Author: G.O.

Në zorrë, çdo ditë zhvillohet një proces kompleks – nuk shihet, nuk dëgjohet gjithmonë, por ndonjëherë pa dyshim ndihet. Gazrat, që janë nënprodukte të tretjes, në fakt janë lajmëtarë të rëndësishëm të sistemit tretës

Në një moment të rritjes, gazrat ndahen në dy kategori: ose bëhen temë e sikletshme për të cilën heshtet, ose burim i pashtershëm shakash. Në moshën e rritur, humori shpesh zbehet, por ndjenja e parehatshme mbetet, veçanërisht kur gazrat janë të shpeshtë, të zhurmshëm ose me erë të pakëndshme.

Megjithatë, realiteti është i thjeshtë: lirimi i gazrave është një dukuri fiziologjike universale. Pothuajse çdo njeri e përjeton çdo ditë. Për më tepër, gazrat nuk janë vetëm një nënprodukt i padëmshëm i tretjes, por edhe tregues potencial i shëndetit të sistemit tretës.

Çfarë tregon aroma e gazrave për shëndetin e zorrëve

Arsyeja pse disa gazra kalojnë pa u vënë re, ndërsa të tjerë ndihen shumë pakëndshëm, qëndron në përbërjen e tyre kimike.

– Shumica e gazrave janë në fakt pa erë, ndërsa aromat e pakëndshme vijnë nga sasi të vogla përbërësish që përmbajnë squfur dhe që krijohen gjatë procesit të tretjes. Gjatë shpërbërjes së ushqimit, bakteret e zorrëve fermentojnë përbërësit e patretur dhe, si nënprodukt, lirojnë gazra, shpjegon dr. Shaj Vishnumohan, doktor i shkencave të ushqyerjes dhe nutricionist në Perth, Australi.

Aroma e gazrave mund të ndryshojë në varësi të ushqimit, por shumica e gazrave, si azoti, janë pa erë. Ushqimet e pasura me squfur (mishi i kuq, peshku, vezët, lakra, brokoli, lakra e Brukselit dhe lulelakra) mund të shkaktojnë aroma që disa i përshkruajnë si “vezë të prishura”, për shkak të lirimit të hidrogjen-sulfidit.

– Ndryshimet e herëpashershme të erës konsiderohen normale. Por aromat e forta dhe të pazakonshme, veçanërisht kur shoqërohen me fryrje, kapsllëk ose diarre, mund të tregojnë çrregullime të tretjes ose çekuilibër të mikrobiomës, thotë Ava Safir, magjistre e shkencave dhe dietologe e licencuar në Nju Jork, SHBA, transmeton Telegrafi.

Sipas saj, aromat e forta dhe afatgjata të gazrave mund të jenë shenjë e:

keqthithjes së karbohidrateve,
rritjes së tepërt të baktereve në zorrën e hollë (SIBO),
ose çrregullimeve të tjera të tretjes që kërkojnë vlerësim mjekësor.
Çfarë tregon zëri i gazrave për shëndetin e zorrëve

Fatkeqësisht, nuk është e mundur të parashikohet nëse gazrat do të kalojnë në heshtje apo do ta “shënojnë” praninë e tyre në ambient. Pavarësisht nëse zëri është i fortë apo i lehtë, ai nuk lidhet drejtpërdrejt me shëndetin e zorrëve.

– Zëri që prodhojnë gazrat është kryesisht mekanik dhe varet nga disa faktorë: sasia e gazit, shpejtësia e lëvizjes nëpër zorrë dhe tonusi i muskujve përmes të cilëve kalon, shpjegon Ava Safir.

Zëri i gazrave është më shumë efekt skenik. Gazrat e zhurmshëm nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht problem, ata janë rezultat i kalimit të shpejtë dhe presionit, më shumë fizikë sesa biologji. Gazrat e qetë, por të vazhdueshëm, tregojnë fermentim më të ngadaltë. Vetëm kur zëri shoqërohet me dhimbje ose ngërçe, mund të “tingëllojë nota të gabuara”.

Edhe pse zëri i gazrave nuk mund të kontrollohet me vetëdije, disa faktorë anatomikë mund ta bëjnë atë më të theksuar: kapsllëku, tensioni i muskujve të dyshemesë pelvike dhe hemorroidet mund të ndryshojnë tonusin e muskujve rektalë dhe mënyrën se si lirohen gazrat.

Çfarë tregon shpeshtësia e gazrave për shëndetin e zorrëve

Mesatarisht, një i rritur prodhon rreth dy litra gazra në ditë, dhe është normale të lirohen gazra 15–25 herë në ditë. Megjithatë, lirimi shumë i shpeshtë i gazrave mund të jetë arsye për vëmendje.

Nga ana tjetër, frenimi i lirimit të gazrave çon në grumbullim më të madh në zorrë, gjë që mund të shtrijë indin delikat të rektumit dhe të shkaktojë probleme serioze të tretjes.

– Lirimi i gazrave nga disa herë në ditë deri rreth 20 herë konsiderohet plotësisht normal. Por nëse disa ditë mezi i vëreni, ndërsa ditë të tjera nuk mund t’i kontrolloni, kjo ka shumë gjasa të lidhet me atë që keni ngrënë, thekson Ava Safir, duke iu referuar Everyday Health.

Gazrat e shpeshtë zakonisht shoqërojnë ushqimet e pasura me karbohidrate fermentuese, si fasulet, bishtajoret, alkoolët e sheqerit, ushqimet me përmbajtje të lartë FODMAP, apo intoleranca ndaj laktozës ose fruktozës.

– Nëse rritni marrjen e fibrave, mos u shqetësoni, gazrat shtesë zakonisht janë të përkohshëm. Shumica e studimeve tregojnë se fryrja kthehet në normale brenda dy deri në gjashtë javësh pas rritjes së fibrave, shpjegon dr. Vishnumohan, duke shtuar se, fryrja e rastësishme pas ushqimeve me shumë fibra nuk është shqetësuese, gazrat e vazhdueshëm, veçanërisht kur shoqërohen me diarre dhe humbje të pavullnetshme peshe, janë sinjal për konsultë mjekësore.

Si ndihen gazrat në bark

Simptomat që lidhen me gazrat ndryshojnë ndjeshëm, në varësi të dietës dhe gjendjes së përgjithshme shëndetësore. Më të shpeshtat janë:

Gromësitja: lirimi i gazrave nga stomaku përmes gojës
Fryrja: ndjesi mbushjeje ose tensioni në bark
Flatulenca: lirimi i gazrave përmes anusit
Dhimbja: gazi i grumbulluar ose “i bllokuar” mund të shkaktojë dhimbje
Ndjesia në bark para dhe pas lirimit të gazrave mund të tregojë shumë për shëndetin e sistemit tretës. Pak parehati është zakonisht normale, por dhimbja e fortë ose e zgjatur nuk duhet injoruar.

Ngërçet, dhimbja e fortë ose ndjesia e “bllokimit” të gazrave mund të tregojnë:

tretje të ngadaltë,
kapsllëk,
ndjeshmëri të shtuar të zorrëve (hipersensitivitet visceral),
ose probleme me tretjen e disa karbohidrateve.
Kur gazrat janë arsye për shqetësim

Edhe pse ndryshimet e rastësishme janë të zakonshme, ekspertët paralajmërojnë për disa shenja që kërkojnë vlerësim mjekësor:

Gjak në jashtëqitje: qoftë i kuq i ndezur apo i errët, mund të tregojë probleme serioze – çdo rast kërkon kontroll urgjent.
Simptoma që përkeqësohen vazhdimisht: nëse fryrja, ngërçet ose gazrat nuk zhduken, mund të tregojnë çrregullime të rënda të tretjes.
Dhimbje barku: gazrat nuk duhet të shkaktojnë dhimbje të forta; nëse ndodh, mund të jetë shenjë e SIBO-s ose intolerancave ushqimore.
Humbje peshe pa arsye ose mungesë oreksi: mund të tregojë thithje të pamjaftueshme të lëndëve ushqyese.
Ndryshime të pashpjeguara dhe të qëndrueshme: nëse nuk normalizohen pavarësisht rutinave të qëndrueshme, kërkojnë vlerësim mjekësor.
/Telegrafi/

Edhe pa qenë dëshmitarë të drejtpërdrejtë, njerëzit mund të përjetojnë reagime të forta stresi dhe traume përmes pamjeve që qarkullojnë në rrjetet sociale

Shëndeti mendor ndikon në mënyrën se si mendojmë, si ndihemi dhe si funksionojmë në jetën e përditshme. Ai nuk është i ndarë nga jeta reale, por përbën themelin e saj; nuk është luks, por parakusht për një jetë cilësore, theksojnë psikologët. Megjithatë, rrjetet sociale na kanë mundësuar që, në mënyrë të tërthortë, të jemi dëshmitarë të shumë skenave tronditëse dhe të dhunshme që ndodhin në shoqërinë tonë.

Ndikimi psikologjik i videove të dhunshme – ekspozimi dytësor ndaj dhunës
Ky ekspozim dytësor ndaj dhunës nuk mbetet pa pasoja. Studime kërkimore të realizuara pas sulmeve të mëdha apo fatkeqësive natyrore kanë treguar se personat që i kanë parë vazhdimisht pamjet e këtyre ngjarjeve kanë përjetuar nivele të rritura të stresit post-traumatik, thotë James Densley, profesor dhe kryetar i Shkollës për Kriminologji dhe të Drejtë Penale në Metro State University në Mineapolis.

– Në disa raste, ndikimi në shëndetin mendor pothuajse barazohet me ndikimin te personat që kanë pasur lidhje të drejtpërdrejtë me ngjarjen, vlerëson profesori Densley, duke shpjeguar se shikimi i videove të dhunshme mund të çojë në traumë dytësore ose indirekte, veçanërisht sepse rrjetet sociale e përforcojnë ndikimin e tyre.

– Mund të shfaqen ankth, mendime ndërhyrëse dhe çrregullime të gjumit. Kjo ndodh kur një person “thith” peshën emocionale dhe psikologjike të vuajtjes së dikujt tjetër përmes ekspozimit të përsëritur. Bëhet fjalë për një reagim stresi që, praktikisht, nuk dallon nga ekspozimi i drejtpërdrejtë, thekson ai, transmeton Telegrafi.

Sistemi nervor aktivizohet nga skenat e dhunës
Empatia është aftësia për të ndjerë dhe kuptuar vuajtjen e të tjerëve, ndërsa reagimi ndaj traumës është një përgjigje biologjike ndaj stresit. Empatia është një vlerë pozitive dhe mund të nxisë angazhim konstruktiv. Por, kur sistemi ynë nervor aktivizohet vazhdimisht nga skenat e dhunës, njerëzit mund të zhvillojnë hipervigjilencë, mpirje emocionale ose sjellje shmangëse, shpjegojnë psikologët.

Sot, rrjetet sociale transmetojnë pamje dhune në mënyrë të vazhdueshme, të paparashikueshme dhe shpesh pa asnjë paralajmërim. Nga këndvështrimi i reagimit ndaj stresit, kjo do të thotë se truri nuk ka kurrë mundësi të tërhiqet plotësisht dhe të qetësohet. Për më tepër, pamjet e sotme janë shumë më intensive dhe realiste sesa, për shembull, pamjet e atentatit ndaj presidentit John F. Kennedy apo të Luftës së Vietnamit.

Në të kaluarën, pamjet dukeshin më të filtruara dhe më të distancuara, jo vetëm për shkak të montazhit redaksional, por edhe për shkak të cilësisë së ulët teknike. Sot, gjithçka transmetohet në definicion të lartë, me zë rrethues, duke e bërë përvojën shumë më reale dhe më tronditëse.

Si reagon truri ndaj skenave të dhunës nga ambienti i afërt?
– Truri i njeriut nuk është krijuar për të shikuar pasivisht skena reale dhune pa pasoja. Sa herë që shikoni një video të tillë, sistemi nervor reagon sikur ngjarja po ju ndodh juve personalisht, e jo dikujt të largët. Çdo shikim shtesë e përforcon stresin. Prandaj, ndryshe nga ideja se njerëzit “mësohen” me dhunën, ekspozimi i përsëritur e thellon lodhjen emocionale dhe vuajtjen, shpjegon profesori Densley.

I pyetur nëse disa njerëz janë më të ndjeshëm ndaj pasojave psikologjike, ai shton:

– Disa individë janë më të prirur ndaj reagimeve traumatike për shkak të përvojave të tyre të mëparshme me traumën. Për shembull, nëse jeni pjesë e një grupi pakicë që ka përjetuar dhunë nga policia, pamje të tilla mund të veprojnë si nxitës të fortë emocionalë. Po ashtu, kur ngjarjet e dhunshme ndodhin në vende që njerëzit i njohin, në qytetin apo lagjen e tyre, rreziku për reagime të forta stresi rritet ndjeshëm. /Telegrafi/

Ushqimet shumë të përpunuara duhet të trajtohen më shumë si duhan sesa si ushqim, thotë një studim i ri.

Sipas një raporti të publikuar në revistën shkencore “Milbank Quarterly”, ushqimet ultra të përpunuara (UPF) kanë më shumë ngjashmëri me cigaret sesa me frutat apo perimet dhe kërkojnë rregullim shumë më të rreptë, ka raportuar “The Guardian”.

Studiues nga Harvard, Universiteti i Michiganit dhe Duke kanë theksuar se këto produkte janë krijuar qëllimisht për të nxitur varësi dhe konsum të tepruar, ashtu si duhani.

Në këtë kategori përfshihen pijet e gazuara, patatinat, biskotat dhe ushqimet e paketuara industrialisht, shpesh me ngjyrues dhe aromë artificiale.

Sipas studimit, si cigaret ashtu edhe ushqimet ultra të përpunuara janë dizajnuar për të vepruar shpejt në mekanizmat në tru dhe për ta rritur dëshirën për konsum të vazhdueshëm.

“Shumë ushqime ultra të përpunuara kanë më shumë karakteristika të përbashkëta me cigaret sesa me ushqimet minimale të përpunuara dhe për këtë arsye duhet të rregullohen në përputhje me rreziqet serioze që paraqesin për shëndetin publik”, thuhet në raport.

Profesoresha, Ashley Gearhardt, psikologe klinike dhe një nga autoret e studimit, ka thënë se pacientët e saj shpesh i krahasojnë këto ushqime me varësinë nga duhani.

“Ata më thonë: ‘Ndihem i varur nga këto ushqime. Dikur pija cigare, tani e kam të njëjtin zakon me pijet e gazuara dhe ëmbëlsirat. E di që po më dëmtojnë, dua të ndalem, por nuk mundem’”, ka shpjeguar ajo.

Autorët kritikojnë edhe mënyrën e marketingut të këtyre produkteve, duke thënë se etiketime si “pa sheqer” apo “me pak yndyrë” janë forma të marketingut, të ngjashme me filtrat e cigareve në vitet ‘50, që reklamohej se mbronin shëndetin, por në praktikë nuk kishin përfitime reale.

Studiuesit theksojnë se ndryshe nga duhani, ushqimi është i domosdoshëm për jetesë, gjë që e bën edhe më të vështirë shmangien e këtyre produkteve në mjedisin modern ushqimor.

Ata sugjerojnë që masat kundër ushqimeve shumë të përpunuara të ndjekin shembullin e rregullimit të duhanit, përfshirë kufizimin e marketingut, ndërhyrjet ligjore dhe rritjen e përgjegjësisë së industrisë ushqimore.

“Duhet të kalojmë nga fajësimi i individit, duhet ta mbajmë përgjegjëse industrinë”, thuhet në studim.

Megjithatë, disa ekspertë paralajmërojnë për krahasime të tepruara.

Profesori Martin Warren nga Quadram Institute ka thënë se mbetet e paqartë nëse ushqimet ultra të përpunuara krijojnë vërtetë varësi në mënyrë biologjike si nikotina, apo nëse ato thjesht shfrytëzojnë zakonet, shijet dhe komoditetin.

Ndërkohë, doktori Githinji Gitahi nga Amref Health Africa paralajmëron se mungesa e rregullimit shtetëror, sidomos në vendet në zhvillim, po ushtron presion të madh mbi sistemet shëndetësore.

“Pa ndërhyrje publike kundër sëmundjeve kronike, rrezikojmë kolapsin e sistemeve shëndetësore”, ka thënë ai.