Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë Kosovë (DHTIK) shpreh sërish shqetësimin për kamatat e larta të kredive nga bankat komerciale në vendin tonë.
Megjithëse sipas DHTIK edhe në raportet e BQK-së kreditë e këqija vazhdojnë të jenë shumë të ulëta, bankat mbeten dorë shtrënguese sa i përket dhënies së kredive me norma më të favorshme të interesit.
“Kjo qasje po u shkakton probleme të mëdha bizneseve tona, të cilat përkundër shumë sfidave, po përpiqen të zgjerojnë investimet e tyre. Numër i madh i bizneseve tona anëtare, kanë raportuar për norma të larta të interesit dhe administrata jo efikase”, thuhet në reagimin e Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë Kosovë (DHTIK), raporton KosovaPress.
Sipas DhTIK, mungesa e likuiditetit është jetike për të mbështetur prodhimin dhe eksportet.
“Derisa në vendet e rajonit shtetet kanë ndërmarrë veprime të ndryshme, ku sipas të dhënave që i kemi mbledhur, normat e interesit në kredi janë shumë më të ulëta. Madje ka shtete, të cilat kanë marrë iniciativa për të inkurajuar bizneset edhe nga Kosova që të bartin prodhimin, duke ju ofruar kushte shumë më të favorshme, përfshirë edhe kamata shumë më të ulëta sesa ato që i ofron sektori bankar në Kosovë”, thuhet në njoftim.
Me këtë rast Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë Kosovë, i bënë thirrje institucioneve kompetente shtetërore, BQK-së dhe sektorit bankar, që të ndërmarrin hapa të menjëhershëm në mbështetje të bizneseve, pasi nga kjo qasje po pëson ekonomia edhe ashtu e brishtë e vendit, e cila përballet me numër të madh të sfidave.
Ndryshe, bankat komerciale në Kosovë vazhdojnë me i rritur fitimet e tyre vit pas viti. Ky sektor financiar në vend, ka arritur të ketë profit të lartë gjatë vitit 2024.
Sipas raportit të fundit të Bankës Qendrore të Kosovës(BQK) për vitin 2024, nga kreditë bankare dhe shërbimet tjera ndaj qytetarëve dhe bizneseve, bankat komerciale kanë pasur fitim të pastër 182.1 milionë euro ose rreth 27 milionë euro më shumë se në vitin 2023. Në vitin 2023 profiti i bankave ishte 155 milionë euro, raporton KosovaPress.
Norma e interesit mesatare është mbi 6 për qind. Sipas BQK-së vlera e kredive për ekonomitë familjare, biznese dhe korporata tjera financiare arrin 5 miliradë e 813.4 milionë euro.
Për më shumë se 25 vjet, misioni i NATO-s në Kosovë, KFOR, ofron siguri. Por, në kohën kur zyrtarët amerikanë sinjalizojnë zvogëlimin e mundshëm të pranisë së tyre ushtarake në Evropë, lindin edhe pyetjet: a do të mbeteshin ushtarët amerikanë në KFOR, apo do të kërkonte administrata Trump favore në këmbim të tyre?
Nga Departamenti amerikan i Mbrojtjes thonë se, tash për tash, nuk ka ndonjë ndryshim sa i përket pozicionimit të forcave të tyre. Por, me tensionet e vazhdueshme në Ballkan dhe me ndryshimin e prioriteteve globale, Kosova duhet të përgatitet për çdo skenar, thonë ish-zyrtarë të NATO-s.
“Secili ushtar i KFOR-it e kupton plotësisht dhe qartë detyrën e tij për t’i mbrojtur të gjithë qytetarët e Kosovës”, deklaroi më 25 qershor të 1999-ës komandanti i atëhershëm i misionit paqeruajtës të NATO-s, Mike Jackson.
Kjo forcë nisi të dislokohej në Kosovë atë muaj, menjëherë pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Kumanovës, e cila detyroi tërheqjen e plotë të ushtrisë dhe policisë serbe nga Kosova.
Fillimisht përbëhej nga rreth 50.000 trupa, për të arritur me kalimin e viteve në rreth 4.600.
Më shumë se 25 vjet më vonë, misioni i saj mbetet i njëjtë: “ruajtja e një mjedisi të sigurt për të gjithë”, por e ardhmja e forcës disi e diskutueshme.
Një zyrtar nga Departamenti amerikan i Mbrojtjes konfirmon se, “tash për tash, nuk ka asnjë ndryshim në pozicionimin e forcave për të njoftuar”.
Por, ish-zyrtari i lartë i NATO-s, Jamie Shea, thotë se presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, “është transaksional” dhe se mund të kërkojë nga Kosova favore në këmbim të mbajtjes së trupave.
“Ndaj, jini të përgatitur”, thotë Shea.
Ish-komandanti i Forcës së Sigurisë së Kosovës, Kadri Kastrati, vlerëson se vendi, aktualisht, nuk është në gjendje të vetëmbrohet.
Si lindën pikëpyetjet për trupat amerikane në Evropë?
Ishte fillimisht sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, i cili porositi Evropën se duhet të përgatitet për një rishikim dhe reduktim eventual të pranisë ushtarake amerikane.
Gjatë një vizite në Varshavë, muajin e kaluar, Hegseth tha se e ardhmja e saj do të varet nga kërcënimet globale dhe prioritetet strategjike amerikane.
“Kjo është arsyeja përse mesazhi ynë është kaq i ashpër për aleatët tanë evropianë. Tani është koha për të investuar, sepse nuk mund të supozoni se prania e Amerikës do të zgjasë përgjithmonë”, tha ai më 14 shkurt.
Sipas një dokumenti që siguroi gazeta amerikane The Washington Post, Hegseth urdhëroi, gjithashtu, udhëheqësit e Pentagonit dhe të ushtrisë amerikane që të bëjnë plane për shkurtimin e buxhetit të mbrojtjes për 8 për qind, në secilin prej pesë vjetëve të ardhshëm.
Këtij debati, një element tjetër ia shtoi edhe zëvendëspresidenti amerikan, JD Vance.
Ai i kritikoi udhëheqësit evropianë për refuzimin e së djathtës ekstreme, ndërsa të ardhmen e trupave amerikane në Evropë e lidhi me politikëbërjen në kontinent.
Duke folur në Konferencën e Veprimit Politik Konservator më 20 shkurt, Vance tha se amerikanët nuk do të mbështesin mbajtjen e trupave në Gjermani, nëse njerëzit atje mund të burgosen për postime fyese në mediat sociale.
“E gjithë mbrojtja e Gjermanisë subvencionohet nga taksapaguesit amerikanë”, tha ai.
Situata shkaktoi jo pak ankth në mesin e aleatëve këndej Atlantikut.
Njeriu që pritet të bëhet kancelar i Gjermanisë, Friedrich Merz, tha se synim i tij do të jetë arritja e pavarësisë nga SHBA-ja në aspektin e sigurisë.
“Për mua, prioritet absolut do të jetë forcimi i Evropës sa më shpejt që të jetë e mundur”, tha ai.
Trump, edhe gjatë mandatit të parë si president, u ka kërkuar vazhdimisht aleatëve evropianë që t’i rrisin ndjeshëm kontributet e tyre financiare në mbrojtje.
I pyetur gjatë një konference me gazetarë, më 18 shkurt, se a do të ishte i gatshëm të konsideronte tërheqjen e të gjitha trupave amerikane nga Evropa, në kuadër të një marrëveshjeje me presidentin rus, Vladimir Putin, për paqe në Ukrainë, Trump tha:
“Askush nuk më ka kërkuar ta bëj këtë. Nuk mendoj se duhet ta bëjmë. Nuk do të doja ta bëja”.
Prania e trupave amerikane në Evropë
Shtetet e Bashkuara kanë disa baza operative dhe ushtarake në Evropë.
Numri më i madh i ushtarëve amerikanë – mbi 35.000 – është i dislokuar në Gjermani.
Ky vend, njëherësh, ka edhe bazën më të madhe ajrore amerikane – Ramstein – ku janë të vendosur mbi 16.000 ushtarakë, civilë e kontraktorë.
Bazat ushtarake të SHBA-së në Evropë
Përveç përforcimit të përkohshëm në fillim të luftës së Rusisë në Ukrainë, prania ushtarake amerikane në Evropë ka shkuar duke u zvogëluar që nga përfundimi i Luftës së Ftohtë.
Sipas Komandës Evropiane të SHBA-së, numri i përgjithshëm i forcave amerikane në Evropë është luhatur mes 75.000 dhe 105.000 që nga viti 2022.
Prej tyre, aktualisht, rreth 63.000 forca janë të dislokuara në mënyrë të përhershme, ndërsa të tjerat janë me rotacion.
Në Kosovë, Shtetet e Bashkuara kanë rreth 600 ushtarë në kuadër të misionit KFOR, në krahasim me mbi 5.000 sa kishin në ’99-tën.
Nga ai vit kanë edhe kampin Bondsteel, i cili gjendet pranë Ferizajt, në juglindje të Kosovës, dhe shërben si baza më e madhe ushtarake e SHBA-së në Ballkan.
Ushtarë amerikanë në bazën Bondsteel në Kosovë.
Çka thotë NATO-ja?
Edhe NATO e pyetur se a ka ndonjë plan për të siguruar që prania e KFOR-it në Kosovë mbetet e pandryshuar, në vazhdën e reduktimit të mundshëm të trupave amerikane në Evropë.
Në përgjigjen që mori, mes tjerash, thuhet se “zyrtarët amerikanë e kanë bërë të qartë angazhimin e tyre ndaj Aleancës, përfshirë praninë e SHBA-së në Evropë”.
Aty, po ashtu, thuhet se SHBA-ja i ka bërë të qarta pritjet e saj që aleatët e NATO-s të bëjnë më shumë, të investojnë më shumë dhe të prodhojnë më shumë, “në mbështetje të sigurisë sonë të përbashkët”.
“NATO-ja vazhdimisht i përshtatet mjedisit që ndryshon… KFOR-i vazhdon të zbatojë mandatin e tij – bazuar në Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së të vitit 1999 – për të kontribuar në një mjedis të sigurt për të gjithë njerëzit dhe komunitetet që jetojnë në Kosovë”, tha një zyrtar i NATO-s dhe shtoi se “SHBA-ja vazhdon të luajë një rol themelor” brenda misionit KFOR.
Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, tha në një takim me komandantin e KFOR-it, Enrico Barduani, më 4 mars, se Evropa po përballet me një situatë të ndërlikuar gjeopolitike dhe se “angazhimi i përbashkët me KFOR-in dhe NATO-n mbetet thelbësor”.
“Jini të përgatitur”
Shea, i cili ka shërbyer në role të ndryshme në NATO deri në tërheqjen e tij në vitin 2018, nuk pret ndryshime të menjëhershme në praninë e trupave amerikane në Evropë, e rrjedhimisht as në Kosovë, por thotë se situata mbetet e pasigurt dhe duhet vëzhguar me kujdes.
Sipas tij, kontingjenti amerikan në Kosovë është i vogël dhe “nuk është barrë e madhe financiare për SHBA-në, në krahasim me forcat amerikane në Gjermani apo Poloni”.
Ai gjithashtu kujton se Trump, në të kaluarën, “është përpjekur ta luajë paqebërësin mes Beogradit dhe Prishtinës” dhe thotë se trupat amerikane në Kosovë “i japin SHBA-së një levë më të madhe në këtë rol”.
“Por, Trump është transaksional dhe ai mund ta pyesë Kosovën se çfarë favoresh mund t’i ofrojë për t’i mbajtur trupat [amerikane] në Kosovë – sidomos në formë të marrëveshjeve biznesore dhe mundësive për investime. Ndaj, jini të përgatitur”, thotë Shea.
Për më tepër, shton ai, zvogëlimi i buxhetit të Pentagonit do ta detyrojë me doemos ushtrinë amerikane të bëjë kursime dhe t’i rishpërndajë burimet e saj.
Pse është e rëndësishme prania e NATO-s në Kosovë?
Gati 26 vjet pas përfundimit të luftës dhe 17 vjet pas shpalljes së pavarësisë, Kosova nuk njihet nga Serbia dhe marrëdhëniet mes dy vendeve mbeten të tensionuara.
Ndonëse janë në negociata për normalizimin e tyre qysh në vitin 2011, shteti fqinj vazhdon ta konsiderojë Kosovën si pjesë të veten.
Pas njësulmi të armatosur në veri të vendit, më 2023, autoritetet kosovare e akuzuan atë për tentim aneksimi të kësaj zone të banuar me shumicë serbe.
Serbia mohoi se kishte gisht në atë sulm, por grumbulloi për disa ditë trupa ushtarake në kufi me Kosovën.
Forca e Sigurisë e Kosovës nuk jep informacione për kapacitetet e saj mbrojtëse, duke i konsideruar si të ndjeshme, por ish-komandanti i saj, Kadri Kastrati, vlerëson se vendi, aktualisht, nuk është në gjendje të vetëmbrohet.
“Fatkeqësisht, jemi shumë larg, sepse nuk është investuar”, thotë ai.
“Jemi shumë larg edhe kapaciteteve njerëzore, edhe atyre infrastrukture, pajisjeve dhe armatimit”, shton ai.
FSK-ja është në proces të shndërrimit në ushtri të rregullt dhe pritet t’i ketë mbi 7.500 pjesëtarë aktivë dhe rezervistë, nga rreth 2.500 sa ka aktualisht.
Ministri i Mbrojtjes i Kosovës, Ejup Maqedonci, ka thënë në fund të vitit të kaluar se Kosova, në katër vjet, ka shpenzuar mbi 269 milionë euro për blerje të armatimit.
Ajo që dihet është se vendi ka siguruar armë edhe nga dy fuqi të NATO-s: SHBA-ja dhe Turqia, dhe se synon të ndërtojë edhe fabrikën e tij për prodhimin e municioneve.
Duke folur për rëndësinë e NATO-s në Kosovë, ish-ministri i Mbrojtjes, Agim Çeku, thotë se situata e sigurisë në vend nuk ka ndryshuar në mënyrë thelbësore që nga ndërhyrja e aleancës ushtarake në vitin 1999.
“NATO-ja ka ardhur në Kosovë për shkak të qasjes agresive të Serbisë ndaj Kosovës dhe shqiptarëve. Fatkeqësisht, kjo qasje nuk ka ndryshuar ende. Serbia vazhdon ta trajtojë Kosovën si pjesë të saj dhe vazhdon të ushqejë ëndrra për kthimin e saj në Kosovë”, thotë Çeku për Radion Evropa e Lirë.
Derisa të mos ketë marrëveshje për njohje reciproke mes Kosovës e Serbisë, ai thotë se misioni i NATO-s, KFOR, do të mbetet faktor kyç për sigurinë në vend.
“Ai është garanci edhe për stabilitetin e gjithë Ballkanit Perëndimor”, thotë Çeku.
Në frymë të ngjashme me Çekun shprehet edhe ish-ministri i Mbrojtjes i Shqipërisë, Fatmir Mediu.
“Ballkani ka një rëndësi të madhe strategjike për NATO-n, veçanërisht për shkak të daljes në Mesdhe dhe Adriatik. Por, për Kosovën, prania e NATO-s është edhe më e rëndësishme – për të garantuar stabilitetin e saj dhe për të parandaluar destabilizimin e situatës nga aktorë të tillë si Serbia, Rusia e Kina”, thotë ai.
A do të mund të mbijetonte KFOR-i pa ushtarë amerikanë?
Ish-zyrtari i NATO-s, Shea, thotë “po”.
“KFOR-i ka qenë nën komandën italiane dhe turke dhe pjesa më e madhe e trupave janë evropiane”, thotë ai dhe shton se “evropianët menaxhojnë vetë me Bosnje e Hercegovinën që nga viti 2004”.
Por, pavarësisht kësaj, Shea argumenton se mbajtja e trupave amerikane në Kosovë sa më gjatë që të jetë e mundur, është e dobishme, sepse, siç thotë, siguron vëmendjen e vazhdueshme të SHBA-së.
“Çizmet e SHBA-së në terren e mbajnë Kosovën në ekranin e radarit në Shtëpinë e Bardhë dhe në Departamentin e Shtetit, si dhe ndihmojnë që SHBA-ja të mbetet e angazhuar në dialogun Kosovë-Serbi”, thotë Shea.
Me rritjen e pasigurisë në rajon – për shkak të gjykimit të udhëheqësit të Republikës Sërpska, Millorad Dodik, dhe protestave të vazhdueshme në Serbi – forcat amerikane shërbejnë si një faktor stabilizues, sipas tij.
Si mund të përgatitet Kosova për secilin skenar?
Mediu thotë se është koha që Kosova të rreshtohet sa më pranë NATO-s dhe Shteteve të Bashkuara, “e jo të ndjekë politika të brendshme që sjellin përçarje”.
“Vendi duhet të ketë një qasje proaktive për anëtarësim në NATO dhe t’i thellojë marrëdhëniet strategjike me SHBA-në”, thotë ai.
Aktualisht deputet në Kuvendin e Shqipërisë, Mediu sugjeron edhe krijimin e një force të përbashkët ushtarake me vendet anëtare të NATO-s në Ballkanin Perëndimor – Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi – për të ndërtuar, siç thotë, një mekanizëm të fuqishëm mbrojtës.
“Stabiliteti i Kosovës dhe i gjithë rajonit nuk mund të lihet në mëshirën e fatit”, thotë Mediu.
Shea thekson gjithashtu rëndësinë e angazhimit të Kosovës me administratën e Trumpit në të gjitha nivelet, “për të siguruar se interesat e saj komunikohen drejt dhe befasitë shmangen”.
“Trump është i paparashikueshëm, kështu që, më së miri, përgatituni për të gjithë skenarët”, thotë Shea.
Marrë parasysh stilin transaksional të diplomacisë së presidentit amerikan, Shea shton se Kosova duhet t’i identifikojë edhe fushat për negociata të mundshme me të.
Interesat biznesore janë gjithmonë të larta, thotë ai, duke marrë si shembull edhe marrëveshjen e përfolur mes SHBA-së dhe Ukrainës për mineralet.
Nevoja për këtë balancë delikate, që përcakton sigurinë e Kosovës, ishte evidente qysh në vitin 1999, kur gjenerali Jackson – tashmë i ndjerë – refuzoi urdhrine komandantit të tij amerikan për të bllokuar forcat ruse kur hynë në Kosovë, pa marrëveshje me NATO-n.
“Nuk do ta filloj Luftën e Tretë Botërore për ju”, u raportua t’i ketë thënë Jackson gjeneralit Wesley Clark në qershor të ’99-ës.
Nëse Jackon e parandaloi atë mbi çerek shekulli më parë, përse siguria sot do t’i lihej rastësisë?/Radio Evropa e Lirë
Kryetari i Kuvendit, Glauk Konjufca ka thënë se Familja Jashari ka bërë aktin më të lartë, aktin më sublim të sakrificës për lirinë e vendin, raporton EO.
Konjufca tha se familja Jashari është krijuese e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.
“Me çdo 5, 6 dhe 7 mars vijmë këtu të gjithë së bashku për t’u përkulur para varreve të Jasharëve të rënë në vitin 1998, për arsye se Familja Jashari është krijuese e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, është esenca e UÇK-së, e po ashtu e ka bërë edhe aktin më të lartë, aktin më sublim të sakrificës për lirinë e vendin tonë”, tha ai pas homazheve në Prekaz.
“Ata si familje e kanë pasur të mishëruar në zemrat dhe shpirtin e tyre një të vërtetë e cila e ka shpëtuar popullin e Kosovës, e kjo e vërtetë është se liria nuk fitohet pa armë në dorë, duke luftuar me armë në dorë dhe nuk fitohet pa i dhënë dëshmorët e vet. Kështu veproi Familja Jashari dhe për këtë arsye ne si komb, si popull i detyrohemi më së shumti për lirinë dhe për çlirimin e Republikës së Kosovës dhe Familjes Jashari”, tha Konjufca.
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka bërë homazhe në Prekaz për nder të Ditës së Epopesë së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), raporton EO.
Ai kujtoi sakrificat e familjes Jashari dhe të gjithë luftëtarëve që dhanë jetën për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës.
“Tre brezat e Jasharëve 59 gjithsej rreth gjysma gra e fëmijë u flijuan me 5-6-7 mars 1998, për çlirimin e Kosovës për lirinë pavarësinë dhe bashkimin. Epopeja e UÇK-së i dha një hovë të pandalshëm kryengritjes së armatosur dhe luftës çlirimtare. U vetëdijesuar edhe ndërgjegjësua edhe publiku ndërkombëtare dhe diplomacia botërore”, tha Kurti.
Kurti theksoi se, edhe pse nuk janë fizikisht ndër ne, figura të shquara si Shaban Jashari, Hamza Jashari dhe Adem Jashari do të mbeten përherë në kujtesën e popullit dhe në zemrat e qytetarëve të Kosovës.
“Sot baca Shaban do të ishte 100 e sivjet Hamza do të bëhet 75 e Ademi 70, ata nuk i kemi fizikisht por ata kanë vetëm ditëlindjen, kanë 2 prill, 19 prill dhe 28 nëntori. Vdekja e tyre është Epopeja e UCK dhe tani ndonëse nuk e kemi kryekomandantin, Hamzën e Shabanin të gjithë tjerët e kemi bacin Rifat me shtëpinë plotë nipa dhe mbesa, por kemi Kosovën republikë me demokraci dhe zhvillim”, ka deklaruar Kurti.
Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani së bashku me kryeministrin Albin Kurti, kryeparlamentarin Glauk Konjufca kanë bërë homazhe në Kompleksin Memorial “Adem Jashari” në Prekaz, raporton EO.
“Kujtojmë Epopenë Çlirimtare të Kosovës, e cila i dedikohet përkujtimit tonë të përbashkët, në këtë kohë lirie, secili dëshmor e martirë që ka dhënë jetën për Kosovë. Mbi të gjitha i kushtohet sakrificës guximit dhe trimërisë të treguar nga familja Jashari. Ata luftuan shumë më gjatë sesa përgjatë viteve të luftës duke u shndërruar në emblemë të UCK-së, dhe duke i shndërruar kullat e Jasharëve në simbol të një kalaje të lirisë, që edhe sot e mbron Kosovën”, tha Osmani.
Ajo ka theksuar se asnjëherë nuk duhet të harrojmë dhe as të devijojmë nga rruga e shtruar me sakrificën e dëshmorëve dhe martirëve.
“Edhe fëmijët tanë inspirohet për rrugën përpara për mbrojtën e lirisë mbi të gjitha na përkujtohet se sa i lartë ka qenë për të fituar lirinë tonë. Asnjëherë nuk duhet të harrojmë as të devijojmë nga rruga e shtruar kjo sakrificë e dëshmorëve dhe martirëve, gjithnjë një rrugë do të shërbejë si dritë udhërrëfyese për forcimin e Kosovës”, ka thënë Osmani.
Për herë të parë në Kosovë, brenda pak ditësh, në Klinikën e Neonatologjisë pranë Qendrës Klinike Universitare të Kosovës do të realizohet skeningu metabolik neonatal, i cili mundëson zbulimin e hershëm të sëmundjeve gjenetike tek foshnjet. Një shërbim i tillë ende nuk kryhet në vendet e rajonit.
Sipas drejtorit të Klinikës së Neonatologjisë, Luan Morina skeningu metabolik neonatal është arritja më e madhe në mjeksinë preventive, shkruan KosovaPress.
Ai tregon se laboratori, aparaturat moderne dhe hapësira janë gati që të jetësohet ky projekt, derisa potencon se edhe stafi shëndetësor është trajnuar për realizimin e këtij shërbimi.
“Si projekt tjetër që tashmë jemi në fazën finale dhe veçse janë çështje ditësh dhe mund të themi me një krenari shumë të madhe, mund ta falënderojmë Ministrinë e Shëndetësisë, SHSKUK-në, QKUK-në që kanë bërë të realizohet edhe skeningu metabolik neonatal. Që për herë të parë bëhet në vendin tonë dhe mund të themi se ky nuk bëhet në shtetet fqinje, pra në regjion nuk realizohet. Skeningu metabolik neonatal ka të bëjë më diasgnostifikimin e hershëm të sëmundjeve gjenetike. Sëmundje që në moment të lindjes nuk detektohen, por në faza të caktuara të jetës. Me testimet që ne do të realizojmë, ne do të diagnostifikojmë ose do të bëjmë të mundshëm detektimin e këtyre fëmijeve të cilët do të kenë predispozita në një kohë ta caktuar që të manifestojnë këtë sëmundje. Ky skening neonatal në fillim do të startojmë me pesë sëmundje: fenilketonurinë, galaktozeminë, fibrozën cistike, hipotiroidizën kongjenital dhe atrofinë spinale muskulare. Skeningun neonatal mund ta quajmë si e arritura më e madhe e mjekësisë preventive”, thekson Morina, shkruan KosovaPress.
Morina përmend transportin neonatal, me ç’rast bëhet bartja e foshnjeve nga spitalet regjionale në Klinikën e Neonatologjisë, që kanë nevojë për trajtim intensiv.
Neonatologu Luan Morina, në një intervistë për KosovaPress thotë se sfidë për këtë klinikë mbetet trajtimi i foshnjeve të lindura para kohe. Porse shton se falë punës dhe profesionalizmit të stafit, është arritur që edhe foshnjet e lindura me nga 700 gramë të mbijetojnë.
“Klinika e Neonatologjisë ofron shërbime të shumta, duke filluar nga trajtimi i prematuritetit, i cili mbetet sfidë e Neonatologjisë. Kur jemi te prematuriteti janë ato foshnje që lindin para kohe, foshnje të cilat shtatzënia ndërprehet para javës së 37-të. Ne kemi raste kur kemi prematuritet të thellë. Duke filluar nga 24-25 javë, por që është preamturiteti më i thellë ose faza më e vështirë, ku foshnjet lindin me një peshë të vogël 500/600 gramë…Falë punës, suksesit dhe trajnimit gjithmonë të stafit dhe profesionalizmit të stafit të klinikës tonë kemi rezultate të mira dhe kemi arritur që foshnjet me nga 700/800 gramë që të mbijetojnë”, tha Morina.
Ndërkaq, drejtori i Neonatologjisë në QKUK, Luan Morina potencon se prioritet për këtë klinikë mbetet angazhimi për rënien e mortalitetit të foshnjeve, shkruan KosovaPress.
“Nëse e krahasojmë me një neonatologji para 15 viteve ose edhe më shumë, kur mortalitetin e kemi pasur 30 pro mil, që mund të themi se ka qenë shifër shumë e madhe. Tashmë ne, falë angazhimit të stafit kemi një numër shumë më të ulët. Kemi një mortalitet në rënie, kemi më pak se 14 pro mil. Mirëpo, edhe kjo shifër do të ishte më e mirë, sikur mos ta kishim edhe një fenomen në rritje siç është prematuriteti siç e përmenda, ai i thellë. Ku normalisht një foshnje e cila lind në prematuritet 24-25 javë, është pak më e vështirë, ka më pak mundësi që të shkojë mirë dhe të mbijetojë. Këto foshnje na e rrisnin numrin e vdekshmërisë”, potencon Morina.
Ai tregon se aktualisht në Klinikën e Neonatologjisë po trajtohen mbi 80 foshnje, ku 9 prej tyre janë në respirator.
“Në Klinikën e Neonatologjisë aktualisht i kemi 83 foshnje të cilat janë duke marrë trajtim në klinikën tonë. Prej tyre i kemi 9 foshnje që i kemi në ventilim mekanik ose në respirator, foshnje që janë të intubuara dhe janë në aparat të frymëmarrjes…Prej tyre në trajtim ose një metodë jo më inavzie, CPAP, i kemi 10 foshnje në CPAP, të cilat gjithashtu kanë nevojë për përkrahje respiratore. Ndërsa prej këtyre foshnjeve, 16 pranime nga jashtë, ose janë foshnje që janë referuar nga spitalet regjionale dhe private”, tregon Morina.
Përveç tjerash, Morina tregon se kjo klinikë funksionon me 30 mjekë specialistë, derisa shton se synim mbetet rritja e numrit të stafit të mesëm, shkruan KosovaPress.
Ai thotë se hapësirat janë të mjaftueshme dhe se janë te furnizuar mirë me barna esenciale.
Klinika e Neonatologjisë është i vetmi shërbim terciar në nivel të Republikës së Kosovës, e cila kryen shërbime shëndetësore ndaj të gjitha foshnjave. Përveç në Klinikën Obstetrike Gjinekologjike në QKUK, Neonatologjia ofron trajtim edhe për foshnjet që lindin në spitalet regjionale dhe në ato private.
Në Kolegjin AAB është mbajtur tryezë diskutimi me titullin “Gratë ambasadore”, në të cilën morën pjesë gratë diplomate me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Grave. Kjo tryezë u moderua nga prorektorja e Kolegjit AAB Venera Llunji, ndërsa në fjalën hyrëse rektori Blerim Olluri tha se institucioni avokon fuqishëm për barazinë gjinore dhe lidershipin e grave. Ai tutje shtoi se prezenca e ambasadoreve në tryezën e diskutimeve shërben si frymëzim dhe tregon rolin vendimtar që kanë gratë në formësimin e politikave.
“Kolegji AAB qëndron si avokues i fuqishëm për barazi gjinore dhe lidership të grave. Ne krenohemi për nxitjen e një mjedisi akademik dhe profesional ku gratë janë jo vetëm prezente por edhe mbajnë poste drejtuese. Me këtë rast, le të rikonfirmojmë përkushtimin tonë për të thyer barrierat, për të nxitur mundësi të barabarta dhe për të njohur kontributin e jashtëzakonshëm të grave në të gjitha fushat”, tha rektori Olluri ndër të tjera.
Pjesëmarrëse në tryezë ishin: Sh.S Ambasadorja e Kroacisë në Kosovë Danijela Barišić; Sh.S Ambasadorja e Sllovenisë në Kosovë Minca Benedejčič; Sh.S Ambasadorja e Maqedonisë së Veriut në Kosovë Shpresa Jusufi; Konzullja e përgjithshme e Kosovës në New York Arta Rama, Sh.S Ambasadorja e Kosovës në Holandë Vjosa Dobruna, Sh.S Ambasadorja e Kosovës në Itali Lendita Haxhitasim, Ambasadorja e Vullnetit të Mirë për Kosovën Elvana Shala dhe Kavya Rajan nga OSBE.
Theksi i diskutimeve ishte në sfidat, përpjekjet dhe arritjet e shumta që kanë shënuar gratë në diplomaci. Ambasadoret e ftuara ndanë histori, përvoja dhe reflektime të ndryshme për të gjithë të pranishmit, të cilat ndërlidheshin me punën e tyre të deritanishme dhe kontributin e dhënë si diplomate në shtete të ndryshme të botës.
Në kuadër të shënimeve të 27-vjetorit të Epopesë së UÇK-së, kryetari i Prishtinës, Përparim Rama, ka bërë nderime pranë shtatores së heroit të Kombit Zahir Pajaziti, raporton EO.
Rama ka thënë se fal të rënëve për liri ne sot mund të planifikojmë të ardhmen.
“Bëmë nderime për nder të ditëve të fillimit të UÇK-së, të familjes së komandantit legjendar Adem Jashari dhe të gjithë dëshmoreve të rënë për lirinë, pavarësinë, paqen që ne sot e kemi edhe arsyen që sot mundemi ta planifikojmë për vetën për të ardhmen tonë”, tha Rama.
Me rastin e Epopesë së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Organizata e Veteranëve të Luftës së UÇK-së, kanë bërë homazhe në Kompleksin Memorial “Adem Jashari” në Prekaz, raporton EO.
Kryetari i Shoqatës së Familjeve të Dëshmorëve, Xhavit Jashari, tregoi arsyen e mosbashkëpunimit me Qeverinë.
“Ne si organizata kemi menduar që mos t’i fyejmë dëshmorët. Ne jemi për institucione, ne i çmojmë institucionet, por brenda kësaj Qeverie ka njerëz anti-UÇK të cilët e kanë fyer luftën dhe kanë tentuar ta njollosin dhe kanë bashkëpunuar me Gjykatën Speciale ku sot padrejtësisht i kemi krerët e UÇK-së”, tha Jashari.
Jashari tha se fyerja më e madhe është kur Mimoza Kusari-Lila kërkon ndihmë nga Lista serbe për t’i goditur veteranët nga e drejta e tyre.
“Përveç organizatës, do të ishte fyerje për familjarët e mi që i kam dëshmorë nëse bëj homazhe me ministren e Punëve të Jashtme e cila është deklaruar se ka deponuar dëshmi kundër krerëve të UÇK-së. Për neve është fyerje nëse bëjmë homazhe me ministrin Hekuran Murati i cili ka deklaruar se më mirë e më lehtë do të dilnim nëse paguanim mercenarë. Fyerja më e madhe është kur Mimoza Kusari-Lila kërkon ndihmë nga Lista serbe për t’i goditur veteranët nga e drejta e tyre”, u shpreh Jashari.
Sot në Prekaz është vendosur një simbol me emrat e 1432 fëmijëve të vrarë gjatë luftës në Kosovë, raporton Ekonomia Online.
Ëndrrat e secilit prej tyre u ndalën në gjysmë. Drejtësia për këta fëmijë ende nuk është arritur.
Nxënës të shkollave fillore në Kosovë edhe sot po vizitojnë Prekazin, si dhe këtë simbol ku kanë lexuar emrat e moshatarëve të tyre të vrarë gjatë luftës.
