Category: KURIOZITETE

Universiteti i Harvardit njihet si një ndër universitetet më prestigjioze në botë, e pikërisht sot, ky universitet shënon 388-vjetorin e themelimit.

I themeluar para gati afro katër shekujsh në Kembrixh, Harvardi është institucioni i parë amerikan i arsimit të lartë, që u themelua nga teologu protestant John Harvard.

Meqë themeluesi ishte teolog, në fillim qëllimi i këtij institucioni ishte edukimi dhe arsimimi i klerikëve. Në fillim ky institucion arsimor mbante emrin Kolegj, por në vitin 1639 e mori emrin Harvard, në nderim të themeluesit të tij i cili një pjesë të pasurisë dhe bibliotekën e tij të pasur ia fali këtij universiteti.

Kurse në vitin 1879 u themelua edhe kolegji për vajza, që u quajt edhe si “Ankes i Harvardit”.

E ndër shqiptarët e parë që studiuan në Harvard, konsiderohen të jenë Fan Noli e Kostandin Tashko.

Ndërsa sot, në këtë universitet studiojnë mijëra studentë nga e gjithë bota në studimet themelore, master e doktoratë. Aktualisht, Harvardi bën pjesë në një nga tetë universitetet prestigjioze të Ivy Leauge. /KP/

Më 28 tetor 1919, presidenti Woodrow Wilson, i vuri veton projektligjit Volkstead, që kërkonte ndalimin me ligj në Shtetet e Bashkuara të pijeve alkoolike.

Presidenti Wilson i vuri veton këtij projektligji sepse mendonte që amerikanët nuk favorizonin Amendamentin e 18-të, i cili ndalonte pijet alkoolike. Por Dhoma e Përfaqësuesve e rrëzoi veton presidenciale brenda dy orësh. Të njëjtën gjë bëri të nesërmen edhe Senati. Ligji Volkstead jepte përkufizime dhe caktonte gjoba për shkeljen e Amendamentit të 18-të të Kushtetutës, që ndalonte prodhimin, shitjen apo transportimin e pijeve alkoolike në Shtetet e Bashkuara.
Ligji Volkstead përcaktonte si pije alkoolike ato që përmbanin më shumë se 5 për mijë alkool për njësi volumi. Ata që kundërshtonin ndalimin e pijeve alkoolike vinin në dukje efektin demoralizues të ligjit, të cilin e shkelnin rregullisht qytetarë të nderuar.

Ata thanë se tregtia shumë fitimprurëse e pijeve të paligjshme ushqente rritjen e krimit të organizuar dhe korrupsionin e zyrtarëve publikë. Më 5 dhjetor 1933 u ratifikua amendamenti i 21-të i kushtetutës, i cili zhvlerësonte Amendamentin e 18-të dhe i bënte përsëri të ligjshme pijet alkoolike në Shtetet e Bashkuara.

Halloween është një fjalë që vjen nga Mbretëria e Bashkuar. I referohet shprehjes “All Hallows’ Eve” ose “All Saints’ Eve”, të cilën tradita katolike e feston më 1 Nëntor, Ditën e të Gjithë Shenjtorëve, si një nderim për familjen dhe miqtë që nuk janë më me ne, shkruan A2 CNN.

Me globalizimin, ky emër është transformuar për të marrë formën e tij aktuale, që njihet në mbarë botën në një mënyrë të thjeshtë, Halloween. Kjo festë shenjon fundin e sezonit të korrjes dhe fillimin e dimrit.

Nata e 31 tetorit ka filluar të konsiderohet një festë me kostume jo vetëm për fëmijë, por edhe për të rritur. Korrja është diçka që nuk festohet më si më parë, puna në fusha është gjithnjë e më e largët nga realiteti i pothuajse të gjithëve.

Por, ka disa vende që nuk e lejojnë këtë festë. Që nga viti 2011, festa e Halloween-it është ndaluar plotësisht në Uzbekistan me një dekret presidencial për arsye fetare, pasi në atë shtet thonë se kjo traditë lartëson djallin dhe konsiderohet një festë ideologjikisht e pasaktë.

Ka edhe një rajon në Francë ku edhe është i ndaluar Halloween, por vetëm pjesërisht. Në Vendargues nuk lejohet të veshësh një kostum kllouni. E gjitha është për shkak të një vale krimesh që përdorën këtë maskim për të sulmuar qytetarët.

Në Kinë, Halloween-i ndalohet vetëm në metro. Atje nuk mund të vishet një kostum në metronë e Pekinit. Arsyeja është se grimi ose veshja e frikshme mund të krijojë panik tek njerëzit dhe të shkaktojë trazira.

Në Japoni, edhe pse Halloween-i ka fituar njëfarë popullariteti në këtë vend vitet e fundit, veçanërisht në qytetet e mëdha si Tokio, nuk është një festë tradicionale dhe nuk festohet gjerësisht. E njëjta gjë ndodh në Korenë e Jugut, Izrael, Letoni, Kroaci, Rusi apo Egjipt. Për arsye fetare është e ndaluar në Marok, Arabinë Saudite, Iran, Papua Guinenë e Re dhe Samoa.

Çmimi i kafesë ka arritur maksimumin e ngritjes në 10 vitet e fundit, në Kosovë. Çmimi për këtë produkt vazhdon të rritet vit pas viti në vendin tonë. Çmimi për një kilogram kafe të bluar në Kosovë ka arritur në 12.90 euro – cent, një rritje prej 5 euro e 80 centë për një kilogram, krahasuar me vitin 2014, kur ky çmim ishte vetëm 7.10 euro – cent. Sipas të dhënave të publikuara nga Agjencia e Statistikave të Kosovës, çmimi mesatar i kafesë ka shkuar nga 7.10 euro – cent në 11.56 euro cent për një kilogram nga viti 2014 deri më 2023.

Rritja e vazhdueshme e çmimeve është evidentuar edhe gjatë muajit shtator të këtij viti, kur çmimi i kafesë ka arritur në 12.90 euro cent, raporton KP.

Përveç kafesë ngritje të çmimeve kishte dhe në produkte të tjera. Sipas ASK-së, indeksi i tërësishëm i harmonizuar i çmimeve të konsumit është më i lartë në një mesatare prej 0,2 % në muajin shtator 2024 krahasuar me muajin shtator 2023.

“Kjo kryesisht është shpjeguar me ngritjen e çmimeve të konsumit në këtë periudhë te grupet dhe nëngrupet e COICOP-it: shërbimet financiare (13,9%), kafja, çaji dhe kakao (10,4%), mallrat dhe shërbimet për mirëmbajtjen e zakonshme të ekonomisë shtëpiake (7,2%), gazetat, librat dhe materialet për zyra (5,1%), uji mineral, pijet joalkoolike, lëngjet nga pemët dhe perimet (4,9%), veshje (4,4%), qelqurinat, takëmet dhe mjetet e kuzhinës (4,0%), kujdesi personal (3,9%), pijet alkoolike (3,5%), pemët (3,5%), mishi (3,0%), duhani (2,9%), buka dhe drithërat (2,1%), qumështi, djathi dhe vezët (1,9%) me një ndikim të përbashkët të këtyre nëngrupeve prej 1,7 për qind në IHÇK-it”.

Mesatarisht, sa netë me radhë vish të njëjtën pizhame në shtrat? Kur u anketuan, burrat thanë se prisnin mesatarisht 13 ditë për të ndryshuar, ndërsa gratë mesatarisht 17.

Shumë prej nesh nuk mendojnë dy herë për të hedhur të njëjtën palë pizhame disa net me radhë. Por, rezulton se veshja e të njëjtë e tyre është një zakon që ndikon në shëndetin tonë.

Këtu janë shtatë arsye pse duhet të ndërroni pizhamet më shpesh:

Erërat e këqija

Nëse do të donit të qëndronit të pastër dhe të shmangni aromat e këqija, ndoshta nuk do të dilnit një javë pa dush, apo jo? Një koncept i ngjashëm zbatohet kur vishni të njëjtën pizhame natë pas nate. Pizhamet e ndyra kanë tendencë të thithin djersën gjatë natës, së bashku me bakteret që lulëzojnë në njolla të lagështa dhe të errëta. Kjo lejon që bakteret të rriten dhe të krijojnë erë të keqe. Nëse bëni dush natën, atëherë kaloni në pizhame të ndyra, dushi juaj ishte pak a shumë i pakuptimtë!

Infeksionet me stafilokok

Stafilokoku është një mikrob shumë i zakonshëm që shumica e njerëzve mbajnë një sasi të vogël në lëkurën e tyre. Ne e marrim atë përmes hundës, gojës dhe lëkurës. Shumicën e kohës, nuk shkakton problem. Por nëse vishni të njëjtën copë pëlhure pa pushim, bakteret stafilokok mund të fillojnë të mblidhen në veshjet tuaja. Me kalimin e kohës, stafilokoku mund të gjejë rrugën e saj brenda lëkurës përmes poreve në sistemin mbrojtës të trupit. Ndryshimi dhe larja e pizhameve tuaj ndihmon shpesh në shkatërrimin e baktereve të stafilokokut dhe parandalimin e infeksioneve që kërcënojnë jetën.

Problem gjatë gjumit

Fjetja në pizhame të pastra ju bën të ndiheni të freskët, komod dhe të gatshëm për një gjumë të mirë. Ngjitja në shtrat në pizhame të papastra mund të ju mbajë zgjuar gjatë natës nëse nuk ndiheni rehat ose nëse keni kruajtje.

Ndjenja më pak se e freskët

Veshja e pizhameve të papastra në shtrat mund t’ju bëjë të ndiheni më pak se të freskët në mëngjes. Kjo është veçanërisht e vërtetë për ata që bëjnë dush natën.

Puçrrat dhe cistet

Kur nuk ndryshoni pizhamet, ju po lejoni që bakteret, vaji dhe qelizat e vdekura të lëkurës të grumbullohen në pëlhurë. Të gjitha ato gjëra të ngurta shtypen kundër poreve tuaja ndërsa flini, duke bllokuar poret tuaja dhe duke shkaktuar puçrra dhe ciste. Puçrrat më të këqija janë shpesh ato që dini se mund t’i keni parandaluar!

Alergjitë dhe merimangat e pluhurit

Fjetja me pizhame të vjetra mund të shkaktojë përkeqësimin e alergjive tuaja, veçanërisht nëse jeni alergjik ndaj pluhurit. Alergjitë, astma dhe çrregullimet e tjera të frymëmarrjes tashmë priren të jenë më keq gjatë natës, kështu që grumbullimi shtesë i merimangave të pluhurit dhe qelizave të vdekura të lëkurës nuk do të ndihmojë. Merimangat e pluhurit hanë lëkurë të vdekur, kështu që ato tërhiqen nga shtrati dhe pizhamet tuaja, të cilat janë plot me qeliza të vdekura të lëkurës. Nëse jeni alergjik ndaj pluhurit, duhet të ndryshoni pizhamet të paktën çdo natë tjetër.

Më shumë gabime!

Nëse prekeni nga gripi ose ndonjë insekt në stomak, mund të jetë faji i pizhameve tuaja të ndotura. Kur vishni pizhame të papastra, ju jeni duke bërë që sistemi juaj imunitar të luftojë vazhdimisht bakteret stafilokok, probleme të sipërme të frymëmarrjes, mikrobe dhe vajra. Të gjithë këta faktorë mund të dobësojnë mbrojtjen e trupit, duke ju bërë më të ndjeshëm ndaj sëmundjeve.

Shpikësi Thomas Edison më 21 tetor 1879, filloi provat për një tjetër lloj filamenti për llambën e tij elektrike ndriçuese.

Llamba bëri dritë për 40 orë, duke shënuar eksperimentin e parë të suksesshëm të Edison me llambën elektrike, pas mijëra dështimesh në provat laboratorike në Menlo Park të Nju Xhersi.

Çelësi i suksesit ishte përdorimi i një filamenti prej karboni të hollë sa një fije floku, e cila ndriçonte, por nuk shkrihej nga nxehtësia që krijonte elektriciteti.

Ai deklaroi para punonjësve të laboratorit: “Nëse arrita ta bëj të ndriçojë për 40 orë, mund ta bëjë të ndriçojë për 100 orë.”

Në bazë të kësaj llambe, Edison filloi ndërtimin e sistemit të parë të suksesshëm të ndriçimit, i cili më vonë do të furnizonte me energji 85 shtëpi që kompania e tij i kishte pajisur me qarqe elektrike dhe llamba ndriçimi në Nju Jork.

Cikli global i ujit është çekuilibruar, për herë të parë në historinë e njerëzimit, shkruan A2 CNN. Kështu thotë një studim i ri i publikuar nga Komisioni Global mbi Ekonominë e Ujit, një grup ndërkombëtar ekspertësh dhe drejtuesish shtetesh.

Raporti thotë se keqpërdorimi i tokës dhe keqmenaxhimi i ujit për dekada të tëra, si dhe kriza klimatike, kanë “stresuar në mënyrë të paprecedentë” ciklin botëror të ujit.

Aty formon lumenj të mëdhenj avujsh që janë në gjendje të lëvizin për distanca të gjata, para se të ftohen, të kondensohen dhe të bien sërish në tokë në formën e shiut dhe borës.

Sipas raportit, çekuilibrimi i ciklit të ujit është thellësisht i lidhur me ndryshimet klimatike.

Në botë, rreth 3 miliardë njerëz kanë probleme me furnizimin me ujë. Ekspertët thonë se kriza mund të përballohet vetëm përmes menaxhimit më të mirë të burimeve natyrore dhe uljes së ndotjes.

Këtë javë, Superhëna më e madhe dhe më e ndritshme e vitit 2024 do të ngrihet në qiell. NASA ka deklaruar se Hëna do të shfaqet e plotë nga e marta në mbrëmje deri të premten në mëngjes.

Ndryshe nga yjësitë dhe shirat e meteorëve, Superhëna do të jetë lehtësisht e dukshme nga pothuajse kudo në botë. Drejtoresha e Observatorit Chamberlin, Jennifer L. Hoffman, vuri në dukje: “Edhe nëse jetoni në qytet, është mjaft e lehtë për t’a vëzhguar. Nuk keni nevojë për ndonjë pajisje të veçantë.”

Termi “Superhëna” i referohet kur hëna e plotë ose e re përkon me afrimin më të afërt të Hënës me Tokën, e njohur si perigje. Ajo do të fillojë të mërkurën në mbrëmje, duke e bërë Hënën të duket rreth 14% më e ndritshme se zakonisht.

Të mërkurën, Hëna arriti në perigjen e saj në orën 03:50 me kohën lokale në Turqi , duke u afruar brenda 357,000 kilometrave nga Toka. Hëna do të rritet brenda natës dhe do të arrijë fazën e saj të Hënës së plotë në orën 14:26 të së enjtes.

Wes Ryle, një astronom në Observatorin e Cincinnati, përmendi se koha më e mirë për të vëzhguar është të mërkurën ose të enjten kur Hëna lind. Ai vuri në dukje se Hëna shpesh duket më e madhe kur është afër horizontit, pasi shfaqet pranë objekteve si pemët ose ndërtesat.

Hëna e vëzhguar këtë javë do të jetë e treta nga katër Superhënat radhazi në vitin 2024. Superhëna tjetër do të ndodhë në nëntor.

Ajo që e dallon Superhënën e kësaj jave nga të tjerat është shtrirja e ngushtë e perigjeut dhe hënës së plotë, duke e bërë atë Superhënën më të madhe dhe më të ndritshme të vitit. Astronomi Ryle tha: “Kjo Superhëna është më e madhja e vitit, edhe pse me një diferencë shumë të vogël në krahasim me atë të shtatorit.”

Kjo hënë e plotë njihet edhe si “Hëna e gjahtarit”, pasi shënon stinën kur kafshët përgatiten për dimër duke shtuar peshë dhe gjuetarët grumbullojnë mish për muajt e ftohtë.

Nëse e humbisni këtë Superhënë, nuk do t’ju duhet të prisni gjatë për tjetrën. Në vitin 2025, do të ketë më shumë Superhëna në tetor, nëntor dhe dhjetor.

Më shumë se 80 milionë njerëz jetojnë të paktën 2500 metra mbi nivelin e detit, kryesisht në Amerikën e Jugut, Azinë Qendrore dhe Afrikën Lindore. Disa vendbanime të dukshme të larta të përhershme përfshijnë Wenquan-in në provincën Qinghai të Kinës në 4870 m dhe Korzokun në Indi në rreth 4572 m.

Megjithatë, më i larti është La Rinconada në Peru, ku 50,000 banorë jetojnë 5000 metra dhe 5300 metra mbi nivelin e detit. Jeta në La Rinconada është e ashpër, mungon uji i rrjedhshëm, sistemet e ujërave të zeza dhe deponimi i plehrave. Ushqimi është i importuar dhe energjia elektrike është instaluar vetëm në vitet 2000. Fillimisht një vendbanim i përkohshëm minierash mbi 60 vjet më parë, banorët durojnë kushte ekstreme me nivele oksigjeni deri në gjysmën e nivelit të detit.

Nëse nuk jeni mësuar me lartësi të mëdha, frymëmarrja dhe rrahjet e zemrës do të rriten ndërsa trupi juaj lufton me disponueshmërinë më të ulët të oksigjenit. Në rreth 4500 metra, ajri përmban vetëm 60% të oksigjenit që gjendet në nivelin e detit, duke stresuar trupin. Fillimisht, niveli i hemoglobinës në gjak bie, por pas një ose dy javësh, trupi kompenson duke prodhuar më shumë qeliza të kuqe të gjakut. Disa mund të përjetojnë sëmundje akute malore (AMS), e karakterizuar nga dhimbje koke, lodhje, të përziera dhe humbje oreksi.

Malësorët, si ata në La Rinconada, janë përshtatur me mjediset me pak oksigjen. Provat sugjerojnë se ata mund të kenë rritur vëllimin e mushkërive, veçanërisht nëse ekspozohen para adoleshencës. Malësorët e Andeve në përgjithësi kanë një përqendrim të lartë të hemoglobinës, duke u mundësuar atyre të mbajnë më shumë oksigjen, por gjithashtu i bën ata të prekshëm ndaj sëmundjeve kronike malore (CMS). CMS mund të ndodhë tek ata që jetojnë mbi 3050 metra për periudha të gjata, duke çuar në lodhje dhe gulçim; rreth një në katër në La Rinconada vuan nga CMS. Trajtimi më i mirë është lëvizja në një lartësi më të ulët, e cila nuk është gjithmonë e realizueshme. Gjakderdhja e rregullt dhe acetazolamide mund të ndihmojnë, por siguria e tyre afatgjatë është e pasigurt.

Malësorët tibetianë, nga ana tjetër, janë përshtatur pa nivele të larta të hemoglobinës, ndoshta për shkak të një mutacioni në gjenin EPAS1, të trashëguar nga denisovanët. Ky mutacion gjendet gjithashtu në disa malësorë të Andeve. / Live Science

Një zjarrfikës në pension përdori 80,000 kunja shkrepëseje për të krijuar një model të manastirit të York-ut – të cilin ai do ta ndezë nëse nuk mund ta falë. Clive Holmes, 87 vjeç, kaloi dy vjet duke ndërtuar mostrën 1.8 metra të gjatë, e cila vjen e plotë me dritare të harkuara dhe koka ulluku. Prodhuesi i pasionuar i modeleve ka shpenzuar dekada duke krijuar modele kishash dhe katedralesh.

Ai u frymëzua për të bërë manastirin e York-ut pasi mbesa e tij u transferua në qytet për të studiuar në universitet. Clive tha: “Që kur dola në pension, punoj me to gjithë ditën. Më pëlqen të qëndroj i zënë. Unë vendos çdo kunj një nga një dhe e shkurtoj në madhësinë që më nevojitet. Ka shumë gjëra të përfshira para se të fillosh punë me kunjat.”

Familja e tij tani shpreson që dioqeza e York-ut ta marrë modelin që është shumë i madh për t’u lënë në shtëpinë e Clive-it në Durham. Vajza e tij Sue Todner, 56 vjeçe, tha: “Vajza ime u zhvendos në York për universitet, kështu që babai mendoi “pse të mos bëj një model të manastirit”.

“Babai ka ndërtuar modele gjithmonë. Kur ishim fëmijë, unë e motra ime i fitonim paratë e xhepit, duke shkurtuar kunjat e shkrepëseve. Merrnim 10 peni për rreth 200 kunja. Modeli i manastirit të York-ut është shumë mbresëlënës, por është shumë i madh për t’u lënë në shtëpi. Do duhet një dhomë e tërë për të. Por ne do të donim që të shkonte te manastiri i vërtetë i York-ut nëse ata do ta pranonin.”

Sue ka nisur një thirrje në rrjetet sociale për t’i dhënë veprës së artit një shtëpi të re në qytet. Ajo tha se nëse nuk ta merrte askush modelin, babai i saj do t’i vinte flakën me 5 nëntor.

Ajo shtoi: “Arsyeja pse e hodha në internet është sepse babai tha nëse nuk do gjeja një vend për të, ai do ta digjte me 5 nëntor. Ishte shumë e rëndësishme që të kishte një lloj njohjeje.”

Duke shkruar në faqen e manastirit të York-ut në Facebook, ata thanë: “Ka diçka poetike në lidhje me këtë model me shkrepëse që del në dritë gjatë 40 vjetorit të zjarrit tonë të fundit të madh në vitin 1984!”

Clive ka bërë gjithashtu modele të ngjashme me shkrepëse të manastirit të Grimsby-t dhe katedrales së Durhamit./Talker