Category: KURIOZITETE

A keni menduar ndonjëherë pse hapja e gojës është ngjitëse? Pse ndonjëherë mjafton të shohësh dikë duke e bërë në transport publik apo edhe në televizor për të na bërë ta hapim edhe ne gojën?

Dr. Reyan Saghir nga Kolegji i Londrës thotë se shkencëtarët e përkufizojnë hapjen e gojës si një aktivitet që konsiston në një hapje të gjerë të pavullnetshme të gojës dhe zgjerim maksimal të nofullës, e ndjekur nga një frymëmarrje e thellë dhe një frymënxjerrje e ngadaltë.

Megjithatë, ende nuk është plotësisht e qartë pse ne në të vërtetë na hapet goja… Disa mendojnë se kjo ndodh kur trurit i mbaron oksigjeni, por kjo teori u hodh poshtë rreth tri dekada më parë kur u botuan eksperimente që nuk treguan një lidhje midis mungesës së oksigjenit dhe vullnetit për hapje të gojës.

“Sot, teoria më e pranuar është se na hapet goja për ta nxitur zgjimin”, thotë doktor Saghir.

Kur lodhemi, veçanërisht kur shikojmë apo dëgjojmë ndonjë përmbajtje jo interesante, si një ligjëratë e mërzitshme, trupi zgjohet përmes hapjes së gojës.

Ai shton se studimet kanë vërtetuar se rrahjet e zemrës rriten pas hapjes së gojës dhe arrijnë kulmin 10 deri në 15 sekonda pasi ne është hapur goja dhe zgjohemi menjëherë.

Sipas studiuesve, empatia është arsyeja më e mundshme që na hapet goja kur i shohim të tjerët duke e bërë këtë. “Ndërsa njerëzit rriten, ne përmirësojmë zhvillimin tonë psikosocial dhe neurologjik, duke i marrë individët e tjerë që u hapet goja si një sinjal se edhe ne duhet ta hapim gojën”, pohon Dr. Saghir.

Hapja e gojës nuk është veprimi i vetëm, ku vërehet kjo sjellje kopjuese. Për shembull, në baza ditore, ne vazhdimisht dhe automatikisht imitojmë fjalë të tjera (ekolalia) ose veprime (ekopraksia) për t’u përshtatur.

Rezulton se është e natyrshme se truri ynë ka një automatizëm për t’i kopjuar njerëzit përreth nesh.
Për më shumë, hapja e gojës është edhe një dëshmi se jeni person empatik dhe mund të paraqesë një dëshirë të thellë njerëzore për të forcuar lidhjet me njerëzit afër jush.

Suedia ka prezantuar një program unik shëndetësor që po tërheq vëmendjen e botës: mjekët tani mund të rekomandojnë pushime si trajtim për stresin dhe lodhjen mendore.

Programi inovativ, i quajtur “Receta Suedeze”, synon të përmirësojë shëndetin mendor përmes përvojave relaksuese dhe kontakteve me natyrën.

Sipas këtij programi, në vend të ilaçeve tradicionale, mjekët u ofrojnë pacientëve “receta” që përfshijnë udhëtime dhe aktivitete çlodhëse, të cilat ndihmojnë në uljen e stresit, rikthimin e ekuilibrit emocional dhe përmirësimin e funksionit kognitiv.

Nisma është zhvilluar në bashkëpunim me agjencinë suedeze të turizmit, e cila ka krijuar edhe një formular zyrtar që pacientët mund ta shkarkojnë vetë dhe t’ia paraqesin mjekut të tyre për miratim.

Autoritetet shëndetësore suedeze besojnë se ky model do të kontribuojë në parandalimin e burnout-it dhe do t’i ndihmojë pacientët të gjejnë mënyra natyrale dhe afatgjata për të menaxhuar stresin.

Pushime si terapi? Vetëm në Suedi.

Mediat gjermane raportojnë se një grua me origjinë nga Ballkani që jeton në Gjermani është gjobitur me 50 euro pasi kishte tharë rrobat në ballkonin e saj, duke shkaktuar debat të madh në rrjete sociale.

Rasti u bë i njohur pasi gruaja e publikoi përvojën e saj në grupin në Facebook “Balkanci in Germany”, ku tregoi se kishte marrë paralajmërim zyrtar për “mosrespektim të rregullave të banesës”.

“S’po e di më nëse më lejohet të bëj ndonjë gjë në këtë vend! Ishte ditë me diell, i lava rrobat, i vendosa në ballkon të thaheshin. Fqinja sipër filloi të bërtiste se ‘i duken keq kur i sheh poshtë’. Mendova se po bënte shaka, por tre ditë më vonë më erdhi letra me gjobën dhe paralajmërimin”, ka shkruar ajo me ironi.

Në shpjegimin e autoriteteve thuhej se “në ndërtesën përkatëse nuk lejohet që rrobat të shihen nga jashtë”. Gruaja reagoi me humor duke pyetur: “Po ku t’i thaj atëherë, në frigorifer?”

Ngjarja është bërë virale në rrjetet sociale, duke shkaktuar reagime të shumta.

Nëse planifikoni të ecni në trotuaret e Sllovakisë, së shpejti do të duhet të bëni kujdes me shpejtësinë. Parlamenti sllovak ka miratuar një ndryshim të ligjit për trafikun, i cili vendos kufirin maksimal të ecjes në zonat urbane në 6 kilometra në orë, raporton Politico.

Ky rregull i ri do të vlejë jo vetëm për këmbësorët, por edhe për çiklistët dhe përdoruesit e skuterëve elektrikë, me qëllim parandalimin e përplasjeve të shpeshta në hapësirat e ngushta të qyteteve.

“Synimi kryesor është rritja e sigurisë në trotuare, pasi numri i aksidenteve me përdoruesit e skuterëve është rritur ndjeshëm,” shpjegoi Ľubomír Vážny, deputet i partisë së majtë-populiste Smer, pjesë e koalicionit qeverisës të kryeministrit Robert Fico.

Sipas tij, ky ndryshim do ta bëjë më të lehtë përcaktimin objektiv të shkeljeve kur dikush tejkalon shpejtësinë e lejuar në zonat për këmbësorë. Ligji pritet të hyjë në fuqi më 1 janar 2026.

Shpejtësia mesatare e ecjes është 4–5 km/h, ndërsa, sipas British Heart Foundation, ecja me ritëm 6.4 km/h konsiderohet e moderuar për persona me formë të mirë fizike.

Nga ana tjetër, opozita dhe Ministria e Brendshme sllovake kanë kritikuar ndryshimin, duke argumentuar se ndalimi i skuterëve elektrikë në trotuare do të ishte një zgjidhje më e arsyeshme sesa vendosja e një kufiri të përgjithshëm të shpejtësisë.

A keni menduar ndonjëherë se cilat kombe kanë zgjatur më pak?

Republika e Kuvajtit – 24 ditë

Çfarë ndodhi: Sadam Huseini krijoi një qeveri kukull që e shpalli Kuvajtin provincë të Irakut.

Pse ishte i shkurtër: Plani për të aneksuar Kuvajtin dështoi dhe qeveria e sapoformuar e shpalli Kuvajtin shtet të pavarur .

Njohja: Kjo qeveri nuk u njoh nga vendet e tjera dhe situata ishte një prelud i Luftës së Gjirit, raporton N1 Sarajevë .

Republika Federale Demokratike Ruse – më pak se një ditë, sipas disave vetëm gjashtë orë

Çfarë ndodhi: Asambleja Kushtetuese Gjithë-Ruse e shpalli veten organ qeverisës më 19 janar 1918.

Pse ishte jetëshkurtër: Komiteti Ekzekutiv Qendror e shpërndau Asamblenë më vonë atë ditë, duke i dhënë fund republikës.

Pavarësia e Katalonjës – tetë sekonda

Kombi që zgjati vetëm tetë sekonda ishte Shteti i Pavarur i Katalonjës në vitin 2017.

Pas referendumit, udhëheqësi katalanas Carles Puigdemont shpalli pavarësinë, por menjëherë e ndërpreu deklaratën për të bërë thirrje për dialog me Spanjën.

Kjo pauzë dhe ndërhyrja e shpejtë e Spanjës rezultuan në pezullimin pothuajse të menjëhershëm të shpalljes de facto dhe të pavarësisë së saj.

Deklarata: Më 10 tetor 2017, Presidenti Katalan Carles Puigdemont nënshkroi një dokument që shpallte pavarësinë nga Spanja.

Duke folur pas nënshkrimit, Puigdemont tha:

“Unë pranoj mandatin e popullit për ta bërë Katalonjën një shtet të pavarur në formën e një republike.”

Megjithatë, ai ndaloi vetëm disa sekonda më vonë, duke deklaruar se do t’i “kërkonte Parlamentit të pezullonte efektet e deklaratës së pavarësisë në mënyrë që të mund të fillonim një dialog në javët e ardhshme”.

Rezultati: Pauza tetësekondëshe i dha fund ekzistencës së shkurtër, de facto, të një shteti të pavarur, dhe Katalonja mbetet pjesë e Spanjës.

Shembuj të tjerë të kombeve shumë jetëshkurtra – Ukraina Karpate: Shpalli pavarësinë në mars të vitit 1939, por u pushtua nga Hungaria të nesërmen, gjë që zgjati rreth një ditë.

Republika e Krimesë: Shpalli pavarësinë në mars të vitit 2014, por pas një referendumi dhe aneksimi nga Rusia, u shpërbë zyrtarisht të nesërmen, gjë që zgjati rreth 24 orë.

Shkencëtarët kanë bërë një hap gjigant në studimin e organizmave të lashtë pasi kanë sekuencuar RNA-në më të vjetër të njohur ndonjëherë, të marrë nga mammuthi i ngrirë Yuka, i vjetër rreth 39 mijë vjet. Ky rezultat tregon se edhe molekulat më të ndjeshme gjenetike mund të ruhen për dhjetëra mijëra vite në ngricën e përhershme, duke hapur një epokë të re në analizën e qelizave dhe gjeneve të specieve të zhdukura.

Zbulimi pritet të ndihmojë shkencën të kuptojë më mirë mënyrën si funksiononin indet e kafshëve prehistorike, si dhe të identifikojë sëmundjet apo viruset që mund t’i kenë prekur ato gjatë Epokës së Akullnajave.

Ndërkohë, një tjetër zbulim spektakolar ka ardhur nga territori i Yukon-it në Kanada, ku një minator ari ka hasur rastësisht një foshnje mammuthi të mumifikuar dhe të ruajtur në gjendje pothuajse të përsosur. Foshnja, e quajtur Nun cho ga (“kafsha e madhe foshnja” në gjuhën Hän), mendohet të jetë mbi 30 mijë vjeç dhe përfaqëson ekzemplarin më të mirëruajtur të këtij lloji në Amerikën e Veriut.

Me lëkurë, qerpikë dhe thonj të paprekur, ky zbulim është cilësuar si një moment historik për kërkimet paleontologjike. Dr. Grant Zazula, paleontolog i njohur i Yukon-it, e përshkroi takimin me foshnjën e mammuthit si “realizim i një ëndrre të jetës”.

Të dy zbulimet RNA-ja më e vjetër e dokumentuar dhe foshnja e ruajtur në mënyrë të jashtëzakonshme po ofrojnë një dritare të rrallë drejt botës së lashtë, duke hapur mundësi të reja për studimin e klimës, evolucionit dhe jetës së epokave të hershme.