ATV

Category: KURIOZITETE

  • Mos i vishni kurrë rrobat e reja pa i larë, arsyeja do t’ju trondisë

    Mos i vishni kurrë rrobat e reja pa i larë, arsyeja do t’ju trondisë

    Shumë prej nesh, nga padurimi për të veshur blerjet e reja, nuk presin asnjë moment dhe i veshin rrobat direkt nga dyqani. Por specialistët paralajmërojnë se ky zakon mund të ketë pasoja serioze për lëkurën dhe shëndetin.

    Edhe pse rrobat duken të pastra dhe aromatike, gjatë prodhimit, transportit dhe ekspozimit në dyqane ato kalojnë nëpër shumë duar dhe ambiente të ndryshme, ku mund të grumbullojnë kimikate të dëmshme dhe mikroorganizma. Prodhuesit përdorin substanca si formaldehid, ngjyrues artificialë dhe anti-myk për të ruajtur ngjyrën, elasticitetin dhe formën e rrobave, të cilat mund të shkaktojnë kruarje, skuqje, reaksione alergjike dhe irritime të lëkurës, veçanërisht tek fëmijët dhe personat me lëkurë të ndjeshme.

    Rrobat e reja shpesh provohen nga dhjetëra persona në dyqane, duke i ekspozuar ndaj djersës, parfumit dhe mikroorganizmave të ndryshëm. Edhe fibrat natyrale, si pambuku apo liri, trajtohen me kimikate gjatë prodhimit dhe nuk janë të përjashtuara nga këto rreziqe.

    Ekspertët këshillojnë që të gjitha rrobat e reja, veçanërisht të brendshmet, pizhameja dhe ato që vishen afër trupit, të lihen për larjen e parë me ujë të vakët dhe detergjent të butë. Rrobat me ngjyra të forta duhet të lahen veçmas për të shmangur ngjyrosjen e rrobave të tjera, ndërsa fëmijët duhet të kenë veçanërisht kujdes dhe çdo veshje e tyre të lahet dy herë para përdorimit. Për rrobat e ndjeshme, rekomandohet larje me dorë ose programe delikate dhe shmangie e temperaturave shumë të larta që mund të dëmtojnë ngjyrën.

    Pra, larja e parë nuk është thjesht një hap higjienik, por një mënyrë për të mbrojtur shëndetin dhe lëkurën tuaj nga irritimet dhe alergjitë e mundshme.

  • NASA: E qeshura mund të zbulojë nivelin e inteligjencës emocionale

    NASA: E qeshura mund të zbulojë nivelin e inteligjencës emocionale

    Sipas një zbulimi interesant të përmendur në librin “Supercommunicators: How to Unlock the Secret Language of Connection” nga gazetari Charles Duhigg, NASA ka gjetur një lidhje midis mënyrës se si qeshim dhe nivelit të inteligjencës emocionale.

    Në vitet ’80, teksa përgatitej për misionet e Stacionit Ndërkombëtar Hapësinor, NASA vuri re se konfliktet ndërpersonale po ndikuan në efikasitetin e astronautëve. Për këtë arsye, përzgjedhja e anëtarëve të rinj nisi të bazohej jo vetëm në aftësi teknike e fizike, por edhe në profilin e tyre emocional dhe shoqëror.

    Gjatë analizës së intervistave, studiuesit zbuluan se astronautët që pasqyronin të qeshurën e intervistuesit, që qeshnin në sinkron me të kishin rezultate më të mira në bashkëpunim dhe përballim të stresit. Kjo aftësi për të reflektuar emocionet e të tjerëve, e njohur si “pasqyrim emocional”, është një nga treguesit më të fortë të inteligjencës emocionale.

    Sipas NASA-s, njerëzit që qeshin natyrshëm me të tjerët kanë më shumë gjasa të krijojnë lidhje të shëndetshme, të punojnë mirë në grup dhe të ruajnë qetësinë në situata sfiduese.

    Pra, herën tjetër që jeni në një intervistë apo takim të rëndësishëm, mos e nënvlerësoni fuqinë e një të qeshure të sinqertë.

  • India teston “mbjelljen e reve” në Delhi për të pastruar ajrin në qytetin më të ndotur të botës

    India teston “mbjelljen e reve” në Delhi për të pastruar ajrin në qytetin më të ndotur të botës

    Qeveria rajonale e Delhi-t po teston një eksperiment me “mbjelljen e reve” për të shkaktuar shi artificial, në përpjekje për të pastruar ajrin në qytetin më të ndotur të botës.

    Partia Bharatiya Janata (BJP) ka propozuar këtë metodë për të kontrolluar ndotjen që kur mori qeverisjen rajonale këtë vit, raporton The Guardian. Mbjellja e reve përdor avionë ose dronë për të shtuar grimca joduri argjendi në retë, duke nxitur grumbullimin e pikave të ujit dhe reshje më të dendura.

    Pas disa muajsh moti të paparashikueshëm, qeveria vendosi ta zbatojë skemën pas rritjes së ndotjes pas festivalit Diwali. Fluturimi provë u zhvillua të enjten, dhe kryeministrja Rekha Gupta tha se, në kushte të favorshme, Delhi mund të ketë shi artificial më 29 tetor, transmeton Thguardian.

    Ekspertët paralajmërojnë se efekti shpesh është i vogël dhe nuk adreson shkaqet kryesore të ndotjes. Profesorët Shahzad Gani dhe Krishna AchutaRao e quajtën planin një “trik”, krahasues me “kullat e smogut” të mëparshme, dhe vunë në dukje mungesën e studimeve mbi efektet afatgjata të kimikateve të përdorura mbi shëndetin dhe bujqësinë.

    Delhi është qyteti më i ndotur i botës për më shumë se një dekadë, dhe dimrit nivelet e PM2.5 dhe PM10 shpesh tejkalojnë ato të famshme në ‘airpocalypse’ të Pekinit në 2013.

  • Pylli që ecën: Pemët misterioze të Australisë që lëvizin vetë për ujë

    Pylli që ecën: Pemët misterioze të Australisë që lëvizin vetë për ujë

    Në Australi ekzistojnë pemë që nuk qëndrojnë të palëvizshme si shumica e gjallesave të tjera, ato lëvizin ngadalë, centimetër pas centimetri, për të ndjekur burimet e ujit. Ky fenomen natyror duket si një mrekulli, por është një adaptim i jashtëzakonshëm i natyrës ndaj kushteve të ashpra të mjedisit.

    Shumë prej këtyre pemëve gjenden në zonat e thata të Australisë veriore dhe qendrore, ku reshjet janë të pakta dhe toka shpesh e thatë. Lëvizja e tyre e ngadaltë ndihmon rrënjët të arrijnë ujë të freskët dhe minerale të nevojshme për mbijetesë. Megjithëse duket si një pyll i “ecshëm”, procesi është jashtëzakonisht i ngadaltë: disa centimetra në vit, por kjo është mjaftueshëm për të mbajtur pemët gjallë në një mjedis ku çdo pikë uji ka vlerë të madhe.

    Shkencëtarët e quajnë këtë fenomen pemët e lëvizshme, dhe studimet tregojnë se ky është një shembull unik i adaptimit natyror. Çdo centimetër lëvizjeje është dëshmi e mençurisë së natyrës: mënyra sesi një organizëm i dukshëm “i rrënjosur” mund të gjejë zgjidhje për të mbijetuar.

    Ky fenomen nuk është vetëm kuriozitet, është një kujtesë se natyra ka strategji dhe mistere që ende po mësojmë. Pylli që ecën nuk është thjesht një tregim i pabesueshëm, por një shembull i fuqisë dhe zgjuarsisë së natyrës në planetin tonë.

  • Hulumtimet e reja, rishkruan historinë e ‘shekullit të humbur’ të letërsisë arabe

    Hulumtimet e reja, rishkruan historinë e ‘shekullit të humbur’ të letërsisë arabe

    Letërsia arabe është ende pjesërisht e formësuar nga një histori e shkruar në Evropë më shumë se një shekull më parë.

    Fillon në shekullin e tetë, kur Bagdadi nën sundimin e kalifëve abasidë u bë një qendër e shkencës, filozofisë dhe poezisë – një periudhë që konsiderohet si epoka e artë e qytetërimit islamik.

    Në zemër të asaj epoke ishin poetë të tillë si Abu Nuwas dhe Al Mutanabbi , së bashku me filozofët polimatë Al Farabi dhe Avicena, të cilët erdhën për të përfaqësuar kulmin e një kulture intelektuale arabe që ndriçoi botën.

    Ky koncept doli nga studiuesit evropianë të shekullit të 19-të, përfshirë Ernest Renan të Francës dhe Reinhart Dozy të Holandës, të cilët argumentuan se jeta intelektuale arabe ra pas shekullit të 11-të, duke çuar në një qetësi 800-vjeçare para Rilindjes së Evropës.

    Është një pikëpamje e zhytur në paragjykime orientaliste dhe thjeshtëzim të tepruar historik, thonë studiuesit e sotëm, pasi literatura arabe nuk ka heshtur kurrë.

    Duke folur në një panel të organizuar nga Çmimi i Librit Sheikh Zayed në Panairin Ndërkombëtar të Librit në Frankfurt, gjuhëtarët dhe historianët e letërsisë vunë në dukje se shkrimi arab vazhdoi të evoluonte në atë që u kopjua, u interpretua dhe u përkthye, edhe kur nuk u njoh zyrtarisht.

    Këto rivlerësime mbështesin punën e studiuesve modernë, siç janë Beatrice Grundler e Gjermanisë, studiuesi gjermano-turk Hakan Ozkan dhe akademiku amerikan Maurice Pomerantz i NYU Abu Dhabi, të cilët argumentojnë se letërsia arabe është zhvilluar pa u pakësuar.

    Grundler e përshkruan idenë e një “shekulli të humbur” në letërsinë arabe si një mit. Vepra e saj jo-fiktive “ Ngritja e Librit Arab”, e cila së fundmi është përzgjedhur për Çmimin e Librit Sheikh Zayed 2025 për Kulturën Arabe në Gjuhë të Tjera, kujton industrinë e lulëzuar dhe konkurruese të letërsisë dhe botimeve në Bagdadin e shekullit të nëntë, e cila jehon në panairet e librit sot.

    «Kishte kopjues profesionistë, librari dhe publik lexuesish», thotë ajo. «Nëse do të ecnit nëpër Bagdad, do të kishit parë shkrues që merrnin porosi, duke debatuar për pikësimin, duke reklamuar shkrimin e tyre. Ishte e zhurmshme, konkurruese dhe plotësisht familjare».

    Vetëm ky fakt, thotë ajo, e sfidon idenë se botimi formal filloi në shekullin e 15-të në Gjermani me mbërritjen e makinës shtypshkronjë të Johannes Gutenberg.

    Një arsye pas narrativës perëndimore rreth letërsisë arabe, thotë ajo, qëndron në mënyrën se si orientalistët evropianë e mendonin trajektoren e një qytetërimi.

    «Ata donin që historia arabe të dukej si e tyre, me një fillim, një kulm dhe një rënie», thotë ajo. «Por letërsia arabe nuk i përshtatet këtij modeli. Ajo nuk pushoi kurrë së lëvizuri.

    “Qendrat ndryshuan nga Bagdadi në Kajro, në Damask dhe në Andaluzi, por biseda vazhdoi. Të njëjtat poezi u kopjuan dhe u riinterpretuan, u shfaqën zhanre të reja dhe ato më të vjetrat u riformësuan. Gjuha u përshtat në çdo vend ku shkoi.”

    Kjo vazhdimësi mund të gjurmohet edhe përmes poezisë. Ozkan, profesor i letërsisë arabe në Universitetin Aix-Marseille të Francës, e shqyrton temën në studimin e tij Historia e Zajalit Lindor: Vargu Strofik Dialektor Arab nga Lindja e Botës Arabe , i cili është përzgjedhur këtë vit për Çmimin e Librit Sheikh Zayed në kategorinë e Gjuhës dhe Letërsisë Arabe.

    Hulumtimi tregon se si zajali, një formë poezie ritmike e bazuar në dialekt, e cila prej kohësh është shpërfillur si e pahijshme nga akademikët evropianë dhe arabë, vazhdoi të evoluonte shumë kohë pas periudhës abaside.

    «Këta poetë thyenin rregullat sepse mundeshin», thotë ai. «Ata përzienin regjistrat, luanin me rima, tallnin dijetarët dhe lavdëronin shenjtorët. Disa prej tyre tingëllojnë si rep i hershëm. Është tingulli i një kulture që është gjallë».

    Restaurime të mëtejshme po ndodhin edhe në Universitetin e Nju Jorkut, Abu Dhabi, me Bibliotekën e Letërsisë Arabe , një seri që ndihmon në rikthimin e veprave nga shekujt që supozohet se janë humbur pas periudhës abaside. I botuar në arabisht dhe anglisht, ai ka prodhuar tashmë më shumë se 60 vëllime me prozë, poezi dhe filozofi që nga lançimi i tij në vitin 2010.

    “Redaktimi i këtyre librave është si t’i bashkohesh një bisede që nuk ndalet kurrë”, tha Maurice Pomerantz, një nga redaktorët e serisë dhe profesor i letërsisë në NYU Abu Dhabi. “Mund të shohësh breza shkrimtarësh që i përgjigjen njëri-tjetrit, autorë, komentues, përkthyes, të gjithë duke shtuar shtresa. Dorëshkrimet janë plot me argumente.”

    Sa i përket arsyes pse ideja e rënies së letërsisë arabe mori formë me kalimin e viteve, Pomerantz thotë se kjo ka më pak të bëjë me historinë sesa me aksesin. “Nëse një tekst nuk përkthehet, ai nuk ekziston globalisht”, thotë ai.

    “Kjo është arsyeja pse çmimet dhe institucionet kanë rëndësi. Çmimi i Librit Sheikh Zayed, për shembull, njeh studimet shkencore rreth kulturës arabe të shkruara në çdo gjuhë. Ai i sjell dukshmëri kërkimeve që përndryshe mund të qëndronin brenda akademisë.”

    Ai shton se sfida e vërtetë tani është të sigurohemi që këto vepra të jetojnë përtej qarqeve akademike. “Ne duhet t’i bëjmë ato përsëri pjesë të imagjinatës publike, të mësohen në shkolla, të lexohen në përkthim, të interpretohen në skenë. Përndryshe, miti thjesht do të rritet përsëri.”

  • Rizgjohet vullkani që nuk kishte shpërthyer për 700 mijë vjet

    Rizgjohet vullkani që nuk kishte shpërthyer për 700 mijë vjet

    Një vullkan i cili shtrihet në kufirin mes Iranit dhe Pakistanit, mund të jetë duke iu afruar një shpërthimi sërish për herë të parë pas 700.000 vjetësh, ka sugjeruar një studim.

    Shkencëtarët kanë thënë se vullkani Taftan, për të cilin besohej se ishte zhdukur, ka treguar shenja të rizgjimit, pas qindra-mijëra vjetësh, shkruan The Independent.

    Studimi i ri i publikuar nga Geophysical Research Letter ka gjetur se maja e vullkanit është rritur për 88.9 milimetra mes korrikut të vitit 2023 dhe majit të vitit 2024 dhe ende nuk ka rënë.

    Studiuesit thanë se kjo sugjeron që një sasi e konsiderueshme presioni gazi po grumbullohet nën sipërfaqen e vullkanit. Retë që krijon kjo do të “duhet të lëshohen disi në të ardhmen, ose me dhunë ose me qetësi”, ka thënë autori kryesor i studimit dhe vullkanologu, Pablo Gonzalez. Gonzales ka thënë se nuk ka rrezik të afërt, por ky vullkan duhet të monitorohet nga  afër.

  • Rituali i çajit rus – Momenti i grave kosovare

    Rituali i çajit rus – Momenti i grave kosovare

    A e keni menduar ndonjëherë se si një filxhan çaji mund të lidhë breza dhe të ruajë kujtime? Në Kosovë, çaji rus nuk është thjesht pije, është traditë, mikpritje dhe momente të vogla fuqie për gratë.

    Dikur, çdo shtëpi kishte vend të veçantë për çajnikun rus. Avujt e tij mbushnin odat, ndërsa gratë mblidheshin për të biseduar për jetën, për punët dhe për fëmijët. Një filxhan çaji ishte si ftesë e heshtur: “Hajde, ulemi e flasim.”

    Çaji rus, shpesh me sheqer apo limon, shoqërohej me hallvë ose kek të thjeshtë. Por ajo që e bënte të veçantë nuk ishte shija, por momentin që krijonte: biseda, solidaritet, ngrohtësi në ditë të vështira.

    Edhe sot, në qytet apo fshat, gratë e moshave të ndryshme mblidhen për të pirë çaj rus. Gjyshet tregojnë histori të vjetra, vajzat ndajnë ëndrra të reja, dhe filxhanët mbajnë aromën e kohës. Nëpër kafene moderne, tradita ka marrë formë urbane, por simbolika mbetet e njëjtë: ndalesë, lidhje dhe qetësi në një botë të zhurmshme.

    Pra, herën tjetër që të shihni një filxhan çaj rus, kujtoni: nuk është vetëm një pije. Është histori, është bashkim, është fuqia e heshtur e grave kosovare.

  • Ora dimërore rikthehet këtë fundjavë, akrepat kthehen pas

    Ora dimërore rikthehet këtë fundjavë, akrepat kthehen pas

    Si çdo vit, në natën mes të shtunës dhe të dielës së fundjavës së fundit të tetorit, fillon periudha e ndryshimit të orës, kur akrepat lëvizin një orë përpara ose prapa, në varësi të stinës.

    Këtë të diel, akrepat do të kthehen një orë pas, duke shënuar fillimin e orës dimërore.

    Ashtu si çdo vit, ora verore përfundon në fundjavën e fundit të tetorit, dhe akrepat kthehen 60 minuta pas, ndërsa ora dimërore do të mbetet në fuqi deri në fundjavën e fundit të marsit.

    Kështu, të dielën më 26 tetor, në orën 03:00 të mëngjesit, akrepat do të kthehen një orë prapa, gjë që do të na lejojë të flemë një orë më shumë atë natë.

    Ndryshimi i orës në Evropë është vendosur si rregullim ligjor që nga viti 1981.

    Kjo praktikë filloi në fillim të viteve ’70 në Evropën Perëndimore, me arsyetimin se zgjatja e dritës gjatë ditës ndihmon në rritjen e produktivitetit, kursimin e energjisë dhe efikasitetin e punës ditore.

  • Tre burra nigerianë arrestohen në Algjeri, tentuan të fluturonin për në Dubai të maskuar si gra arabe

    Tre burra nigerianë arrestohen në Algjeri, tentuan të fluturonin për në Dubai të maskuar si gra arabe

    Një ngjarje e pazakontë është regjistruar në një aeroport të Algjerisë, ku tre burra nigerianë janë arrestuar teksa përpiqeshin të udhëtonin për në Dubai, të veshur si gra arabe.

    Ata kishin veshur rroba tradicionale, hixhabe dhe grim, në tentativë për t’u paraqitur si pasagjere femra. Autoritetet e sigurisë në aeroport u dyshuan për pamjen dhe sjelljen e tyre, dhe pas një kontrolli më të detajuar zbuluan identitetin e vërtetë të burrave.

    Arsyet e këtij maskimi mbeten ende të paqarta, por rasti është bërë viral në rrjetet sociale, duke nxitur reagime të shumta dhe habi në publik.

  • Një Rolex i vitit 1953 shitet për mbi 5 milionë euro në ankand

    Një Rolex i vitit 1953 shitet për mbi 5 milionë euro në ankand

    Një shembull jashtëzakonisht i rrallë i Rolex-it, me referencë 6062, është shitur për një shumë marramendëse prej 5.33 milionë euro në ankandin e shtëpisë Monaco Legend fundjavën që lamë pas.

    Me këtë çmim rekord, ora është pozicionuar si Rolex-i i tretë më i shtrenjtë që është shitur ndonjëherë në një ankand, raporton Hypebeast.

    Bëhet fjalë për një orë automatike me faza të hënës dhe kalendar të trefishtë, e prodhuar rreth vitit 1953, me kuti prej ari të verdhë 18 karatësh.

    Ky model përfaqëson një moment të rëndësishëm në historinë e markës Rolex, kur kompania arriti të ndërthurë një mekanizëm kompleks me kalendar të plotë dhe me kutinë e famshme Oyster, të njohur për qëndrueshmërinë dhe papërshkueshmërinë nga uji.

    Modeli 6062 është një ndër orët më të rralla të prodhuara nga Rolex gjatë gjysmës së dytë të shekullit të kaluar, me vetëm rreth 350 njësi të prodhuara. Variantet me dial të zi dhe indekse diamanti kanë fituar status legjendar në mesin e koleksionistëve, ndërsa versionet me tregues yjesh (stelline) dhe shembulli i njohur Bao Dai janë ndër më të çmuarit.

    Ora që u shit – një nga pak ekzemplarët me këtë konfigurim unik të dial-it dhe diamanteve – konsiderohet një nga versionet më të dëshiruara të referencës 6062.

    Ky shembull i veçantë ka edhe një histori të gjatë dhe të dokumentuar. Ai ishte pjesë e ankandit të koleksionit Mondani, të organizuar nga Antiquorum në vitin 2006, dhe është përfshirë në disa prej botimeve më të rëndësishme që trajtojnë orët vintage të Rolex-it.

    Rikthimi i kësaj ore në treg pas shumë vitesh pronësie private, në gjendje të shkëlqyer dhe me rrip origjinal prej ari 18 karatësh, e bëri atë objektin më të kërkuar të ankandit, duke ngjallur interes të jashtëzakonshëm nga koleksionistët e njohur në mbarë botën.