Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD), ka kërkuar nga Kuvendi i Kosovës që të mos shmang procedurat lidhur me shqyrtimin e Projektligjit për Byronë Shtetërore për Verifikimin dhe Konfiskimin e Pasurisë së Pajustifikueshme.
Sipas IKD-së në mes të dy leximeve parlamentare, duhet të mundësohet evitimi i çdo parregullsie eventuale të Projektligjit për Byronë, ashtu që i njëjti ta tejkaloj një test eventual në Gjykatën Kushtetuese.
Fillimisht, në raport me këtë Projektligj, IKD kohë më parë ka theksuar se Qeveria e Republikës së Kosovës, në kundërshtim me Rregulloren e saj, ka shmangur procesin e konsultimeve publike. Kjo duke miratuar dhe proceduar në Kuvend Projektligjin për Byronë, pa zhvilluar asnjë proces të konsultimeve publike.
IKD pas shqyrtimit të Projektligjit për Byronë, i cili pritet të shqyrtohet këtë të premte në Kuvend, ka gjetur se në parim, janë adresuar pjesa më e madhe e rekomandimeve të aktgjykimit të Gjykatës Kushtetuese. Megjithatë, ka ende disa çështje të mbetura, të cilat lehtësisht mund të adresohen në mes të dy (2) leximeve, ashtu që mos të mbeten hapësira të cilat rrezikojnë kushtetutshmërinë e Projektligjit për Byronë.
Pika e parë e cila duhet të diskutohet është shumica e nevojshme për zgjedhjen e Drejtorit të Përgjithshëm të Byrosë. Përkundër kufizimit të nenit 80.1. të Kushtetutës, se në parim, të gjitha vendimet merren me shumicë të thjeshtë të votave, ka praktika kur Komisioni i Venecias ka potencuar mundësinë që në raste të caktuara të përcaktohet një shumicë më e lartë e votimit. Ky komision në një opinion ndaj Bullgarisë (ku edhe atje rregullohet kjo çështje me Kushtetutë njësoj si në Kosovë), ka theksuar se “një gjykatë kushtetuese nacionale zakonisht ndërhyn kur ka mungesë të një garancioni, e jo kur ligji i zakonshëm parashikon një garancion më të rreptë, si në rastin konkret, i cili do të përforconte pavarësinë dhe karakterin përfaqësues të [autoritetit kompetent për fillimin e konfiskimit civil].” Prandaj, në rasitn konkret, Komisioni i Venecias rekomandonte “rikthimin e përcaktimit ligjor të shumicës së kualifikuar në nenin 4 [të Ligjit][1]. Mbi bazën e kësaj, në mes të dy (2) leximeve, duhet të shqyrtohet mundësia që të përcaktohet me Ligj se zgjedhja e Drejtorit dhe anëtarëve Komisionit të bëhet me shumicën e votave të të gjitha deputetëve.
Një çështje tjetër që duhet adresuar është mungesa e një Divizioni të specializuar në Gjykatën e Apelit për trajtimin e këtyre rasteve, përderisa një i tillë përcaktohet të themelohet në shkallë të parë.
Po ashtu, një çështje që duhet të adresohet është edhe kompensimi i palëve në procedurë. Gjykata Kushtetuese, në aktgjykimin e saj, duke iu referuar Opinionit të parë të Komisionit të Venecias, ka rikujtuar se ligji duhet të garantojë kompensimin e dëmeve të pësuara nga pala në rastet kur procedura e konfiskimit përfundimisht rezulton e pasuksesshme. Megjithëse Projektligji për Byronë e trajton këtë çështje në nenin 64, ai e bën këtë vetëm në mënyrë të përgjithshme, duke referuar zbatimin e legjislacionit për marrëdhëniet e detyrimeve, pa saktësuar qartë përgjegjësinë për dëmin apo llojet e dëmit që kompensohen. Prandaj, në mes të dy leximeve, duhet të shqyrtohet mundësia që kjo dispozitë të qartësohet më tej, ashtu që e drejta në kompensim të mos mbetet vetëm deklarative, por të jetë e rregulluar në mënyrë të qartë dhe efektive në vetë Projektligjin për Byronë.
Po ashtu, një çështje që duhet të qartësohet më tej është edhe barra e provës në procedurën gjyqësore. Ndonëse Projektligji për Byronë parasheh që Byroja, para se të paraqesë propozimin për konfiskim, duhet të arrijë standardin civil të vlerësimit të gjasave dhe në Gjykatë t’i paraqesë provat në mbështetje të propozimit të saj, formulimi aktual lë hapësirë që barra e provës të kuptohet sikur kalon pothuajse automatikisht tek pala sapo propozimi, formalisht i kompletuar, dorëzohet në Gjykatë. Standardi duhet të jetë që para se barra e provës të kalojë tek pala, Byroja të dëshmojë të paktën prima facie ekzistencën e pasurisë së pajustifikuar. Për këtë arsye, në mes të dy leximeve, duhet të shqyrtohet mundësia që Projektligji për Byronë ta saktësojë qartë se barra e provës tek pala nuk kalon automatikisht vetëm me paraqitjen e propozimit dhe kompletimin formal të tij, por vetëm pasi Gjykata të konstatojë se Byroja e ka përmbushur barrën fillestare për ta arsyetuar bazueshmërinë e kërkesës së saj. Kjo do të forconte sigurinë juridike dhe do ta bënte më të qartë balancën ndërmjet efektivitetit të procedurës dhe mbrojtjes së të drejtave të palëve.
E drejta e Drejtorit të Përgjithshëm, dhe jo Komisionit, për miratimin e Kodit të Mirësjelljes për Zyrtarët e Byrosë është po ashtu një çështje që duhet shqyrtuar me kujdes në mes të dy leximeve.
Po ashtu, një çështje që duhet të qartësohet më tej është edhe përkufizimi i blerësit me mirëbesim. Formulimi aktual i Projektligjit për Byronë e lidh këtë status kryesisht me çmimin e paguar dhe me faktin nëse blerësi e ka ditur ose është dashur të dijë se pasuria është e pajustifikueshme. Megjithatë, ky formulim mbetet jo mjaftueshëm i qartë. Prandaj, në mes të dy leximeve, duhet të shqyrtohet mundësia që kjo dispozitë të riformulohet më qartë, ashtu që të mos mbetet hapësirë për interpretime të gjera apo të paqëndrueshme dhe që mbrojtja e palëve të treta me mirëbesim të jetë e rregulluar në mënyrë më të saktë dhe më të zbatueshme në praktikë.
Nisur nga fakti se ky Projektligj është rrëzuar dy (2) herë në Gjykatën Kushtetuese, njëherë për meritat e tij dhe njëherë për procedurën e ndjekur, se po shqyrtohet për herë të tretë në Kuvend, si dhe se kemi të bëjmë me një Ligj me potencial të lartë për cenimin e të drejtave të njeriut, Kuvendi në asnjë rrethanë nuk duhet ta kalojë këtë Projektligj me procedurë të përshpejtuar. Të gjitha dilemat e ngritura duhet të trajtohen në mënyrë gjithëpërfshirëse, në mes të dy (2) leximeve në Kuvend.
