duke lënë të dhënat e tyre biometrike, duke përfshirë gjurmët e gishtërinjve, skanimet e fytyrës dhe të dhënat e pasaportave, kur hyjnë në territorin e BE-së. Rregullat e reja do të zbatohen gjithashtu për shtetasit e Kosovës.

Sistemi i vulosjes së pasaportave do të zëvendësohet së shpejti me futjen e kontrolleve digjitale për të gjithë pasagjerët që vijnë nga vendet jashtë BE-së. Kështu ka bërë të ditur Komisionerja Evropiane për Punët e Brendshme dhe Migracionin, Ylva Johansson.

“Kam vendosur që sistemi i hyrje-daljeve të fillojë të funksionojë më 10 nëntor”, tha Johansson ndërsa theksoi se kërkohen hapa ligjore përpara se Komisioni Evropian të marrë një vendim zyrtar për këtë çështje.

Bëhet fjalë për kalimin në sistemin digjital më modern të menaxhimit të kufijve në botë, i cili sipas saj do ta bëjë udhëtimin më të lehtë dhe Evropën më të sigurt, shkruan theguardian.

“Në çdo vendkalim kufitar, çdo aeroport, çdo port, çdo rrugë të vetme që të çon në Evropë, ne do të kemi të gjitha kontrollet kufitare digjitale të lidhura, të gjitha të ndezura në të njëjtën kohë”, tha Johansson.

Sistemi përbëhet nga dy pjesë dhe pjesa e parë e tij, e njohur më mirë si EES, do të fillojë të funksionojë më 10 nëntor dhe do të përdoret për t’u regjistruar për udhëtim. Është një sistem i automatizuar për regjistrimin e hyrjeve dhe daljeve nga BE-ja.

Prandaj, duke shkuar në faqen e internetit të EES ose aplikacionin celular, do t’iu kërkohen dokumente udhëtimi dhe të dhëna biometrike.

Hapi i dytë njihet më shumë si ETIAS dhe zbatimi i tij pritet në gjysmën e parë të vitit të ardhshëm, por jo menjëherë, por me një periudhë kalimtare gjashtë plus gjashtë muaj.

Cili është ndryshimi midis ETIAS dhe EES?

Sistemi Evropian i Informacioneve dhe Autorizimeve për Udhëtime (ETIAS) i referohet 63 vendeve që, edhe pse nuk janë anëtare, nuk kanë nevojë për vizë për të hyrë. Ndërsa Sistemi i Regjistrimit të Udhëtarëve (EES) mbulon të gjitha kufijtë e jashtëm të Bashkimi Evropian dhe i referohet të gjithë udhëtarëve nga vendet e treta, pavarësisht nëse u nevojitet vizë apo jo.

Vendet e treta përfshijnë të gjitha vendet që nuk i përkasin Bashkimit Evropian ose Zonës Ekonomike Evropiane.

Në thelb, të gjithë qytetarët jashtë zonës Shengen do të duhet të plotësojnë formularin ETIAS, të paguajnë një taksë prej shtatë eurosh dhe të marrin një miratim për tre vjet, por udhëtarët do të mund të qëndrojnë në zonën Shengen për 90 ditë në një periudhë prej gjashtë muajsh.

Nga ana tjetër, EES është vetëm një sistem monitorimi, me të cilin do të merret policia kufitare. Në këtë mënyrë, Bashkimi Evropian mund të monitorojë më lehtë nëse udhëtari ka qëndruar më shumë se qëndrimi i lejuar – 90 ditë.

Faza përfundimtare e testimit është duke u zhvilluar dhe testet përfundimtare po kryhen nga agjencia eu-Lisa si dhe nga vendet anëtare të BE-së.

Gazetarja dhe redaktorja e revistës javore serbe “Novi Magazin”, Jelena jovanoviq tha se Serbia “i ka humbur kompetencat” që i ka pasur në Kosovë dhe se asnjë qeveri në Beograd, përfshirë të tanishmen, nuk do ta ketë guximin të organizojë referendum me pyetjen “A jeni pro që Kosova të mos jetë pjesë integrale e Serbisë?”.

Lidhur me një referendum të tillë, ajo tha se do të ishte vendimtare se si do të formulohej pyetja.

Ajo tha për agjencinë serbe të lajmeve, FoNet se Serbia e ka të vështirë të hyjë në Bashkimin Europian me këtë politikë ndaj Kosovës.

“Një ditë, nëse integrimi europian vazhdon, edhe Kosova edhe Serbia do të jenë pjesë e Bashkimit Europian, kështu që nuk ka zgjidhje”, beson Jovanoviq.

“Kosova, pavarësisht nëse dëshiron ta pranojë apo jo Serbia, tashmë është në rrugën drejt Bashkimit Europian, duke mbetur pak pas Serbisë, por në atë rrugë do ta arrijë lehtësisht hapin me Serbinë”, tha ajo.

Jovanoviq parashikon se Kosova, do apo nuk dëshiron Serbia, përfundimisht do të bëhet anëtare e plotë e Organizatës së Kombeve të Bashkuara dhe shpjegon se kushtet për këtë do të plotësohen në momentin e nënshkrimit të marrëveshjes përfundimtare detyruese.

Ajo tha se Asociacioni i komunave me shumicë serbe gjithnjë e më shumë po e humbet rëndësinë e saj dhe në momentin që do të formohet “nuk do ta ketë as peshën që duhet ta kishte sipas Marrëveshjes së Brukselit”.

“Fakti është se Prishtina nuk e përmbushi kushtin bazë për vazhdimin e dialogut, që është formimi i Asociacionit të Komunave Serbe. Është gjithashtu e vërtetë se nuk është në përputhje me Kushtetutën e Kosovës, por edhe Kushtetuta e Kosovës nuk është në përputhje me Rezolutën 1244, kështu që këto janë gjëra që duhet të korrigjohen menjëherë”, tha Jovanoviq.

Ajo mendon se është e nevojshme të organizohet një konferencë ndërkombëtare, por asaj t’i paraprijë një dialog i brendshëm, në të cilin do të merrte pjesë edhe komuniteti serb nga veriu i Kosovës.