Category: KURIOZITETE

18 shtatori shënon Ditën e Respektit, kjo ditë është themeluar me qëllim që t’i shtyjë njerëzit që të përqendrohen më shumë në mënyrën se si ata mund të respektojnë të tjerët.

Kjo përfshin që t’u kushtoni më shumë vëmendje të dashurve tuaj, mirëpo në përgjithësi merret si një arsye shtesë që t’i trajtoni njerëzit me mënyra më të sjellshme. Nuk ka ndonjë rregull mbi të cilin kjo ditë shënohet, kjo gjë varet nga ju, rrethi dhe nevojat tuaja.

Mund të vizitoni ndonjë të afërm tuajin, apo ta nxirrni partnerin për darkë.

Natyrisht, respekti është diçka që duhet të na shoqërojë gjithë vitin, por kjo ditë duhet të ju frymëzojë që të mendoni më shumë se si silleni me njerëzit rreth jush, përcjell KP.

Shumicës së njerëzve do t’u ndodhë që të thumbohen nga një bletë të paktën një herë në jetën e tyre.

Zakonisht thumbimi nga bleta prodhon një ënjtje të dhimbshme, që kruhet dhe që mund të jetë shqetësuese për disa ditë.

Nëse jeni thumbuar nga një bletë, ju duhet ta hiqni thumbin e bletës. Heqja e thumbit kufizon sasinë e helmit të lëshuar në gjak dhe është tejet e rëndësishme koha. Ju duhet të përpiqeni të hiqni thumbin sa më shpejt që të jetë e mundur – nëse keni gërvishtje, hiqni atë me piskatore.

Në rastet e zakonshme, kur pasojat e thumbimit janë fare të vogla, mënyrat shtëpiake të kurimit janë gjithmonë efikase. Mbasi të keni hequr thumbin me piskatore, për të shfryrë pjesë e thumbuar dhe për të lehtësuar djegien, si dhe për të dezinfektuar, mund të përdorni akull, mjaltë, pastë dhëmbësh, limon, qepë dhe ujë me kripë.

Për ata që nuk kanë pasur kurrë reaksion alergjik dhe pas thumbimit shfaqin simptomat si vështirësi frymëmarrje, marramendje dhe dhimbje stomaku, duhet të shkojë urgjent në spital, ndërsa ata që kanë alergji ndaj helmit duhet të kenë gjithmonë me vete një përgatitje me bazë adrenaline – i vetmi antialergjik i fuqishëm që reagon menjëherë në fazën akute.

13 shtatori është Dita Ndërkombëtare e Çokollatës dhe ne do të zbulojmë historinë e njërës nga shoqërueset më besnike dhe më të dashura të ditëve tona.

Çokollata është një produkt ushqimor industrial që ka për bazë kakaon. Përdoret për ushqim në formë të pastër dhe si gjysmë produkt në industri e kuzhinë.

Fjala çokollate rrjedh nga pija e parë me përmbajtje të saj Xocóatl (Xócoc: ëmbël; atl: ujë; d.m.th “ujë i ëmbël”), e cila prodhohej nga Astekët. Kjo pije ka qenë ujë i përzier me kakao, vanilje dhe beber Cajen.

Bima Theobroma Cacao (emri shkencor i kakaos) u klasifikua nga Lineu, duke pasur parasysh emrin dhe përdorimin e tij në qytetërimet që e përdornin në atë kohë.

Historia e kakaos dhe çokollatës

Bima e kakaos ka origjinë antike dhe sipas disa studimeve botanike mendohet të ketë qenë e pranishme mbi 6.000 vjet më parë në lumenjtë Amazona dhe Orinoko. Bujqit e parë që filluan ta kultivonin bimën e kakaos ishin majatë, rreth vitit 1000 p.e.s. Tokat që shtrihen mes gadishullit Jukatan, Ciapasit dhe bregut paqësor të Guatemalës ishin të parët që panë fillimin e historisë së kakaos dhe bashkë me të, të çokollatës.

Më vonë majatë dhe astekët filluan kultivimin e kakaos dhe më vonë të prodhonin çokollatë.

Përveç përdorimit liturgjik e ceremonial, në Amerikë çokollata përdorej si pije e quajtur ksokoatl, shpesh e aromatizuar me vanilje, spec djegës e piper. Kjo pije përftohej e ftohtë ose e nxehtë duke i shtuar ujë ose përbërës të tjerë, si mielli e mineralet. Një tjetër mënyrë e përgatitjes ishte duke i shtuar çokollatës miell misri dhe mjaltë.

Karakteristika e saj parësore ishte shkuma, e cila në antikitet përftohej duke e kaluar disa herë nga një enë në tjetrën. Pas pushtimit spanjoll filloi të përdorej “dybeku” (molinilo), i cili lëvizej poshtë e lart dhe kështu arrihej më shpejt shkuma aq e dëshiruar.

Nuk mund të mos vihet re koincidenca e mënyrës së përgatitjes të pijes së kakaos me traditën afrikane të përgatitjes së çajit (tre cikle të njëpasnjëshëm përgatitje, çdonjëri prej të cilëve përftohet nga zierja e gjetheve të çajit, përzierja e përsëritur deri në arritjen e shkumës).

Ksokoatl-i kishte si efekt lehtësimin e ndjesisë së lodhjes, gjë që lidhej me teobrominën që përmbante. Ai ishte një artikull luksi në gjithë Amerikën qendrore pre-kolumbiane; farat e kakaos përdoreshin si monedhë dhe si njësi matëse: në thesarin e perandorit Motekuhzoma (më i njohur si Montezuma), gjendeshin thuajse një miliard të tilla. Thuhet se ksokoatl-i kishte një shije të shkëlqyer.

Hoze de Akosta, një misionar jezuit spanjoll që jetoi në Peru dhe më pas në Meksikë në fundin e shekullit XVI, shkruante: Jo e shijshme për ata që nuk e njohin, më një shkumë në sipërfaqe që nuk ka aspak shije të mirë. Gjithsesi, është një pije shumë e vlerësuar nga indianët, të cilët e përdorin për të nderuar fisnikët që përshkojnë vendin e tyre. Spanjollët, si burrat dhe gratë, të cilët janë mësuar me vendin, janë shumë xhelozë për këtë çokollatë. Thonë se përgatisin shumë lloje, të ngrohta, të ftohta, të vakëta dhe se i fusin shumë erëza; bëjnë me të dhe një brumë që sipas tyre është i mirë për stomakun.

Vetëm në vitin 1502 kakao u njoh nga qytetërimi evropian: Kristofor Kolombo gjatë udhëtimit të tij të katërt e të fundit në Amerikë, zbarkoi në Honduras ku pati rastin të provonte një pije me bazë kakaoje; në kthim mori me vete disa fara kakaoje për t’ia treguar Ferdinandit dhe Izabelës së Spanjës, por nuk i dha asnjë rëndësi zbulimit. Vetëm me Hernando de Soto u arrit futja e kakaos në Evropë në mënyrë të përhapur, ishte viti 1519.

Ai arriti në Amerikë nga Spanja. Perandori Montezuma e priti krahëhapur dhe i ofroi një plantacion të tërë me kakao.

Ngarkesa e parë e dokumentuar e çokollatës drejt Evropës me qëllim tregtar udhëtoi mbi një anije nga Verakruzi në Sevilje në 1585. Çokollata shërbehej gjithmonë si pije, por evropianët dhe sidomos urdhrat e murgjve spanjollë, të cilët kishin një përvojë të gjatë me mishelat, i shtuan vaniljen dhe sheqerin për t’i hequr shijen e hidhur dhe ia hoqën piperin dhe specin djegës.

Gjatë gjithë viteve 500, çokollata mbeti një ekskluzivitet i Spanjës, e cila ia zgjeroi kultivimin. Vetëm në vitet 600, nëpërmjet Toskanës, kakao arriti në Itali me anë të tregtarit fiorentinas Antonio Carletti dhe në 1615 në gjithë Evropën. Gjurmët e lidhjes së vjetër të Firences me çokollatën gjenden në disa libra të Bibliotekës Kombëtare Qendrore të Firences, ku gjenden dëshmi të shumta të shkruara duke filluar nga viti 1600 me një debat mbi çokollatën dhe konsumin e saj.

Gjithmonë në Firence, nga viti 1680 gjenden gjurmë të shkruara mbi temën e çokollatës. Në 1680 botohet “Ndryshimet mes ushqimit dhe çokollatës…” të cilin e ndjekin në 1728: “Mendime rreth përdorimit të çokollatës”, “Letër ku ekzaminohen arsyetimet e autorit të mendimeve të para, rreth përdorimit të çokollatës”, “

Në shekullin XVII u kthye në një luks mes fisnikëve të Evropës dhe holandezët, lundrues e zotët, ia morën Spanjës kontrollin botëror. Në Venecian e viteve 700 lindnin dyqanet e para të kafesë, paraardhësit e bareve të sotëm; ato ishin sigurisht dhe dyqane çokollate dhe ishin në garë për të ndryshuar recetat ekzistuese duke shpikur të reja. Në vitin 1790 “Gazeta Veneciane” dokumentoi përhapjen e produktit. Deri në fund të shek. XVIII çokollata konsiderohej si shëruese ndaj çdo gjëje dhe mendohej me veti mrekullibërëse.

Brazili, Martinika dhe Filipinet e rritën kultivimin e kakaos; në të njëjtën kohë shumë qytete evropiane u shquan për përpunimin e çokollatës; një shembull ishte Torino i cili kishte një prodhim prej 350 kg në ditë, pjesa me e madhe eksportohej në Austri, Zvicër, Gjermani dhe Francë, ku pak nga pak përgatitja e pijeve të çokollatës u kthye në një pasion.

Në fund të shek. XVIII çokollata e parë e ngurtë siç e hamë sot, u shpik në Torino nga Doret-i. Në 1802 Bozzelli shpiku një makineri për ta rafinuar brumin e kakaos e për ta përzier me sheqer e vanilje. Duhet të vinte viti 1820 që sistemi të vihej në punë dhe kubi i parë i çokollatës u prodhua në Angli.

Në vitin 1826 Pierre Paul Caffarel filloi prodhimin e çokollatës në sasi të mëdha falë një makinerie të re, e cila mund të prodhonte mbi 300 kg çokollatë në ditë.

Në vitin 1828 holandezi Conrad J. van Houten, e shpejtoi metodën e nxjerrjes së yndyrës nga farat e kakaos, duke i transformua në kakao pluhur dhe gjalpë kakaoje. Zhvilloi gjithashtu të ashtuquajturin “proces holandez”, i cili konsiston në trajtimin e kakaos me alkale për t’i hequr shijen e hidhur. Këto trajtime bënë të mundur prodhimin e çokollatës si ajo e sotmja.

Çokollata e parë me përmasa më të mëdha se ajo e Doretit u prodhua në vitin 1847 nga Joseph Fry. Në vitin 1852, në Torino, Michele Prochet filloi të përziente kakaon me lajthi të shtypura e të pjekura, duke krijuar brumin Gianduia. Daniel Peter, një fabrikant zviceran qirinjsh, u bashkua me të vjehrrin për të prodhuar çokollatë.

Në vitin 1867 filluan të fusnin edhe qumështin si përbërës dhe nxorën në treg çokollatën me qumësht në vitin 1875. Për të larguar ujin nga qumështi në mënyrë që çokollata të ruhej me gjatë, u ndihmua nga një fqinj, fabrikant ushqimesh për fëmijë, me emrin Henri Nestlè. Rudolph Lindt shpiku procesin e quajtur “conching”, i cili konsiston në mbajtjen për një kohë të gjatë të çokollatës së shkrirë për ta bërë mishelën homogjene.

Në 1946 Pietro Ferrero shpiku një krem me çokollatë dhe lajthi me qëllim për t’i shitur disa kile pastiçerëve: produkti pati një sukses shumë më të madh nga ç’pritej dhe disa vjet më vonë, në vitin 1964, u krijua çokokremi, i cili u bë i famshëm në të gjithë botën.

Në Finlandë, është vënë re një kthesë drejt metodave më tradicionale të mësimdhënies, si librat dhe fletoret, pas një periudhe të gjatë të përqendrimit në përdorimin e teknologjisë në klasë. Ky ndryshim vjen si rezultat i shqetësimeve për ndikimin që teknologjia mund të ketë në përqendrimin dhe aftësitë themelore të nxënësve, si shkrimi dhe leximi.

Finlanda, e njohur për sistemin e saj arsimor të përparuar dhe progresiv, kishte integruar teknologjinë në shkolla në mënyrë të gjerë për t’i përgatitur nxënësit për të ardhmen. Megjithatë, studimet e fundit sugjerojnë se përdorimi i tepërt i pajisjeve digjitale mund të ndikojë negativisht në aftësitë e të menduarit kritik dhe në përqendrimin e nxënësve, duke ngadalësuar zhvillimin e shkathtësive të të shkruarit dhe lexuarit.

Mësuesit dhe ekspertët kanë vërejtur se përdorimi i librave të shtypur dhe fletoreve ndihmon nxënësit të kenë një përqendrim më të thellë dhe të përvetësojnë njohuritë në mënyrë më të qëndrueshme. Ky rikthim drejt metodave tradicionale duket të jetë një përpjekje për të balancuar përfitimet e teknologjisë me ruajtjen e aftësive thelbësore akademike.

Por çfarë thonë mësuesit apo ekspertët në Finlandë për këtë çështje?

Në Finlandë, mësuesit dhe ekspertët kanë ngritur disa shqetësime dhe argumente në lidhje me përdorimin e teknologjisë në klasë dhe rikthimin te librat dhe fletoret tradicionale. Ja disa prej pikave kyçe që janë diskutuar:

Mësuesit: Shumë mësues finlandezë janë shprehur se përdorimi i pajisjeve digjitale shpesh çon në shpërqendrim të nxënësve. Ata vërejnë se nxënësit kanë më pak përqendrim dhe më shumë tendencë për të kaluar kohën në internet ose për t’u shpërqendruar nga mesazhet e çastit dhe lojërat. Shumë mësues mbështesin rikthimin e librave dhe fletoreve tradicionale pasi besojnë se kjo metodë përmirëson përqendrimin, aftësitë e të menduarit kritik dhe përthithjen e njohurive.

Shëndeti mendor: Ekzistojnë shqetësime gjithashtu për ndikimin e teknologjisë në shëndetin mendor të fëmijëve. Ekspertët sugjerojnë se ekspozimi i gjatë ndaj ekraneve mund të çojë në stres, lodhje mendore dhe probleme me gjumin. Nga ana tjetër, puna me libra fizikë dhe fletore lehtëson këtë problem, duke krijuar një ritëm më të qetë dhe më pak të stimuluar në mjedisin e mësimit.

Aftësitë e të shkruarit dhe lexuarit: Ekspertët finlandezë kanë theksuar rëndësinë e shkrimit me dorë dhe të leximit të librave fizikë për zhvillimin e aftësive të të shkruarit dhe lexuarit. Ata argumentojnë se shkrimi me dorë aktivizon pjesë të ndryshme të trurit dhe ndihmon në përmirësimin e kujtesës dhe të mësuarit afatgjatë. Leximi i materialeve të shtypura, gjithashtu, krijon një përqendrim më të thellë dhe ndihmon nxënësit të zhvillojnë aftësi më të mira analitike.

Balancimi i teknologjisë: Megjithëse nuk janë kundër teknologjisë, ekspertët finlandezë theksojnë nevojën për të gjetur një ekuilibër. Ata mbrojnë idenë se teknologjia duhet të përdoret në mënyrë të kufizuar dhe për qëllime specifike, por jo të zëvendësojë krejtësisht metodat tradicionale të mësimdhënies.

Ky diskutim për Finlandën reflekton një shqetësim të gjerë global mbi rolin e teknologjisë në arsim dhe nevojën për të krijuar një mjedis të balancuar të të mësuarit.

Po në Shqipëri ku gjendemi në këtë çështje?

Në kuadër të aplikimit të mënyrave të reja të mësimdhënies, projekti ‘Aftësi për Punë’ S4J, është duke prezantuar në shkollat partnere ‘të nxënit nëpërmjet projekteve’ (Project Based Learning, shkurt PBL), si një metodologji e cila jo vetëm nxit angazhimin e nxënësve gjatë orës së mësimit, por realizon më së miri dhe qëllimet mësimore të shkollës.

Mësimdhënia me në qendër nxënësin rezulton sot një nga metodologjitë më frytdhënëse, në të gjitha ciklet e shkollimit, e vlefshme kjo edhe për shkollat profesionale. Të nxënët nëpërmjet projektit, është një mënyrë konceptimi e kurrikulumit me në qendër nxënësin, e bazuar në zgjidhjen e problemeve, në integrimin ndërlëndor, duke bërë të mundur të nxënët e drejtuar, afatgjatë dhe efikas. Duke qenë se në PBL, theksi vendoset tek puna në grup, të menduarit në mënyrë kritike e krijuese dhe zgjidhja e problemeve, nxënësit janë më të motivuar dhe janë përgjegjës për të nxënët e tyre, duke u aftësuar në të kuptuarin e njohurive.

Nxënësit nuk limitohen vetëm në marrjen e njohurive brenda kornizës të paracaktuar nga kurrikula, por analizojnë dhe vënë në “dyshim” çdo aspekt të projektit. Kjo i ndihmon ata të mësojnë në mënyrë të pavarur, përtej asaj çfarë librat shkollorë ofrojnë, duke u bazuar në kërkim dhe analizë.

PBL në thelb “të mëson si të mësosh”, pasi nxënësit mësojnë si të zgjidhin probleme. Kjo e bën procesin e të mësuarit të frytshëm dhe interesant. Duke qenë se nxënësit ndahen në grupe pune për t’i dhënë zgjidhje problemeve të ndryshme, kjo metodë është një përvojë interaktive që zhvillon aftësitë bashkëpunuese. Kur përdoret PBL, mësimdhënia nëpërmjet metodave tradicionale, si memorizimi i njohurive, apo të mësuarit e orientuar nga mësuesi, zëvendësohen nga teknika të përditësuara, sipas të cilave nxënësit përfshihen në kërkim, evidentojnë problematika, supozojnë situata të ndryshme dhe bëjnë parashikime për fenomene që do të ndodhin. Në fund shpjegojnë rezultatet nëpërmjet eksperimenteve dhe diskutimeve.

Për të zbatuar këtë metodologji mësimdhënie, duhet që mësuesit të trajnohen në hartimin dhe zbatimin e PBL, në përputhje me lëndët dhe planet mësimore të gjithsecilit. Projekti ‘Aftësi për Punë’ ka nisur me trajnimin e mësuesve nga shkollat partnere./PortaliShkollor

U ka ndodhur edhe amiviseve me më shumë përvojë. Një gabim i vogël mund t’ju kushtojë pulovrën e preferuar. Zakonisht, rrobat që përfundojnë nga masa M dhe L në masa për të sapolindur, ose i hedhin, ose zënë vend kot në dollap.

Pas një kërkimi, gjetëm mënyrën se si të risillni në masën e tyre normale rrobat që “hyjnë” në ujë.

Hapat që duhet të ndiqni:

Mbushni dy legenë me ujë të vakët. Në njërin hidhni shampo për fëmijë dhe përziejeni lehtë me dorë, pa krijuar shkumë.

Vendoseni rrobën që është “shkatërruar” pa e zhytur. Lëreni në ujë për rreth 15 minuta, në mënyrë që të thithë shampo sa më mirë.

Pasi të kalojnë 15 minuta, nxirreni me kujdes dhe vendoseni te legeni tjetër me ujë. Këtë herë mund ta zhysni me duar, shkruan classlifestyle. Lereni për pak sekonda atje dhe në vazhdim nxirreni nga uji me kujdes.

Vendoseni rrobën mbi një peshqir dhe mbështilleni me të, në mënyrë që të pijë shumicën e ujit.

Filloni ta hapni rrobën me duart tuaja, duke i dhënë formën fillestare.

Kur të shikoni se ajo është zgjeruar mjaftueshëm, lëreni të thahet.

Më 4 shtator 1888, George Eastman, mori patentën për aparatin e tij fotografik, Kodak, i cili revolucionarizoi fotografinë.

Aparati fotografik Kodak ishte si një kuti e vogël që mund të mbahej në dorë. Ai zëvendësoi aparatet e mëdha komplekse, që përdoreshin nga shumë fotografë profesionistë. Ajo që e dallonte aparatin e ri të zotit Eastman ishte zhvillimi i filmit të përkulshëm në letër.

Ky film zëvendësonte pllakat e pavolitshme fotografike prej xhami, të cilat duhet të zhvilloheshin menjëherë pasi ishin ekspozuar.

Kurse pronari i aparatit të ri Kodak mund të bënte 100 fotografi dhe pastaj ia dërgonte aparatin pa i hequr filmin, fabrikës Eastman në Rochester të shtetit të Nju Jorkut.

Teknikët përpunonin filmin, stamponin fotografitë dhe pastaj ia kthenin të zotit bashkë me aparatin, të cilit i futnin një film të ri. Motoja e kompanisë ishte: “Ju shtypni butonin, pjesën tjetër të punës e bëjmë ne”.

Lajmet e ditës në vendin tonë janë të mbushura me politikë. Çdo edicion lajmesh nis me një ose shumë politikanë që herë flasin qartë e herë mes rreshtave, për probleme që i takojnë ose jo qyetarit të thjeshtë.

Një studim i publikuar në revistën “Plus One”, ka analizuar pasojat fizike dhe emocionale të angazhimit qytetar në politikë nëpërmjet lajmeve.

Sipas studimit, njerëzit po humbasin gjumin dhe janë në ankth për shkak të politikës.

Si ndikohet organizmi?

Kevin Smith nga Universiteti i Nebraskës, i cili ka kryer studimin, thotë se politika ka një ndikim të fortë dhe negativ në mirëqenien mendore të njeriut. Pas intervistave të 800 njerëzve që u përfshinë në studim, analistët zbuluan se 40 për qind e tyre ishin të stresuar prej politikës.

Studimi tregoi se në 20 për qind të rasteve, mosmarrëveshjet politike ishin shkaku i prishjes së shumë miqësive. 4 për qind e njerëzve të intervistuar pranuan se kishin ndjenja që i nxisnin drejt vetëvrasjes për shkak të politikës.

11.5 për qind e tyre thonë se kishin probleme shëndetësore prej saj. 31.8 për qind pranuan se televizionet, politika editoriale e të cilave binte ndesh me pikëpamjet e tyre politike, i bënte të ndiheshin si të çmendur.

“Politika ka një ndikim shumë negativ në jetët e njeriut. Mënyra se si njerëzit e perceptojnë politikën ndikon në jetët e tyre në një mënyrë shumë domethënëse dhe të fortë”,- tha Smith.

Stresi është ulur këmbëkryq në jetët e njerëzve dhe ka një ndikim tejet të keq në jetët e tyre.

Nëse politika kontribuon në nivelet e stresit, atëherë, pa dyshim, pasojat e saj do të shtrihen përtej aspektit mendor dhe do të rrezikojnë seriozisht shëndetin.

Cilat janë organet kryesore që preken më fort nga stresi

Kur ndihemi të stresuar, nivelet e kortizolit rriten dhe mund të kompromentojnë funksionet e shumë sistemeve dhe organeve në trup.

Zemra

Ndikimi emocional i stresit çrregullon rrahjet e zemrës dhe përbën rrezik për individët që përjetojnë aritmi.

Truri

Kur jemi të stresuar, nuk i shpëtojmë dot migrenës ose dhimbjeve të kokës. Stresi afatgjatë, ankthi dhe depresioni mund të shkaktojnë sklerozë ose sëmundjen e Alzheimerit.

Lëkura

Stresi mund të shkaktojë probleme madhore në lëkurë, duke nisur nga aknet, puçrat, psoriaza dhe pezmatim të lëkurës.

Stomaku

Stomaku është një organ shumë i ndjeshëm ndaj stresit. Nëse përpiqeni ta ‘hani stresin me bukë’ ushqyesit e produkteve në pjatën tuaj nuk do të përputhen siç duhet.

Kur stresi godet, zorrët nuk përthithin ushqyesit. Ato nuk përcjellin oksigjen dhe gjaku qarkullon 4 herë më pak në pjesët e aparatit tretës.

Sistemi imunitar

Siç e dimë, sistemi imunitar e mbron organizmin nga trupat e huaj siç janë bakteret, viruset dhe qelizat e dëmshme.

Kur jemi të stresuar, numri i limfociteve që gjenden në gjak ulet ndjeshëm. Rrjedhimisht na bëjnë një shënjestër më të lehtë ndaj infeksioneve.

Ruajtësit kanë thënë se kanë në plan të bombardojnë një ishull të largët të Afrikës Jugore me tonelata fishekësh pesticidesh për të vrarë minjtë që hanë albatros të gjallë dhe zogj të tjerë deti.

Minjtë po gllabërojnë vezët e një prej zogjve më të rëndësishëm të detit në botë, i cili folëzon në ishullin Marion, rreth 2 mijë kilometra në juglindje të Kejp Taun, dhe kanë filluar t’i hanë zogjtë të gjallë, tha mbrojtësi kryesor Mark Anderson.

Këtu përfshihet albatrosi endacak legjendar, me një të katërtën e popullsisë së botës që folëzon në një ishull në Oqeanin Indian.

“U zbulua për herë të parë vitin e kaluar se minjtë po ushqehen me albatrosë endacakë të rritur,” tha Anderson në një takim të BirdLife Afrika Jugore, organizata kryesore e vendit për ruajtjen e shpendëve.

Nga 29 llojet e zogjve të detit që shumohen në ishull, 19 janë të kërcënuar me zhdukje lokale, njoftoi Projekti Mouse Free Marion.

Sulmet e minjve janë përshkallëzuar vitet e fundit, por zogjtë nuk dinë si të përgjigjen pasi ata evoluan pa grabitqarët tokësorë, tha Anderson, menaxher i projektit dhe drejtor ekzekutiv i BirdLife Afrika Jugore.

“Minjtë thjesht ngjiten mbi ta dhe ngadalë i hanë derisa të dorëzohen. Mund të duhen ditë që zogu të vdesë. Çdo vit ne humbasim qindra-mijëra zogj deti nga minjtë,” tha ai.

Projekti Mouse Free Marion ka mbledhur rreth një të katërtën e 29 milionë dollarëve të nevojshme për të dërguar një helikopter për të hedhur 600 ton fishekë pesticidesh në ishull.

Ata duan të sulmojnë në vitin 2027 gjatë dimrit, kur minjtë janë më të uritur dhe zogjtë që çiftëzohen gjatë verës kryesisht mungojnë. Pilotët duhet të fluturojnë në kushte ekstreme dhe të arrijnë çdo pjesë të ishullit, i cili është rreth 25 kilometra i gjatë dhe 17 kilometra i gjerë.

“Ne duhet të heqim qafe të gjithë minjtë. Nëse ka mbetur një mashkull dhe një femër, ata mund të riprodhohen dhe përfundimisht të na kthejnë këtu ku jemi tani. Pasi hëngrën bimët dhe jo-vertebrorët, minjtë u kthyen në zogj,” tha Anderson.

Minjtë e shtëpisë ishin të pranishëm në ishull në fillim të viteve 1800. Rreth vitit 1948, pesë mace u sollën për të kontrolluar numrin e tyre. Por numri i maceve u rrit në rreth 2 mijë dhe ato vrisnin rreth 450 mijë zogj në vit. Një projekt çrrënjosjeje hoqi macen e fundit në vitin 1991.

Popullsia e përhershme e Zvicrës arriti në 8,962,300 njerëz në 2023 – 1,7 për qind më shumë se në 2022. Por çfarë tregojnë statistikat e reja për banorët e huaj të qarkut?

Një studim i ri në shkallë të gjerë, i lëshuar nga Zyra Federale e Statistikave (FSO) këtë muaj, tregoi disa zhvillime interesante, duke përfshirë se “kjo rritje demografike është më e rëndësishmja e regjistruar që nga fillimi i viteve 1960”, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.

Për sa i përket popullsisë së huaj, kjo është ajo që gjeti FSO.

Me 2,417.288 njerëz në fund të vitit 2023, të huajt përbënin 27 për qind të popullsisë totale të Zvicrës. Shumica dërrmuese janë vendosur në ose afër Gjenevës, Lozanës, Cyrihut, Bazelit dhe Luganos, me disa përqendrime të huajsh të gjetura edhe në Valais, Zug, Lucerne dhe Neuchâtel.

Kantoni i Cyrihut është shtëpia e numrit më të madh të banorëve ndërkombëtarë: 459,706.

Më pas janë Vaud (284,460), Gjeneva (218,684), Aargau (198,599) dhe Berna (190,384), transmeton tutje albinfo.ch.

Këto janë grupet më të mëdha të të huajve, sipas FSO: italianët (332,700 persona), gjermanët (315,963), portugezët (253,589), francezët (157,031), kosovarët (115,302), spanjollët (91,393), turqit (70,279), maqedonasit e veriut ( 69.155), serbët (58.970) dhe austriakët (45.961).

Gjuha faktori përcaktues

Nuk është befasi që njerëzit nga Gjermania priren të vendosen në rajone ku gjermanishtja është gjuha mbizotëruese – si Zvicra qendrore dhe verilindore, por jo domosdoshmërisht në qytetet e mëdha.

Në disa komunitete më të vogla, si Beiwil në Solothurn ose Trub (Bern), gjermanët përbëjnë më shumë se 63 përqind të popullsisë lokale.

Pastaj janë francezët.

Edhe ata vijnë të jetojnë në zona të përshtatshme për gjuhën, në pjesën perëndimore të vendit.

Kantonet e Gjenevës, Vaud, Neuchâtel, Jura dhe pjesë të Valais numërojnë, shumica e qytetarëve francezë në mesin e popullsisë vendase.

Edhe këtu, shumë zgjedhin të jetojnë në komunitete të vogla: për shembull, mbi gjysma e banorëve vendas të Grandevent në Vaud janë shtetas francezë, e njëjta përqindje si në Champéry (Valais).

Po anglishtfolësit?

Meqenëse ato janë kombe të treta, ka relativisht pak njerëz nga MB, Shtetet e Bashkuara, Kanadaja, Australia, India dhe shtete të tjera jashtë BE/EFTA që jetojnë përgjithmonë në Zvicër.

Prej tyre, britanikët përbëjnë grupin më të madh, pasi shumë prej tyre janë vendosur në vend përpara Brexit, ndërsa Mbretëria e Bashkuar ishte ende pjesë e Bashkimit Evropian dhe qytetarët britanikë kishin një qasje të lehtë në Zvicër.

Tani për tani, pak më shumë se 40,000 njerëz nga Britania e Madhe banojnë përgjithmonë në Zvicër – dy herë më shumë se qytetarët amerikanë.

29 gushti do të shënojë Ditën Ndërkombëtare kundër Testeve Bërthamore – një ditë që bën thirrje për një ndërprerje globale të testimeve bërthamore.

Kjo datë është zgjedhur pasi është 50-vjetori i testit të parë bërthamor të kryer nga Shtetet e Bashkuara.

Gjatë pesëdhjetë vjetëve të fundit, më shumë se 1000 teste bërthamore janë kryer në mbarë botën.

Këto teste kanë pasur pasoja shkatërruese jo vetëm për ata që jetojnë pranë vendeve të testimit bërthamor, por edhe për mjedisin dhe shëndetin e njeriut.

Testimi bërthamor është një aktivitet i rrezikshëm dhe i papërgjegjshëm që duhet të ndërpritet sa më shpejt të jetë e mundur.

Dita Ndërkombëtare kundër Testeve Bërthamore është një kujtesë e rëndësishme e rreziqeve që sjell testimi bërthamor dhe pse duhet të ndalet.

Në sesionin e 64-të të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara më 2 dhjetor 2009, miratimi unanim i rezolutës 64/35 e shpalli 29 gushtin si Ditën Ndërkombëtare Kundër Testeve Bërthamore.

Thelbi i rezolutës ishte se “duhet bërë çdo përpjekje për t’i dhënë fund testeve bërthamore në mënyrë që të shmangen efektet shkatërruese dhe të dëmshme në jetën dhe shëndetin e njerëzve” dhe se “fundi i testeve bërthamore është një nga mjetet kryesore për arritjen e synimi i një bote pa armë bërthamore.”

Nisja për këtë ditë u bë nga Republika e Kazakistanit, duke zgjedhur 29 gushtin si datën e respektimit për t’u lidhur me mbylljen e zonës së testit bërthamor të Semipalatinsk në të njëjtën datë në 1991.