Category: KURIOZITETE

Pa infrastrukturë moderne, por me histori 1.700-vjeçare dhe miliona vizitorë çdo vit

Në një kohë kur shtetet garojnë për madhësinë e aeroporteve, gjatësinë e autostradave dhe numrin e banorëve, ekziston një vend që i sfidon plotësisht këto logjika. Pa aeroportin e vet, pa hekurudhë dhe pa autostrada, por me një histori më të gjatë se ajo e shumicës së mbretërive evropiane, San Marino çdo vit tërheq më shumë turistë sesa ka banorë.

I vendosur në shpatet e Apenineve dhe i rrethuar plotësisht nga Italia, San Marino është një nga shtetet më të vogla në botë, por edhe një nga më këmbëngulëset kur bëhet fjalë për ruajtjen e identitetit, traditës dhe lirisë.

Republika më e vjetër në botë, më e vogël se një qytet

Në një territor më të vogël se 62 kilometra katrorë, San Marino ruan një vazhdimësi shtetërore të pandërprerë prej më shumë se 1.700 vjetësh. Pikërisht për këtë arsye mban titullin e republikës më të vjetër ekzistuese në botë.

Edhe pse sot numëron pak më shumë se 30.000 banorë, ky shtet i vogël ka arritur për shekuj me radhë ta ruajë pavarësinë, edhe në periudha kur fuqi shumë më të mëdha zhdukeshin nga harta e Evropës.

Shteti që u themelua nga një gurgdhendës

Sipas legjendës së rrënjosur thellë në identitetin e San Marinos, republika u themelua në fillim të shekullit IV nga Marinus, një gurgdhendës i krishterë nga ishulli Rab. Duke ikur nga persekutimet e perandorit romak Dioklecian, ai u strehua në malin Titano, ku mblodhi një komunitet të vogël njerëzish që kërkonin liri.

Sipas gojëdhënës, në çastet e fundit të jetës ai shqiptoi fjalinë që edhe sot konsiderohet themeli i shtetit: “Ju lë të lirë.”

Pikërisht kjo ide e lirisë u bë thelbi i shtetësisë së San Marinos dhe arsyeja pse kjo republikë nuk e humbi kurrë pavarësinë, as gjatë pushtimeve napoleonike, as gjatë bashkimit të Italisë në shekullin XIX.

Tri kullat që simbolizojnë lirinë

Simboli më i njohur i San Marinos janë tri kullat prej guri në majën e malit Titano – Gvajta, Çesta dhe Montale. Ato gjenden edhe në stemën dhe flamurin shtetëror, ndërsa dikur shërbenin si fortifikime dhe burgje.

Sot, këto kulla janë ndër atraksionet kryesore turistike. Nga muret e tyre, në ditë me mot të kthjellët, pamja shtrihet deri në Detin Adriatik. Besimi lokal thotë se tri kullat simbolizojnë lirinë, pavarësinë dhe qëndrueshmërinë, vlera që San Marino vazhdon t’i ruajë me përkushtim.

Shtet me dy krerë dhe pa një sundimtar të vetëm

San Marino ka një nga sistemet politike më të pazakonta në Evropë. Shtetin e udhëheqin njëkohësisht dy kapitenë-regjentë, të cilët zgjidhen për një mandat prej vetëm gjashtë muajsh.

Ky sistem daton që nga Mesjeta dhe është menduar për të parandaluar përqendrimin e pushtetit në duart e një personi të vetëm. Mesazhi është i qartë, pushteti është i përkohshëm, republika është e përhershme.

Pa ushtri, por me hark

Edhe pse nuk ka ushtri klasike, San Marino ka një gardë ceremoniale, përfshirë edhe Gardën e famshme të harkëtarëve. Harku ka qenë për shekuj simbol i mbrojtjes dhe rezistencës, ndërsa sot përfaqëson një pjesë të rëndësishme të identitetit shtetëror dhe trashëgimisë kulturore.

Ky shtet i vogël historikisht është mbështetur më shumë te diplomacia sesa te armët, gjë që ka rezultuar një strategji e suksesshme afatgjatë.

Më shumë turistë se banorë

San Marino nuk ka aeroport, stacion hekurudhor apo autostrada, por çdo vit tërheq shumëfish më tepër turistë sesa ka banorë. Vizitorët vijnë kryesisht nga qytetet e afërta italiane, por edhe nga e gjithë bota, të tërhequr nga kombinimi i pazakontë i historisë, peizazhit dhe simbolikës shtetërore.

Vendi është i njohur edhe për pullat postare dhe monedhat euro me motive të veta, të cilat janë ndër më të kërkuarat në Evropë.
Një tjetër kuriozitet – San Marino nuk ka pasur kurrë borxh publik në kuptimin klasik siç e njohin shtetet e mëdha, ndërsa papunësia prej vitesh është ndër më të ulëtat në rajon.

Shtet i vogël me mesazh të madh

San Marino dëshmon se madhësia e territorit nuk e përcakton rëndësinë e një shteti. Historia e tij, legjenda e lirisë dhe këmbëngulja për të ruajtur identitetin në hijen e fuqive të mëdha e bëjnë atë një fenomen unik në hartën evropiane.

Në një botë ndryshimesh të shpejta dhe rishikimesh të vazhdueshme të kufijve, kjo republikë e vogël kujton se disa vlera, si liria, vetëqeverisja dhe qëndrueshmëria, mund të zgjasin shekuj, pavarësisht numrit të banorëve apo kilometrave katrorë.

Treni më i gjatë prej çokollate në botë hyn në Librin e Rekordeve Guinness në Milano të Italisë.

Treni prej çokollate, me gjatësi 55,27 metra dhe peshë 2.300 kilogramë, ekspozohet në Piazza Città di Lombardia.

Produkti rekordmbajtës është dizajnuar nga pastiçerë italianë dhe maltezë, të ndihmuar nga nxënës të rinj nga shkolla dhe qendrat e trajnimit profesional.

Projekti është punë e Andrew Farrugia, një pastiçer nga ITS Malta, dhe krijimi i tij tani ka hyrë në librat e rekordeve. /AA/

Shpella Linag Metanduno në ishullin Sulawesi të Indonezisë ka zbuluar një pikturë primitive me gjurmë dorë, e cila është datuar të ketë rreth 67,800 vjet, duke u bërë kështu gjurma më e lashtë artistike njerëzore e njohur deri më sot.

Gjurma e dorës, me gishta të zgjatur, duket si një përzierje mes qenieve njerëzore dhe kthetrave të kafshëve të egra, ndoshta për të simbolizuar lidhjen e hershme mes njerëzve dhe natyrës. Në të njëjtat shpellat e ishullit janë zbuluar më parë piktura që përfaqësojnë njerëz, kafshë dhe qenie të përzier njeri-kafshë.

Ekspertët e arkeologjisë besojnë se ky zbulim do të ndihmojë në kuptimin e migrimeve të popullsive të lashta dhe mënyrën se si njerëzit e parë arritën të pushtonin këto zona gjatë epokës akullnajore, kur nivelet e deteve ishin më të ulëta. Ishulli Sulawesi konsiderohet si një nga urat gjeografike që i lejuan njerëzit e lashtë të lëviznin drejt Sahulit, që përfshinte Australinë, Tasmaninë dhe Guinenë e Re.

Ky zbulim përfaqëson një hap të rëndësishëm në kuptimin e artit dhe kulturës së njerëzimit të hershëm.

Në Jakutsk, ajri të djeg si akulli, vetura nuk guxon të fiket natën dhe toka nuk shkrin kurrë. Megjithatë, mbi 350 mijë njerëz jetojnë aty çdo ditë

Kur te ne temperaturat zbresin nën zero, shumëkush mezi del nga shtëpia. Por këto ditë duken pothuajse pranverore krahasuar me atë që përjetojnë banorët e Jakutskut, qytetit më të ftohtë në botë. Ky qytet rus, që ndodhet rreth 450 kilometra në jug të Rrethit Arktik, përjeton rregullisht temperatura prej -45°C, ndërsa mesatarja e janarit shkon rreth -50°C. Rekordi absolut i të ftohtit, -71°C, është matur në fshatin Ojmjakon, i cili konsiderohet vendi i banuar më i ftohtë në planet.

Në këtë klimë ekstreme, ajri është aq i ftohtë sa të mpin lëkurën brenda pak minutash. Frymëmarrja bëhet e dhimbshme, qerpikët ngrijnë, ndërsa metali të “djeg” po ta prekësh me dorë të zhveshur. Ngrirjet janë rrezik i përditshëm dhe njerëzit dalin nga shtëpia vetëm të mbështjellë me disa shtresa rrobash speciale. Edhe pështyma ngrin para se të prekë tokën.

Jakutsku është ndërtuar mbi permafrost, tokë që nuk shkrin kurrë, as në verë. Për këtë arsye, ndërtesat nuk ndërtohen drejtpërdrejt mbi tokë, por mbi shtylla, që nxehtësia e tyre të mos e shkrijë dhe destabilizojë bazamentin. Tubat e ujit dhe kanalizimit janë të izoluar në mënyrë ekstreme ose vendosen mbi tokë. Në disa zona, sidomos në fshatra si Ojmjakoni, nuk ka fare kanalizim, sepse tubat do të ngrinin, prandaj tualetet ndodhen jashtë shtëpisë edhe kur jashtë është -50°C.

Për të mos lejuar që ajri polar të hyjë drejtpërdrejt brenda, shumë shtëpi dhe ndërtesa kanë dy ose edhe tre dyer njëra pas tjetrës, si një zonë tampon që ruan nxehtësinë. Shkallët e jashtme shpesh mbulohen me goma ose tapete, sepse gjithçka është vazhdimisht e ngrirë dhe rrëshqitëse.

Edhe makinat këtu ‘jetojnë’ ndryshe. Ata që nuk kanë garazhe të ngrohura, i lënë motorët ndezur gjithë natën, sepse në të kundërt, në mëngjes nuk do të mund t’i ndezin më. Nafta dhe vaji i motorit ngurtësohen nga të ftohtit. Edhe telefonat dhe kamerat ngrijnë dhe fiken pas pak minutash jashtë.

Në tregje, peshqit shiten të ngrirë, të drejtë si shkopinj druri. Prerja bëhet me sëpatë ose sharrë, jo me thikë. Ushqimi ruhet natyrshëm në të ftohtë, pa frigorifer. Paradoksi është se gjatë verës, kur temperaturat mund të ngjiten edhe mbi 30°C, qyteti përballet me shumë mushkonja, sepse ndodhet pranë lumit Lena ka shumë ujëra të ndenjura edhe pse toka poshtë mbetet gjithmonë e ngrirë.

Jakutsku ka rreth 355 mijë banorë, të cilët merren kryesisht me blegtori, peshkim dhe industri minerare. Në reportazhe, shumë prej tyre thonë se trupi dhe mendja thjesht mësohen me këtë klimë. “Për ne, kjo është normale”, thonë. Fëmijët zakonisht shkojnë në shkollë edhe në -40°C; mësimi anulohet vetëm kur temperatura bie nën -50°C.

Në këtë qytet, syzet mund të ngjiten në fytyrë po t’i prekësh me dorë të zhveshur, metali të djeg nga të ftohtit njësoj si zjarri, ndërsa në varreza hapja e një varri është pothuajse e pamundur, sepse toka është e fortë si betoni.

Jakutsku nuk është thjesht qyteti më i ftohtë në botë. Ai është dëshmi e jashtëzakonshme se deri ku mund të shkojë përshtatja e njeriut dhe se edhe në kushtet më ekstreme të planetit, jeta gjen mënyrën për të vazhduar.

STARTUP GRU Space ka filluar të pranojë rezervime online për qëndrime në hotelin e parë në Hënë, me depozita që variojnë nga 250,000 deri në 1 milion dollarë.

Nëse gjithçka shkon sipas planit, mysafirët e parë mund të mbërrijnë në vitet 2030, raporton Futurism.

Kush fshihet pas këtij plani ambicioz?

GRU Space, ose “Shfrytëzimi i Burimeve Galaktike”, ka vetëm dy punonjës me kohë të plotë, përfshirë themeluesin Skyler Chan, i cili u diplomua në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley vitin e kaluar. Ndërsa plani duket ambicioz, kompania ka siguruar fonde fillestare nga përshpejtuesi i startup-eve Y Combinator .

“Kuptova se linda në një kohë kur ne mund të shkojmë në distanca ndërplanetare dhe kjo është ndoshta gjëja më me ndikim që një person mund të bëjë”, tha Chan për Ars Technica në lidhje me motivimin që qëndron pas kompanisë.

Më shumë sesa thjesht një hotel

Në një dokument të postuar në faqen e internetit të kompanisë, Chan përshkruan objektivat që shkojnë përtej thjesht pritjes së hoteleve në hënë. Plani është që së pari të ndërtohet një hotel, pastaj të fillojë ndërtimi i një baze hënore dhe infrastrukturës tjetër kyçe për një koloni njerëzore.

Në planin afatgjatë, GRU do të funksiononte si një version hapësinor i Hudson’s Bay Company, një ndërmarrje e famshme tregtare e shekullit të 17-të, së cilës iu dha autoriteti me anë të kartës mbretërore për të mbikëqyrur ligjin, tregtinë dhe pronën në territorin e Kanadasë.

Fazat e ndërtimit në Hënë

Sipas planit të Chan, kompania do të dërgonte një strukturë të fryrë në sipërfaqen hënore duke përdorur një anije kozmike në vitin 2029.

Misioni i parë jo vetëm që do të testonte strukturën e banueshme, por edhe do të prodhonte tulla nga regoliti hënor për ndërtesat e ardhshme.

Në vitin 2031, kompania planifikon të dërgojë një kapsulë më të madhe për banim njerëzor – vetë hotelin – i cili do të vendoset në një “gropë hënore” për të mbrojtur vizitorët nga rrezatimi kozmik dhe rreziqe të tjera. Deri në vitin 2032, kompania planifikon të ketë një hotel më të vogël në funksion në sipërfaqen hënore, i cili mund të akomodojë katër mysafirë.

Një destinacion që ia vlen të udhëtosh

Interesante është se imazhet e publikuara tregojnë një hotel të ardhshëm që i ngjan Pallatit të Arteve të Bukura në San Francisko. Chan e shpjegoi këtë zgjedhje dizajni. “SpaceX po ndërton FedEx për të na çuar atje, apo jo?” tha Chan. “Por duhet të ketë një destinacion ku ia vlen të qëndrosh”

Më 18 janar 1826, “hello” u shfaq për herë të parë në një gazetë të Connecticut-it, The Norwich Courier. Ishte një debutim i thjeshtë, pothuajse i padukshëm, për një fjalë që më pas do të bëhej përshëndetja më e njohur në botën anglishtfolëse

Kanë kaluar 200 vjet që nga hera e parë kur fjala “hello” u shfaq e shtypur në letër, edhe pse rrënjët e saj gjuhësore shkojnë deri në shekullin XV. Sot, ajo përdoret dhjetëra herë në ditë në telefonata, email-e dhe takime ballë për ballë, pa u menduar fare. Por si ka evoluar gjuha e përshëndetjeve në botë dhe çfarë na tregon ajo për shoqëritë tona? “Hello” është bërë pjesë e pandashme e kulturës popullore, është kënduar nga Adele dhe Lionel Richie, është kthyer në fraza ikonike në filma si Jerry Maguire apo Scarface, dhe është përdorur për të shitur gjithçka, nga telefonat celularë te reklamat e veshjeve intime. Fjala ka hyrë edhe në botën e teknologjisë, programeve kompjuterike dhe revistave për të famshëm.

Megjithatë, historia e saj në formë të shkruar është relativisht e shkurtër. Më 18 janar 1826, “hello” u shfaq për herë të parë në një gazetë të Connecticut-it, The Norwich Courier. Ishte një debutim i thjeshtë, pothuajse i padukshëm, për një fjalë që më pas do të bëhej përshëndetja më e njohur në botën anglishtfolëse.

Deri në vitet 1850, fjala kishte kaluar Atlantikun dhe po përdorej gjithnjë e më shpesh në Britani. Ashtu si përshëndetjet në gjuhë të tjera, edhe “hello” reflekton identitetin e folësve të saj. Variacionet e saj, nga “hi” te “howdy” apo format e zgjatura si “heyyy” mund të tregojnë moshë, origjinë gjeografike, madje edhe gjendje emocionale. Sipas antropologut gjuhësor Alessandro Duranti nga Universiteti i Kalifornisë në Los Angeles, intonacioni dhe forma e fjalës mund t’i ndryshojnë plotësisht kuptimin. Një “hello” i zgjatur, për shembull, mund të shprehë habi, mosbesim apo ironi. Kjo aftësi për të përcjellë nuanca përmes tonit nuk është e re: që në fillimet e saj, fjala ishte një përzierje ndikimesh nga disa gjuhë dhe kultura. Origjina e saktë e fjalës mbetet e debatueshme. Një teori e lidh atë me gjermanishten e vjetër “halâ”, një thirrje për të tërhequr vëmendjen e lundërtarëve. Fjalori i Oksfordit përmend gjithashtu “halloo”, një thirrje gjuetie, si dhe forma të hershme si “hullo”, “hillo” apo “holla”, kjo e fundit e lidhur me frëngjishten e shekullit XV.

Sipas profesor Simon Horobin nga Universiteti i Oksfordit, ndryshimet semantike dhe drejtshkrimore lidhen edhe me dialektet dhe shqiptimin rajonal. Për fjalë të përdorura kryesisht në të folur, si “hello”, është veçanërisht e vështirë të përcaktohet një kronologji e saktë historike.

Deri në fund të shekullit XIX, “hello” u vendos si forma standarde, edhe falë Thomas Edison-it, i cili e promovoi si përshëndetjen më të përshtatshme për telefonin. Rivalët e tij propozonin alternativa si “ahoy”, por ishte “hello” ajo që fitoi. Ndërsa anglishtja u standardizua rreth “hello”, gjuhët e tjera krijuan përshëndetjet e tyre, shpesh me ngarkesë kulturore. Gjuhët gjermanike dhe skandinave përdorin forma më të forta fonetikisht si “hallo” apo “hallå”, ndërsa gjuhët romane preferojnë forma më melodike si “hola” apo “olá”.

Në disa kultura, përshëndetjet lidhen me koncepte më të thella: greqishtja “Γειά σου” shpreh një urim për shëndet, hebraishtja “shalom” nënkupton paqe dhe tërësi, ndërsa “aloha” në Havai shpreh dashuri dhe mirëkuptim. Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë kundër lidhjeve të drejtpërdrejta mes përshëndetjeve dhe “karakterit kombëtar”.

Ajo që është e qartë, thotë Duranti, është se përshëndetjet pasqyrojnë strukturat shoqërore: mënyra se si përshëndesim ndryshon sipas afërsisë, statusit dhe marrëdhënies me tjetrin. Teknologjia ka ndryshuar ndjeshëm mënyrën se si përshëndesim. Në komunikimin përmes mesazheve dhe rrjeteve sociale, përshëndetja shpesh shkurtohet ose zëvendësohet nga emoji. Sipas studiuesit Christian Ilbury nga Universiteti i Edinburgut, në një botë “gjithmonë online”, ne nuk ndiejmë më nevojën për të thënë “hello” në çdo ndërveprim. Megjithatë, ashtu si në shekullin XIX, edhe sot përshëndetjet mbeten të paqëndrueshme dhe në ndryshim të vazhdueshëm. “Hello” është zgjatur, shkurtuar, zëvendësuar apo injoruar, por thelbi i saj mbetet i njëjtë: një akt njohjeje, një mënyrë për të shpallur praninë tonë dhe për të kërkuar, qoftë edhe në mënyrë të heshtur, vëmendjen e tjetrit.

Prindërit shpesh pyesin veten se çfarë u duhet vërtet fëmijëve të tyre për të pasur sukses në jetë, jo vetëm në shkollë, por edhe si të rritur.

Ndërsa suksesi shpesh shoqërohet me arritjet, notat dhe talentet, po theksohet gjithnjë e më shumë rëndësia e cilësive të brendshme. Këto janë cilësitë që i ndihmojnë fëmijët të përballojnë sfidat, të mësojnë nga gabimet dhe të ruajnë vetëbesimin në situata të vështira.

Në vend të përsosmërisë, fokusi është gjithnjë e më shumë te forca emocionale dhe qëndrueshmëria. Psikologia Jaimie Bloch ka identifikuar pesë tipare që, sipas mendimit të saj, i përgatitin fëmijët për sukses afatgjatë.

Rezistencë

“Rezistenca është aftësia e një fëmije për t’u rikuperuar nga dështimi dhe për të ecur përpara”, shkroi Bloch në një postim në Instagram. Fëmijët që zhvillojnë rezistencë janë më të aftë të përballojnë zhgënjimin dhe ndryshimin. Në vend që të dekurajohen nga dështimi, ata mësojnë ta shohin atë si pjesë të procesit të të nxënit. Kjo qasje i ndihmon ata të bëhen më këmbëngulës dhe më të sigurt në aftësitë e tyre me kalimin e kohës.

Kuriozitet

“Kurioziteti nxit rritjen dhe i ndihmon fëmijët të bëhen nxënës gjatë gjithë jetës”, thotë psikologu. Fëmijët që bëjnë pyetje dhe duan të kuptojnë botën përreth tyre kanë më shumë gjasa të zhvillojnë një dashuri për të mësuar. Kurioziteti i inkurajon ata të eksplorojnë, të provojnë gjëra të reja dhe të zhvillojnë të menduarit krijues. Kjo qasje ndaj të mësuarit nuk bazohet në presion, por në motivimin e brendshëm. Në planin afatgjatë, fëmijët kuriozë përshtaten më lehtë me situatat e reja.

Empatia

Empatia i ndihmon fëmijët të njohin dhe respektojnë emocionet e të tjerëve. “Empatia i ndihmon fëmijët të kuptojnë të tjerët dhe të ndërtojnë marrëdhënie të forta”, thotë Bloch. Fëmijët që i kuptojnë ndjenjat e të tjerëve shpesh e kanë më të lehtë të bashkëpunojnë dhe të zgjidhin konfliktet.

Vetëdisiplinë

“Vetëdisiplina do të thotë të këmbëngulësh edhe kur është e vështirë”, thotë psikologu. Fëmijët që zhvillojnë vetëdisiplinë e kanë më të lehtë të qëndrojnë të përqendruar në detyra dhe qëllime. Ata mësojnë se suksesi vjen nëpërmjet qëndrueshmërisë, jo vetëm talentit. Vetëdisiplina i ndihmon ata t’i ndajnë detyrat e mëdha në hapa më të vegjël dhe të mos dorëzohen që në pengesën e parë. Me kalimin e kohës, ata zhvillojnë një ndjenjë përgjegjësie dhe kontrolli mbi sjelljen e tyre.

Vetëbesimi në aftësitë e veta

Fëmijët me vetëbesim të zhvilluar kanë më shumë gjasa të guxojnë të përpiqen, edhe kur ekziston mundësia e dështimit. Një besim i tillë i inkurajon ata të marrin iniciativën dhe të eksplorojnë kufijtë e tyre. Vetëbesimi ndërtohet gradualisht, nëpërmjet sukseseve të vogla dhe mbështetjes së mjedisit të tyre.

“Duke mbështetur zhvillimin e këtyre tipareve, ne jo vetëm që po i ndihmojmë fëmijët të kenë sukses në shkollë, por gjithashtu po i përgatisim ata për jetën. Këto janë aftësi që i ndihmojnë ata të përballojnë dështimin më lehtë, të qëndrojnë të hapur ndaj të mësuarit dhe të rriten në njerëz të sigurt, të aftë dhe empatikë që besojnë në vetvete”, përfundoi psikologia.

Për shekuj me radhë, Poveglia, në Lagunën e Venecias në Itali, ka qenë një vend frike dhe tmerri. Ishulli përdorej fillimisht si stacion karantine për ata me murtajë dhe më vonë si spital psikiatrik.

Vetëm një hedhje guri larg kanaleve të famshme të Venecias ndodhet ai që shumë e konsiderojnë një nga ishujt më shqetësues në botë, ku e kaluara e errët e ka kthyer në një vend të braktisur dhe të shkatërruar.

Poveglia përbëhet nga tre ishuj të vegjël në jug të Lagunës së Venecias, secili me historinë e vet të trishtë. Njëri ka formë oktagonale dhe shërbente si postë ushtarake, tjetri është mbuluar nga bimësi e egër, ndërsa i treti strehon fshatin e braktisur të fantazmave të Poveglia-s.

Gjatë shekullit të 18-të, ky grup ishujsh funksiononte si stacion karantine për të sëmurët me murtajë gjatë epidemive të shumta. Praktika nisi kur dy anije me të dyshuar për murtajë u drejtuan drejt bregut të Poveglia-s. Me përkeqësimin e epidemisë, ishulli u shndërrua në një “pikë të nxehtë” të murtajës, pasi numri i pacientëve të transportuar atje u rrit.

Mendohet se dhjetëra mijëra njerëz vdiqën dhe u varrosën në “gropa të murtajës”, ndërsa disa burime më shqetësuese sugjerojnë se trupat janë kremuar dhe mbetjet njerëzore përbëjnë pjesën më të madhe të tokës së ishullit.

Gjatë shekullit të 20-të, Poveglia mori një destinacion edhe më të errët si spital psikiatrik. Legjenda lokale flet për një drejtor të spitalit që, sipas rrëfimeve, kryente eksperimente të egra para se të hidhej nga kulla e sahatit. Edhe pse nuk ka dëshmi historike që ta konfirmojnë këtë histori, vendi funksiononte dhe tregimet për aktivitet paranormal dhe fenomene të pazbardhura vazhdojnë edhe sot.

Banorët e Venecias thonë se rrënojat janë të banuara nga shpirtat e të sëmurëve me murtajë dhe ish-të burgosurve.

Megjithatë, nuk ishte historia e errët ajo që i mban njerëzit larg, por shkatërrimi i rrezikshëm i ndërtesave. Gjatë dekadave, spitali, blloqet e burgut dhe kulla e sahatit janë braktisur dhe janë shndërruar në rrënoja. Shkallët janë shembur, çatitë po rrënohen dhe bimësia e dendur ka mbuluar shumicën e terrenit.

Si rezultat, Poveglia është krejtësisht e ndaluar për vizitorët. Teorikisht, mund të merret leje nga autoritetet lokale për hulumtime ose dokumentarë, por turistët e zakonshëm janë të ndaluar – dhe madje ata që marrin leje paralajmërohen për rrezikun serioz.

Megjithatë, kjo nuk e ndali një përdorues të Reddit-it që pretendon se arriti të hynte në ishull. Ai tha se asgjë e jashtëzakonshme nuk ndodhi, por ndjeu se ishte nën vëzhgim pas arritjes me anije private.

Ai shkroi:

“Ne nuk patëm shumë kohë për të eksploruar sa do të donim. Vendi është befasueshëm i madh dhe lehtë shpërqendroheni në çdo dhomë që vizitoni. Ishte gjatë ditës.

Do të doja të thoja se ndodhi diçka e çuditshme ose paranormale, por jo.

Burri im po përdorte një “gjenerator fjalësh” dhe doli fjala ‘Doctor’ – ishte e vetmja gjë që u shfaq kur ishim aty. Ndoshta doktor i murtajës ose doktor nga spitali psikiatrik?

Mund të them se ka një ndjesi të rëndë dhe të kërcënuese të qenit aty. Nuk ndjeva “Evil”, por ndjeva sikur po më vëzhgonin nga dyert dhe dritaret lart dhe gjatë korridoreve.”

Ishulli i Poveglia-s mbetet një vend misterioz dhe i frikshëm, ku historia e errët dhe rrënojat e rrezikshme e bëjnë të paprekshëm për shumicën e njerëzve.

Një lopë që gërvishtë shpinën ka bërë që shkencëtarët të rishikojnë perceptimin mbi inteligjencën e kafshëve të bujqësisë.

Veronika, një lopë Brown Swiss nga fshati austriak Carinthia, habiti studiuesit me rastin e parë të dokumentuar të një lope që ka mësuar të gërvishtë veten duke përdorur një shkop.

Kjo lopë e mençur gjithashtu njeh zërat e anëtarëve të familjes dhe vrapon për t’u takuar me ta kur e thërrasin.

Witgar Wiegele, një fermer organik dhe bager, që ka pasur Veronikën si kafshë shtëpiake për mbi dhjetë vjet, tha se ajo filloi të luante me shkopinj druri me gojën para se të mësonte të gërvishtë veten.

“U mahnita natyrshëm nga inteligjenca e saj e jashtëzakonshme dhe mendova sa shumë mund të mësojmë nga kafshët: durim, qetësi, kënaqësi dhe butësi,” tha ai.

Një artikull i publikuar më 19 janar në revistën Current Biology përshkruan rastin e parë të regjistruar të përdorimit të një vegle nga një lopë shtëpiake, duke sugjeruar se lopët mund të jenë më të afta njohësisht sesa mendohej më parë.

Dr Alice Auersperg, biologe kognitive në Universitetin e Mjekësisë Veterinare në Vjenë, tha:

“Gjetjet tregojnë se supozimet mbi inteligjencën e bagëtive mund të reflektojnë më shumë mungesa në vëzhgim sesa kufizime të vërteta njohëse.”

Ky sjellje tërhoqi vëmendjen e shkencëtarëve kur u filmua dhe u ndanë me Dr Auersperg.

“Kur pashë videon, ishte menjëherë e qartë se nuk ishte aksidentale,” tha ajo.

“Kjo është një shembull kuptimplotë i përdorimit të veglave nga një specie që rrallë konsiderohet nga perspektiva kognitive.”

Dr Auersperg dhe kolegu i saj, Antonio Osuna-Mascaró, hulumtues post-doktoral, udhëtuan për të vëzhguar Veronikën dhe për të kryer teste.

Në një seri eksperimesh të kontrolluara, ata vendosën një krehër për dysheme në orientime të rastësishme dhe regjistruan se cili skaj zgjidhej nga Veronika dhe cilën pjesë të trupit e gërvishtë.

Gjatë sesioneve të përsëritura, zgjedhjet e saj ishin të qëndrueshme dhe të përshtatura me rajonet e trupit që ajo gërvishte.

“Ne tregojmë se një lopë mund të angazhohet në përdorim realisht fleksibël të veglave,” tha Osuna-Mascaró.

“Veronika nuk përdor thjesht një objekt për të gërvishtur veten. Ajo përdor pjesë të ndryshme të së njëjtës vegël për qëllime të ndryshme dhe aplikon teknika të ndryshme sipas funksionit të veglës dhe rajonit të trupit.”

Ajo gjithashtu ndryshonte mënyrën se si lëvizte objektin: lëvizjet për pjesën e sipërme të trupit ishin të gjera dhe të forta, ndërsa gërvishtja e pjesës së poshtme ishte më e ngadaltë, e kujdesshme dhe e kontrolluar, sipas studiuesve.

Përdorimi i veglave është i definuar si manipulimi i një objekti të jashtëm për të arritur një qëllim nëpërmjet mjeteve mekanike. Sjellja e Veronikës përmbush këtë përkufizim dhe shkon më tej. Studiuesit e përshkruajnë si përdorim fleksibël dhe shumë qëllimësh të një vegle, ku pjesë të ndryshme të të njëjtit objekt përdoren për rezultate të ndryshme.

Përveç njerëzve, një sjellje e tillë është e dokumentuar në pak specie kafshësh, ku majat janë primatët si çimpanzetë, më të avancuarit.

“Përdorimi i veglës në trupin e saj përfaqëson një formë egocentrike të përdorimit të veglave, që zakonisht konsiderohet më pak komplekse se përdorimi për objektet e jashtme,” tha Osuna-Mascaró.

“Njëkohësisht, ajo përballet me kufizime fizike, sepse duhet të manipulojë veglat me gojën. Çka bie në sy është mënyra se si kompenson këto kufizime, duke parashikuar rezultatin e veprimeve dhe duke rregulluar kapjen dhe lëvizjet e saj sipas nevojës.”

Ky studim është rasti i parë i dokumentuar i përdorimit të veglave tek lopët dhe dëshmi e parë e përdorimit fleksibël, shumë qëllimësh tek kjo specie.

Studiuesit sugjerojnë se rrethanat e pazakonta të jetës së Veronikës mund të kenë luajtur një rol kyç. Shumica e lopëve nuk jetojnë aq gjatë, nuk përjetojnë mjedise të hapura dhe komplekse dhe rrallë mund të ndërveprojnë me objekte të ndryshme.

Gjatë jetës së saj të gjatë, kontakti i përditshëm me njerëzit dhe qasja në një mjedis të larmishëm fizik mund të kenë krijuar kushtet për sjellje eksploruese.

Ekipi fton fermerët e tjerë të raportojnë nëse kanë parë sjellje të ngjashme.

“Ne dyshojmë se kjo aftësi mund të jetë më e zakonshme sesa dokumentohet deri më tani,” tha Osuna-Mascaró. “Ftojmë lexuesit që kanë vëzhguar lopë ose dhena duke përdorur shkopinj ose objekte të tjera për veprime të qëllimshme të na kontaktojnë.”

Kartoni i Gary Larson-it i vitit 1982, Far Side: Cow Tools, tregonte një lopë pas një tavoline me objekte të dobëta.

Studiuesit i dhanë një mesazh Larson-it:

“Veronika nuk krijoi vegla si lopët në kartonin e Gary Larson, por ajo i zgjodhi, i rregulloi dhe i përdori me aftësi dhe fleksibilitet të dukshëm. Ndoshta absurditeti i vërtetë nuk qëndron në të menduarit për një lopë që përdor vegla, por në supozimin se një gjë e tillë nuk mund të ekzistojë.”

Një baba britanik me katër fëmijë po e shndërron biznesin në një pasuri të madhe duke mbledhur jashtëqitje qensh – një punë anësore që ai vlerëson se i sjell mbi 32,000 dollarë në vit.

“Ne u habitëm, klientët sapo filluan të vinin”, tha Kyle Newby, 39 vjeç, për South West News Service për punën e tij të neveritshme, transmeton Telegrafi.

Ndërtuesi me bazë në Derbyshire tha se u frymëzua për të filluar biznesin, të quajtur Pet Poo Pick, në mars pasi “pa në Instagram” në punë dhe pa “sa popullor ishte mbledhja e jashtëqitjeve të qenve” në SHBA.

“Është vërtet i madh në Amerikë, kështu që menduam ta provonim dhe ta sillnim në East Midlands. Kemi parë vetëm disa njerëz që e bëjnë këtë në Mbretërinë e Bashkuar, kështu që shkuam në Facebook dhe postuam një reklamë dhe e lamë për një kohë”, kujtoi britaniku.

Sigurisht, postimi i tij ngjalli një interes të madh, dhe mbledhësi profesional i jashtëqitjeve tani ka një bazë prej 35 klientësh të rregullt.

“Unë kam 15 klientë të mërkurën, 20 të shtunën”, tha Newby, i cili kërkon 40 dollarë për vizitën fillestare dhe 20 dollarë në javë më pas.

Si rezultat, britaniku vlerëson se fiton rreth 2,680 dollarë në javë duke punuar si pastrues plehrash, që është e barabartë me gati 60 dollarë në orë.

Newby vlerëson se mund të fitojë më shumë duke mbledhur plehra sesa mund të fitojë me një turn 10-orësh ndërtimi – megjithëse puna, siç mund të imagjinohet, mund të jetë mjaft e ndyrë.

“Kur e mendon, po mbledh afërsisht 14 copë jashtëqitje për kopsht. Ne përdorim një lugë dhe një qese. Duhen 10-15 minuta për kopsht”, tha Newby.

Pasi heq plehun e kafshëve, pastruesi i jashtëqitjeve dezinfekton zonën për t’u siguruar që nuk ka mbetur asnjë gjurmë.

“Mund të ngas makinën për rreth katër orë në ditë dhe mund të kaloj gati tre orë duke mbledhur kafshët”, tha Newby, i cili ka ngarë deri në 50 milje për të hequr jashtëqitjet e qenve.