Po vazhdojnë kolonat dhe pritjet e mërgimtarëve me orë, nëpër pikat kufitare për të hyrë në Kosovë, raporton Gazeta Sinjali.
Në pikën kufitare në Muçibabë , pritjet arrijnë deri në një orë, ndërsa te Dheu i Bardhë deri në 40 minuta.
Në Merdarë, Vërmicë dhe Jarinjë, qytetarët presin mesatarisht nga 10 deri në 20 minuta.
Ndërkohë, në pikat e tjera kufitare, pritjet janë më të shkurtra, duke lëvizur nga 1 deri në 5 minuta.
Moti i ditës së sotme është shoqëruar kryesisht me mjegull në disa qytete të Kosovës.
Kushtet e tilla të motit zakonisht janë ndër shkaktarët kryesorë të aksidenteve apo incidenteve të trafikut.
Një thirrje publike mbi këtë e ka bërë së fundi edhe Policia e Kosovës përmes një postimi.
“Policia e Kosovës. Kujdes! Mjegulla mund të jetë një rrezik për shoferët”, thuhet në njoftimin e tyre.
Çfarë ishte gjëja e fundit që i kërkuat një chatbot-i me inteligjencë artificiale të bënte për ju?
Ndoshta i kërkuat një strukturë eseje për të dhënë një përgjigje për një pyetje të vështirë, një analizë të zgjeruar të një sasie të madhe të dhënash, apo thjesht të kontrollonte nëse letra juaj e motivimit përputhej me përshkrimin e vendit të punës.
Por disa ekspertë po ngrenë alarmin se delegimi i këtyre detyrave tek inteligjenca artificiale mund të nënkuptojë që truri ynë po punon më pak. Kjo sipas tyre, mund të dëmtojë aftësitë tona për të menduar në mënyrë kritike dhe për të zgjidhur probleme.
Në fillim të këtij viti, Instituti i Teknologjisë në Massachusetts (MIT) publikoi një studim që tregonte se personat që përdornin ChatGPT për të shkruar ese shfaqnin më pak aktivitet në rrjetet e trurit që lidhen me përpunimin kognitiv, gjatë kohës që kryenin detyrën.
Studiuesit deklaruan se studimi i tyre nxjerr në pah “nevojën urgjente për të eksploruar një rënie të mundshme të aftësive të të nxënit”.
Në kërkim morën pjesë 54 persona, të gjithë të rekrutuar nga MIT dhe universitete përreth. Aktiviteti i trurit të tyre u regjistrua përmes elektroencefalografisë (EEG), një metodë që përfshin vendosjen e elektrodave në skalp.
Disa nga “prompte”-t e përdorura nga pjesëmarrësit përfshinin kërkesa për përmbledhjen e pyetjeve të esesë, gjetjen e burimeve, si dhe përmirësimin e gramatikës dhe stilit.
AI u përdor gjithashtu për të gjeneruar dhe formuluar ide, megjithëse disa përdorues ndjenë se inteligjenca artificiale nuk ishte veçanërisht e mirë në këtë drejtim.
“AI e bën shumë të lehtë gjetjen e përgjigjeve”
Në një studim tjetër, Universiteti Carnegie Mellon dhe Microsoft, kompania që operon Copilot, zbuluan se aftësitë e zgjidhjes së problemeve te njerëzit mund të dobësohen nëse ata bëhen tepër të varur nga inteligjenca artificiale.
Ata anketuan 319 punonjës të sektorit administrativ (white-collar), të cilët përdornin mjete AI për punën e tyre të paktën një herë në javë, duke i pyetur se si e aplikonin të menduarit kritik gjatë përdorimit të tyre.
Studiuesit analizuan rreth 900 shembuj detyrash të dhëna inteligjencës artificiale, që varionin nga analiza e të dhënave për të nxjerrë njohuri të reja, deri te verifikimi nëse një punim i plotësonte rregulla të caktuara.
Studimi zbuloi se sa më e lartë të ishte besimi i përdoruesve në aftësinë e mjetit për të kryer një detyrë, aq më i ulët ishte “angazhimi në të menduar kritik”.
“Ndërsa GenAI mund të rrisë efikasitetin e punonjësve, ajo mund të pengojë angazhimin kritik me punën dhe potencialisht të çojë në varësi afatgjatë nga mjeti, si dhe në dobësim të aftësive për zgjidhje të pavarur të problemeve”, thuhet në përfundimet e studimit.
Edhe nxënësit e shkollave në Mbretërinë e Bashkuar u anketuan në një studim të publikuar në tetor nga Oxford University Press (OUP). Rezultatet treguan se gjashtë në dhjetë prej tyre mendonin se AI kishte ndikuar negativisht në aftësitë e tyre në lidhje me detyrat shkollore.
Atëherë, me shpërthimin masiv të përdorimit të inteligjencës artificiale, a janë vërtet në rrezik aftësitë tona njohëse?
Sipas Dr. Alexandra Tomescu, specialiste e inteligjencës artificiale gjenerative në OUP dhe bashkëautore e studimit me nxënësit, përgjigjja nuk është aq e thjeshtë.
“Hulumtimi ynë tregon se nëntë në dhjetë nxënës thonë se AI i ka ndihmuar të zhvillojnë të paktën një aftësi të lidhur me shkollën, qoftë zgjidhjen e problemeve, kreativitetin apo përsëritjen”, shpjegon ajo.
“Por në të njëjtën kohë, rreth një e katërta thonë se përdorimi i AI e ka bërë shumë të lehtë kryerjen e punës për ta… Pra, kemi të bëjmë me një panoramë me nuanca.”
Ajo shton se shumë nxënës dëshirojnë më shumë udhëzime se si ta përdorin saktë inteligjencën artificiale.
ChatGPT, i cili sipas drejtorit ekzekutiv Sam Altman ka më shumë se 800 milionë përdorues aktivë çdo javë, ka publikuar një listë me 100 “prompte” për studentët, të dizajnuara për t’i ndihmuar ata të përfitojnë sa më shumë nga teknologjia.
Por profesori Wayne Holmes, studiues i inteligjencës artificiale dhe edukimit në University College London (UCL), thotë se kjo nuk mjafton.
Ai kërkon shumë më tepër kërkime akademike mbi efektet e mjeteve AI në procesin e të nxënit, përpara se nxënësit dhe studentët të inkurajohen gjerësisht t’i përdorin ato.
“Sot nuk ka prova të pavarura, në shkallë të gjerë, për efektivitetin e këtyre mjeteve në arsim, as për sigurinë e tyre, apo madje për idenë se ato kanë ndikim pozitiv”, thotë ai për BBC-në.
Rezultate më të mira, por nxënie më e dobët?
Prof. Holmes i referohet edhe kërkimeve mbi atë që quhet atrofi kognitive, ku aftësitë e një personi dobësohen pas përdorimit të AI.
Ai përmend rastin e radiologëve që përdorin mjete AI për të interpretuar rrezet X përpara se të vendosin diagnozën.
Një studim i Shkollës së Mjekësisë në Harvard, i publikuar vitin e kaluar, zbuloi se ndihma e AI përmirësonte performancën e disa klinicistëve, por e dëmtonte atë të të tjerëve, për arsye që studiuesit ende nuk i kuptojnë plotësisht.
Autorët bënë thirrje për më shumë kërkime mbi mënyrën se si njerëzit ndërveprojnë me inteligjencën artificiale, në mënyrë që të gjenden forma përdorimi që “rrisin performancën njerëzore, në vend që ta dëmtojnë atë”.
Prof. Holmes shpreh shqetësimin se studentët, si në shkollë ashtu edhe në universitet, mund të bëhen tepër të varur nga AI për të kryer punën e tyre dhe, si pasojë, të mos zhvillojnë aftësitë themelore që ofron arsimi.
Një ese mund të marrë nota më të mira falë ndihmës së inteligjencës artificiale, por pyetja kryesore mbetet kjo: A përfundojnë studentët duke kuptuar më pak?
Siç e përmbledh ai, “Produktet e tyre janë më të mira, por në fakt të nxënit është më i dobët”.
Nga ana tjetër, Jayna Devani, drejtuese e arsimit ndërkombëtar në OpenAI, kompania që zotëron ChatGPT dhe e përfshirë në marrëveshjen me Universitetin e Oksfordit, thotë se kompania është “shumë e vetëdijshme për këtë debat”.
“Ne definitivisht nuk mendojmë se studentët duhet ta përdorin ChatGPT për të bërë punën”, thotë ajo për BBC-në.
Sipas saj, mjeti funksionon më mirë si tutor sesa si një burim i thjeshtë përgjigjesh. Ajo jep shembull përdorimin e ChatGPT në “study mode”, ku studenti mund të zhvillojë një dialog me chatbot-in.
Studenti fut pyetjen që e ka të vështirë dhe chatbot-i e ndan atë në pjesë, duke ndihmuar në kuptimin e saj.
Shembulli që ajo sjell është ai i një studenti që punon vonë natën për një temë që nuk e kupton plotësisht.
“Nëse keni një prezantim për të bërë dhe është mesnatë, nuk do t’i dërgoni email tutorit tuaj universitar për ndihmë. Mendoj se potenciali është realisht aty që ChatGPT të përshpejtojë të nxënit, nëse përdoret në mënyrë të duhur”, thotë ajo.
Megjithatë, Prof. Holmes këmbëngul se çdo student që përdor mjete AI duhet të jetë i vetëdijshëm se si funksionon arsyetimi i tyre dhe si i trajtojnë të dhënat kompanitë që i ofrojnë ato. Ai thekson se rezultatet duhet gjithmonë të verifikohen.
“Nuk u them kurrë studentëve të mi se nuk duhet ta përdorin AI-në… Por ajo që përpiqem të them është se duhet ta kuptojmë mirë, që të mund të marrim vendime të mira.”
Një sulm me raketa ruse vonë të premten në infrastrukturën përreth portit ukrainas të Detit të Zi, Pivdennyi, në rajonin e Odesës, vrau shtatë persona dhe plagosi 15 të tjerë , sipas zyrtarëve ukrainas.
Ky sulm vjen pasi Ukraina tha se kishte sulmuar një tanker rus të “flotës në hije” me dronë ajrorë pranë brigjeve të Libisë të premten, në sulmin e parë të tillë në Mesdhe që nga pushtimi në shkallë të plotë i Moskës.
Odesa, një pikë qendrore e eksporteve të grurit dhe eksporteve të tjera ukrainase, ka qenë një objektiv i shpeshtë i sulmeve ruse.
Zëvendëskryeministri i Ukrainës, Oleksiy Kuleba, tha se Ukraina po bisedonte me autoritetet moldave për të gjetur rrugë alternative larg zonës së prekur, në mënyrë që kamionët dhe pasagjerët të mund të kalonin kufirin.
Në Moldavi, autoritetet ngritën kampe të përkohshme në pikat kufitare për të siguruar strehim dhe ushqim për udhëtarët që shkojnë në Ukrainë.
Policia Shqiptare ka apeluar për rritje të kujdesit nga drejtuesit e automjeteve që qarkullojnë në Rrugën e Kombit, konkretisht në segmentin Tuneli i Kalimashit–Morinë, për shkak të prezencës së mjegullës dhe shikueshmërisë së reduktuar.
Policia Rrugore u bën thirrje drejtuesve të automjeteve që të ulin shpejtësinë, të ruajnë distancën e sigurisë dhe të respektojnë udhëzimet e punonjësve të Policisë në terren.
“Shërbimet e Policisë së Njësisë për Sigurisë Rrugore, në bashkëpunim me Policinë Rrugore të DVP Kukës, ndodhen në terren për monitorimin e qarkullimit dhe për t’ju ardhur në ndihmë drejtuesve të automjeteve.
“Në rast nevoje për ndihmë, telefononi në numrin 129”, shkruan Policia e Shtetit në Facebook.
Ditën e djeshme, Komandanti i KFOR-it, Gjeneral Major Özkan Ulutaş, priti në Prishtinë Ambasadorë, Shefa të Misioneve dhe Përfaqësues të Lartë nga 33 vendet kontribuese me trupa.
Siç njofton KFOR-i, ky takim shënoi angazhimin e parë të përbashkët të gjeneralit Ulutaş me përfaqësuesit e vendeve kontribuese që nga marrja e detyrës.
Me këtë rast, ai prezantoi situatën aktuale të sigurisë në Kosovë, aktivitetet e vazhdueshme të KFOR-it, si dhe prioritetet kryesore për periudhën në vijim.
Gjeneralmajor Ulutaş rikonfirmoi përkushtimin e KFOR-it për të garantuar një mjedis të sigurt për të gjithë njerëzit që jetojnë në Kosovë, duke theksuar rëndësinë e koordinimit dhe bashkëpunimit të vazhdueshëm me partnerët ndërkombëtarë.
Ai shprehu gjithashtu mirënjohjen e tij të sinqertë ndaj të gjitha vendeve kontribuese me trupa për mbështetjen e tyre të vazhdueshme.
Sekretari i Shtetit amerikan Marco Rubio ka deklaruar se Shtetet e Bashkuara nuk do të detyrojnë Ukrainën të pranojë ndonjë marrëveshje për t’i dhënë fund pushtimit rus.
Kjo deklaratë e Rubios vjen teksa aleatët evropianë u bashkuan në raundin e ri të bisedimeve në Majemi.
Bisedimet e kësaj fundjave zhvillohen në një moment kur presidenti rus Vladimir Putin, në konferencën e tij vjetore për shtyp, premtoi se do të vazhdojë ofensivën ushtarake në Ukrainë, duke lavdëruar fitoret në fushëbetejë gati katër vjet pas fillimit të luftës.
Emisarët e presidentit Donald Trump po shtyjnë përpara planin ku SHBA-të do të ofrojnë garanci sigurie për Ukrainën, por Kievi pritet të dorëzojë disa territore – një perspektivë që has rezistencë të fortë nga shumë ukrainas.
Por Rubio theksoi se çdo marrëveshje duhet të pranohet nga të dyja palët.
“Nuk ka marrëveshje paqeje nëse Ukraina nuk bie dakord. Ne nuk mund ta detyrojmë Ukrainën të bëjë një marrëveshje. Ne nuk mund ta detyrojmë po ashtu Rusinë të bëjë një marrëveshje. Ata duhet ta duan vetë një marrëveshje”, u shpreh Rubio.
Rubio tha se mund t’u bashkohet bisedimeve në Majemi, qytetin e tij të lindjes, ditën e sotme.
Emisari global i Trump, Steve Witkoff, dhe dhëndri i tij Jared Kushner po udhëheqin bisedimet, ku marrin pjesë negociatori kryesor ukrainas Rustem Umerov, si dhe zyrtarë të lartë nga Britania, Franca dhe Gjermania.
Zyrtarë rusë – përfshirë negociatorin e Kremlinit Kirill Dmitriev – pritet të takohen veçmas me zyrtarë amerikanë në Florida gjatë fundjavës.
Umerov shkroi në rrjetet sociale se kishte informuar Presidentin Volodymyr Zelensky pas bisedimeve në Majemi.
“Ne u dakordësuam me partnerët amerikanë për hapat e mëtejshëm dhe vazhdimin e punës së përbashkët në të ardhmen e afër. Ne po veprojmë qartë në linjë me prioritetet e përcaktuara nga presidenti: siguria e Ukrainës duhet të garantohet në mënyrë të besueshme dhe afatgjatë”, tha më tej Rubio.
Presidentja e vendit, Vjosa Osmani theksoi sot se përveç aktit të njohjes, të premten në Nassau, kryeqytetin e Komonuelthit të Bahamas, së bashku me kryeministrin Philip Davis, nënshkruan edhe Marrëveshjen për vendosjen e marrëdhënieve diplomatike.
Presidentja në një postim në rrjetin social Facebook shkruan se Kosova ecën përpara duke fituar miq.
“Ky akt forcon subjektivitetin ndërkombëtar të Kosovës dhe zgjeron rrethin e shteteve tona mike që besojnë në vlerat e lirisë, sovranitetit dhe bashkëpunimit. Kosova mbetet e përkushtuar ndaj partneriteteve të sinqerta, në shërbim të paqes dhe stabilitetit ndërkombëtar”, shkruan ajo. /Telegrafi/
Gjithnjë e më shumë po regjistrohen raste të infektimit me të ashtuquajturin super grip H3N2, një variant i mutuar i gripit “të zakonshëm”. Ky variant po përhapet me shpejtësi dhe po shkakton rritje të ndjeshme të numrit të të sëmurëve.
Nëse ditët e fundit keni vënë re që shumë njerëz rreth jush janë të sëmurë, kjo nuk është rastësi. Varianti i ndryshuar i gripit A (H3N2), i cili në qershor ka kaluar shtatë mutacione dhe ka bërë që sezoni i gripit të nisë më herët në shumë vende, është aktualisht më ngjitës se llojet e tjera të gripit. Për këtë arsye pritet që deri në fund të sezonit të ketë më shumë raste infektimi dhe rritje të numrit të të sëmurëve.
Ky tip gripi fillimisht shkaktoi shkallë të lartë sëmundshmërie në Australi dhe Japoni, e më pas edhe në Mbretërinë e Bashkuar. Për shkak të përhapjes së shpejtë dhe aftësisë për të shmangur imunitetin e krijuar më herët, në Britani u quajt “super grip”, ndërsa efekti i tij u përshkrua si “flunami”, një aludim për mënyrën e shpejtë të përhapjes. Gjatë përhapjes në Evropë, virusi ka arritur edhe në vendet e rajonit.
Situata në Mbretërinë e Bashkuar dhe rreziku për sistemin shëndetësor
Mbretëria e Bashkuar aktualisht po përballet me një përhapje të shpejtë të super gripit, i cili ka çuar në rritje të numrit të pacientëve të shtruar në spital dhe ka ushtruar presion shtesë mbi sistemin shëndetësor, veçanërisht në prag të festave të Krishtlindjeve.
Ekspertët paralajmërojnë se bëhet fjalë për një variant veçanërisht agresiv të H3N2, i cili ka mutuar dhe është bërë më ngjitës se më parë. Për shkak të tubimeve gjatë festave, ekziston frika se virusi mund të përhapet edhe më shpejt, duke rënduar më tej kapacitetin tashmë të mbingarkuar të spitaleve.
Pediatrit paralajmërojnë gjithashtu se, edhe pse rrallë, kjo variant i gripit mund të jetë i rrezikshëm edhe për fëmijët që janë të shëndetshëm, kryesisht për shkak të komplikimeve serioze si sepsa.
Mjekët u bëjnë thirrje qytetarëve, veçanërisht personave mbi 65 vjeç, të sëmurëve kronikë dhe kujdestarëve të tyre, që të vaksinohen kundër gripit sezonal, pasi vaksina ende ul ndjeshëm rrezikun e simptomave të rënda dhe shtrimit në spital.
Çfarë është super gripi dhe çfarë thotë OBSH?
Organizata Botërore e Shëndetësisë ka njoftuar më 10 dhjetor se aktiviteti i gripit sezonal është rritur globalisht gjatë muajve të fundit, me dominim të viruseve të gripit A(H3N2).
Sipas OBSH-së, edhe pse aktiviteti global mbetet brenda kufijve sezonalë të pritshëm, në disa rajone është vërejtur rritje e hershme dhe më intensive sesa zakonisht për këtë periudhë të vitit. Viruset sezonalë të gripit, përfshirë A(H3N2), evoluojnë vazhdimisht me kalimin e kohës.
Pse H3N2 është më ngjitës – çfarë thonë ekspertët
Dr. Giuseppe Aragona shpjegon se arsyeja kryesore e përhapjes së shpejtë lidhet me ndryshimet e vazhdueshme gjenetike të virusit:
“Virusi H3N2 ndryshon rregullisht, kështu që varianti që po qarkullon këtë vit mund të jetë ndryshe nga ai i viteve të kaluara ose nga ai i përfshirë në vaksinën sezonale. Kjo i bën njerëzit më të ndjeshëm ndaj infeksionit.”
Ai shton se këto ndryshime i mundësojnë virusit të shmangë imunitetin e fituar më parë.
Prof. Punam Mangtani, epidemiologe, ka deklaruar për Daily Mail:
“H3N2 është pjesërisht i ngjashëm me virusin që u pa gjatë sezonit të gripit 2024. Kjo do të thotë se mund të ekzistojë një nivel i kufizuar imuniteti në popullatë, por jo i mjaftueshëm për të ndalur përhapjen. Kjo mund të shpjegojë pse numri i rasteve është rritur më herët se vitin e kaluar.”
Dr. Simon Clarke, profesor i asociuar i mikrobiologjisë qelizore në Universitetin e Reading-ut, ka shpjeguar për The Telegraph se shkronjat “H” dhe “N” i referohen dy proteinave në sipërfaqen e virusit – hemaglutininës dhe neuraminidazës:
“Numrat tregojnë se cilat versione të këtyre proteinave janë të pranishme. Kjo na ndihmon të klasifikojmë shtamet e gripit. Nënllojet H3 janë relativisht të rralla, çka do të thotë se popullata nuk ka një nivel të lartë imuniteti ndaj tyre.”
Sipas tij, këto viruse janë më të transmetueshme dhe mutacionet ndodhin më lehtë, duke çuar në rritje të menjëhershme të numrit të rasteve në fillim të sezonit.
Simptomat e gripit H3N2
Infeksioni zakonisht zgjat nga pesë deri në shtatë ditë, por mund të shkaktojë kollë të fortë që zgjat deri në tre javë.
Simptomat tipike janë:
Dhimbje në trup
Temperaturë e lartë
Dhimbje koke
Dhimbje fyti
Kollë
Lodhje e theksuar
Të vjella dhe diarre (më rrallë, më shpesh te fëmijët)
Simptomat shfaqen shumë shpejt dhe lodhja ekstreme është e zakonshme, ndryshe nga ftohja, e cila zhvillohet gradualisht.
Kush duhet të ketë kujdes të veçantë?
Gripi përbën rrezik më të madh për:
Fëmijët nën pesë vjeç
Personat mbi 65 vjeç
Gratë shtatzëna
Personat me sëmundje kronike si astma, diabeti, sëmundjet e zemrës, imunitet i dobësuar dhe çrregullime neurologjike
A mbron vaksina ekzistuese?
Sipas OBSH-së, vlerësimet paraprake tregojnë se vaksina kundër gripit vazhdon të ofrojë mbrojtje nga format e rënda të sëmundjes dhe shtrimi në spital, si te fëmijët ashtu edhe te të rriturit, edhe pse efektiviteti i saj ndaj infeksionit klinik mund të ndryshojë këtë sezon.
OBSH thekson se vaksinimi mbetet një nga masat më të rëndësishme të shëndetit publik dhe rekomandohet veçanërisht për grupet me rrezik të lartë dhe për kujdestarët e tyre.
Mosrespektimi i rregullave të komunikacionit është një ndër arsyet e aksidenteve të shumta që po ndodhin çdo ditë. E një prej mënyrave të zakonshme për parandalimin e këtyre aksidenteve, është gjobitja e atyre që shkelin rregullat në trafik, shkruan Gazeta Sinjali.
Policia e Kosovës ka publikuar raportin ditor me të dhëna të përgjithshme për 24 orët e fundit, duke përfshirë statistikat e aksidenteve në trafik, arrestimet dhe gjobat e shqiptuara.
Sipas raportit, në këtë periudhë është nuk është shënuar asnjë aksident trafiku me fatalitet, ndërsa janë regjistruar 24 aksidente me të lënduar dhe 49 të tjera me dëme materiale.
Policia ka vazhduar zbatimin e rregullave në komunikacion, ku brenda një dite ka shqiptuar gjithsej 2040 gjoba trafiku.
Në 24 orët e fundit policia ka arrestuar 18 persona, prej të cilëve 5 i ka dërguar në mbajtje, kurse dy persona janë dërguar në vuajtje të dënimit.
