Nga Akademik. Prof Anastas Angjeli
Prandaj kjo vizitë e Putin në Kinë, ashtu si edhe vizita e presidentit amerikan e para disa ditëve , nuk është vetëm një takim mes dy liderëve, por një sinjal i drejtimit që po merr politika globale në një epokë të karakterizuar nga multipolariteti, rivaliteti strategjik dhe rikonfigurimi i aleancave ndërkombëtare.
Pa u shuar ende jehona e vizites dhe samitit te suksesshem te Presidentit Trump ne Pekin tek mikpritesi I tij Xin, një tjeter vizite pasoi në Pekin.Ajo e Presidentit Rus Putin.Vizita e presidentit rus, Vladimir Putin në Kinë u zhvilla në një moment transformimi të thellë gjeopolitik global. Më shumë se katër vite pas fillimit të luftës në Ukrainë dhe në kushtet e vazhdimit të konkurrencës strategjike midis Kinës dhe Shteteve të Bashkuara, Pekini dhe Moska po kërkojnë të forcojnë një partneritet që është shndërruar në një nga marrëdhëniet përcaktuese të rendit ndërkombëtar në formim. Simbolika e kësaj vizite është veçanërisht domethënëse.
Takimet mes Vladimir Putin dhe presidentit kinez Xi Jinping nuk u fokusuan vetëm te bashkëpunimi dypalësh, por edhe te çështje më të gjera që lidhen me të ardhmen e arkitekturës politike ndërkombëtare. Zyrtarët kinezë dhe rusë vazhdojnë ta përshkruajnë marrëdhënien e tyre si një “partneritet strategjik gjithëpërfshirës”, duke vënë theksin te sovraniteti, kundërshtimi ndaj unilateralizmit dhe mbështetja për atë që të dy qeveritë e përkufizojnë si një rend ndërkombëtar më multipolar. Moska dhe Pekini po e paraqesin gjithnjë e më shumë veten si mbrojtës të një sistemi ndërkombëtar më pak të dominuar nga institucionet perëndimore dhe ndikimi gjeopolitik amerikan.
Gjatë vizitës, u nënshkruan rreth 40 dokumente bashkëpunimi që përfshijnë fusha të ndryshme, nga energjia dhe transporti te teknologjia, arsimi, inovacioni dhe koordinimi diplomatik. Përtej dimensionit praktik të marrëveshjeve, rëndësi të veçantë mori dimensioni politik i afrimit mes dy vendeve.
Në këtë kuadër dhe në këtë fazë, Kina dhe Rusia po paraqiten si mbështetëse të reformimit të institucioneve globale dhe të një shpërndarjeje më të balancuar (sipas këndvështrimit të tyre) të fuqisë ekonomike dhe politike në nivel ndërkombëtar. Kjo qasje lidhet jo vetëm me dimensionin diplomatik, por edhe me transformimet ekonomike të viteve të fundit, ku ekonomitë emergjente po fitojnë peshë gjithnjë e më të madhe në tregtinë globale, financat ndërkombëtare dhe zhvillimet teknologjike.
Presidenti rus deklaroi se dy vendet do te vazhdojnë të zgjerojnë “bashkëpunimin dypalësh dhe do të angazhohemi aktivisht në forumet ndërkombëtare ku ekipet tona po punojnë ngushtë së bashku për të ndërtuar një bazë të fortë për një botë multipolare”.
Nga ana e tij, Xi Jinping e përshkroi marrëdhënien Kinë–Rusi si një partneritet që ka arritur “një etapë të re”, duke theksuar se Pekini dhe Moska do të punojnë së bashku për reformimin dhe përmirësimin e qeverisjes globale.
Një element domethënës i këtij afrimi është edhe përkushtimi për koordinim më të ngushtë në organizmat shumëpalësh ndërkombëtarë. BRICS, Organizata e Bashkëpunimit të Shangait, G20, Fondi Monetar Ndërkombëtar, Banka Botërore dhe institucionet e tjera të qeverisjes ekonomike globale po marrin rëndësi të veçantë në strategjinë e përbashkët të Moskës dhe Pekinit. Të dy vendet duket se po investojnë gjithnjë e më shumë në ndërtimin e mekanizmave alternativë ose paralelë ndaj strukturave tradicionale të rendit ndërkombëtar të pasluftës.
Ndër dokumentet më të rëndësishme që u nënshkrua spikat deklarata e përbashkët për një rend botëror multipolar, e cila përfaqëson ndoshta komponentin më politik të vizitës. Ky dokument artikulon një vizion të përbashkët për qeverisjen globale dhe për mënyrën se si duhet të organizohen marrëdhëniet ndërkombëtare në dekadat e ardhshme. Në thelb, Kina dhe Rusia mbështesin një sistem ndërkombëtar më pak të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe institucionet perëndimore, duke promovuar një model ku fuqitë e mëdha rajonale dhe globale kanë rol më të balancuar në vendimmarrjen ndërkombëtare.
Një tjetër dokument me rëndësi të veçantë ishte deklarata për forcimin e partneritetit strategjik gjithëpërfshirës mes dy vendeve. Kjo deklaratë konfirmon se marrëdhënia mes tyre nuk shihet më vetëm si një bashkëpunim pragmatik i diktuar nga rrethanat aktuale gjeopolitike, por si një projekt afatgjatë koordinimi politik, ekonomik dhe diplomatik.
Përvec aspektit politik, ashkëpunimi ekonomik mbetet themeli tjetër i kësaj marrëdhënieje. Që prej intensifikimit të sanksioneve perëndimore pas pushtimit rus të Ukrainës, Kina është shndërruar në partnerin ekonomik më të rëndësishëm të Rusisë. Tregtia dypalëshe arriti afërsisht 228 miliardë dollarë gjatë vitit 2025, duke reflektuar zgjerimin e shpejtë të marrëdhënieve ekonomike gjatë viteve të fundit. Kina është bërë partneri më i madh tregtar i Rusisë, ndërsa Rusia është shndërruar në një furnizues kyç të burimeve strategjike për ekonominë kineze.
Realizimi i një rendi botëror multipolar, ndonëse tingëllon teorikisht, si një ekuilibër i ri fuqish, ndeshet me barriera të thella, praktike, strukturore dhe gjeopolitike. Vështirësia kryesore qëndron në rezistencën e institucioneve ekzistuese të krijuara pas Luftës së Dytë Botërore,ne pathyshmërinë e tyre, të cilat janë të ndërtuara rreth lidershipit amerikan dhe dirigjohen prej tij. Për më tepër, kalimi nga një botë uniplore në një multipolare krijon një vakum sigurie;(pasiguri) pa një “polic” global, dhe rivalitetet rajonale mund të degjenerojnë në konflikte të hapura,me pasoja që nuk dihen.
Energjia qëndron në qendër të këtij partneriteti. Eksportet ruse të naftës drejt Kinës kanë vijuar të rriten, ndërsa bashkëpunimi për gazin natyror ka marrë rëndësi strategjike për të dy vendet. Një nga temat kryesore të vizitës së Putinit ishte projekti i gazsjellësit “Poëer of Siberia 2”. Infrastruktura e propozuar synon të transportojë rreth 50 miliardë metra kub gaz natyror rus çdo vit drejt Kinës përmes Mongolisë. Për Moskën, projekti ka rëndësi të jashtëzakonshme. Reduktimi gradual i eksporteve energjetike ruse drejt tregjeve evropiane pas vendosjes së sanksioneve e ka detyruar Kremlinin të kërkojë tregje alternative dhe të riorientojë strategjinë energjetike drejt Azisë. Kina i ofron Rusisë jo vetëm një treg të madh, por edhe një destinacion afatgjatë dhe relativisht të qëndrueshëm për eksportet energjetike.
Megjithatë, marrëdhënia ekonomike po karakterizohet gjithnjë e më shumë nga një pabarazi strukturore. Kina ndodhet një pozicion gjithnjë e më i fortë. Ndërsa Rusia varet ndjeshëm nga qasja në tregun kinez, Pekini gëzon fleksibilitet më të madh strategjik. Udhëheqja kineze kërkon furnizime të sigurta energjetike dhe koordinim gjeopolitik me Moskën, por njëkohësisht synon të shmangë varësi të tepërt nga burimet ruse dhe të ruajë marrëdhënie ekonomike të qëndrueshme me tregjet perëndimore.
Gjithnjë e më shumë Rusia po konsiderohet si një ekonomi që po bëhet progresivisht e varur nga financat kineze, teknologjia kineze, mallrat industriale kineze dhe kërkesa kineze për eksporte. Pesha ekonomike e Kinës i jep Pekinit një levë të konsiderueshme ndikimi në marrëdhënien dypalëshe.
Teknologjia dhe bashkëpunimi industrial përbëjnë një tjetër dimension në zgjerim të lidhjeve dypalëshe. Marrëveshjet e arritura gjatë vizitës përfshijnë fusha si teknologjia, tregtia, bashkëpunimi mediatik dhe pronësia intelektuale. Rusia po mbështetet gjithnjë e më shumë te kapaciteti teknologjik kinez për të kompensuar kufizimet e krijuara nga sanksionet perëndimore, ndërsa kompanitë kineze fitojnë qasje më të gjerë në tregun rus.
Kjo prirje pasqyron edhe transformimet më të gjera globale, ku konkurrenca teknologjike është bërë e pandashme nga gjeopolitika. Inteligjenca artificiale, prodhimi industrial i avancuar, mikroelektronika dhe zinxhirët strategjikë të furnizimit po ndikojnë gjithnjë e më shumë raportet e fuqisë ndërkombëtare krahas instrumenteve tradicionale ushtarake.
Nga pikëpamja politike, marrëdhënia shtrihet përtej ekonomisë. Të dy qeveritë vazhdojnë të theksojnë parimet e sovranitetit dhe integritetit territorial, duke kritikuar atë që e konsiderojnë si ndërhyrje të jashtme në çështjet e brendshme të shteteve. Zyrtarët rusë dhe kinezë vazhdojnë të deklarojnë se bashkëpunimi i tyre nuk është i drejtuar kundër vendeve të treta. Megjithatë, qeveritë perëndimore e shohin gjithnjë e më shumë afrimin Moskë–Pekin si një nga sfidat kryesore gjeopolitike të dekadave të ardhshme.
Pozicioni i Kinës mbetet veçanërisht kompleks. Pekini ruan bashkëpunim të ngushtë strategjik me Moskën, ndërkohë që përpiqet të mbajë marrëdhënie ekonomike të qëndrueshme me Evropën dhe Shtetet e Bashkuara. Kina ka shmangur krijimin e një aleance ushtarake formale me Rusinë, duke preferuar fleksibilitet strategjik. Kjo i lejon Pekinit të forcojë lidhjet me Moskën pa u identifikuar plotësisht me objektivat e politikës së jashtme ruse. Diplomacia kineze po reflekton gjithnjë e më shumë një strategji më të gjerë të maksimizimit të ndikimit në blloqe të ndryshme gjeopolitike, pa marrë angazhime të tepërta që mund të kufizojnë lirinë e saj të veprimit.
Për Rusinë, megjithatë, opsionet strategjike janë ngushtuar ndjeshëm. Sanksionet ndërkombëtare, izolimi ekonomik dhe lufta e zgjatur në Ukrainë kanë përshpejtuar orientimin lindor të Moskës. Kina po funksionon gjithnjë e më shumë si linja kryesore ekonomike e mbijetesës për Rusinë, duke krijuar një marrëdhënie që formalisht paraqitet si partneritet i barabartë, por që në praktikë reflekton një shpërndarje të pabarabartë të fuqisë.
Rusia kontribuon me burime energjetike, lëndë të para dhe koordinim strategjik ushtarak. Kina kontribuon me tregje, kapital, kapacitete industriale, teknologji dhe ndikim global në rritje.
Vizita e presidentit rus në Pekin, për këtë arsye, pasqyron më shumë sesa forcimin e një partneriteti dypalësh dhe reflekton transformimin e rendit ndërkombëtar, ku ndërvarësia ekonomike, rivaliteti gjeopolitik, konkurrenca teknologjike dhe siguria energjetike po ndërthuren gjithnjë e më shumë, duke krijuar një realitet të ri në marrëdhëniet ndërkombëtare. Në një botë ku globalizimi nuk funksionon më sipas logjikës së integrimit të pakushtëzuar ekonomik, por gjithnjë e më shumë sipas logjikës së konkurrencës strategjike, marrëdhënia mes Kinës dhe Rusisë po fiton peshë të veçantë si një nga boshtet kryesore të këtij transformimi.
Pekini dhe Moska po ndërtojnë një model bashkëpunimi që shtrihet përtej diplomacisë tradicionale dhe përfshin energjinë, teknologjinë, tregtinë, financat, koordinimin politik dhe, në disa raste, edhe dimensionin e sigurisë strategjike. Ndërkohë që Rusia kërkon të reduktojë efektet e izolimit ekonomik dhe politik nga Perëndimi, Kina po shfrytëzon këtë afrim për të konsoliduar pozitën e saj si fuqi globale me ndikim gjithnjë e më të madh. Kjo dinamikë po kontribuon në zhvendosjen graduale të qendrave të fuqisë globale drejt Azisë dhe po sfidon arkitekturën ndërkombëtare të ndërtuar pas përfundimit të Luftës së Ftohtë. Marrëdhënia Kinë – Rusi nuk është më thjesht një partneritet diplomatik apo një bashkëpunim i diktuar nga rrethana të përkohshme gjeopolitike. Kjo marrëdhënie është shndërruar në një nga shtyllat kryesore që po formësojnë ekuilibrat e rinj të fuqisë në shekullin XXI, duke ndikuar jo vetëm raportet mes fuqive të mëdha, por edhe mënyrën se si do të organizohet rendi ndërkombëtar në dekadat që vijnë. Prandaj kjo vizitë, ashtu si edhe vizita e presidentit amerikan e para disa ditëve , nuk është vetëm një takim mes dy liderëve, por një sinjal i drejtimit që po merr politika globale në një epokë të karakterizuar nga multipolariteti, rivaliteti strategjik dhe rikonfigurimi i aleancave ndërkombëtare.
Realizimi i një rendi botëror multipolar, ndonëse tingëllon teorikisht, si një ekuilibër i ri fuqish, ndeshet me barriera të thella, praktike, strukturore dhe gjeopolitike. Vështirësia kryesore qëndron në rezistencën e institucioneve ekzistuese të krijuara pas Luftës së Dytë Botërore,ne pathyshmerine e tyre, të cilat janë të ndërtuara rreth lidershipit amerikan dhe dirigjohen prej tij. Për më tepër, kalimi nga një botë uniplore në një multipolare krijon një vakum sigurie;(pasiguri) pa një “polic” global, dhe rivalitetet rajonale mund të degjenerojnë në konflikte të hapura,me pasoja që nuk dihen.
Një pengesë tjetër madhore është mungesa e unitetit mes vetë forcave pretendente. Ndërsa Rusia dhe Kina ndajnë një qëllim kundër Perëndimit, ato kanë interesa të ndryshme ekonomike dhe dyshime historike ndaj njëra-tjetrës.
