Author: ATVLive

Derisa Qeveria e Kosovës paralajmëron vende të reja pune për pjesëtarët e komunitetit serb, investime në infrastrukturë dhe forma të tjera të mbështetjes, me qëllim fuqizimin e tyre ekonomik, disa biznesmenë serbë shprehen skeptikë në këtë drejtim.

Vitomir Jaqimoviq nga Leposaviqi dhe Dushko Guxhiq nga Graçanica thonë për Radion Evropa e Lirë se ajo që Qeveria e Kosovës u ofron serbëve, nuk është e mjaftueshme.

Sipas tyre, parakusht për fuqizimin ekonomik është qarkullimi i lirë i mallrave dhe njerëzve.

Në mes të vitit të kaluar, Qeveria e Kosovës mori vendim për ndalimin e importit të mallrave nga Serbia për, siç tha, arsye sigurie. Kjo ndodhi pasi tre policë të Kosovës, u arrestuan nga forcat serbe. Edhe pse policët u liruan nga paraburgimi për t’u mbrojtur në liri, ndalesa mbeti në fuqi.

Duke e komentuar këtë çështje, zëvendëskryeministri i Kosovës, Besnik Bislimi, tha se masa e tillë është marrë për shkak se “ekziston rreziku që krahas mallrave, në Kosovë të futen edhe armë”.

Përndryshe, “Zhvillimi ekonomik për serbët në Kosovë” ishte temë e një tryeze të rrumbullakët, që u organizua këtë javë nga Qendra për Dialog Humanitar në Prishtinë.

Çfarë bën Qeveria e Kosovës për serbët?

Në këtë tryezë, Bislimi tha se Qeveria e Kosovës ofron mbështetje për kompanitë apo sipërmarrësit e vegjël përmes punësimit të punëtorëve, gjegjësisht përmes subvencioneve për pagesën e pagave mujore.

Ai tha se në katër komunat me shumicë serbe në veri të Kosovës – Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zveçan dhe Zubin Potok – Qeveria e Kosovës do të mbështesë dy mijë vende të reja pune në sektorin privat.

“Deri në 70 për qind e pagës ose me rreth 350 euro do të subvencionohen për gjashtë muaj. Reagimet që morëm nga veriu, janë shumë të mira. Sipas parashikimeve të deritashme, nevojiten rreth 2.000 vende të reja pune. Nëse ka nevojë, kjo masë mund të zgjerohet edhe me 2.000 të tjera. Ajo mund të aplikohet edhe në komunat tjera me shumicë serbe”, tha Bislimi.

Përveç katër komunave në veri, janë edhe gjashtë komuna të tjera me shumicë serbe në jug të Lumit Ibër: Graçanica, Shtërpca, Ranillugu, Parteshi, Kllokoti dhe Novobërda.

Bislimi u shpreh i bindur se “formalizimi i ekonomisë” do të kontribuojë edhe në zhvillimin ekonomik të serbëve, përkatësisht në regjistrimin e bizneseve, në luftën kundër kontrabandës dhe në mjetet buxhetore të Qeverisë për realizimin e projekteve infrastrukturore.

Çfarë thonë biznesmenët?

Jaqimoviq nga Leposaviqi thotë se pozita e biznesmenëve serbë është shumë e keqe dhe se gjithçka bëhet “për mbijetesë”.

Subvencionet e Qeverisë së Kosovës, sipas tij, nuk janë të mjaftueshme, sepse janë të kufizuara në punësimin e punëtorëve.

“Punësimi i një apo dy punëtorëve nuk mjafton për aktivitetet ekonomike. Duhet të zgjidhet në një mënyrë tjetër, që malli të hyjë dhe të dalë normalisht”, thotë ky biznesmen shumëvjeçar, duke aluduar në vendimin e Qeverisë së Kosovës për ndalimin e importit të mallrave nga Serbia.

“Unë nuk shoh që dikush është përfshirë në zgjidhjen e këtyre problemeve. Qeveria e Kosovës mund të ndihmojë nëse i ndryshon vendimet e saj, duke lejuar qarkullimin e mallrave. Mallrat nga Serbia nuk mund të vijnë”, thotë Jaqimoviq për Radion Evropa e Lirë.

Sipas tij, nuk do të ketë zhvillim ekonomik “derisa politika të ndërhyjë në punën e biznesmenëve”.

Guxhiq, biznesmen nga territori i komunës së Graçanicës, beson se Qeveria e Kosovës nuk dëshiron sinqerisht të ndihmojë në zhvillimin ekonomik të serbëve. Sipas tij, këtij komuniteti i sigurohet minimumi – “vetëm ajo që duhet”.

“Ajo [Qeveria e Kosovës] mund të bëjë shumë, por nuk do. Thjesht, ajo nuk do që të na ndihmojnë”, thotë ai.

Guxhiq merret me prodhimin e lëngjeve dhe reçelit, që kryesisht shiten në tregun e Kosovës.

Duke folur për Radion Evropa e Lirë, ai tregon se biznesin e ka filluar para rreth shtatë vjetësh, falë organizatave ndërkombëtare joqeveritare.

Ai thotë se asnjëherë nuk ka marrë ndihmë nga Qeveria e Kosovës.

Por, sipas tij, biznesmenët serbë nuk dëgjohen as në Qeverinë e Serbisë.

Rashiq: Kemi paraparë punësimin e komuniteteve pakicë

Ministri për Komunitete dhe Kthim në Qeverinë e Kosovës, Nenad Rashiq, tha se vitin e kaluar, për herë të parë, është realizuar një program zhvillimor ekonomik, përmes të cilit janë investuar rreth tre milionë euro në ekonominë e zonave ku jetojnë serbë.

Ai përmendi edhe strategjinë për mbrojtjen e të drejtave të komuniteteve pakicë, e cila u miratua nga Qeveria e Kosovës në fund të vitit 2023.

Sipas tij, kjo strategji do të fillojë të zbatohet këtë vit dhe buxheti i planifikuar është rreth 32 milionë euro.

“Në ata 32 milionë euro që përmenda, është edhe programi ekonomik. Një nga pikat më të rëndësishme të kësaj strategjie, është përfaqësimi proporcional i joshqiptarëve në administratën publike”, tha Rashiq.

Sipas ligjeve të Kosovës, pjesëtarët e komuniteteve pakicë duhet të përbëjnë së paku 10 për qind të të punësuarve në sektorin publik.

Deri më tani, sipas Rashiqit, “askush nuk është marrë sinqerisht me këtë çështje”.

Sektori civil: Gjendja e biznesmenëve serbë është “kaotike”

Aleksandar Stojanoviq, nga Qendra për Zhvillimin e Komuniteteve Lokale, tha se Qeveria e Kosovës nuk ka komunikim me komunitetin serb, se merr vendime pa konsultime dhe se serbët ndjejnë pasiguri për shkak të kësaj.

“Më duhet të them se edhe organizatat ndërkombëtare kanë investuar shumë pak në mjediset serbe. Tani kemi nevojë për programe pak më serioze [të Qeverisë së Kosovës] që do të hapin biznese në mjediset serbe. Na duhet të ndryshojmë qasjen afatgjate”, tha ai.

Gordana Gjoriq, nga Shoqata e Grave Afariste, vlerësoi se situata e paqëndrueshme politike, bën që komuniteti shumicë shqiptar t’i bojkotojë produktet e biznesmenëve serbë.

“Më gjeni një treg më të madh, ku mund të gjeni produkte serbe. Ka bojkotim të produkteve serbe. Njerëzit tanë kanë probleme me shitjen e mallrave”, tha ajo.

Gjoriq tha se situata është “kaotike”, sepse Qeveria e Kosovës “nuk ka krijuar kushte që komuniteti serb të zhvillohet ekonomikisht”.

Sipas saj, është e nevojshme që, para së gjithash, të krijohet besim mes institucioneve të Kosovës dhe serbëve të Kosovës.

“Veprimet e Qeverisë aktuale janë të tmerrshme. Ajo promovon largimin [e komunitetit] dhe nuk forcon zhvillimin ekonomik. Për mua është e pakuptueshme që Qeveria merr vendime, të cilat dëmtojnë ekonominë dhe komunitetin serb”, tha Gjoriq.

Në këtë kontekst, ajo përmendi ndalimin e importit të mallrave nga Serbia dhe ndalimin e përdorimit të dinarit serb me një rregullore të Bankës Qendrore të Kosovës.

“E gjithë kjo krijon frikë te njerëzit, ata nuk e dinë se çfarë të presin. Nuk krijon besim te njerëzit”, tha Gjoriq.

Bislimi u përgjigj duke thënë se ndalimi i importit të mallrave nga Serbia është në fuqi, për arsye sigurie dhe jo ekonomike.

“Transportimi i mallrave është keqpërdorur edhe për import të armëve. Prandaj, masat janë marrë për arsye sigurie nga Ministria e Punëve të Brendshme, e jo nga Ministria e Ekonomisë”, tha ai.

Disa muaj pas ndalimit të importit të mallrave nga Serbia, grupe të armatosura serbësh sulmuan policinë e Kosovës në fshatin Banjskë, duke vrarë një polic.

Pak ditë më pas, policia e Kosovës sekuestroi një arsenal të madh armësh.

Prishtina zyrtare e akuzoi Beogradin për sulmin e 24 shtatorit, por ai e mohoi çdo përfshirje.

Njohës të çështjeve politike në vend kanë vlerësuar se dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë ka ngecur, për faktin që Bashkimi Evropian (BE) nuk ka një vizion për të konkretizuar se si t’i qaset kësaj çështjeje, raporton Ekonomia Online.

Ata kanë thënë se duke e parë këtë situatë dhe qasjen e BE-së, vështirë se gjatë këtij viti mund të ketë përfundim të dialogut

Analisti politik, Albinot Maloku, ka thënë se Kosova dhe Serbia kanë pasur një pajtim sa i përket marrëveshjes së Brukselit dhe aneksit të Ohrit, mbi të cilin do të duhej të ndërtoheshin hapat e radhës nga BE-ja.

“Çështja e parë është që kemi një pajtim të ndodhur vjet në Bruksel dhe aneksin në Ohër, ky është themeli mbi të cilën do të duhej të kishte një konkretizim hapash edhe nga ana e BE-së. Unë kam përshtypjen që BE-ja nuk ka një vizion të qartë se si t’i qaset palëve në këtë situatë dhe në këtë moment. Pra për takime të mundshëm ose të ngjashme”, u shpreh ai.

Ai u shpreh se duke parë që BE-ja është pa vizion sa i përket kësaj çështje, i ngelet asaj që të konkretizoj vizionin e vetë në lidhje me mënyrën e jetësimit të marrëveshjes.

“Çfarë ngelet nga BE-ja është që të konkretizoj vizionin e vetë në lidhje me mënyrën e jetësimit të pajtimi t të ndodhur në Bruksel dhe të aneksit në Ohër. Përderisa nuk ka një konkretizim për arsye që janë të obliguara BE-ja palëve ju ka thënë që nuk është e nevojshme që të keni nënshkrim për të, duhet të jetësoni këtë marrëveshje dhe se mbi bazën e këtij mos vizioni të BE-së gjithsesi që do të manovrojnë dhe palët secila në formën e vetë me vullnetin maksimal që ti jep një kahje destruktive procesit të dialogut”, ka thënë ai”, ka thënë ai.

Maloku ka thënë se shanset që dialogu të përmbyllet gjatë këtij viti janë minore, për faktin se nuk ka pasur konkretizim të marrëveshjeve të arritura në Bruksel e Ohër.

“Shanset janë minore për të mos thënë hiq për faktin që tani çdo gjë ndërlidhet me atë se a është konkretizuar ndonjë gjë nga pajtimi i ndodhur në Bruksel dhe Ohër. Po ashtu pat edhe një paralajmërim nga BE-ja që nuk është në agjendën e tyre, në planin që të ndodhin takime të nivelit të lartë. Është non sens në qoftë se nuk ka, edhe me ndodh që nuk është se ka rrjedh logjike për të ndodhur, në qoftes se do të kishim konkretizim të diçkaje të re në raport me çështjen dialogut që ndërlidhet mese palëve. Këtë mungesë vizion të BE-së palët po e shfrytëzojnë dhe nuk është se ka ndonjë vullnet të konkretizuar as nga palët për të ecur tutje në kuptim e pasjes së një takimi dhe gjenerimit të temave të reja, ose edhe diçka që do të diskutohet nga pajtimi. Pra duet që të jetësohet pajtimi edhe të kemi hapa para”, ka thënë ai.

Profesori universitar Milazim Krasniqi, ka thënë se BE-ja nuk e trajton Kosovën si shtet, marr parasysh që pesë shtet e saj nuk e njohin pavarësinë e Kosovës. Ai tha se për këtë arsye edhe BE-ja ushtron më shumë presion mbi Kosovën se sa mbi Serbinë.

Ai theksoi jemi në një situata që edhe BE-ja jo vetëm që nuk ka vizion, por nuk ka as kapacitet dhe as vullnet për ta zgjidhur çështjen e dialogut.

“BE-ja e ka një mandat nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së për ta ndërmjetësuar dialogun, pra BE-ja nuk ka mandat të vetin sovranë por ka mandat nga OKB-ja. Ndërsa BE-ja në fakt sillet sikur me qenë palë sovrane dhe jo vetëm sovrane, por sillet edhe si palë e pa barbaret sepse Kosovën nuk e trajtojnë si shtet me që pesë shtete nuk e njohin Kosovën. Si rrjedhojë e kësaj BE-aj ushtron më shumë presion mbi Kosovën se sa mbi Serbinë. Kjo pastaj prodhon frustrime te institucionet e Kosovës dhe reagime që reagime mandej përdoren për ta fajësuar Kosovën. Për shembull Serbia nuk është penalizuar për sulmin terrorist në Banjskë, ndërsa Kosova është penalizuar me masa për veprime në veriun. Pra kemi një situatë që edhe BE-ja thjeshtë jo vetëm që nuk ka vizion por thjesht nuk ka as kapacitet dhe as vullnet për ta zgjidhur këtë problem”, ka thënë ai.

Krasniqi konsideron se BE-ja nuk është duke marr seriozisht çështjen e dialogut, dhe se zvarritja e këtij procesi është duke i konvenuar. Përmendja e krizave sipas Krasniqit është arsyetim për të mos e futur Ballkanin Perëndimor në Bashkim Evropian.
Se ka metoda për anëtarësim të shpejtë në BE, Krasniqi përmend Rumaninë dhe Bullgarinë, të cilët janë anëtarësuar me proces të përshpejtuar.

“Në instancën e fundit unë mendoj që BE-së nuk i konvenon dhe ku është absurd, nuk i konvenon arritja e marrëveshjes sepse ata nuk duan që Ballkanin perëndimor ta fusin në BE. Arsyetimi për të mos e futur gjithmonë është se ka kriza. Përndryshe po ka kishin seriozisht unë jam i bindur që ka zgjidhje, si ka qenë pranimi i përshpejtuar i Rumanisë edhe i Bullgarisë në BE pa i plotësuar gjitha kushtet ka mund të ndodh procesi i përshpejtuar i pranimi të Serbisë dhe Kosovës paralelisht në pako me kushtin e njohjes së ndërsjellët dhe jam i bindur që kjo do të realizohej. Pra BE-ja e ka mundësin por për shkak të interesave, kalkulimeve të veta nuk e realizon”, ka thënë ai.

E skeptik shprehet edhe për përfundim të dialogut dhe marrëveshje përfundimtare. Ai ka thënë se ShBA-ja dhe BE-ja duhet t’i shtyjnë palët drejtë implementimit të marrëveshjes së arritur, por që duhet që të japin edhe ndonjë ofertë për të dyja shtetet.

“Unë nuk besoj megjithëse, po them nëse merret seriozisht edhe mundet. Plani franko-gjerman edhe plani i implementimit të Ohrit, në fakt janë pranuar edhe nga Kosova edhe nga Serbia. Dhe nëse Shtete e Bashkuara dhe Brukseli duhen seriozisht t’i shtyjnë palët, atëherë duhet t’u japin edhe një ofertë, duhet të ju japin edhe një ‘karrot dhe jo vetëm shkop mbi krye’ se çka fitojnë. Nuk mjafton vetëm të thuhet se do të ecin në procesin e integrimit, në ne procesin e integrimit Evropian jemi që nga viti 2003, por as një shenjë seriozë të integrimit nuk e kemi. Prandaj po them më këtë mendësi, me këtë sjelle të BE-së unë nuk besoj që mund të ketë marrëveshje. Ndërsa nëse ndryshojnë qasjen dhe nëse për arsye edhe të rrezikut që po reflekton lufta në Ukraine edhe lufta në Gaza, nëse duan ta përshpejtojnë, unë jam i bindur që ata kanë kapacitet që ta detyrojnë edhe Serbinë të ulë stekën e kërkesave dhe ta detyrojnë edhe Kosovën ta zbatojnë planin franko-gjerman”, ka thënë ai.