Category: KURIOZITETE

Edhe pse është një vend me një standard jetese jashtëzakonisht të lartë, hulumtimet dhe anketat tregojnë se kursimi është një aspekt shumë i rëndësishëm në Zvicër.

Zvicra është një nga vendet më të shtrenjta në Evropë, dhe në të njëjtën kohë shpallet më e mira në botë. Për më tepër, thuhet se çdo i 7-ti person atje është milioner.

Por, kjo nuk do të thotë që zviceranët kanë liri të plotë financiare, por ndoshta flet më shumë për menaxhimin e mirë të parave të tyre.

Konkretisht, anketa “Pulsi i Zvicrës” e Deloitte vitin e kaluar tërhoqi vëmendjen për faktin se inflacioni në rritje po lë gjurmë edhe në portofolet zvicerane, gjë që reflektohet në sjelljen e konsumatorëve.

Restorantet janë të parat që “bien në baltë”

Pothuajse 60% e të anketuarve po i ulin shpenzimet dhe po heqin dorë nga gjërat që nuk u nevojiten, me më shumë se gjysmën që hanë dhe pinë më pak jashtë – ndryshe nga serbët, të cilët kanë reputacionin se ulen në kafene edhe në ditët e tyre më të këqija dhe i lënë paratë e fundit në tavernë, plot 52% e zviceranëve po heqin dorë së pari nga shkuarja në restorante dhe dalja në klube e bare.

Masa e dytë janë udhëtimet dhe pushimet – 40% e të anketuarve thonë se kanë ulur shpenzimet për pushime, udhëtime dhe kohë të lirë. Megjithatë, po aq prej tyre kanë ulur shpenzimet për blerjen e rrobave dhe gjërave të reja, shkruan Nova.rs.

Në fund të fundit, njerëzit po përpiqen të kursejnë jo vetëm në “artikuj të mëdhenj” dhe luks, por edhe në ushqime të zakonshme. Më shumë se një e treta (34%) e të anketuarve në anketën e Deloitte thanë se kanë ulur shpenzimet e tyre për ushqim.

Për të ulur kostot, 51% e tyre po i kushtojnë më shumë vëmendje ofertave dhe promocioneve speciale, 44% e të anketuarve po kalojnë në produkte më të lira dhe 37% po ndryshojnë furnizuesit (p.sh. dyqane ose marka) për të optimizuar shpenzimet.

Më pak njerëz kursenin me vetëdije në arsim (10%), transport publik (14%) dhe telekomunikacion (16%), duke sugjeruar që njerëzit i konsiderojnë qartë këto fusha më të rëndësishme.

Kursimi për shpenzime të papritura

Megjithatë, zviceranët nuk kursejnë (vetëm) për të mbijetuar – 79% e zviceranëve besojnë se kursimi është i rëndësishëm, kryesisht për shpenzime të papritura, sipas një ankete të kryer këtë vit nga Baloise në bashkëpunim me institutin e kërkimit të tregut YouGov.

Megjithatë, rezulton se vetëm 47% e të anketuarve thanë se kishin arritur të kursenin diçka në gjashtë muajt e fundit. Pjesëmarrësit ishin midis moshës 15 dhe 79 vjeç.

Deri në 71% kursejnë për t’u përgatitur për shpenzime të paparashikuara, megjithatë, arsyet e kursimit ndryshojnë në faza të ndryshme të jetës, për shembull, shumë më tepër njerëz nën 30 vjeç (19%) kursejnë për shtëpinë e tyre sesa çdo grupmoshë tjetër.

Sondazhi tregoi gjithashtu se më shumë se gjysma e popullsisë zvicerane është aktualisht e kënaqur me gjendjen e saj financiare, raporton Nova.rs. Arsyet kryesore janë të ardhura të mjaftueshme deri të mira (33%), rezervat ose asetet financiare (23%) dhe mungesa e shqetësimeve akute (20%). Megjithatë, kur pyeten për të ardhmen, mirëqenia financiare bie në 44%, duke reflektuar një shkallë të caktuar skepticizmi, dhe arsyet kryesore për këtë janë pasiguria në lidhje me sistemin e pensioneve (24%), pensioni i pamjaftueshëm (20%) dhe shqetësimi i përgjithshëm për të ardhmen (17%).

Hoteli më i lartë në botë ka hapur zyrtarisht dyert për mysafirët.

Ciel Dubai Marina, shtesa më e fundit në Koleksionin Vignette nga IHG, i bashkohet radhëve të megastrukturave qiellgërvishtëse në kryeqytetin e Emirateve të Bashkuara Arabe.

Hoteli është 377 metra i lartë, me 82 kate dhe 1,004 dhoma dhe suita. Ja një vështrim brenda pronës rekordthyese.

Dubai është në prag të një bumi turistik. Qyteti mirëpriti 18.7 milionë turistë ndërkombëtarë vitin e kaluar, 9% më shumë se në vitin 2023, dhe po kërkon gjithnjë e më shumë të tërheqë vizitorë të pasur.

Investimet e huaja në turizëm arritën në 2 miliardë dollarë (1.7 miliardë euro) në vitin 2024, dhe Marina Ciel Dubai është emblematike e karakterit maksimalist të kësaj rritjeje.

“ Jemi të kënaqur të mirëpresim mysafirët në Ciel Dubai Marina, Koleksionin Vignette, një pikë referimi vizionare që ripërcakton inovacionin, luksin dhe kreativitetin në çdo nivel”, tha Heinrich Morio, drejtor menaxhues i hotelit.

“Ky hotel i jashtëzakonshëm pasqyron statusin e Dubait si një destinacion global për turizëm dhe biznes, duke ofruar një përvojë që është aq e lartë sa edhe e paharrueshme”, shtoi ai.

Struktura në formë gjilpëre është projektuar nga arkitektët e NORR Group, dhe gjithçka sillet rreth lartësisë.

Të gjitha dhomat kanë dritare nga dyshemeja në tavan për të përfituar nga pamjet panoramike të Palm Jumeirah, horizontit të Dubait dhe Gjirit Arabik.

Në katin 76 ka një pishinë të jashtme pafundësie me pamje nga oqeani – një nga më të lartat në botë – dhe maja e kullës përmban një platformë vëzhgimi me pamje të larta drejt horizontit.

Arkitektët thonë se dizajni i Ciel adreson “shumë sfida komplekse, duke përfshirë efikasitetin e burimeve dhe qëndrueshmërinë”.

“Ciel është ambicioz, duke paraqitur kopshte të mbyllura vertikalisht të vendosura në të gjithë lartësinë e kullës”, shkruan firma arkitekturore në faqen e saj të internetit.

“Në fillim të përpjekjeve të dizajnit, analiza dinamike llogaritëse e lëngjeve dhe modelimi i tunelit të erës patën një ndikim dramatik në strukturën dhe formën e kullës”, thuhet ndër tjera.

Pajisjet e hotelit janë po aq ekstravagante sa dizajni.

Ka tetë vende ngrënieje. West 13 ofron përvojën mesdhetare, me makarona të punuara me dorë, gyros, tacos, meze dhe krijime artizanale të furrës së bukës.

East 14 i çon mysafirët në një aventurë bufe aziatike me ramen të gjallë, pho, sushi, dim sum dhe salcë arky. Risen Café dhe Artisanal Bakery shërbejnë mëngjes, drekë dhe një menu gjatë gjithë ditës me pasta të pjekura fllad dhe kafe speciale.

Oferta më dramatike është Tattu, një koncept modern aziatik i lindur në Mbretërinë e Bashkuar, i vlerësuar me çmime. Hoteli ka tre lokale: Tattu Restaurant & Bar, Tattu Sky Pool dhe Tattu Sky Lounge.

Përvoja fillon në katin 74, ku restoranti i mirëpret mysafirët në një botë të “mitologjisë së lashtë, mjeshtërisë moderne dhe kuzhinës bashkëkohore kineze dhe japoneze”.

Në katin 76 është Tattu Sky Pool, 310 metra lart, me divanë të butë, ushqime japoneze-fusion dhe një energji që evoluon nga relaksimi gjatë ditës deri te setet e DJ-ve në perëndim të diellit.

Kulmi i përvojës në Tattu Dubai është në katin 81, ku Sky Lounge & Terrace kombinon muzikën, koktejet dhe pamjet 360 gradë.

Ka një palestër moderne 24-orëshe me pamje nga horizonti. Në katin përdhes, mysafirët mund të shijojnë qasje në Soluna Beach Club në Palm Jumeirah. Në shkurt të vitit 2026, spa do të hapet në katin 61.

Një aparat fotografik në pronësi të papa Françeskut u shit sot në ankand në Vjenë për 6,5 milionë euro (7,5 milionë dollarë) pas një ‘lufte’ të papritur ofertash.

Aparati ‘Leica M-A’ e tejkaloi vlerën e tij të parashikuar 100-fish, sipas një zëdhënësi të Ankandit të 47-të ‘Leitz Photographica’.

Në përputhje me dëshirat e ish-kreut të Kishës Katolike, i cili ndërroi jetë në prill, paratë do të shkojnë për bamirësi.

Shtëpia e ankandeve gjithashtu hoqi dorë nga tarifa e komisionit.

Kompania ‘Leica Camera AG’ ia dhuroi kamerën Françeskut në vitin 2024, duke e etiketuar atë dhe lentet e saj me numrin serial 5 000 000.

‘Gjithmonë ka qenë traditë në ‘Leica’ të rezervojë numra serialë të tillë dallues dhe të rrumbullakët për kamerat speciale, të cilat shpesh u jepen figurave të shquara publike’, tha Alexander Sedlak, drejtor menaxhues i ‘Leica Camera Classics’ dhe ‘Leitz Photographica Auction’.

Emri i blerësit nuk u bë i ditur.

Sipas raportimeve, dy ofertues garuan për kamerën në telefon.

‘Ankandi afërsisht 10-minutësh ishte sigurisht një nga betejat më emocionuese të ofertave në historinë e shtëpisë sonë të ankandeve dhe absolutisht i denjë për këtë lot të jashtëzakonshëm’, tha Sedlak.

Me parket e shumta, shëtitore buzë lumit dhe pub-e mikpritëse, Cambridge mund të duket vendi ideal për një qen. Por sipas një studimi të madh mbi mirëqenien e kafshëve, kjo nuk është aq e bukur për qenin tuaj.

Indeksi “Happy Place”, i përpiluar nga organizata Dogs Trust, ka analizuar faktorë të ndryshëm që ndikojnë në lumturinë e qenve, duke përfshirë nevojat bazë si strehimi dhe kujdesi shëndetësor, kohën cilësore që kalojnë me pronarin dhe stimulimin mendor që marrin.

Prof. Mark Rowlands, filozof në Universitetin e Miami-t, krijoi një sistem që jep një “vlerësim të lumturisë canine” nga 1 deri në 10.

“Shpesh ne ndjekim një rutinë të ngjashme me qentë tanë – hamë, flemë, pushojmë dhe përsërisim. Por nëse nuk kemi kontakte sociale apo aktivitete cilësore, humbasim gëzimin e jetës. E njëjta gjë vlen edhe për qentë,” shpjegoi ai.

Sistemi i tij renditi Plymouth dhe Liverpool si qytetet më të lumtura për qentë. Por qyteti që doli më keq nga ky studim ishte Cambridge, me një notë prej 6.32 nga 10. Sipas raportit, oraret e gjata të punës dhe ritmi i shpejtë i jetës kufizojnë kohën që pronarët mund të kalojnë me kafshët e tyre.

Megjithatë, banorët e Cambridge duket se kujdesen shumë për qentë e tyre, me 38% që i krahasojnë me fëmijët e tyre, por qyteti bie në renditje sidomos për shëtitjet më të rralla gjatë dimrit dhe për lënien e qenve vetëm për periudha të gjata.

Pas Cambridge, qytetet më keq të renditura ishin Bristol (6.65) dhe Durham (6.71). Raporti thekson se qytetet urbane, me hapësira të vogla dhe orare pune të gjata, kufizojnë aksesin në natyrë dhe kohën që pronarët kalojnë me qentë e tyre.

Përkundër diferencave rajonale, qentë në Britani trajtohen mirë, sipas autorëve të studimit. Rreth tre të katërtat e pronarëve kujdesen më shumë për shëndetin e qenve sesa për veten, mbi gjysma u japin stimulim mendor një herë në ditë, dhe dy të tretat pranojnë se kanë anuluar plane për të qëndruar me kafshët e tyre.

Një problem i përbashkët është koha e gjatë që qentë lihen vetëm – mesatarja kombëtare është 5 orë, duke kaluar kufirin e rekomanduar nga Dogs Trust prej katër orësh.

Prof. Rowlands sugjeron që një vëmendje më e madhe ndaj shëtitjeve dhe kohës së kaluar së bashku me qenin mund të përmirësojë dukshëm mirëqenien e tij.

Si llogaritet lumturia e qeneve

Vlerësimi i Prof. Rowlands bazohet në tre kategori:

Mirëqenia fizike – ushqimi, uji, strehimi dhe kujdesi shëndetësor.

Mirëqenia sociale – koha cilësore, siguria dhe shoqëria.

Mirëqenia individuale – stimulimi mendor, komunikimi dhe lidhja emocionale me pronarin.

Qytetet më të lumtura për qentë

Plymouth – 7.26

Liverpool – 7.21

Belfast – 7.20

Southampton – 7.12

Birmingham – 7.09

Qytetet më pak të lumtura për qentë

Cambridge – 6.32

Bristol – 6.65

Durham – 6.71

Nottingham – 6.75

Canterbury – 6.78

Raporti përfundon se, pavarësisht diferencave rajonale, britanikët e kuptojnë dhe e respektojnë rëndësinë e lumturisë së qeneve, duke ofruar kujdes dhe dashuri të thellë për shokët e tyre katërkëmbësh.

Një studim i ri zbulon se Afrika po ndahet në dy pjesë – një proces që ka filluar miliona vjet më parë. Shkencëtarët e Universitetit Keele kanë përdorur të dhëna magnetike për të zbuluar shenja të ndarjes gjeologjike midis Afrikës dhe Arabisë.

Këto dy masa tokësore dikur ishin të lidhura si pjesë të një puzzle-je, por një proces gradual i shkëputjes i ka tërhequr larg njëra-tjetrës. Ndarja po përhapet nga verilindja në jug të Afrikës, duke u shoqëruar me aktivitet vullkanik dhe sizmik.

Sipas ekspertëve, kur ndarja të përfundojë – ndoshta pas 5-10 milionë vjetësh – Afrika do të përbëhet nga dy masa tokësore.

Masa më e madhe në perëndim përfshin vendet më të njohura të Afrikës si Egjipti, Algjeria, Nigeria, Ghana dhe Namibia.

Masa më e vogël në lindje përfshin Somalinë, Kenian, Tanzaninë, Mozambikun dhe një pjesë të madhe të Etiopisë.

“Këto zbulime japin një perspektivë unike mbi mënyrën se si planeti ynë ndryshon dhe lëviz vazhdimisht nën këmbët tona,” tha prof. Peter Styles, gjeolog në Keele University.

Çfarë thotë teoria e tektonikës së pllakave

Teoria e tektonikës thotë se konfigurimi aktual i kontinenteve ka ndryshuar shumë gjatë historisë gjeologjike. Para miliona apo miliarda vjetësh, pllakat tektonike më të mëdha u fragmentuan dhe lëvizën larg, duke krijuar kore oqeanike të reja dhe oqeanet që njohim sot. Ky proces njihet si zgjerimi i fundme të oqeanit (seafloor spreading).

Hulumtuesit tregojnë se Rripa i Lindjes së Afrikës – një nga veçoritë më të mëdha tektonike të kontinentit – po shkakton ndarjen e ngadalshme. Me një gjatësi rreth 6,400 km dhe një gjerësi mesatare 50-65 km, sistemi shtrihet nga Jordania në Azinë Jugperëndimore deri në Mozambik.

Kur Afrika të ndahet plotësisht, hapësira do të kalojë përgjatë këtij rripi, duke ndarë liqene të mëdha në Afrikën Lindore, si Liqeni Malawi dhe Liqeni Turkana.

Zona kritike e Afarit

Studimi u përqendrua në zonën e Afarit, ku Deti i Kuq takon Gjirin e Adenit. Kjo është një prej pak zonave në Tokë ku takohen tre rripa tektonikë: Rripi Kryesor Etiopian, Rripi i Detit të Kuq dhe Rripi i Gjirit të Adenit – e njohur si nyja treshe.

Shkencëtarët besojnë se në këtë zonë po shohim stadiumet e hershme të ndarjes kontinenteve, një proces që ka nisur me miliona vjet më parë.

Analiza e të dhënave magnetike të mbledhura në vitet 1968-1969 nga instrumente ajrore tregoi shenja të zgjerimit të fundme të oqeanit midis Afrikës dhe Arabisë. Sinjalet magnetike tregojnë se kontinenti po shtrihet dhe hollon ngadalë, derisa të shpërthejë, duke shënuar lindjen e një oqeani të ri.

Dr. Emma Watts, gjeokimiste në Universitetin e Swansea, shpjegon se procesi po ndodh aktualisht, por me ritme të ngadalta – rreth 5-16 mm në vit në pjesën veriore të rripit. “Ky proces do të zgjasë disa miliona vjet për t’u përfunduar,” tha ajo.

Tërmetet dhe pllakat tektonike

Pllakat tektonike, përbërë nga korja dhe shtresa e sipërme e mantelit, lëvizin mbi asthenosferën – një shtresë të ngrohtë dhe viskoze shkëmbi. Tërmetet ndodhin kryesisht në kufijtë e pllakave, ku njëra lëviz nën tjetrën ose rrëshqet përkrah. Ndërkohë, edhe mes pllaka mund të ndodhin tërmete kur shenjat e vjetra gjeologjike aktivizohen sërish.

Autoret e studimit besojnë se të dhënat e Afarit ofrojnë një pasqyrë të rëndësishme mbi ndarjen e kontinenteve dhe fillimet e lindjes së oqeaneve të reja, duke e bërë këtë rajon një laborator natyror për të kuptuar dinamikën e Tokës.

Udhëtimi tetëditor mbulon më shumë se 10,000 kilometra dhe përfundon në një nga vendet më të mbyllura në botë. Ky është një rekord i ri botëror për udhëtimin më të gjatë të drejtpërdrejtë me tren pasagjerësh.

Nga qershori i vitit 2025, hekurudhat ruse dhe koreano-veriore do ta lidhin përsëri Moskën me Phenianin me një vagon të veçantë që “lidhet” me Hekurudhën Trans-Siberiane dhe më pas vazhdon për në Korenë e Veriut.

Sipas Librit të Rekordeve Guinness, udhëtimi prej 10,214 kilometrash tejkalon edhe linjën legjendare Trans-Siberiane nga Moska në Vladivostok (9,288 kilometra), e cila është vetë hekurudha më e gjatë në botë. Pasagjerët nuk ndërrojnë trena, por vagoni i tyre koreano-verior thjesht shkëputet në Vladivostok dhe bashkohet me një tren tjetër që vazhdon deri në kufi.

Më të guximshmit që kanë vendosur për këtë aventurë, përfshirë një grup që udhëtoi në vitin 2018, i përshkruajnë kushtet si “spartane, por të durueshme”.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by SIBERIA DAILY 🛤 (@transsiberian)

– Në ndarjen tonë bënte ftohtë. Nuk kishte ngrohje, ndoshta ishte 10 gradë. Ngrohja ndizet vetëm pas disa orësh. Çdo vagon ka një sobë me qymyr, por në atë të Koresë së Veriut nuk kishte qymyr. Për fat të mirë, kishim rroba të ngrohta. Kaldaja, për fat të mirë, funksiononte, kështu që mund të bënim çaj dhe kafe. Energjia elektrike është e kufizuar, nuk ka internet dhe sinjali i celularit zhduket sapo hyjmë në Lindjen e Largët Ruse – kujtojnë pasagjerët.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Travel Trans-Siberian/ Siberia (@transsibfun)

Linja u ndërpre në vitin 2020 për shkak të pandemisë Covid, kur Koreja e Veriut mbylli të gjitha kufijtë. Por që nga viti 2024, marrëdhëniet me Rusinë janë bërë gjithnjë e më intensive.
Sipas raporteve të inteligjencës perëndimore, Pheniani ka dërguar mijëra ushtarë për të luftuar në Ukrainë në këmbim të teknologjisë, armëve dhe, ndër të tjera, rivendosjes së një lidhjeje hekurudhore.

Të arrish në Pheniani do të thotë të hysh në një botë kontrolli të rreptë. Vizitorët e huaj monitorohen 24 orë në ditë dhe çdo kontakt me popullsinë vendase është rreptësisht i kufizuar.

Sipas Kombeve të Bashkuara, më shumë se 40 përqind e 26 milionë banorëve të Koresë së Veriut janë të kequshqyer, me elitën dhe ushtrinë që u jepet përparësi në furnizime. Mijëra njerëz janë të burgosur në kampe politike për “krime” të tilla si shikimi i një seriali të Koresë së Jugut, përpjekja për t’u arratisur ose praktikimi i fesë.

Pavarësisht rekordit, ky nuk është një udhëtim për turistin mesatar. Çmimi i një bilete varion nga 1,500 deri në 2,500 euro (në varësi të sezonit dhe klasës), dhe një vizë për në Korenë e Veriut mbetet pothuajse e pamundur për t’u marrë pa një ftesë zyrtare.

Shumica e udhëtarëve janë diplomatë, gazetarë ose aventurierë të përgatitur për tetë ditë pa dush, internet dhe liri lëvizjeje.

Kur errësira mbulon Parisin, Kulla Eiffel ndriçohet nga 20,000 drita që krijojnë një shfaqje magjepsëse deri në mesnatë (ose 01:00 gjatë verës). Ky spektakël i njohur e ka bërë monumentin më të famshëm të Francës një destinacion të preferuar për fotot dhe videot në rrjetet sociale.

Megjithatë, këto pamje të ndriçuara nuk janë thjesht dekorative – ato janë të mbrojtura nga ligji i të drejtës së autorit. Ndërsa vetë Kulla Eiffel mund të fotografohet dhe të ndahet lirisht gjatë ditës, shfaqja e saj e ndriçimit, e krijuar në vitin 1985, konsiderohet ende një vepër e mbrojtur.

Çfarë do të thotë kjo për turistët?

Fotot personale për Instagram, TikTok apo Facebook nuk shkelen nga ligji.

Por përdorimi profesional ose komercial i imazheve të ndriçuara natën, si për revista, reklama ose libra, kërkon leje nga kompania që menaxhon Kullën Eiffel, Société d’Exploitation de la Tour Eiffel.

Nëse fotot tuaja ndahen vetëm në rrjetet sociale, nuk ka asnjë problem praktik, pasi masat ligjore ndaj përdoruesve të zakonshëm do të ishin të komplikuara.

Faqja zyrtare e Kullës Eiffel sqaron: “Fotografimi i Kullës Eiffel natën nuk është i ndaluar për individët. Por çdo përdorim profesional i shfaqjes së ndriçimit kërkon autorizim dhe mund të shoqërohet me tarifa.”

Pra, mund të bëni qindra foto dhe t’i ndani magjinë e Kullës Eiffel, thjesht sigurohuni që ato të mos përdoren për qëllime komerciale pa leje.

Krijesat që hanë specie me toksina vdekjeprurëse zhvillojnë strategji mbijetese po aq të jashtëzakonshme sa edhe vetë helmi.

Dhjetë gjarpërinj mbretërorë të tokës ( Erythromaprus reginae ) u vendosën në një eksperiment të çuditshëm në Kolumbinë amazoniane. Pasi kishin qëndruar disa ditë pa ushqim në robëri, atyre iu ofrua një pre shumë e rrezikshme: bretkosat helmuese me tre vija (Ameerega trivittata). Lëkura e tyre përmban molekula tepër toksike – histrionikotoksina, pumiliotoksina dhe dekahidrokinolina – që ndërhyjnë drejtpërdrejt në proteinat esenciale të qelizave.

Gjashte gjarpërinj nuk pranuan të hanin. Katër të tjerët, megjithatë, u përpoqën. Para se të gëlltisnin bretkosat, ata i zvarritën ato nëpër tokë – një sjellje e ngjashme me atë të disa zogjve që përpiqen të fërkojnë e të heqin toksinat nga preja. Tre prej gjarpërinjve mbijetuan, duke treguar se trupi i tyre ka mekanizma mbrojtës të brendshëm ndaj sasive të vogla të toksinës.

Lufta e padukshme biologjike

Toksinat kanë qenë pjesë e betejës për mbijetesë për qindra miliona vjet. Fillimisht te mikrobet, pastaj te kafshët dhe bimët, këto kimikate u përdorën si armë për të eliminuar konkurrentët, për të vrarë prenë ose për të larguar grabitqarët.

Krijesat që prodhojnë toksina i krijojnë vetë ose i marrin nga ushqimi:

• Bretkosat bufonide prodhojnë glikozide kardiake që bllokojnë pompën natrium-kalium – thelbësore për funksionimin e muskujve dhe sinjalet nervore.

• Peshqit puffer strehojnë baktere në trup që prodhojnë tetrodotoksinë, një nga helmet më vdekjeprurëse.

• Bretkosat helmuese marrin toksina nga insektet që konsumojnë.

Në të njëjtën kohë, shumë kafshë kanë evoluar mënyra për t’i rezistuar këtyre molekulave vdekjeprurëse. Shpesh kjo përfshin ndryshime në vetë proteinat që toksinat synojnë të bllokojnë. Por një ndryshim i tillë mund të krijojë efekte anësore.

Studimet e biologes molekulare Susanne Dobler tregojnë se insektet që ushqehen me bimë qumështi kanë zhvilluar pompa natrium-kalium rezistente ndaj glikozideve. Por sa më rezistente të bëhet pompa, aq më pak efikase është – sidomos në tru. Kjo ka detyruar insektin të evoluojë mekanizma shtesë mbrojtës, si transportuesit ABCB që largojnë toksinat nga qelizat.

Mbrojtja përmes filtrimit të toksinave

Disa krijesa kanë zhvilluar sisteme të sofistikuara filtrimi:

• Fluturat e natës përdorin transportues ABCB për të larguar glikozidet nga inde nervore.

• Brumbulli i qepës së kuqe i nxjerr toksinat jashtë trupit pothuajse të paprekura, duke i përdorur jashtëqitjet e helmëta për t’i larguar milingonat.

• Ketrat e tokës në Kaliforni kanë proteina në gjak që bllokojnë toksinat e gjarpërinjve me zile, të ngjashme me proteina antihelmi që gjarpërinjtë i prodhojnë për të mbrojtur veten.

Por kjo garë është e vazhdueshme. Gjarpërinjtë me zile vazhdojnë të evoluojnë helm të ri për të kapërcyer mbrojtjet e ketrave – një betejë evolucionare pa fund.

Roli i mëlçisë: çelësi i mbijetesës së gjarpërinjve

Në rastin e gjarpërinjve mbretërorë të tokës, duket se mëlçia është pika kyçe. Studimet e ekipit të Rebecca Tarvin sugjerojnë se ekstrakti i mëlçisë së gjarprit përmban enzima që:

• shpërbëjnë toksinat në forma të padëmshme,

• ose molekula që lidhen me toksinat dhe i neutralizojnë ato si “sfungjerë kimikë”.

Proteina të tilla janë gjetur edhe te bretkosat helmuese dhe disa specie të tjera rezistente.

Përvetësimi i toksinave si strategji mbrojtëse

Shumë kafshë nuk mjaftohen me neutralizimin e helmit – ato e ri-përdorin atë për vete:

• Brumbulli dogbane transporton glikozidet në shpinë për t’u mbrojtur, duke nxjerrë pika helmuesh kur rrezikohet.

• Vemjet monarke akumulojnë glikozide kardiake nga bimët e barit të qumështit, duke u bërë të pangrënshme për shumicën e grabitqarëve.

• Zogjtë sqepzi të zinj në Meksikë kanë evoluar tolerancë ndaj glikozideve për të ushqyer monarket që migrojnë.

Ky është një shembull i jashtëzakonshëm i mënyrës se si një molekulë e vogël e prodhuar në një bimë të zakonshme mund të formësojë biologjinë e një zogu që jeton mijëra kilometra larg.

Në skajin e ngrirë të botës, të qëndrosh në praktikë si muzikante profesioniste kërkon zgjuarsi, vendosmëri dhe një instrument plastik për nxënësit e shkollës që garantohet se nuk do të ngrijë në gishta ose në fytyrë.

Natalie Paine është një lojtare instrumenti në marinën e Zelandës së Re, e cila që nga tetori ka qenë midis 21 anëtarëve ushtarakë të stacionuar në Antarktidë.

Atje, meloditë e saj lundrojnë nëpër Detin e ngrirë Ross nga ndoshta dhoma më e largët e ushtrimeve në Tokë, transmeton Telegrafi.

“Është e bukur dhe shumë frymëzuese. Do të ulem atje pranë dritares dhe do të bëj rutinën time dhe do të luaj muzikë në kohën time të lirë, gjë që nuk ndodh shumë shpesh”, tha Paine për Associated Press.

Historia se si mbërriti ajo në Antarktidë është e ‘pamundur’. Paine u rrit në klimën e nxehtë dhe të thatë të Adelaide, Australi, ku ëndërronte të vizitonte kontinentin e ngrirë si shkencëtare.

Në vend të kësaj, ajo studioi muzikë në universitet, duke e larguar Antarktidën nga mendja e saj.

Vite më vonë, megjithatë, si muzikante në marinën e Zelandës së Re, Paine mësoi se anëtarë të ushtrisë së vendit ishin të stacionuar në Antarktidë për të mbështetur punën e shkencëtarëve.

Kur ajo pyeti, instruktorja e saj tha se çdo anëtar ushtarak mund të fitonte një nga detyrat e lakmuara.

“Sytë e mi ndriçuan dhe mendova, çfarë? Edhe një muzikant”, tha Paine.

Ëndrra e saj u ringjall, por zbatimi i saj nuk ishte i thjeshtë. Iu deshën katër vjet aplikimesh të pasuksesshme përpara se Paine të merrte një pozicion si operatore komunikimi.

Është një punë që kërkon shumë, e punuar në intervale gjashtëditore që lënë pak kohë për muzikë.

Paine monitoron radion, telefonin, email-in dhe trafikun tjetër të komunikimit në misionin e Zelandës së Re në bazën Scott, ndonjëherë duke folur me njerëz në akull që nuk kanë dëgjuar zëra të tjerë për javë të tëra.

Në çdo dritare që mund të gjejë, Paine shtrydh luspat dhe bën ushtrime për gojën, duke bërë çmos që të mos shqetësojë të tjerët në ndërrime 24 orë në ditë.

Kjo do të thotë të dalë nga baza kryesore në një kasolle të ndërtuar në vitin 1957 nën udhëheqjen e eksploruesit Sir Edmund Hillary, ndërsa Zelanda e Re vendosi praninë e saj në Antarktidë.

Ndërsa luan pranë dritares, duke parë foka në akull, Paine gjen motive të reja muzikore që vlojnë. Për ta parë videon klikoni këtu. /Telegrafi/