Pagjumësia mund të shkaktohet nga ritme cirkadiane të vonuara që e pengojnë trurin të “fiket” natën
Shkencëtarët australianë nga Universiteti i Australisë së Jugut kanë zbuluar prova të forta se pagjumësia kronike mund të vijë nga çrregullime në ciklin e brendshëm 24-orësh të aktivitetit mendor të trurit.
Këto gjetje ndihmojnë në shpjegimin pse disa njerëz e kanë të vështirë të qetësohen natën, edhe kur janë fizikisht të lodhur.
Në studimin e publikuar në tetor 2025 në revistën Sleep Medicine, studiuesit ndoqën se si ndryshojnë modelet e të menduarit gjatë ditës tek personat me pagjumësi afatgjatë në krahasim me ata që flenë shëndetshëm. Ky është studimi i parë që regjistron në këtë mënyrë ritmet ditore kognitive.
Mendje tepër aktive tek personat me pagjumësi
Pagjumësia prek rreth 10 për qind të popullsisë dhe deri në një të tretën e të moshuarve. Shumë persona me këtë gjendje e përshkruajnë mendjen e tyre si tepër aktive ose vazhdimisht të zënë natën.
Edhe pse kjo gjendje mendore e natës shpesh është përshkruar si hiperaktivitet kognitiv, shkaku i saj themelor ka mbetur i paqartë.
Studiuesit testuan nëse vështirësitë për ta qetësuar mendjen natën, që është një tipar kyç i pagjumësisë, mund të jenë të lidhura me anomali në ritmet cirkadiane, sistemin e brendshëm të matjes së kohës në trup, transmeton Telegrafi.
Modele të qarta cirkadiane
Për ta hetuar këtë, ekipi zhvilloi një eksperiment laboratorik ku morën pjesë 32 persona të moshuar, përfshirë 16 me pagjumësi dhe 16 pa probleme me gjumin.
Pjesëmarrësit u monitoruan për 24 orë ndërsa qëndronin zgjuar në shtrat. Duke eliminuar sinjalet e jashtme të kohës dhe rutinat ditore, studiuesit mundën të fokusohen veçanërisht në ritmin natyror të brendshëm të trurit.
Vullnetarët qëndruan në një ambient me ndriçim të zbehtë, me konsum ushqimi dhe nivel aktiviteti të rregulluar rreptësishtë. Çdo orë ata plotësonin lista të detajuara kontrolli që përshkruanin tonin, cilësinë dhe kontrollin e mendimeve të tyre, duke u mundësuar studiuesve të hartonin se si ndryshonte aktiviteti mendor gjatë ditës dhe natës.
Si personat që flenë shëndetshëm ashtu edhe ata me pagjumësi treguan modele të qarta cirkadiane në aktivitetin mendor, me kulme pasdite dhe rënie në orët e hershme të mëngjesit.
Megjithatë, u shfaqën disa dallime kyçe në grupin me pagjumësi.
– Ndryshe nga ata që flenë mirë, gjendja kognitive e të cilëve ndryshoi në mënyrë të parashikueshme nga zgjidhja e problemeve gjatë ditës në qetësim natën, personat me pagjumësi nuk arritën të kalonin aq fort në një gjendje më të qetë. Modelet e tyre të të menduarit gjatë natës mbetën të ngjashme me ato të ditës, në vend që truri të qetësohej – thotë studiuesi kryesor, Prof. Kurt Lushington.nga Universiteti i Australisë së Jugut.
Kulmet e tyre kognitive ishin të vonuara rreth gjashtë orë e gjysmë, gjë që sugjeron se orët e tyre të brendshme mund të nxisin mendim të zgjuar deri vonë natën.
– Gjumi nuk është vetëm mbyllja e syve. Bëhet fjalë për fikjen e trurit nga mendimet e orientuara drejt qëllimit dhe përfshirja emocionale. Studimi ynë tregon se tek pagjumësia kjo “fikje” është e zbehur dhe e vonuar, ndoshta për shkak të anomalive në ritmin cirkadian. Kjo do të thotë se truri nuk merr sinjale të forta për t’u fikur natën, thotë profesori Prof. Lushington.
Bashkautorja Jill Dorrian thotë se gjetjet theksojnë mundësi të reja trajtimi për personat që vuajnë nga pagjumësia, si ndërhyrjet që forcojnë ritmet cirkadiane.
– Kjo përfshin ekspozim të kufizuar në kohë ndaj dritës dhe rutina të strukturuara ditore që mund të rikthejnë variacionet natyrore ditë-natë në modelet e të menduarit. Ushtrimet e vëmendjes mund të ndihmojnë gjithashtu në qetësimin e mendjes natën, thotë Prof. Dorrian.
Studiuesit thonë se trajtimet aktuale shpesh fokusohen në strategji biheviorale, por këto gjetje sugjerojnë se qasjet e përshtatura që adresojnë faktorët cirkadianë dhe kognitivë mund të ofrojnë zgjidhje.
