Presidenti amerikan, Donald Trumprase në fjalimin e tij të parë drejtuar kombit që nga fillimi i luftës, pretendoi se SHBA-ja e kishte shkatërruar Iranin dhe se do ta godiste Republikën Islamike “jashtëzakonisht fort” për dy deri në tre javët e ardhshme. Ai tha se pothuajse të gjitha objektivat e ushtrisë amerikane në Iran ishin arritur.
“Sonte, jam i kënaqur të them se këto objektiva strategjike thelbësore po i afrohen përfundimit … Në këto katër javë të fundit, forcat tona të armatosura kanë arritur fitore të shpejta, vendimtare dhe dërrmuese në fushën e betejës – fitore siç pak njerëz kanë parë ndonjëherë më parë”, tha Trump.
Ngushtica është bërë një shqetësim qendror për aleatët e Washingtonit, pasi Teherani e mbylli në mënyrë efektive me sulme ndaj anijeve tregtare.
Në kohë paqeje, kjo rrugë ujore mundëson transportin e rreth një të pestës së naftës dhe gazit në botë. Mbyllja e saj ka rritur çmimet e naftës në nivelin më të lartë në gati katër vite, duke dëmtuar konsumatorët dhe bizneset në mbarë botën.
SHBA dhe Izraeli kanë intensifikuar sulmet ndaj Iranit në përpjekje për ta detyruar regjimin të hyjë në negociata. Por pas një muaji pa arritur qëllimin e deklaruar, durimi në SHBA po shteron. Megjithatë, Trump tha të mërkurën: “Jemi në prag të përfundimit të kërcënimit të errët të Iranit ndaj Amerikës dhe botës. Ne i kemi të gjitha letrat. Ata nuk kanë asgjë.”
Trump u përpoq të qetësonte tregjet dhe votuesit duke thënë se forcat amerikane “do të largohen shumë shpejt”, duke përmendur një afat prej dy deri në tre javësh. Ai shtoi se Irani “nuk ka nevojë të bëjë një marrëveshje” që SHBA të tërhiqet.
“Vendet e botës që marrin naftë përmes Ngushticës së Hormuzit duhet të kujdesen për atë kalim,” tha Trump. “Thjesht merreni, mbrojeni, përdoreni për veten tuaj.”
Ai gjithashtu falënderoi “aleatët në Lindjen e Mesme – Izraelin, Arabinë Saudite, Katarin, Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajtin dhe Bahreinin”, duke shtuar: “Kanë qenë të shkëlqyer dhe ne nuk do t’i lejojmë të dëmtohen apo të dështojnë në asnjë mënyrë.”
Ai shtoi: “Tani jemi plotësisht të pavarur nga Lindja e Mesme, megjithatë jemi atje për të ndihmuar … Nuk kemi nevojë të jemi atje. Nuk kemi nevojë për naftën e tyre. Nuk kemi nevojë për asgjë që ata kanë … Jemi atje për të ndihmuar aleatët tanë.”
Trump tha se fushata ushtarake SHBA-Izrael në Iran, e quajtur Operacioni Epic Fury, “ka sjellë fitore të shpejta, vendimtare dhe dërrmuese në fushën e betejës, fitore siç pak njerëz kanë parë ndonjëherë më parë”.
Me SHBA-në që po shqyrton një strategji daljeje “pa marrëveshje”, vëmendja përqendrohet te pasojat nëse largohet pa zgjidhur çështjen e Ngushticës së Hormuzit, raporton The Independent.
Lufta përfundon dhe nuk arrihet marrëveshje
Mediat amerikane raportuan se SHBA po bëhet gjithnjë e më dyshuese nëse mund të sigurojë rihapjen e Ngushticës si pjesë e një marrëveshjeje me Iranin për t’i dhënë fund luftës.
Zyrtarët i thanë Wall Street Journal se Trump u ka thënë bashkëpunëtorëve se është i gatshëm ta përfundojë luftën pa e rihapur Hormuzin, ndërsa burime pranë diskutimeve i thanë CNN se zyrtarët e lartë amerikanë shqetësohen se nuk do të mund ta rihapin rrugën ujore brenda afatit prej katër deri në gjashtë javësh.
Nuk ka precedent për një mbyllje të gjatë të Ngushticës dhe Irani do ta kishte të vështirë ta justifikonte dhe ta mbante një gjë të tillë. Megjithatë, ekspertët thonë se bota mund të përballet me çmime më të larta të energjisë nëse lufta përfundon pa një zgjidhje të qartë.
Dan Brouillette, ish-sekretar amerikan i energjisë, tha se largimi pa marrëveshje do të ishte “shumë problematik”.
“ Nëse kjo ndodh, Irani merr pikërisht atë që dëshiron. Merr një armëpushim, ruan kontrollin mbi këtë pikë strategjike dhe duket më shumë si një pauzë sesa një marrëveshje. Thjesht do ta shtyni këtë çështje për një administratë dhe ekonomi të ardhshme.”
Ai shtoi se çmimet e karburantit mund të mbeten mbi 4 dollarë për gallon dhe nafta mbi 100 dollarë për fuçi, ndërsa produkte të tjera jetike si ureja për bujqësi dhe heliumi për qendrat e të dhënave gjithashtu kalojnë përmes kësaj ngushtice.
Irani përfiton nga status quo-ja
Patrick De Haan, analist i naftës në GasBuddy, tha se largimi pa marrëveshje “do të nënkuptonte në thelb dorëzimin e ngushticës Iranit dhe garantimin e çmimeve më të larta të energjisë, pasi Irani do të ishte i lirë të sulmonte anije dhe të vendoste tarifa kalimi”.
Ngushtica e Hormuzit ndodhet në ujërat territoriale të Iranit, por konsiderohet një rrugë ndërkombëtare dhe zakonisht është e hapur për të gjitha anijet. Irani ka vendosur një bllokadë selektive, duke bërë marrëveshje me disa vende miqësore për kalim të sigurt që nga fillimi i luftës – një praktikë që mund të formalizohet.
Raportet tregojnë se disa anije kanë kaluar përmes rrugëve të miratuara paraprakisht nën një sistem tarifash të kontrolluar nga Garda Revolucionare. Një ligjvënës iranian ka pretenduar se Irani ka kërkuar deri në 2 milionë dollarë për kalim të sigurt.
Ekspertët thonë se një veprim i tillë mund të jetë i paligjshëm sipas ligjit detar dhe të shkaktojë kritika të gjera. Në çdo rast, furnizimi i reduktuar me naftë dhe gaz mund të çojë në rritje të çmimeve, duke ndikuar veçanërisht në Evropë.
Vendet e tjera e rihapin Ngushticën pa ndihmën e SHBA-së
Qeveritë në Evropë dhe Azi po kërkojnë mënyra për të shmangur skenarët e mësipërm.
Kryeministri britanik Keir Starmer tha se Mbretëria e Bashkuar ka bashkuar 35 vende për një nismë të përbashkët për “sigurinë detare në Gjirin Persik” dhe se do të zhvillohet një takim për rihapjen e Ngushticës.
Ai tha se koalicioni do të shqyrtojë “të gjitha masat e mundshme diplomatike dhe politike për të rikthyer lirinë e lundrimit, për të garantuar sigurinë e anijeve dhe për të rifilluar transportin e mallrave jetike”.
Ekspertët thonë se alternativa tjetër do të ishte që këto vende të rrezikonin përballje ushtarake me Iranin për të siguruar kalimin.
Megjithatë, nuk ka shenja se ndonjë nga vendet e përfshira do të kërkojë konfrontim ushtarak nëse SHBA tërheq flotën e saj, dhe sondazhet tregojnë se opinioni publik britanik kundërshton përfshirjen në sulme.
Ministria britanike e Mbrojtjes ka dërguar tashmë planifikues ushtarakë për të shqyrtuar opsionet për sigurimin e kalimit në Ngushticë, por progresi konkret mbetet i paqartë.
