Blog

Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKSHPK) u ka bërë thirrje qytetarëve që të kujdesen për shëndetin e tyre gjatë temperaturave të larta.

Përmes një njoftimi, IKSHPK rekomandon që qytetarët të pinë ujë shpesh për të shmangur dehidratimin, të konsumojnë ushqime të lehta dhe të freskëta, si dhe të shmangin pijet alkoolike dhe ato me përmbajtje të lartë sheqeri.

Po ashtu, instituti këshillon që të vishen rroba të lehta dhe trupi të freskohet rregullisht me ujë për të përballuar vapën.

Avokati Arianit Koci ka apeluar për kujdes ndaj qytetarëve që udhëtojnë ose kalojnë transit nëpër Serbi, duke i paralajmëruar për pasojat e mundshme ligjore lidhur me përmbajtjet e publikuara në rrjetet sociale.

“Për ata që udhëtojnë nëpër Serbi, nëse kaloni tranzit ose qëndroni në Serbi, keni parasysh se komentet që mund të keni publikuar në rrjete sociale, forume apo platforma të tjera publike në internet – nëse janë fyese, kërcënuese ose mund të interpretohen si nxitje e urrejtjes, mund të kenë pasoja juridike”, ka shkruar Koci.

Ai shton se përmbajtje të tilla mund të tërheqin vëmendjen e autoriteteve serbe.

“Në disa raste, përmbajtje të tilla mund të jenë objekt i interesimit të autoriteteve serbe”, ka deklaruar ai.

Koci thekson se, varësisht nga legjislacioni, mund të ketë edhe masa ndaj udhëtarëve.

“Varësisht nga rrethanat konkrete dhe legjislacioni që zbatohet, mund të ndaloheni, të intervistoheni dhe, nëse ekziston bazë ligjore, të procedoheni penalisht ose për kundërvajtje”, ka paralajmëruar ai.

Ai ka bërë thirrje që mesazhi të shpërndahet për vetëdijesim të qytetarëve.

Ndryshe nga SHBA apo pjesë të Azisë, shumë familje në Gjermani dhe në Evropën Veriore nuk janë të përgatitura për t’u përballur me nxehtësi ekstreme.

Por temperaturat në mbarë botën po rriten gjithnjë e më shumë.

Në vende si Shtetet e Bashkuara, Australia dhe Japonia, muajt e nxehtë dhe të lagësht të verës bëhen të përballueshëm falë rrymës së ajrit të freskët nga gumëzhima e kondicionerit. Në shumë pjesë të Evropës, zgjidhja është shpesh shumë më e thjeshtë: mbyllja e roletave, ndezja e ventilatorit dhe mbajtja pranë e shumë uji me akull.

Sipas Departamentit Amerikan të Energjisë, rreth 90 për qind e njerëzve që jetojnë në SHBA kanë kondicioner në shtëpi. Në Evropë, ku në disa raste mbizotërojnë kushte të ngjashme klimaterike, kjo përqindje është vetëm rreth 20 për qind, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), megjithëse ekzistojnë dallime të mëdha mes vendeve.

Në Spanjë rreth gjysma e të gjitha banesave kanë ajër të kondicionuar. Ndërsa në Gjermani, sipas një studimi të porositur nga portali krahasues Verivox, vetëm rreth 6 për qind e banesave janë të pajisura me një sistem fiks kondicionimi, ndërsa 13 për qind të tjera përdorin pajisje portative, të cilat zakonisht ftohin dukshëm më dobët. Arsyeja është e qartë: deri para pak kohësh, kondicionerët nuk ishin të nevojshëm në shumë vende evropiane, veçanërisht në ato veriore.

Vera të nxehta ka pasur – çfarë ka ndryshuar tani?

Moti i nxehtë ka qenë gjithmonë pjesë e verës në Evropë. Por ndërkohë, valët ekstreme të të nxehtit po bëhen gjithnjë e më të shpeshta dhe më intensive. Temperaturat e larta që zgjasin me ditë apo edhe javë rrezikojnë infrastrukturën, ekosistemet dhe shëndetin e njerëzve. Paneli Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC) ka treguar se këto valë ekstreme të nxehtit po shtohen më shpejt nga sa kishin parashikuar modelet klimatike, veçanërisht në Evropën Perëndimore.

Një analizë e fundit nga ClimaMeter, një bashkim studiuesish evropianë që hulumtojnë fenomenet ekstreme të motit, zbuloi se temperaturat në qershor 2026 ishin rreth 2 deri në 4 gradë Celsius (3,6 deri në 7,2 gradë Fahrenheit) më të larta se sa do të kishin qenë në kushte të ngjashme në fund të shekullit të 20‑të. “Kjo situatë çon në një rritje të menjëhershme të kërkesës për energji elektrike për ftohje,” shpjegoi Tommaso Alberti, një studiues italian në ClimaMeter, në një deklaratë.

Kërkesa për kondicionerë dhe pajisje ftohëse në Gjermani është rritur me 75 për qind midis viteve 2019 dhe 2024 – viti më i nxehtë i regjistruar deri më tani. Eurovent, shoqata e industrisë për ngrohje, ventilim, ajër të kondicionuar dhe teknologji ftohjeje, ka regjistruar një rritje “të qëndrueshme” në vitet e fundit.

Megjithatë, pavarësisht këtij trendi, në Evropë vazhdon të ketë rezistencë ndaj kondicionerëve, tha Stijn Renneboog, zëvendëssekretar i përgjithshëm i Eurovent-it: “Në këshillat se si të qëndrojmë të freskët, që qarkullojnë në rrjetet sociale, ende shoh rekomandime për të mos përdorur kondicionerë”, i tha ai DW-së në një email. “Freskimi ende shumë shpesh konsiderohet luks”, shkruan Renneboog. Ndërkohë, nxehtësia përbën një rrezik serioz për shëndetin publik: “Në Evropë çdo vit ka dhjetëra mijëra vdekje të lidhura me temperaturat e larta.”

Shtëpitë evropiane janë ndërtuar për ngrohje, jo për ajër të kondicionuar
Për shumicën e evropianëve është e vështirë ta ruajnë freskinë në banesat e tyre gjatë verës. Shumë shtëpi dhe apartamente në Gjermani dhe pjesë të tjera të Evropës Qendrore dhe Veriore janë projektuar për të mbajtur nxehtësinë brenda gjatë muajve të ftohtë, por jo për të siguruar ftohje maksimale në vapë. Një studim i fundit tregoi se pothuajse gjysma e të anketuarve në të gjithë BE‑në mbështeten në përmirësimin e hijezimit dhe izolimit për t’i shpëtuar nxehtësisë. Megjithatë, gjithnjë e më shumë njerëz po marrin në konsideratë edhe përdorimin e kondicionerëve.

“Koha kur kondicionerët në Evropë ishin ende pak të përhapur po i afrohet fundit,” deklaroi Helge Brinkmann, zv/drejtor në Boston Consulting Group dhe specialist për energjinë e gjelbër dhe mjedisin, në një analizë shtatorin 2025.

Megjithatë, sipas analizës, instalimi i një sistemi klimatizimi në ndërtesat e vjetra banimi në Evropë shpesh përbën sfidë. Punimet e gjera të rinovimit mund ta bëjnë të mundur vendosjen e sistemeve të reja. Por në qytetet evropiane me ndërtesa historike, shpesh duhet të kapërcehen edhe “pengesat shtesë administrative dhe estetike”.

“Një problem serioz social dhe i politikës shëndetësore”

Kostoja është një faktor tjetër që i pengon shumë evropianë të instalojnë një sistem klimatizimi. Rritja e çmimeve të energjisë e bën të kushtueshme përballimin e nxehtësisë, dhe 38 për qind e të anketuarve në një sondazh në shkallë të BE-së deklaruan se nuk kanë mundësi ta përballojnë ftohjen e banesës së tyre.

Një studim nga viti 2020 shqyrtoi se si ngrohja globale po rrit nevojën për klimatizim në vendet me klimë të butë si Franca, Spanja, Suedia dhe Holanda. Përfundimi: shtresat e popullsisë me të ardhura më të ulëta preken në mënyrë disproporcionale. Stijn Renneboog nga Eurovent shpjegon se ngrohja në dimër konsiderohet një nevojë bazë, por kjo nuk vlen njësoj për ftohjen: “Ndoshta duhet të pranojmë gjithashtu se pamundësia për t’i ftohur ndërtesat në mënyrë të sigurt gjatë verës po kthehet gjithashtu në një problem serioz social dhe shëndetësor.”

Edhe shqetësimet mjedisore deri tani e kanë frenuar përhapjen e kondicionerëve në Evropë. Konsumi total i energjisë për ftohjen e ndërtesave të banimit dhe hapësirave të tjera në BE është rritur në mënyrë konstante gjatë dekadës së fundit, veçanërisht që nga viti 2020. Të dhënat më të fundit nga zyra evropiane e statistikave Eurostat tregojnë se, ndonëse konsumi i energjisë për ngrohjen e ndërtesave në vitin 2024 ka shënuar një rënie të lehtë, konsumi i energjisë për ftohje u rrit me 15,3 për qind krahasuar me vitin e kaluar.

A ka alternativa ndaj kondicionerëve?

Po, ekzistojnë alternativa më miqësore me mjedisin ndaj kondicionerëve tradicionalë, shpjegon Jean‑Sebastien Broc nga Instituti për Politikën Evropiane të Energjisë dhe Klimës gjatë një vale të nxehti në korrik 2025: “Ndërtesat e reja mund të projektohen në mënyrë që të kufizohet nevoja për ftohje, duke u dhënë përparësi alternativave ndaj kondicionerëve.”

Këto alternativa përfshijnë projektimin e ndërtesave në mënyrë që të mundësohet qarkullimi natyror i ajrit në hapësira, si dhe përdorimin e materialeve që depozitojnë më pak nxehtësi.

Për më tepër, ndërtesat duhet të kenë sisteme të përmirësuara mbrojtjeje nga dielli, si roleta, tenda dhe streha çatie. Pompat moderne të nxehtësisë – tashmë standard në disa vende, ndërsa ende relativisht të shtrenjta në të tjera – përbëjnë një mënyrë efikase për nga energjia dhe emetimet për ngrohjen e shtëpive. Versionet moderne mund të përfshijnë edhe funksion ftohjeje, i cili është i dobishëm gjatë verës.

Përveç masave në ndërtesa, hapësirat e gjelbra dhe elementet ujorë mund të kontribuojnë gjithashtu në ftohjen e qyteteve dhe në uljen e efektit të ishullit të nxehtësisë urbane; shumë qytete po mbështeten në zgjidhje të përbashkëta si sistemet e mjegullës spërkatëse dhe qendrat publike të ftohjes. Në qytete si Parisi, Stokholmi dhe Kopenhaga, klimatizimi po centralizohet tashmë – në mënyrë të ngjashme me ngrohjen qendrore – përmes ftohjes së centralizuar: uji i ftohtë transportohet përmes tubave nëntokësorë në disa ndërtesa për t’i ftohur ato. /DW

Marrëveshja e njoftuar nga SHBA-të mes Izraelit dhe Libanit, e cila synonte të sillte fundin e konfliktit dhe një fazë të re stabiliteti në rajon, është tronditur që në hapat e parë. Shkak është bërë reagimi i Hezbollahut, i cili e ka kundërshtuar marrëveshjen dhe ka paralajmëruar se do të vazhdojë luftën kundër Izraelit.

Dokumenti me 14 pika parashikonte një tërheqje graduale të ushtrisë izraelite nga disa zona në jug të Libanit, rikthimin e kontrollit të plotë të ushtrisë libaneze mbi territorin dhe çarmatimin e grupeve të armatosura, veçanërisht Hezbollahut.

Një nga pikat më të rëndësishme ishte ndryshimi politik në qëndrimin e Bejrutit, pasi marrëveshja përfshinte njohjen e të drejtës së Izraelit për të ekzistuar dhe synimin për t’i dhënë fund konfliktit mes dy vendeve. Megjithatë, zbatimi i saj u përball menjëherë me pengesa të mëdha.

Hezbollahu, i cili nuk mori pjesë në negociata, e cilësoi marrëveshjen të papranueshme dhe deklaroi se nuk do të heqë dorë nga përballja me forcat izraelite. Ky qëndrim ka vënë në pikëpyetje të gjithë planin për një armëpushim afatgjatë dhe rikthimin e qetësisë në kufirin Izrael-Liban.

Sipas marrëveshjes, tërheqja izraelite do të ndodhte vetëm pas çarmatimit të grupeve të armatosura dhe pasi ushtria libaneze të merrte kontrollin e plotë të zonave kufitare. Por pikërisht çështja e Hezbollahut mbetet problemi kryesor, pasi grupi ka ndikim të madh në Liban dhe refuzon të dorëzojë armët.

SHBA-të kishin parashikuar një rol të rëndësishëm në zbatimin e marrëveshjes, përmes mbështetjes financiare, trajnimit të ushtrisë libaneze dhe mbikëqyrjes së procesit. Washingtoni synonte që fondet për rindërtimin të mos përdoreshin nga grupet e armatosura.

Ndërkohë, Izraeli ka deklaruar se nuk kërkon territore në Liban, por do të vazhdojë veprimet ushtarake nëse sulmet nga Hezbollah nuk ndalen. Dokumenti gjithashtu kufizon rolin e aktorëve të jashtëm, duke kërkuar që asnjë shtet apo grup të mos përdorë territorin libanez për sulme.

Me refuzimin e Hezbollahut, marrëveshja që shihej si një hap drejt paqes tashmë ndodhet në një pikë kritike. E ardhmja e saj mbetet e paqartë, ndërsa tensionet në kufirin Izrael-Liban vazhdojnë të jenë të larta.

14 pikat kryesore të marrëveshjes:

Fund i konfliktit: Izraeli dhe Libani deklarojnë synimin për t’i dhënë fund përplasjes dhe njohin sovranitetin dhe të drejtën e njëri-tjetrit për të ekzistuar.

Tërheqja izraelite: Ushtria izraelite do të largohet gradualisht nga disa zona në jug të Libanit.

Rikthimi i kontrollit libanez: Ushtria libaneze do të marrë kontrollin e plotë të territorit dhe kufirit.

Çarmatimi i grupeve të armatosura: Parashikohet çarmatimi i Hezbollahut dhe i çdo grupi tjetër jashtë kontrollit të shtetit.

Hezbollahu, pika më e vështirë: Marrëveshja nuk e përmend drejtpërdrejt grupin, por kërkon çarmatimin e tij përpara tërheqjes së plotë izraelite.

Siguria në kufi: Synohet që banorët e zhvendosur të kthehen në shtëpi dhe të shmangen sulmet e reja.

Roli i ushtrisë libaneze: Forcat libaneze do të forcohen me ndihmën e SHBA-ve dhe partnerëve ndërkombëtarë.

Mbështetja amerikane: SHBA-të do të mbikëqyrin zbatimin e marrëveshjes dhe do të ndihmojnë me fonde për rindërtimin.

Ndalimi i sulmeve: Izraeli thotë se do të ndalojë operacionet ushtarake nëse ndalen sulmet nga Hezbollah.

Pa ndikim nga Irani apo aktorë të tjerë: Libani nuk do të lejojë përdorimin e territorit të tij për sulme nga grupe apo shtete të tjera.

Mundësi për forcë ndërkombëtare: Parashikohet mbështetje nga vende arabe dhe ndërkombëtare për të parandaluar rikthimin e milicive.

Rindërtimi i Libanit: Synohet krijimi i një Libani të sigurt dhe nën kontrollin e plotë të shtetit.

Mbikëqyrje e vazhdueshme: SHBA-të dhe partnerët do të monitorojnë zbatimin dhe përdorimin e fondeve.

Paqja nuk ka afat të caktuar: Nuk u vendos një datë përfundimtare, pasi procesi varet nga zbatimi i kushteve dhe çarmatimi i Hezbollahut.

Franca ka regjistruar rreth 1,000 vdekje më shumë se sa pritej që nga e mërkura, ndërsa temperaturat përvëluese kanë përfshirë vendin.

“Që nga 24 qershori, janë vërejtur afërsisht 1,000 vdekje shtesë (shifra të pakonsoliduara) krahasuar me vdekjet e regjistruara në muajt e mëparshëm”, tha Shëndeti Publik i Francës në një deklaratë të dielën.

Zonat më të prekura përfshijnë ato që kanë qenë nën një alarm të kuq për vapë, veçanërisht Île-de-France, Nouvelle-Aquitaine, Brittany, Centre-Val de Loire, Normandy dhe Pays de la Loire, tha agjencia, duke shtuar se 85% e vdekjeve përfshinin njerëz të moshës 65 vjeç e lart.

Disa pjesë të Francës kanë kaluar 40°C këtë javë, duke shtuar presion mbi spitalet dhe ndihmësit e parë mes një rritjeje të thirrjeve emergjente.

Më shumë se tridhjetë departamente ishin nën një alarm të kuq për nxehtësi për pjesën më të madhe të javës, dhe vendi regjistroi ditën e tij më të nxehtë të mërkurën, me temperaturën mesatare 24-orëshe që arriti në 30°C.

Në Paris, autoritetet ndaluan pirjen e alkoolit në publik gjatë fundjavës në një përpjekje për të lehtësuar presionin mbi shërbimet e emergjencës, ndërsa Marshimi i Krenarisë i qytetit, i cili ishte planifikuar të zhvillohej të shtunën, u shty gjithashtu. Kulla Eiffel dhe muzeu i Luvrit janë mbyllur gjithashtu herët për shkak të motit të nxehtë.

Njerëzit janë dyndur në parqe dhe kanale në të gjithë qytetin gjatë gjithë javës për t’i shpëtuar kushteve përvëluese, por autoritetet kanë paralajmëruar për rrezikun e notit pa mbikëqyrje pasi një burrë u mbyt në Kanalin Saint-Martin të premten në mbrëmje.

“E kemi thënë më parë dhe do ta themi përsëri: noti jashtë orarit kur lejohet noti i mbikëqyrur, dhe jashtë zonave të mbikëqyrura, është i rrezikshëm”, shkroi Emmanuel Grégoire, kryebashkiaku i Parisit, në X.

Futbollisti i Ligue 2, Kenzo Kies, gjithashtu vdiq pasi u mbyt në lumin Rone gjatë valës së nxehtësisë.

Në një deklaratë, klubi i tij, Guingamp, tha se ishte “i trishtuar” kur mësoi për vdekjen e 21-vjeçarit.

“En Avant Guingamp i shpreh ngushëllimet më të thella familjes së Kenzo Kies dhe të gjithë të dashurve të tij, dhe u ofron atyre mbështetjen e plotë gjatë kësaj kohe të vështirë”, shtoi ajo.

Temperaturat janë rritur ndjeshëm në të gjithë Evropën ditët e fundit.

Mbretëria e Bashkuar regjistroi ditën e saj më të nxehtë të qershorit të premten.

Meteorologia, shërbimi kombëtar i motit dhe klimës në Mbretërinë e Bashkuar, tha se shifrat paraprake treguan se fshati Santon Downham në Suffolk arriti 37.3°C.

Spanja dhe Gjermania gjithashtu kanë parë temperatura mbi 40°C.

Një mjet i dyshuar shpërthyes është gjetur të shtunën pasdite në lumin Erenik, në fshatin Rripaj të Gjakovës.

Sipas raportit të Policisë së Kosovës, rasti është raportuar rreth orës 16:43 nga një dëshmitar, i cili kishte vërejtur mjetin në lumë.

Pas marrjes së njoftimit, njësitë policore kanë dalë në vendin e ngjarjes dhe kanë siguruar perimetrin deri në ardhjen e njësisë për deminim të Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK).

Njësia e FSK-së e ka tërhequr mjetin e dyshuar shpërthyes pa ndonjë incident, ndërsa rasti është trajtuar nga autoritetet kompetente.