Një draft-udhëzim i ri i Ministrisë së Drejtësisë së Kosovës, që synon të zgjerojë qasjen e saj në të dhënat penale të qytetarëve, ka ngritur shqetësime serioze për cenimin e privatësisë, shkeljen e ligjit dhe rrezikun e politizimit të informacioneve të ndjeshme.
Me draft-udhëzimin e hartuar parashihet që MD-ja mund: të tërheqë të dhëna nga Sistemi i Evidencës Penale, të krijojë kopje të tyre, të përpunojë të dhëna individuale dhe masive, të përdorë të dhënat për analiza dhe statistika, si dhe të ruajë regjistra të qasjes për periudha shumë të gjata, deri edhe përgjithmonë në rastin e qasjes në të dhëna masive.
Neni 4 i këtij draft-udhëzimi thotë se MD-ja ka qasje të plotë në Sistemin e Evidencës Penale, se ajo nuk ka të drejtë të bëjë ndërhyrje apo intervenime në të dhe se ministri, me vendim, cakton zyrtarin përgjegjës për qasje në këtë sistem.
Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD), Këshilli Gjyqësor i Kosovës (KGJK) dhe Agjencia për Informim dhe Privatësi (AIP) kanë shprehur rezerva të mëdha ndaj masës, duke paralajmëruar se ajo mund të jetë në kundërshtim me ligjet vendore dhe standardet ndërkombëtare për mbrojtjen e të dhënave personale.
Kritika për “qasje të pakufizuar”
Sipas IKD-së, që i ka bërë edhe një analizë këtij draft-udhëzimi, ai i jep Ministrisë së Drejtësisë kompetenca shumë më të gjera sesa ato që parashihen me ligj.
“Ky draft i jep Ministrisë qasje të plotë në Sistemin e Evidencës Penale – duke përfshirë marrjen e dosjeve, kopjimin dhe përpunimin masiv të të dhënave e të tjera – kompetenca që nuk ia njeh Ligji për Sistemin Qendror të Evidencës Penale”, thotë Gëzim Shala nga ky institut.
Sistemi i Evidencës Penale është databaza që përmban të dhëna mbi dënimet penale të qytetarëve dhe përdoret kryesisht nga autoritetet gjyqësore dhe të zbatimit të ligjit.
Sipas Ligjit për Sistemin Qendror të Evidencës Penale, ai administrohet nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës.
Ligji aktual i lejon Ministrisë qasje të kufizuar në këtë sistem, kryesisht për qëllime të bashkëpunimit ndërkombëtar, si shkëmbimi i të dhënave për personat e dënuar me shtete të tjera, por jo ndërhyrje apo kontroll të drejtpërdrejtë mbi databazën.
Rreziku për privatësinë dhe të drejtat e njeriut
Ekspertët theksojnë se të dhënat nga Sistemi i Evidencës Penale klasifikohen si ndër më të ndjeshmet dhe kërkojnë mbrojtje të rreptë ligjore.
Sipas Shalës, drafti bie ndesh jo vetëm me Ligjin për mbrojtjen e të dhënave personale në Kosovë, por edhe me standardet e vendosura nga Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Këto standarde janë pjesë e kornizës më të gjerë evropiane për mbrojtjen e privatësisë, të cilën Kosova synon ta ndjekë në kuadër të afrimit me Bashkimin Evropian.
“ Ky draft nuk respekton standardet për mbrojtjen e të dhënave të ndjeshme dhe për këtë arsye kemi të bëjmë edhe me shkelje të të drejtave të njeriut, të garantuara edhe me Kushtetutën e Kosovës”, thotë Shala.
Ai paralajmëron edhe për një rrezik tjetër: transferimin e kontrollit mbi këto të dhëna nga sistemi gjyqësor në një institucion ekzekutiv.
“Nëse të dhënat kalojnë nga sistemi gjyqësor në Ministrinë e Drejtësisë – pra, te një institucion ekzekutiv dhe politik – atëherë mund të krijohen dyshime se këto të dhëna, potencialisht, mund të përdoren edhe politikisht, në raport me persona që kanë peshë politike apo peshë publike”, paralajmëron Shala.
Në sistemet demokratike, ndarja ndërmjet pushtetit gjyqësor dhe atij ekzekutiv konsiderohet thelbësore për të parandaluar abuzimin me informacionet e ndjeshme.
Kundërshtime edhe nga sistemi gjyqësor
Këshilli Gjyqësor i Kosovës, që administron Sistemin e Evidencës Penale, kundërshton po ashtu qasjen e paraparë në draft.
Sipas KGJK-së, qasja e plotë e Ministrisë së Drejtësisë në të dhënat individuale të personave të dënuar, bie ndesh me parimin e ndarjes së pushteteve dhe me legjislacionin në fuqi.
Megjithatë, ky institucion ka shprehur gatishmëri për të bashkëpunuar me Ministrinë e Drejtësisë në hartimin e një dokumenti të përmirësuar, duke ofruar asistencë dhe propozime konkrete.
Komentet e KGJK-së bazohen në një sërë ligjesh vendore dhe standardesh ndërkombëtare që rregullojnë mbrojtjen e të dhënave dhe funksionimin e evidencës penale.
“ Komentet që i janë dërguar Ministrisë së Drejtësisë janë të bazuara në dispozitat e Kodit Penal, Kodit të Procedurës Penale, Kodit të Drejtësisë për të Mitur, Ligjin për Sistemin Qendror të Evidencës Penale, Ligjin për KGJK-në dhe Ligjin për Mbrojtjen e të Dhënave Personale, si dhe në praktikat dhe aktet përkatëse ndërkombëtare, të cilat rregullojnë funksionimin e regjistrit shtetëror të evidencës penale”, thuhet në përgjigjen e KGJK-së .
KGJK-ja është organi kryesor përgjegjës për administrimin e sistemit gjyqësor në Kosovë, përfshirë menaxhimin e të dhënave penale – çka e bën rolin e saj kyç në këtë debat.
Mungesë konsultimesh me autoritetin e privatësisë
Një tjetër shqetësim lidhet me mungesën e konsultimeve me Agjencinë për Informim dhe Privatësi – institucioni kryesor për mbrojtjen e të dhënave personale në Kosovë.
AIP konfirmon se nuk ka qenë e përfshirë në procesin e hartimit të draftit dhe se nuk ka pasur dijeni për të deri në momentin kur është kontaktuar nga Radio Evropa e Lirë.
“Çdo draft që prek përpunimin e të dhënave personale – sidomos të dhëna të ndjeshme – duhet t’i nënshtrohet një vlerësimi të plotë juridik dhe institucional para miratimit”, thekson AIP .
Në shumë vende evropiane, konsultimi me autoritetet e privatësisë është një hap i detyrueshëm për çdo politikë që prek të dhënat personale.
AIP paralajmëron se të dhënat nga Sistemi i Evidencës Penale kanë ndikim të drejtpërdrejtë në jetën private, dinjitetin dhe reputacionin e qytetarëve, dhe për këtë arsye kërkojnë standarde të larta mbrojtjeje.
Qëndrimi i Avokatit të Popullit
Institucioni i Avokatit të Popullit nuk dha ndonjë vlerësim konkret për draftin, duke theksuar se nuk komenton dokumente që nuk janë në shqyrtim zyrtar prej tij.
Megjithatë, ky institucion rikujton se çdo akt ligjor dhe nënligjor duhet të jetë në përputhje me Kushtetutën dhe të garantojë mbrojtjen e të drejtave të njeriut.
Avokati i Popullit konfirmonse nuk ka qenë pjesë e grupit punues dhe nuk ka marrë ankesa zyrtare lidhur me këtë çështje, por shton se do ta monitorojë atë në vijim.
Draft-udhëzimi administrativ nuk është miratuar ende përfundimisht.
Institucionet dhe organizatat që kanë reaguar presin që ai të rishikohet në tërësi, duke marrë parasysh vërejtjet e ngritura dhe duke u harmonizuar me ligjin dhe standardet ndërkombëtare./REL/
