Disa rivalitete lindin nga lufta, disa nga trajtimi i padrejtë, por ka edhe ato që burojnë nga një pritje poshtëruese. Marrëdhënia midis Iranit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe i përket pikërisht kësaj kategorie të fundit.
Është historia e një vendi që ka lindur me një gjemb në anën e tij, vetëm dy ditë para se të ekzistonte zyrtarisht. Një plagë që as nafta, as qiellgërvishtësit prej qelqi, as diplomacia nuk kanë arritur ta shërojnë. Për gjysmë shekulli, marrëdhëniet mes tyre kanë qenë si një fushë minash – plot akuza të ndërsjella, kërcënime të fshehura dhe mirësjellje të rreme, gjithmonë të destinuara për të shpërthyer, shkruan marca.
Kjo ndodhi në mars 2026, kur Emiratet e Bashkuara Arabe mbyllën ambasadën e tyre në Teheran pas sulmeve me raketa dhe dronë nga Garda Revolucionare iraniane mbi tokën e tyre, duke sjellë në fund dekada të mllefit të mbajtur fshehur.
Por për të kuptuar thelbin e këtij konflikti, duhet të kthehemi në nëntor 1971. Britanikët po mblidhnin valixhet dhe po largoheshin nga Gjiri Persik.
Sheikët bregdetarë po përgatiteshin për t’u bashkuar dhe për të krijuar një shtet të ri, por mbi tryezë mbetën vetëm tre pika të vogla në hartë: ishujt Abu Musa, Great Tunb dhe Little Tunb. Irani i kishte pretenduar prej vitesh, ndërsa Emiratet argumentonin se ata ishin administruar nga Sharjah.
Ishin thjesht tre shkëmbinj, po, por tre shkëmbinj që mbronin portën e botës: Sundin e Hormuzit. Irani nuk priti që të festoheshin krijimi i Emirateve. Dy ditë para se Emiratet të lindnin zyrtarisht, Shah-i dërgoi trupat e tij, ngriti flamurin dhe i mbajti nën kontroll. Nuk pati luftë, sepse Emiratet ende nuk ekzistonin si shtet. Ishte një fakt i kryer.
Që nga ajo ditë, për Teheranin, ishujt janë “një pjesë e pandashme e territorit iranian”; për Abu Dhabin, ata janë një kujtesë e hidhur se fqinj i tij verior as nuk respektoi certifikatën e tij të lindjes.
Kjo është një nga plagët më të vjetra në Gjirin Persik, dhe herë pas here rikthehet për t’u hapur sërish. Në vitin 2025, Bashkimi Evropian dhe Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit (GCC) mbështetën pozicionin e Emirateve, duke e cilësuar atë si “okupim iranian”.
Teherani reagoi me subtilitetin e një çekiçi: këshilltari ndërkombëtar i Udhëheqësit të Lartë nisi një sulm të ashpër me akuza, duke akuzuar Emiratet për “ripërsëritje të pretendimeve koloniale” dhe paralajmëroi se durimi i Iranit “nuk është i pakufizuar”. Rastësisht, një ditë zyrtare iu dedikua ishujve “të rikuperuar”.
Në këtë lojë nuk është në diskutim vetëm sovraniteti mbi tre shkëmbinj, por kontrolli mbi nyjën strategjike ku kalon një e pesta e naftës botërore. Ata nuk janë të rëndësishëm për madhësinë e tyre, por për vendndodhjen e saktë në hyrje të Ngushticës së Hormuzit.
Kush kontrollon ishujt, kontrollon portën. Për Iranin, humbja e tyre do të komprometonte dominimin mbi enklavën më strategjike të tij; për Emiratet e Bashkuara Arabe, rikthimi i tyre do të konsolidojë identitetin kombëtar dhe do të forcojë pozicionin e saj si lojtar kryesor në Gjirin Persik.
Gjeografia shpjegon vetëm gjysmën e problemit. Gjysma tjetër është politike. Emiratet kanë kaluar vite duke u transformuar nga një vend i vogël dhe relativisht diskret në një aktor ambicioz rajonal, me operacione ushtarake në Jemen, baza detare në Gjerthinë e Afrikës, dhe diplomaci që kombinon porte, investime dhe avionë luftarakë F-35.
Irani i sheh të gjitha këto si një rrjet të dizajnuar për ta rrethuar, kufizuar dhe, kur të vijë koha, sulmuar. Ndërkohë, Emiratet e shohin Iranin si një fuqi që mbështet milici të armatosura vetëm një fluturim larg Dubait.
Mes akuzave për spiunazh, sabotazhe detare, sulme kibernetike dhe luftëra përmes palëve të treta, niveli i mosbesimit mes tyre ka mbetur i pandryshuar, edhe gjatë viteve relativisht të qeta.
Lufta e vitit 2026 ishte pika e fundit. Irani akuzoi Emiratet e Bashkuara Arabe se po lejonin sulmet e SHBA-së të zhvilloheshin nga territori i tyre. EBA mohoi çdo akuzë, ashtu si kishte bërë gjatë një dekade të tërë.
Reagimi iranian ishte i ashpër. Gardat Revolucionare nisën dronë dhe raketa kundër objektivave në Emirate, duke përfshirë zona pranë bazave ushtarake dhe infrastrukturës kritike. Kjo detyroi Abu Dabin të mbyllë ambasadën dhe të ndërpresë marrëdhëniet diplomatike.
Brenda disa ditësh, ushtria iraniane kërcënoi drejtpërdrejt Emiratet me sulm ndaj Ras al-Khaimah, nëse “agresioni i mëtejshëm” do të vinte nga toka emiratase, duke theksuar veçanërisht ishujt Abu Musa dhe Grand Tunb si linja të kuqe absolute.
Asnjë nga kjo nuk është e re. E re është ndjenja se marrëdhënia ka shkuar në prishje të plotë. Emiratet nuk besojnë më se mund të konkurrojnë me Iranin vetëm përmes ekonomisë dhe turizmit luksoz, ndërsa Irani nuk është më i gatshëm të tolerojë që Dubai të shërbejë si platformë financiare për diasporën e tij. Ndërkohë, Abu Dabi afrohet gjithnjë e më shumë me Uashingtonin dhe Izraelin.
Ajo që dikur ishte një mosmarrëveshje territoriale e gjatë ka shpërthyer në një përplasje të drejtpërdrejtë mes dy vizioneve të vendit: njëri, revolucionar dhe i rrethuar; tjetri, pragmatik dhe ekspansionist. Njëri i përqendruar në të kaluarën; tjetri i obsesionuar me të ardhmen.
Ndoshta kjo është arsyeja pse, kur lufta aktuale të qetësohet, do të kthehemi tek fotot e ministrave që buzëqeshin, deklaratat e maturuara dhe takimet “konstruktive”.
Por nën të gjitha këto do të mbeten tre ishujt që nisën gjithçka, Ngushtica e Hormuzit që helmon çdo gjë, dhe një urrejtje e ftohtë që ka tejkaluar vetë ekzistencën e Emirateve. Kjo ndodh kur një vend themelohet me një pritje poshtëruese: nuk harrohet kurrë.
