Author: G.O.

Pothuajse 40 përqind e rasteve të reja të kancerit në nivel global ka të ngjarë të parandalohen, sipas një studimi të ri.

Studimi zbuloi se pirja e duhanit kontribuoi në më shumë raste të kancerit në nivel global sesa çdo faktor tjetër rreziku, e ndjekur nga infeksionet dhe përdorimi i alkoolit.

Hulumtimi u botua në Nature Medicine të martën, një ditë para Ditës Botërore të Kancerit.

Studimi mori në konsideratë 36 lloje kanceresh në 185 vende, nga të dhënat e rasteve në mbarë botën në vitin 2022.

Gjithashtu, u shqyrtuan 30 faktorë të modifikueshëm të rrezikut të kancerit, të cilët mund të kontrollohen, ndryshohen ose menaxhohen për të ulur shanset e prekjes nga sëmundja.

Aktualisht, pirja e duhanit, infeksionet dhe pirja e alkoolit janë faktorët kryesorë që kontribuojnë në rastet e kancerit në nivel global, që do të thotë se kontrollimi i tyre mund të ulë potencialisht rrezikun e sëmundjes.

Duke përdorur të dhëna nga viti 2012, studiuesit shqyrtuan gjithashtu ekspozimin në nivel popullate ndaj secilit faktor rreziku, duke zbuluar numrin e rasteve të lidhura drejtpërdrejt me secilin kontribues.

Më parë, shumica e studimeve mbi kancerin janë përqendruar në faktorë të vetëm rreziku dhe në numrin e vdekjeve, në vend të numrit të përgjithshëm të rasteve.

Pirja e duhanit dhe infeksionet shkaqet kryesore të rasteve të kancerit të parandalueshme

Nga gjithsej 18.7 milionë raste të reja të kancerit në nivel global në vitin 2022, rreth 7.1 milionë, ose 38 përqind, ishin të lidhura me shkaqe të parandalueshme. Kanceri i stomakut, mushkërive dhe qafës së mitrës përbënte pothuajse gjysmën e rasteve të kancerit të parandalueshme.

Rreth 15 përqind e rasteve të parandalueshme ishin për shkak të pirjes së duhanit, i cili ishte faktori kryesor i rrezikut, ndërsa 10 përqind ishin për shkak të infeksioneve. Konsumi i alkoolit shkaktoi 3 përqind të këtyre rasteve.

Midis 9.2 milionë rasteve të reja tek gratë, afërsisht 30 përqind u konsideruan të shmangshme, me mbi 11 përqind të këtyre të përkeqësuara nga infeksione të tilla si papillomavirusi njerëzor (HPV).

Rajonet me të ardhura të ulëta dhe të mesme, si Afrika Sub-Sahariane, kanë shumicën e këtyre rasteve. Kanceri i qafës së mitrës, në veçanti, ishte veçanërisht i përhapur në këto zona.

Nga ana tjetër, në rajonet me të ardhura të larta si pjesa më e madhe e Evropës dhe Amerikës së Veriut, pirja e duhanit kontribuoi në numrin më të madh të rasteve të kancerit tek gratë.

Pirja e duhanit ishte gjithashtu kontribuesi më i madh në rastet globale të kancerit tek burrat, si në rajonet me të ardhura të ulëta ashtu edhe në ato me të ardhura të larta, përgjegjës për gati 25 përqind të 4.3 milion rasteve të kancerit të shmangshme. Shkaku i dytë kryesor tek burrat ishin infeksionet, të cilat ishin më të zakonshme në Azi, Afrikë dhe Amerikën e Jugut, shkruan Euronews.al.

Ky studim i fundit synon ta bëjë më të lehtë zhvillimin e strategjive të parandalimit të kancerit duke marrë në konsideratë rajone të ndryshme dhe faktorët e tyre më të mëdhenj të rrezikut, në vend që të miratohet një qasje “një masë i përshtatet të gjithëve.

Mjeku kosovar, Naser Ramadani, nga Instituti i Shëndetësisë Publike ka shkruar për virusin e njohur si “Nipah” që është përhapur në Indi.

Ramadani ka thënë se në Evropë, Kosovë dhe Shqipëri rreziku nga ky virus është shumë i ulët.

Ai ka bërë të ditur se në Kosovë e Shqipëri nuk jeton lloji i lakuriqëve të cilët e përhapin.

“Nipah është një virus që mund të kalojë nga kafshët te njerëzit.Burimet më të shpeshta të infeksionit janë lakuriqët e frutave (Familja Pteropodidae) të cilat lloje nuk gjenden te ne!Lakuriqët në Shqipëri dhe Kosovë quhen hundëpatkua i vogël (Rhinolophus hipposideros) dhe janë insektivore, që do të thotë se ushqehen kryesisht me insekte dhe molusqe të vogla dhe nuk hanë fruta”, ka shkruar ai.

Një tërmet i fortë me magnitudë 6,1 ballë goditi Zelandën e Re verilindore të mërkurën, sipas Shërbimit Gjeologjik të SHBA-së (USGS).

Tërmeti ndodhi pranë Ishujve Kermadec dhe e kishte origjinën nga një thellësi prej 184,2 kilometrash, tha USGS.

Nuk pati raportime të menjëhershme për dëme në kohën e publikimit.

Ndërkohë, Qendra Gjermane e Kërkimeve për Gjeoshkencat fillimisht e mati magnitudën e tërmetit si 6,2, përpara se ta zvogëlonte atë në 6,1.

Kryeshefi Ekzekutiv i KRM Pastrimit, Petrit Reçica, ka njoftuar se ekipet e kompanisë kanë filluar heqjen e mbeturinave inerte dhe të vëllimshme, të cilat, sipas tij, po hidhen në mënyrë të paligjshme në kontejnerët e amvisërisë, në lagje dhe hapësira publike në të gjithë territorin e Prishtinës.

“Po i largojmë mbeturinat inerte dhe vëllimore që po hidhen padrejtësisht në kontejnerët e amvisërisë, në lagje dhe në hapësira publike në të gjitha lagjet e Prishtinës”, ka shkruar Reçica.

Ai ka dërguar një mesazh paralajmërues për qytetarët dhe bizneset që hedhin mbeturina në mënyrë të paligjshme, duke theksuar se këto veprime përbëjnë shkelje ligjore.

“Të hedhësh mbetje si copa sfungjeri, lëkure, tekstili, apo mbetje nga restorante peshku dhe kasapë mishi në kontejnerët e dedikuar për amvisëri është shkelje e ligjit dhe së shpejti do të dënohen me gjobë”, ka theksuar ai.

Reçica ka shtuar se hedhja e pakontrolluar e këtyre mbeturinave ka pasoja direkte në mjedis.

“Këto veprime dëmtojnë mjedisin”, ka deklaruar Kryeshefi Ekzekutiv i KRM Pastrimit.

Në fund, ai ka falënderuar punëtorët e ndërmarrjes dhe partnerët për angazhimin e tyre të përditshëm në terren.

“Falënderim i veçantë për punëtorët e KRM Pastrimi, të cilët çdo ditë po punojnë për ta mbajtur qytetin të pastër. Po ashtu, falënderoj partnerët tanë nga Gjelbër dhe NPB për bashkëpunimin dhe mbështetjen në terren”, ka përfunduar Reçica.

Një incident ka ndodhur sot në Gjakovë, ku një grua është lënduar në vendin e punës, në rrugën “Normalja e Gjakovës”, brenda objektit të Fakultetit.

Sipas zëdhënëses së Policisë së Kosovës për rajonin e Gjakovës, Vlera Krasniqi, lëndimi dyshohet se është shkaktuar si pasojë e rrëzimit të një orendie të brendshme.

Për pasojë të lëndimeve, viktima ka pranuar trajtim mjekësor.

“Njësitë relevante ndodhen në vendngjarje dhe janë duke ndërmarrë të gjithë hapat e nevojshëm lidhur me këtë rast,” tha Krasniqi.

Policia në Mitrovicë të Jugut, gjatë ditës së sotme ka arrestuar tre persona, nën dyshimin për përfshirje në veprën penale “Blerje, posedim, shpërndarje dhe shitje e paautorizuar e narkotikëve, substancave psikotrope dhe analoge”.

Sipas organeve kompetente, arrestimi ndodhi në orët e para të së mërkurës, derisa prangosja e të dyshuarve është realizuar në dy lokacione në Mitrovicë.

Gjatë kontrollit, sipas policisë, tek të dyshuarit janë gjetur dhe sekuestruar 47 qese me substancë të dyshuar narkotike, me peshë të përgjithshme prej 40.84 gram.

“Me aktvendim të prokurorit kompetent, tre të dyshuarve u është caktuar masa e ndalimit policor , ndërsa hetimet lidhur me rastin janë duke vazhduar nga njësia përkatëse e DHTN-së”, thuhet në njoftimin zyrtar.

Komandanti i KFOR-it, Ozkan Ulutas është pyetur edhe për dronët që tashmë ka vënë në dispozicion Forca e Sigurisë së Kosovës.

Ai ka thënë se përgjegjës menaxhimi i hapësirës ajrore mbi Kosovës është nën përgjegjësinë e KFOR-it.

Kreu i KFOR-it ka thënë se cilido operacion me mjete ajrore pa pilot, kërkon njoftim paraprak të aprovim të qartë nga KFOR-i. Ulutas gjithashtu ka deklaruar se FSK në Veri mund të veprojë vetëm me pëlqimin e tij si komandant i KFOR-it.

“Menaxhimi i hapësirës ajrore mbi Kosovën është nën përgjegjësinë e Komandantit të KFOR-it, në përputhje me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së të vitit 1999. Gjatë viteve, Komandantët e KFOR-it e kanë kryer me sukses këtë rol të rëndësishëm, ndër të tjera falë bashkëpunimit të mirë me institucionet në Kosovë, i cili ka mundësuar harmonizimin e përdorimit ushtarak dhe civil të hapësirës ajrore. Përdorimi i të gjitha kategorive të mjeteve ajrore pa pilot i nënshtrohet rregullave të rrepta dhe zonave të lëvizjes së kufizuar. Çdo operacion me mjete ajrore pa pilot kërkon njoftim paraprak dhe miratim të qartë nga KFOR-i. Sa i përket Forcës së Sigurisë së Kosovës, në përputhje me angazhimet ekzistuese midis NATO-s dhe Prishtinës, FSK-ja mund të veprojë në veri të Kosovës vetëm me pëlqimin paraprak të Komandantit të KFOR-it”, ka thënë ai në një intervistë për KO.

Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit (MAShTI) ka marrë vendim lidhur me organizimin e provimit të maturës shtetërore për këtë vit.

Sipas vendimit të MAShTI-t, afati i parë i provimit të maturës shtetërore do të mbahet më 20 qershor, ndërsa afati i dytë është caktuar për datën 29 gusht.

Ministria u ka bërë thirrje nxënësve që të përgatiten me kohë dhe të ndjekin njoftimet zyrtare për detaje shtesë rreth organizimit të provimit.