Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë i ka kërkuar Qeverisë së Kosovës ulje të taksës doganore për kondicionerë, televizorë dhe telefona. Propozimi i OEK paraqitet si masë kundër inflacionit dhe informalitetit, duke theksuar se Kosova ka normat më të larta të taksës doganore në rajon për këto produkte.
Oda Ekonomike Amerika i ka dorëzuar Qeverisë së Kosovës një propozim të detajuar për uljen e taksës doganore për disa produkte të rëndësishme.
Propozimi kërkon ulje të tatimit doganor për kondicionerë, televizorë LCD dhe LED, si dhe smartfonë.
Dokumenti, të cilin e ka parë gazeta Nacionale, thekson se Kosova aplikon norma doganare ndër më të lartat në rajon për disa kategori produktesh.
Duke cituar Agjencinë së Statistikave të Kosovës (ASK), OEK vlerëson norma vjetore e inflacionit në qershor të vitit 2022, krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2021, shënoi 14.1 për qind.
Sipas dokumentit të propozuar, ky nivel është rreth pesë pikë përqindjeje mbi normat e inflacionit të regjistruara njëkohësisht në Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian.
Propozimi që i është dorëzuar Qeverisë thekson se Kosova ndryshe nga shtetet e tjera, nuk disponon mjet të politikës monetare për të luftuar inflacionin dhe se masa fiskale mbeten rruga e vetme e ndërhyrjes.
Kondicionerët — efiçiencë energjetike si argument kryesor
Në propozimin e saj, OEK argumenton se kondicionerët e tipit “inverter” paraqesin alternativën më efiçiente energjetike për ngrohjen e banesave gjatë dimrit.
Sipas dokumentit, kondicionerët me cikël të kundërt janë “300–600% efiçientë”, që do të thotë se nga një njësi energjie elektrike prodhojnë tre deri në gjashtë njësi energji termike.
Ndër të tjera thuhet se KESCO ka publikuar të dhëna sipas të cilave, për familjet që ngrohen me energji elektrike, shpenzimet e ngrohjes mund të arrijnë deri në 60–70 për qind të faturës totale të energjisë.
Propozimi vlerëson se adoptimi masiv i kondicionerëve inverter do të reduktonte konsumin gjatë orëve të pikut, duke lehtësuar presionin mbi infrastrukturën energjetike të vendit.
Në aspektin krahasues rajonal, sipas dokumentit, Serbia aplikon normën më të ulët doganore prej 5 për qind për kondicionerë, ndërkohë që Maqedonia e Veriut dhe Bosnja e Hercegovina aplikojnë 15 për qind.
Tutje, thuhet se norma standarde e Bashkimit Evropian për kondicionerë është vetëm 2.2 për qind, e cila është dukshëm nën normën aktuale prej 10 për qind që aplikohet në Kosovë.
Rekomandimi i OEK është që Qeveria e Kosovës të ulë normën doganore për kondicionerë, duke e sjellë të paktën në nivelin e Serbisë, ose idealisht të BE-së, duke pasur parasysh aspiratat integruese të vendit.
Televizorët — konsumi gjatë orëve të pikut
Propozimi i OK trajton gjithashtu televizorët LCD dhe LED si kategori tjetër ku Kosova mund të ndërhyjë me ulje doganore.
Dokumenti nënvizon se televizorët e rinj me teknologji LCD dhe LED janë dukshëm më efiçientë energjetikisht krahasuar me televizorët e vjetër me tub katodik (CRT), duke arritur eficiencë deri në dyfish.
Të dhënat e Komisionit të Pavarur të Mediave tregojnë se rreth gjysma e qytetarëve të Kosovës shikojnë televizor më shumë se dy orë në ditë.
Madje, sipas dokumentit,. 60 për qind e familjeve të reja, të përcaktuara si ato nën moshën 28 vjeç, kanë televizor në shtëpi.
Kosova aktualisht aplikon normën doganore prej 10 për qind për televizorët LCD, ndërkohë që Maqedonia e Veriut dhe Bosnja e Hercegovina e kanë në 5 për qind.
Bashkimi Evropian, nga ana e tij, aplikon normën prej 14 për qind, e cila është më e lartë se normat e disa vendeve të rajonit, por ky fakt shpjegohet me strukturën e FTA-ve ekzistuese evropiane.
Oda rekomandon ulje të normës doganore për televizorët LCD dhe LED, me qëllim që çmimet për konsumatorët kosovarë të barazohen me ato të konsumatorëve në vendet fqinje.
Smartfonët — lufta kundër kontrabandës
Sektori i smartfonëve paraqet, sipas dokumentit, rastin më urgjent dhe politikisht më të ndjeshëm për ndërhyrje.
Sipas vlerësimeve të cituara në propozim, tregu i telefonave celularë në Kosovë vlerësohet të ketë një vëllim prej rreth 50 milionë eurove në vit.
Mirëpo, shifrat zyrtare të importit për vitin 2020 tregojnë vetëm 7.5 milionë euro — me të ardhura doganore prej 750,000 eurove dhe të ardhura nga TVSH-ja prej 1.485 milionë eurove.
Hendeku i madh midis vlerësimit të tregut dhe importit zyrtar dëshmon praninë e konsiderueshme të tregut informal, sipas dokumentit.
Dogana dhe Policia e Kosovës kanë raportuar kontrabandën e telefonave prej më shumë se një dekade. Vetëm kohët e fundit, një aksion policor në gjashtë lokacione të Kosovës rezultoi me konfiskimin e mbi 200 smartfonëve.
Propozimi argumenton se tregtarët formalë, që paguajnë detyrimet doganore, janë të penalizuar konkurrencialisht ndaj operatorëve informalë që ofrojnë çmime artificiarisht të ulëta.
Për më tepër, konsumatorët ekspozohen ndaj rreziqeve serioze: shitësit informalë kanë dokumentuar raste të ndërrimit të baterive origjinale, kamerave dhe shitjes së modeleve kineze si produkte origjinale.
Në krahasim rajonal, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut aplikojnë normë doganore 0 për qind për smartfonë, ndërkohë që Serbia dhe Bosnja e Hercegovina aplikojnë 5 për qind. Norma e BE-së është gjithashtu 0 për qind.
Në fund të dokumentit theksohet nevoja e ndryshimit të Kodit Doganor të Kosovës.
Në propozim theksohet se Kodi Doganor i Kosovës, Nr. 03/L-109, është në fuqi që nga viti 2008 dhe norma standarde prej 10 për qind nuk ka ndryshuar gjatë kësaj periudhe.
Duke theksuar se legjislacioni tatimor ka pësuar ndryshime të shumta dhe thelbësore, propozimi tregon që sistemi doganor ka mbetur thuajse i pandryshueshëm.
Dokumenti thekson se masat e propozuara janë relativisht të thjeshta nga pikëpamja e zbatimit dhe “mund të implementohen nëpërmjet Ministrisë së Financave me anë të një vendimi qeveritar”.
Propozimi argumenton se ulja e doganave për smartfonë nuk do të çonte në humbje të konsiderueshme të të ardhurave, duke pasur parasysh se tregu informal tashmë nuk kontribuon në arkën e shtetit.
Synimi i fundit i dokumentit është barazimi i kushteve të konsumatorëve kosovarë me ato të konsumatorëve në vendet fqinje, ndërkohë që Kosova mbetet, sipas shumicës së treguesve ekonomikë, vendi më i varfër i rajonit.
